ÖNSÖZ
Elinizdeki bu kitap, özellikle uygulamacıların kulJanımına sunmak
amacıyla yayınladığımız ve Genişletilmiş 5. Baskısını 2017 yılında yapmış
bulunan "Rekabet Hukuku, Teori ve Uygulama" isimli kitabımızın sadece
Türk rekabet kurallarına ilişkin bölümlerinin, içeriği esas itibariyle aynen
korunarak hazırlanmış bir özetidir. Bu kitabı yayına sunmaktaki amacımız,
başta hukuk fakülteleri olmak üzere, müfredatında "Rekabet Hukuku" dersi
olan bütün fakültelerdeki lisans öğrencilerine bu alanda bir kaynak
sunabilmektir. Kitapta teorik Türk Rekabet Hukuku bilgisinin yanında,
Rekabet Kurumu'nun 20 yıllık pratiğini ortaya koyabilmek amae1yla
olabildiğince çok sayıda Rekabet Kurulu kararına da yer vermeye özen
gösterilmiştir.
Kitabın bu hali ile, lisans öğrencilerine kapsamlı ve derli toplu Türk
Rekabet Hukuku bilgisini verebilecek bir içeriğe sahip olduğuna inanıyorum
Kitabın lisans öğrencileri için bir kaynak haline getirilmesinde ve
tahsislerinde sayın Av. Orhan Ünal'ın ve Av. Ece Aslan'ın çok büyük emeği
geçti, kendilerine ne kadar teşekkür etsem azdır.
Kitabın hazırlanmasında desteklerini esirgemeyen AHB Aslan
Hukuk Bürosu çalışanlarına, Ekin Kitapevi sahibi Mehmet Oymak'a ve
dizgiyi yapan Murat Özbey'e teşekkürü bir borç bilirim.
Kitabın, lisans öğreniminde rekabet hukuku dersi okuyan ve rekabet
hukukuna ilgi duyan tüm öğrencilere yararlı olmasını diliyorum.
Prof. Dr. İ. Yılmaz ASLAN
İstanbul Aydın Üniversitesi
Hukuk Fakültesi
Öğretim Üyesi
lll
İÇİNDEKİLER
GİRİŞ
1. GENEL OLA.RAK ........................................................................................... 1
2. REKABET KANUNLA.RININ İŞLEVİ ...................................................................... 3
2.1. GENEL OLARAK ...................................................................................... 3
2.2. EKONOMiK BAKIMDAN ............................................................................. 4
2.3. SOSYAL BAKIMDAN ................................................................................. 5
2.3.1. Tüketicinin Korunması ...................................................................... 5
2.3.2. Küçük ve Orta Ölçekli İşletmelerin Korunması .......................................... 6
2.4. SİYASİ BAKIMDAN .................................................................................. 6
3. REKABET KANUNLA.RININ KORUDUĞU MENFAAT ............................................... 7
3.1. GENEL OLARAK ...................................................................................... ?
3.2. REKABET KAVRAMI ................................................................................ 7
4. REKABETİ KORUYUCU HUKUK SİSTEMLERİ ....................................................... 8
4.1. TARİHÇE .............................................................................................. 8
4.2. YASAKLAMA SİSTEMİ .............................................................................. 9
4.3. KÖTÜYE KULLANMAYI YASAKLAMA SİSTEMİ. .............................................. 9
4.4. KARMA SİSTEM .................................................................................... 10
5. REKABET KURALLARININ ANAYASAL TEMELLERİ ............................................ 10
6. REKABET HUKUKUNUN GENEL HUKUK İÇİNDEKİ YERİ. .................................... 12
I. BÖLÜM
KANUNUN GEREKLİLİĞİ VE
UYGULANMASI
1. REKABET KANUNUNUN GEREKLİLİĞİ .............................................................. 15
2. KANUNUN SİSTEMİ ...................................................................................... 17
2.1. KANUNUN GENEL OLARAK SİSTEMİ. ........................................................ 17
2.2. AMAÇ .................................................................................................. 17
2.3. KAPSAM ............................................................................................. 18
2.3.1. Genel Olarak ................................................................................ 18
2.3.2. Türkiye Pazarının Etkilenmesi. ........................................................... 19
2.3.3. Devletler Arası Anlaşmalar ................................................................ 20
2.4. TANIMLAR ........................................................................................... 20
3. KANUN'UN UYGULANMASl .......................................................................... 21
3.1. KONU BAKiMiNDAN .............................................................................. 21
3.1.1. İşletme (Teşebbüs) ....................................................................... 21
3.1.2. Serbest Meslek Faaliyetleri ................................................................ 26
3.1.3. Teşebbüs Birlikleri ......................................................................... 27
3.1.4. Devlet işlemleri ............................................................................ 30
3.1.5. Kamu ihalelerine Katılan Teşebbüslere Uygulanması ............................. 36
3.1.6. Sendikalar ................................................................................. 36
3.2. YER BAKIMINDAN UYGULANMASI ............................................................ 37
3.2.1. Genel Olarak ............................................................................... 37
3.2.2. llgılı Pazar ................................................................................... 38
3.3. ZAMAN BAKIMINDAN UYGULANMASl ........................................................,.•••••••45
3.4. ANLAM BAKiMiNDAN UYGULANMASI ........................................................ 46
3.5. iKTİSADI BAKIMDAN UYGULANMASl ......................................................... 46
3.6. iHLALiN ÖNEMİ BAKIMINDAN KANUNUN UYGULANMASI: "DEMINIMIS"KURALI ...... 47
il.BÖLÜM
REKABETİ SINIRLAYICI ANLAŞMA
KARAR VE UYUMLU DAVRANIŞLAR
1. GENEL OLARAK ........................................................................................... 49
1.1. ANLAŞMA ....................................................................................... 50
1.1.1. Unsurları ................................................................................... 50
1.1.2. Anlaşmanın Varlığı: İrade ................................................................ 51
1.1.3. Ana Şirket İle Yavru Şirket Arasındaki Anlaşma ...................................... 52
1.1.4. Devam Eden Tek Bir Anlaşma Kavramı ............................................... 52
1.1.5. Tek Yanlı Davranışlar ..................................................................... 53
1.2. UYUMLU DAVRANIŞ ........................................................................... 54
1.2.1. Genel Olarak .............................................................................. 54
1.2.2. Tanımı ...................................................................................... 55
1.2.3. Unsurları ................................................................................. 55
1.2.4. Uyumlu Eylem Karinesi ................................................................... 58
1.2.5. Anlaşma Uyumlu Eylem Kavramlarının Birlikte Kullanılması. ...................... 61
1.3. İŞLETME BİRLİĞİ KARARLAR! .................................................................. 61
1.3.1. Genel Olarak .............................................................................. 61
1.3.2. İşletme BirliklerininTavsiye Kararları .................................................. 62
1.3.3. Tüzel Kişiliği Olmayan Teşebbüs Birliği ............................................... 63
1.3.4. Teşebbüs Birliğinin Kararlarından Üyelerinin Sorumlu Olması .................... 64
1.3.5. Standartlarla İlgili Teşebbüs Birliği Kararı ............................................. 64
1.3.6. Dernek Tüzüğünün Teşebbüs Birliği Kararı Sayılması .............................. 64
1.3.7. Teşebbüs Birliğinin Yatay Fiyat Tavsiyesi ............................................. 65
1.3.8. Teşebbüs Birlikleri Arası Anlaşma ...................................................... 65
1.3.9. Teşebbüs Birliğinin, Başkanın Kararından Sorumluluğu ............................ 66
1.3.1 O. Kanunla Kurulmuş Teşebbüs Birliklerinin Kararları ................................ 67
1.3.1.1. Teşebbüs Birliği KararıylaHavuz Sistemi Kurulması .............................. 69
2. REKABETi SINIRLAMA AMACI VE ETKİSİ ........................................................... 70
2.1. GENEL OLARAK ................................................................................. 70
2.2. REKABET KURULU'NUNYAKLAŞIMI .................................................... 71
Vl
2.3. POTANSiYELREKABETiNSINIRLANMASI. ........................................ 72
2.4. REKABET iHLALiNiN KASTENYARATILMASI .............................................. 73
2.5. REKABETiN KAMU YARARINAKISITLANMASI ............................................. 73
2.6. REKABET SINIRLAMASINDANEKONOMiKYAAAR SA�LAN�I. .................... 74
2.7. ASIL AMACIN REKABETi SINIRLAMAKOLMAMASI .......................................... 75
3. REKABETi SINIRLAYICI ANLAŞMA ÖRNEKLERi .................................................. 75
3.1. FIYATLARIN VE DiĞER TiCARi KOŞULLARIN TESPITl. ................................... 75
3.1.1. Genel Olarak ................................................................................. 75
3.1.2. Rakipler Arası Fiyat Tespiti ................................................................. n
3.1.3. Yatay Maksimum Fiyat Tespiti ............................................................ n
3.1.4. Fiyat Tespitinin Haklı Gerekçeleri ......................................................... 78
3.1.5. Katalog Fiyatı Tespiti......................................................................... 78
3.1.6. Rakipler Arası MinimumFiyat Tespiti ................................................... 78
.�.1.7..T�rımsal Ürünlerin Fiyatının Tespiti ..................................................... 79
3.2. URETIMIN SINIRLANMASI ...................................................................... 79
3.3. PAZAR PAYLAŞMA ................................................................................. 80
3.3.1. Genel Olarak ................................................................................. 80
3.3.2. Kiralama Yolu ile Pazar Paylaşma ....................................................... 81
3.4. GİRİŞLERiN ENGELLENMESl ................................................................. 82
3.5. AYRIMCILIK ......................................................................................... 83
3.6. EK YÜKÜMLÜLÜK YÜKLEMEK ................................................................... 84
4. DİKEY ANLAŞMALAR ................................................................................... 85
4.1. YATAY-DİKEY ANLAŞMA AYIRIMI ............................................................... 85
4.2. DAĞITIM ANLAŞMALAR! ........................................................................ 86
4.2.1. Genel Olarak ................................................................................. 86
4.2.2. Dağıtım SözleşmesininRekabeti Sınırlayıcı Hükümleri ............................. 88
4.2.3. Dağıtım Anlaşmalarıyla Üçüncü KişilerinTicaret Özgürlüklerinin Sınırlanması. ... 91
4.3. ACENTELİK ANLAŞMALARl .................................................................... 98
4.3.1. Genel Olarak ................................................................................. 98
4.3.2. Rekabet Kurulu Uygulaması ............................................................. 100
5. KONSİNYE SATIŞ ........................................................................................ 101
6. FASON ANLAŞMALAR! .............................................................................. 101
6.1. GENEL OLARAK ................................................................................... 101
6.2. REKABET HUKUKU BAKIMINDAN FASON ANLAŞMASININ NiTELiĞi .............. 103
6.3. İŞ SAHİBİNiN FİKRİ HAKLARININ VE TEKNOLOJİSİNiN KORUNMASI ............. 105
6.4. MÜTEAHHİDİN FİKRi HAKLARININ KORUNMASI ......................................... 105
6.5. GİZLi BİLGİLERİN VE FiKRi HAKLARIN KORUNMA SÜRESi .......................... 106
6.6. FASON ÜRETİM YAPANIN BAĞIMSIZLIĞI ................................................... 107
?·7..ARA �L .ÜRETİM ANLAŞMALARl. ......................................................... 108
7. BiLGi DEĞiŞiMi................................................................................., ................... 108
7.1. GENEL OLARAK ............................................, ................................................ 108
. 7.2. BİLGi DEĞİŞİMi.NE izi� VERiLMESiNiN KOŞULLAR! .................................... 110
8. iHALEDE REKABET IHLALl ............................................................................ 111
8.1. GENEL OLARAK .................................................................................. 111
8.2. REKABET KURULU'NUN iHALELERE iLiŞKiN KARARLAR! ........................... 112
8.3. SORUNUN TARTIŞILMASI ..................................................................... 113
Vll
111. BÖLÜM
MUAFİYET
MUAF SURESi.
1. GENEL OLARAK ..................................................................................... 115
2. BİREYSEL MUAFİYET .............................................................................. 116
2.1. BILDIRIM ........................................................................................ 116
2.2. MUAFiYETiNŞARTLAR! ................................................................. 117
2.2.1. Yararlı Olma ............................................................................. 117
2.2.2. Tüketicinin Yararı ....................................................................... 118
2.2.3. Sınırlamanın Zorunlu Olması .......................................................... 119
2.2.4. ilgili Pazarın Önemli Bir Bölümünde Rekabetin Ortadan Kalkmaması ......... 120
1 .. •
2.3. ........................................................................................ YET
120
2.4. MUAFİYETiN ŞART VE YÜKÜMLÜLÜĞE BAĞLANMASI ................................ 121
2.5. ALTERNATİFLİ MUAFiYET. .................................................................. 122
2.6. MUAFİYET İNCELEME SÜRESİ ............................................................ 122
2.7. MUAFİYETİN GERi ALINMASl ............................................................... 123
3. GRUP MUAFİYETİ .....................................................................................123
3.1. GENEL OLARAK ............................................................................... 123
3.2. GRUP MUAFİYETİ TEBLİĞLERİNİN HUKUKİ MAHİYETİ ............................... 124
3.3. DİKEY ANLAŞMALARA İLİŞKİN TEBLİĞLER. ............................................ 124
3.3.1. Genel Olarak ........................................................................... 124
3.3.2. Yeni Grup Muafiyeti TebliğlerininYaklaşımFarklılığı ................................ 125
3.3.3. Muafiyeti Geri Alma .................................................................... 126
3.3.4. Dikey Anlaşmalar Genel Tebliği ...................................................... 128
3.3.5. Motorlu Taşıtlar Sektörü Özel Tebliği ................................................ 132
3.4. TEKNOLOJİ TRANSFERİ ANLAŞMALARINA İLİŞKİN TEBLİĞ ........................ 136
3.4.1. Tebliğ'inKapsamı .................................................................... 136
3.4.2. Muafiyetin Genel Koşulları ............................................................. 136
3.4.3. Ağır Sınırlamalar ...................................................................... 137
3.4.4. Muafiyetten Yararlanamayan Özel Hükümler ...................................... 140
3.4.5. Muafiyetin Geri Alınması ............................................................... 141
3.5. SİGORTA SEKTÖRÜ ÖZEL TEBLİĞİ ........................................................ 141
3.5.1. Genel Olarak ........................................................................... 141
3.5.2. Tebliğin Kapsamı ..................................................................... 141
3.5.3. Net Primlerin Hesaplanmasında İşbirliği Anlaşmaları ............................ 144
3.5.4. Belirli Risk Çeşitlerinin MüşterekenSigortalanması ................................ 145
3.5.5. Pazar Payı Eşikleri ..................................................................... 146
3.5.6. Koasüransve Koreasürans Anlaşmasının Tabi Olduğu Koşullar ............... 147
3.5.7. GüvenlikStandartlarının Düzenlendiği Anlaşmalar ................................ 148
3.5.8. Muafiyetin Geri Alınması ............................................................... 149
3.6. ARAŞTIRMA GELİŞTİRME ANLAŞMALAR! GRUP MUAFiYETi TEBLiĞi ........... 150
3.6.1. Genel Olarak ............................................................................ 150
3.6.2. Tebliğ'inKapsamı ................................................................... 150
3.6.3. Muafiyet Süresi ......................................................................... 151
3.6.4. Muafiyetin Ön Koşulları ................................................................. 151
vııı
I
3.6.5. Yasal Belirlilik SaQlanması ............................................................. 153
3.6.6. Muafiyet Alamayacak Haller ............................................................ 154
3.6.7. Muafiyetin Geri Alınması. ............................................................... 156
3.7. UZMANLAŞMAANLAŞMALARI GRUP MUAFiYETi TEBLiĞi. ......................... 157
3.7.1 GENEL OLARAK ........................................................................ 157
3.7.2 TEBLiĞiN KAPSAMI ................................................................... 157
3.7.3 MUAFiYETiN GENEL KOŞULLAR! .................................................. 157
3.7.3.1 Tek Taraflı Uzmanlaşma Anlaşmalan ......................................... 159
3.7.3.2 iki Taraflı Uzmanlaşma Anlaşmaları........................................... 159
3.7.3.3 Ortak Üretim Anlaşmalan ........................................................ 160
3.7.3.4 Münhasırlık içeren Anlaşmalar ................................................. 160
3.7.3.5 Ortak Dağıtım içeren Anlaşmalar .............................................. 161
3.7.3.6 Fikri Mülkiyet Devri içeren Anlaşmalar ........................................ 161
3.7.4 GRUP MUAFiYETi DIŞINDA KALAN HALLER .................................... 161
3.7.4.1 Fiyat Tespiti içeren Anlaşmalar. ................................................ 161
3.7.4.2 Pazar Paylaşımı içeren Anlaşmalar ........................................... 162
3.7.4.3 Üretim ve Satış Sınırlaması İçeren Anlaşmalar ............................. 163
3.8 Pazar Payı Eşikleri ve Uygulanması ............................................................ 163
3.9MUAFİYETiN GERİ ALINMASl. .................................................................. 164
4. MUAFİYETİN SONUÇLAR! ........................................................................... 155
5. HAKİM DURUMDA OLAN BİR İŞLETMENİN GRUP MUAFİYETİNDEN
YARARLANMASl ...................................................................................... 156
6. MUAFİYETİN ADLİ MAHKEMELER ÖNÜNDEKİ DAVAYA ETKİSİ. ......................... 157
iV.BÖLÜM
HAKİM DURUMUN KÖTÜYE
KULLANILMASI
1. HAKİM DURUM .......................................................................................... 169
1.1. GENEL OLARAK ................................................................................. 169
1.2. TANIMl .............................................................................................. 170
1.3. UNSURLARl ....................................................................................... 170
1.3.1. Ekonomik Güç ............................................................................. 170
1.3.2. Bağımsızlık ................................................................................ 171
1.3.3. Devamlılık ................................................................................ 172
2. HAKİM DURUMUN SAPTANMASl ................................................................... 173
2.1. YAPISALCI YAKLAŞiM ......................................................................... 173
2.2. DAVRANIŞÇI VE PERFORMANSÇI YAKLAŞIM .......................................... 174
2.3. HAKiM DURUMUN SAPTANMASINDA KULLANILAN KISTASLAR .................. 174
2.3.1. Pazar Payı ................................................................................ 174
2.3.2. Dikey Bütünlük ........................................................................... 179
2.3.3. Teknolojik Üstünlük ..................................................................... 179
2.3.4. Kullanılmayan Kapasite ................................................................ 180
2.3.5. Üründe Çeşitlilik .......................................................................... 181
1X
2.3.6. Perfonnans ............................................................................. 1a1
2.3.7. Ürüne BaQlılık ........................................···•··•·•..•••••••••••••...•..••••••....· ................ 1S1
2.3.8. Hukukun KorudUOu Tekel Hakları ......................................................182
3. BIRL.JKTE HAKIML.JK:OLIGOPOL PAZARI ..................................................... 182
4. KÖTÜYE KULLANMA........................................................••••••••·····••#••······················.188
4.1. KAVRAM ......................................................................................... 186
4.2. HAKiM iŞLETMENiN GENEL SORUMLULU(;U ............................................ 188
4.3. KÖTÜYE KULLANMALARIN TASNiFi ......................................................... 189
4.3.1. Genel Olarak .............................................................................. 189
4.3.2. GirişleriEngelleme ve Rakipleri Zor Durumda Bırakma ........................... 190
4.3.3. Mal Vermeyi Kesme ...............................................................• ..................... 194
4.3.4. Tekelden Temin Yükümlülüğü Koymak ............................................... 197
4.3.5. Haksız Ticari Koşullar Koymak ......................................................... 197
4.3.6. Ayrımcılık ................................................................................. 198
4.3.7. indirim Sistemleri ....................................................................... 202
4.3.8. Ek Yükümlülük Koymak .................................................................. 203
4.3.9. Bir Pazardaki Hakim Durumun Başka Bir Pazarda Kötüye Kullanılması ...... 2(1
4.3.1O. Zorunlu Unsurun Verilmemesi ......................................................... 2JJ7
4.3.11. Fiyatlar Yoluyla Kötüye Kullanma ..................................................... 211
V.BÖLÜM
BİRLEŞME VE DEVİRLER
1. GENEL OLARAK ....................................................................................... 219
2. EKONOMİK YOĞUNLAŞMALARIN KONTROLÜ ........; .......................................... 221
2.1.EKONOMiK YOĞUNLAŞMA ÇEŞİTLERi ...................................................... 221
2.1.1. Yatay Birleşmeler ........................................................................ 221
2.1.2. Dikey Birleşmeler ......................................................................... 221
2..) .3. Conglamerate Birleşmeler (Aykırı Birleşmeler) ........................................ 222
2.2. DUZENLENIŞ TARZI ............................................................................. 222
2.2.1. Birleşme ve Devrin Hukuki Şekli ......................................................... 222
2.2.2. Yasaklama Sebepleri..................................................................... 223
2.2.3. Birleşme ve Devir Yöntemleri ............................................................ 224
2.3. YASAKLAMA USULÜ ............................................................................. 229
2.3.1. Tebliğle Getirilen Kurallar ................................................................. 229
2.3.1.1. Ciro Eşikleri ....................................................................... 229
2.3.1.2. Birleşme Devralma Sayılan Haller .............................................. 230
2.3.1.3. Birleşme Devralmaların Değerlendirilmesi ..................................... 231
2.3.1.4. Etkilenen Pazarlar ................................................................ 232
2.3.1.5. Pazar Payı Eşiği ................................................................... 232
2.3.1.6. Detaylı Bildirim Formu ............................................................ 232
2.3.1.7. Cironun Hesaplanması ........................................................... 233
2.3.1.8. izne Tabi olmayan Birleşme Devralmalar ...................................... 234
2.3.1.9. Taahhüt Mekanizması ........................................................... 234
X
ORTAK MUAF1YET
!.
2.3.1.1O. Para Cezasının Muhatabı...................................................... 235
2.3.1.11. Bildirim Fonnu .................................................................. 235
2.3.1.12. Süreler ........................................................................... 235
2.3.1.13. NACE Rev. 2 .................................................................... 236
2.3.1.14. Duyurular ....................................................................... 236
2.3.1.15. Bildirim Usulleri ................................................................ 236
2.3.2. Yatay Bir1eşmeler Değer1endinne Kriterleri ........................................... 237
2.4. YASAKLAMANIN SONUÇLAR! .............................................................. 243
2.5. BiRLEŞMELERE MENFi TESPiT VERiLMESi. ............................................. 243
2.6. iZNiN KOŞULA BA�LANMASI. ................................................................ 244
2.7. DEVRALMA SÖZLEŞMESiNDE YAN SINIRLAMAL.AR. ................................... 246
2.7.1. Rekabet Yasaaı Şartı ..................................................................... 246
2.7.2. Alıcının (Ters) Rekabet Yasaaı ......................................................... 247
2.7.l Tedarik Düzenlemeleri ................................................................... 248
2.7.4. Bilgi QeOişinl ............................................................................. 248
2.7.5. Fason imalat Hükrn0 ...................................................................... 249
2.7.6. Geçiş Döneıni HizrneUeri ................................................................ 249
3. OzEıLEŞTlıme vowru BIRLEŞME........................................................ 249
3.1. GEtEL OLARAK ................................................................................. 249
3.2. TEBLIGKAPSAMINA GI_RE,Ô_NZEU EŞT1RMELER ........................................ 251
3.3. � .............................................................. BiLDiRiM�OSEOORU
252
3.4. lzfNBAŞWRlJSU PR()SEOORO............................................................ 253
3.5. TEBLJC1N GENEL OLARAK DEÖERLENDIRILMESI ......................................... 253
4. Clll'"AK c;iıdıtrilLa. il·········••N••·•·N .......................................................................................................................................................................................................... 254
4.1. TANII VE:U� .......................................................................................... 254
�ı1. Otılt Kı:Jrıl:rd ••••••••.•••••••••••••••.••••••••••••••••.....•................ ················ 255
,.ıı lıcıtaı Aıııaç .................................................................. 1 •• ' ••••••••••• 257
4ı �AK�M�siNiNHü.ı
