KAMUÖZEL İŞBİRLİKLERİ
VE
BET
.., Editör:
UGUR EMEK
Rekabet Derneği
Yuvarlak Masa Toplantısı
�
ORION
L
1
1
KAMU ÖZEL İŞBİRLİKLERİ
VE
REKABET
Editör:
Uğur Emek
Ekim-2019
REKABET DERNEĞİ
YUVARLAK MASA TOPLANTISI
�
ORION
KİTABEVİ
"Bu yayın Friedrich Naumann Vakfı Türkiye Ofisi desteği ile
basılmıştır. Yayımlanan yazılardaki görüşlerin sorumluluğu
yazarlarına aittir."
ORİON KİTABEVİ
ISBN: 978-605-9524-61-2
© Orlon Kitabevi, Ekim-2019
Kamu Özel İşbirlikleri ve Rekabet
Editör:Uğur Emek
Baskı
Eğiten Matbacılık /Sertifika No:29377
Mutlu, İmam Alim Sultan Cd. No:103, 06630 Mamak/ Ankara
Tel:0312 433 08 93
Orlon Kitabevi
Selanik Cad. No:72 06640 Kızılay/ ANKARA
Tel: O 312 417 78 35
Faks: O 312 425 06 82
www.orionkitabevi.com.tr - orion@orionkitabevi.com.tr
İÇİNDEKİLER
GİRİŞ ············································································ 7
PROF. DR. UĞUR EMEK
AÇil.,IŞ KONUŞMASI .................................................................................13
PROF. DR. ERDAL TÜRKKAN
KAMU ÖZEL İŞBİRLİĞİ SÖZLEŞMELERİNİN YÖNETİŞİM
YAPISI: TÜRKİYE ÖRNEĞİ ......................................................................21
PROF. DR. UĞUR EMEK
HAVALİMANI PROJELERİNDE KAMU ÖZEL İŞBİRLİKLERİ ..........37
PROF. DR FERHAN KUYUCAK ŞENGÜR
KÖİ SÖZLEŞMELERİNİN TASARIMI, YAZIMI VE İCRASI. .............. 47
AV. DR ÇAĞDAŞ EVRİM ERGÜN
ŞEHİR.HASTANELERİ ............................................................................... 63
PROF. DR KAYIHAN PALA
ULAŞTIRMA KAMU -ÖZEL İŞBİRLİĞİ PROJELERİNDE RİSK
YÖNETİMİ ................................................................................................... 79
DR İSMAİL ÇAĞRI ÖZCAN
KAMU VE ÖZEL İŞBİRLİĞİ UYGULAMALARINDA
İNGİLTERE TESPİTLERİ IŞIĞINDA TÜRKİYE İÇİN
ÖNERİLER ...................................................................• ..............................93
DOÇ. DR AYHAN SARISU
KAPANIŞ KONUŞMASI ........................................................................... 118
PROF. DR ERDAL TÜRKKAN
EDİTÖR VE KATKI SAĞLAYANLAR .................................................. 119
GİRİŞ
PROF. DR. UĞUR EMEK
Biı' taraftan nüfusun artması ve kırsaldaki nüfusw1 büyük kentlere göç
ehnesi diğer taraftan da mevcut tesislerin eskimesi nedeniyle dünya gene-
linde altyapı yatırımlarına artan oranda ihtiyaç duyulmaktadır. Altyapı
yahrımlan ekonomide verimliliği artırmakta, maliyetleri düşürmekte ve
yatırım süresince istihdam katkısı sağlamaktadır. Yeni yollar, ürünlerin
sevkiyatının süresini kısaltabilir, tüketicilerin ödeyeceği fiyatları düşürebilir
ve büyümeye katkı sağlayan ihracatı hızlandırabilir. Yeni limanlar ülkeleri
birbirine bağlayabilir, rekabet gücünü artırabilir ve vatandaşların yaşam
standardını yükseltebilir. Bu örnekler çoğaltılabilir. Ancak, bu yatırımların
gerçekleştirilmesi için önemli miktarda finansmana ihtiyaç duyulmaktadır.
Dünya Ekonomik Fonı.mu'nun şemsiyesi altında faaliyet gösteren Küresel
Altyapı Merkezi'ne göre, 2040 yılına kadar dünya genelinde ihtiyaç duyulan
altyapı yattnmJarın finansman ihtiyacı ise 94 trilyon ABD dolarıdır. Bu
finansman ihtiyacının 79 trilyon dolarlık kısnu mevcut kaynaklarla karşıla-
nabilecektir. Ancak, 15 trilyon dolarlık altyapı açığı için yeni kaynakların
geliştirilmesi gerekmektedir. Bu kaynakların başında da Kan1u-Özel İşbir-
likleri gelmektedir.
KÖİ vatandaşlara mal ve hizmet sunmak için kamu kurumlanyla özel
sektör arasında uzun süreli (25-30 yıl) bir sözleşmeye dayalı ve risk payla-
şımı esaslı bir işbirliğidir. KÖİ'Ierin uygulandığı sektörler ulaştırmadan
enerjiye, hastanelerden katı atık yönetimine kadar geniş bir alaıu kapsamak-
tadır. Çoğu KÖİ projesinde, özel ortak, sözleşmeye konu yatırımı tasarla-
maktan, inşa etmekten, gerekli finansmanı temin etmekten ve ortaya çıkan
tesisi sözleşme süresince işletmekten sorumludur. Sağlanan hizıneti belirli
projelerde kullanıcılar, belirli projelerde hükümet/vergi ınükellefleri ve di-
ğerlerinde kullamcılar ve vergi mükellefleri ortaklaşa ödemektedir.
Bu yönüyle de KÖİ'lerdeki işbirlikleri basit bir sözleşınesel ilişkiye ben-
zememektedir. Çoğu ticari sözleşmede, sözleşmeden kaynaklanan haklar ve
borçlar sözleşmeyi imzalayanlar arasında paylaşılmaktadır. Taraflar yü-
kümlülüklerini, bedelini ödemek kaydıyfo üçüncü kişilere devredebilir.
Örneğin, binaları ve eşyaları sigorta edebilirler veya döviz borçlarını kur
dnlgalanması riskine karşın finansal piyasalarda koruyacak hizmetler sabn
alabilirler. Ancak, ticari sözleşmelerdeki iki taraftan farklı olarak, KÖİ söz-
8 O Rekabet Derneği Yuvarlak Masa Toplantısı
Ieşmelerinde kamu kurumları, özel sektörü ve hizmet bedelini ödeyen va-
tandaşlar şeklinde üç taraflı bir işbirliği vardır. Bu nedenle KÖİ'ler sosyal bir
amaca hizmet etmek ve toplumsal refahı artırmak yönünde üç taraf için de
faydalı işbirlikleri olmalıdır. Toplam refahı arbrmak için KÖİ proje döngü
yönetiminin kurallarına uyulmalıdır. Bu çerçevede şu soruların cevaplan-
ması gerekmektedir.
@ KÖİ sözleşmesine konu iş nasıl belirlenmiştir? Sosyal refah adına o
işe gerçekten ihtiyaç bulunmakta mıdır?
@ İhtiyaç duyulan işin hangi yöntemle geçekleştirilmesi sosyal amaca
daha çok hizmet edecektir? KÖİ veya geleneksel tedarik?
@ Hizmet bedelini, kullanıcılar mı yoksa vergi mükellefleri mi ödeye-
cektir? Belirlenen ücret bunlar tarafından ödenebilir seviyede midir?
@ Fizibilite çalışmalarında ekonomik, finansal, sosyal, piyasa ve risk
analizlerinde ne tür yöntemler izlenecektir?
@ KÖİ yöntemiyle devam edilecekse, taslak KÖİ sözleşmesi nasıl yazı-
lacaktır? Performans standartları, ödeme mekanizmaları, revizyon kuralları
ihtilaf çözüm yöntemleri ve sözleşme fesih koşulları nasıl belirlenecektir?
@ İhale hangi usulle yapılacak, teklifler nasıl değerlendirilecek, kaza-
nan teklifin belirlenmesinde ölçüt ne olacakbr? İhalelerde rekabet nasıl ge-
liştirilecektir?
@ Hizmet sunumunun ve risklerin izleme ve değerlendirmesi nasıl
yapılacaktır?
@ Sözleşmenin belirli unsurları ve performans sonuçları kamuoyuna
nasıl ve ne sıklıkla duyurulacakbr?
Erdal Türkkan açılış konuşmasında KÖİ projelerin geçmişiyle ile Dünya
ve Türkiye uygulamaları çerçevesinde, KÖİ'lerin yaratabileceği fırsatları ve
tehditleri değerlendirmektedir. KÖİ sözleşmeleri çerçevesinde sağlanan özel
finansman sayesinde ihtiyaç duyulan kamu yatırımları daha hızlı gerçekleş-
tirilecektir. Yatırımların hızla tamamlanması da ekonomide verimliliği arh-
racaktır. Başlangıç yabrırnJarı için kamu bütçesinden harcama yapılmaya-
cağı için yetkililer de bundan siyasi çıkar sağlayacaktır. Buna karşın, iktisa-
den yapılabilir olmayan projeler siyasi kaygılarla hayata geçirilebilir. Bu
modelin yaygın kullanımı kamunun kaynak tahsisi üzerindeki kontrolünü
arhrarak piyasa rekabetine zarar verebilir. Bu projeler kapsamında verilen
devlet garantileri ileride bütçe üzerine sürdürülmesi zor bir yük getirebilir.
Başarılı bir KÖİ projesinin toplumsal çıkara hizmet edebilmesi için uygula-
Knmu Özel İşbirlildcı-i ve Rcl
