powered by

powered by

2010 ANAYASA DEĞİŞİKLİKLERİNDEN SONRA TÜRK ANAYASA MAHKEMESİNİN YAPILANMASI THE STRUCTURING OF TURKISH CONSTITUTIONAL COURT AFTER THE 2010 AMENDMENT OF CONSTITUTION Ş. Cankat TAŞKIN * Özet : Bu çalışmanın konusu 1982 Anayasası’nda 7.5.2010 günü 5982 Sayılı “Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın Bazı Maddele- rinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun”la Anayasa’nın 146, 147, 149 ve geçici 18. maddesinde yapılan değişikliklerin Türk Anayasa Mahkemesi’nin oluşumu ve yapılanması üzerinde doğurduğu etkile- rinin incelenmesidir. Çalışmanın amacında, anayasa yargısının tarihi gelişimi ışığında ve karşılaştırmalı hukuktaki temel özellikleri irdelenerek 2010 Anaya- sa (AY) değişikliklerininin Türk Anayasa Mahkemesi’nin (AYM) yapı- lanması üzerindeki etkilerini vurgulamak yatmaktadır. Çalışmanın konusunu fazla genişletmemek adına anayasa mah- kemesinin görevleri üzerinde durulmamış; sadece yapılanması, üye- lerin seçim usulleri ile üyelerde aranan nitelikler üzerinde irdelemeye girişilmiştir. Anahtar Sözcükler: Anayasa Mahkemesi, 2010 anayasa deği- şiklikleri, Anayasa Mahkemesine üye seçimi, Anayasa Mahkemesinin yapılanması Abstract : Constitution of 1982 Law No. 5982, 05.07.2010, “Law Amending  Certain Articles of  the Constitution of  the Republic of Turkey” changed Constitution 146, 147,149 and  18 temporary article of the Turkish Constitutional Court’s composition and structure of the changes made to examine the effects on the born is on the subject of this study. Intent  of the study, and comparative constitutional law in light of the historical development of judiciary examined the basic features of the Constitution  2010 (AR) Turkish Constitutional  Court  (AYM) highlight the effects of structurelies. The aim of this study is, examinig the effects of amendments of Constitution 2010, Turkish Constitutional Court’s structure, in the light of comparative and historical development of constitutionlaw. Key Words: Turkish Constitution Court, 2010 Constitution Amendments, The structure of Turkish Constitution Court, The selection of the members of Turkish Constitutional Court. 1 * Avukat, Bursa Barosu, Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Kamu Hu- kuku Doktora Öğrencisi 2010 Anayasa Değişikliklerinden Sonra Türk Anayasa Mahkemesinin Yapılanması172 Giriş Bu çalışmanın konusu 1982 Anayasası’nda 7.5.2010 günü 5982 Sayılı “Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun”la Anayasa’nın 146, 147, 149 ve geçici 18. maddesinde yapılan değişikliklerin Türk Anayasa Mahkemesi’nin oluşumu ve yapılanması üzerinde doğurduğu etkileri incelemektir. Çalışmanın amacında, anayasa yargısının tarihi gelişimi ışığında ve karşılaştırmalı hukuktaki temel özellikleri irdelenerek 2010 Anaya- sa (AY) değişikliklerininin Türk Anayasa Mahkemesi’nin (AYM) yapı- lanması üzerindeki etkilerini vurgulamak yatmaktadır. Çalışmanın konusunu fazla genişletmemek adına anayasa mah- kemesinin görevleri üzerinde durulmamış; sadece yapılanması, üye- lerin seçim usulleri ile üyelerde aranan nitelikler üzerinde irdelemeye girişilmiştir. Çalışma iki bölümden oluşmaktadır. I. Bölümde 1982 Anayasa- sından önce Türk Anayasa Mahkemesi’nin yapılanması ve oluşumu ele alınmıştır. Bu bağlamda, hem 1961 Anayasası döneminde Türk Anayasa Mahkemesi’nin yapılanması ve oluşumu incelenmiş; hem de genel olarak anayasa mahkemelerinin kuruluş amaçları, tarihi süreçte dünyada ve Türkiye’de anayasa mahkemelerinin ortaya çıkışı ve orta- ya çıkış nedenleri üzerinde kısaca durulmuştur. II. Bölümde 2010 değişikliklerinden önceki AYM’nin yapılanması ile 2010 değişikliklerinden sonraki yapılanması karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır. Bu bağlamda, çalışmanın bu bölümde karşılaştırmalı hukuk ışığında 2010 AY değişikliklerinin AYM’nin yapılanmasına etkilerine değinilmiş ve 2010 AY değişiklikleri sonucunda, AYM’nin yapılanma- sı; mahkemeye üye seçim yöntemi ile üyelerde aranan nitelikler, ortaya çıkan ve çıkabilecek olası sorunlar da değerlendirilerek irdelenmiştir. Çalışmanın her bölümünde, uygun görüldükçe karşılaştırmalı anayasa hukukundaki düzenlemelerden ve örneklerden kısaca bahse- dilmiş, buna dair ayrıntılı bilgi ise çalışmanın son bölümünde ayrı bir başlık altında verilmiştir. Sonuç ve değerlendirme bölümünde ise, 2010 AY değişikliklerin- den sonra AYM üyelik seçimlerinde yaşanan ve yaşanabilecek olası sorunların neler olabileceği ve bunlara dair çözüm önerileri sunularak çalışma bitirilmiştir. TBB Dergisi 2011 (97)   Ş. Cankat TAŞKIN173 I. BÖLÜM 1982 Anayasası’ndan Önce Türk Anayasa Mahkemesi Genel Olarak Çalışmamızın bu kısmında 1961 Anayasası dömeninde Türk Ana- yasa Mahkemesi'nin yapılanması ve oluşumu üzerinde durulacak; bu bağlamda dünyada ve Türkiye'de anayasa mahkemelerinin ortaya çı- kış süreciyle varoluş nedenlerine kısaca değinilecektir. 1) Anayasa Yargısının Tarihi Gelişimi ve 1961 Anayasası Öncesindeki Durum 1961 Anayasasından önce Türk Anayasası’nda yasamanın yargı- sal denetimi söz konusu değildi. 1921 ve 1924 Anayasaları Anayasa Mahkemesi’ne yer vermemiştir 1 . 1924 Anayasası’nda kanunların ana- yasaya aykırı olamayacağına dair düzenleme mevcuttu 2 . Ancak buna rağmen, uygulamada yasa koyucu anayasaya aykırı pek çok yasayı kabul etmekten çekinmemiştir 3 . Bu dönemdeki anlayış, kanunların anayasaya uygunluğunu ancak meclisin denetleyebileceği yönündeydi 4 . Zira anayasada mahkemele- rin kanunların anayasaya uygunluğunu denetleyebileceğine yönelik bir hüküm de yoktu 5 . Ayrıca bu dönemde, kanunların anayasaya uy- 1 Akyalçın, Ahmet; “Anayasa Mahkemesinde Yürürlüğün Durdurulması”, AYD, Yıl:2006, S: 23, s. 45 2 1924 AY md 103: “Anayasanın hiçbir maddesi hiçbir sebep ve bahane ile savsanamaz ve işlerlikten alıkonamaz. Hiçbir kanun anayasaya aykırı olamaz.” (Batum, Süheyl/ Yüz- başıoğlu, Necmi; Anayasa Hukukunun Temel Metinleri, Beta Yayıncılık, İstanbul 1997, s. 103) 3 Daver, Bülent; “Anayasa Mahkemesi Yargıcı”, AYD, Yıl 1986, C:3, S: 27, s. 14 4 Akyalçın, a.g.m, s. 45. Bu dönemde, yasaların Anayasaya aykırılığının tespiti için yasalar daha tasarı aşamasındayken, bu denetimi yapacak olan yetkili encümenler (komisyonlar) kurulması öngörülmüştü. (Ergül, Ozan; Yeni Kurumsalcı Yaklaşımla Türk Anayasa Mahkemesi ve Demokrasi, Adalet Yayınevi, Ankara 2007,s.157). “Teşri uzvu tek meclisten ibaret olsa bile, bu gibi meclislerde teşkil edilen komisyonlar da ihtisas erbabından müteşekkil olup kendilerine havale edilen kanun tasarısı (lâyıha) veya tekliflerini ilk önce Anayasaya uygunluk bakımından tetkik ederler. Anayasaya aykırılık görülürse tanzim edecekleri mazbatalarda bu hususu belirterek Meclis Umumi Hey’etini ikaz ederler.” (Kubalı, Hüseyin Nail; Esas Teşkilat Hukuku Dersleri, Ankara 1964, s.188). Teziç, Erdoğan; Anayasa Hukuku (Genel Esaslar), Beta Yayınevi, İstanbul 1998, s.175; Memiş, Emin; Türkiye’de Anayasa Gelişimleri Eğrisi (1808-2005), Anayasa Hukuku Ders Notları, Filiz Kitabevi, İstanbul 2005, s.421 5 Öden, Merih; “Cumhuriyetin 75. yıldönümünde Anayasa Yargısı”, AÜHFD, Yıl 1999, S: 1-4, s. 25 2010 Anayasa Değişikliklerinden Sonra Türk Anayasa Mahkemesinin Yapılanması174 gunluğunu denetlemek için ne özel bir yargı yolu ne de özel bir mah- keme bulunduğu düşünüldüğünde, anayasallık denetiminin ancak davaya bakan mahkemeler tarafından görülmekte olan somut olayda yapılabileceğini söylemek mümkündü 6 . Anayasa mahkemesi işlevini gören ayrı ve özel bir mahkemenin gerekliliğini ilk kez Ziya GÖKALP 18 Birinci Kanun (Aralık) 1922 ta- rihinde “Küçük Mecmua” adlı dergide kaleme aldığı “Yüce Mahkeme” başlıklı yazıda şöyle belirtmiştir 7 8 : “...Türkiye’nin Kanunu Esâsîsi (Teşkilâtı Esâsiye Kanunu) dur. Her millette kanûnu esâsiye ruhan muhalif bir takım kanunlar vardır ki ya es- kiden kalmış, yahut sonradan bilinmeyerek yapılmıştır. Bu gibi kanunların mevcudiyeti, kanûnu esâsînin bütün kanunlara ma’hez olması umdesini ihlâl etmez mi? Şüphesiz ki eder. Bir milletin kanunları arasında tenâkus bulun- ması, bilhassa, hususî kanunlarla kanûnu esâsî arasında hakikî tenâkusların mevcudiyeti anarşilerin en büyüğüdür... Bütün kanunların kanûnu esâsîye uygun olmasını nasıl temin etmeli?... Biz kanunları en karışık bir millet ol- duğumuz için, Türkiye’de de Amerika’da olduğu gibi bir (Yüce mahkeme) nin tesisine ihtiyaç var. Bu mahkeme, hem hususî kanunların teşkilâtı esâsîye kanununa muvafık olup olmadığını, hem de nizamnamelerin ve talimatların hususî kanunlara muvafakatini tedkik vazifesile mükellef olmalıdır.” Anayasa yargısı alanında bu dönemde atılan en önemli adım ise bir asliye hukuk hakimi olan Refik Gür’ün girişimidir 9 . Refik Gür, çok cesur bir adım atarak, önüne gelen bir davada uygulaması gerektiği bir yasa hükmünü anayasaya aykırı bulmuş ve uygulamayarak (yasa- yı ihmal ederek) anayasallık denetimi yapmak istemiştir 10 . 6 Balta, Tahsin Bekir; “Türkiye’de Anayasa Yargısı”; AÜHFD, Yıl 1961, C: 18, S:1-4, s.548. 7 http://www.anayasa.gov.tr/index.php?l=template&id=4&lang=0 (Erişim Tarihi: 25.10.2010) 8 “Anayasa Mahkemesi” deyişini ilk kullanan müellif ise Prof.Dr Turhan Feyzioğlu’dur. Yazar, bu deyişi 1951 yılında yayınladığı “Kanunların Anayasa’ya Uygunluğunun Kazai Murakebesi” adlı yapıtında kullanmıştır. http://www.anaya- sa.gov.tr/index.php?l=template&id=4&lang=0 (Erişim Tarihi: 25.10.2010) 9 Öden, a.g.m, s. 26. Daha öncesinde İstanbul 4.Hukuk Mahkemesi’nin de benzeri bir girişimi olmuş ancak bu girişim de HGK’nun 20 Nisan 1927 tarihli kararıyla sonuçsuz kalmıştır. (Ergül, a.g.e,s. 177) 10 Aybay, Rona; “Türki Cumhuriyetler, Komşular ve Anayasal Sorunlar Paneli” konulu panelde sunduğu tebliğ; AYD, Yıl 2006, S: 23, s. 53. Daha geniş ve açıklayıcı bilgi için bkz Ergül, a.g.e, s.178-181 TBB Dergisi 2011 (97)   Ş. Cankat TAŞKIN175 Refik Gür’ün bu girişimi Yargıtay’dan dönmüşse de 11 o güne ka- dar Türk anayasa hukukunda hiç tartışılmamış olan “mahkemelerin anayasaya uygunluk denetimi”nin tartışılmasını sağlamakla adeta bir devrime yol açmıştır. Bu dönemde, yasaların anayasaya aykırılığının denetlenmesi bakı- mından Danıştay da Yargıtay’dan farklı bir yoruma gitmemiş; fakat ko- nuyu Yargıtay kadar da sert yorumlamamıştır. Danıştay, bu dönemde verdiği kararlarda kanunları anayasa ile bağdaştırarak yorumlamış 12 ve böylece aleyhine kanun yoluna başvurulması mümkün olmayan işlem- leri, idari işlemin takdir unsuruna aykırı bularak yasal koşulların oluş- madığı gerekçesiyle iptal etmiştir 13 . Ancak yine de Danıştay’ın da yasa- ların anayasaya aykırılığını denetlediğini söylemek mümkün degildir. 1961 öncesinde dünyadaki genel eğilim değerlendirilecek olursa, anayasallık denetimi için özel ve yetkin mahkemelerin henüz pek çok ülkede yer almadığı görülebilir 14 . O dönemde, anayasallık denetiminin mahkemeler kanalıyla yapılması ancak Amerika Birleşik Devletleri’ne (ABD) özgü bir yapı olarak görülmekteydi 15 . Hatta, ABD’de anayasa ile anayasallık denetimi öngörülmemiş olmasına rağmen, Federal Yük- sek Mahkeme 1803 tarihindeki Marbury Versus-Madison kararıyla ilk 11 Yargıtay, kanunların anayasaya uygunluk denetiminde meclisin söz sahibi ol- duğu gerekçesiyle yerel mahkemenin kararını bozmuştur. (Aybay, a.g.m, s. 53). karara karşı direnen Refik Gür’ün kararını, Yargıtay HGK 1956 tarihli kararında ne yasaların ne de anayasanın mahkemelere bu yönde bir yetki verdiğini, dolayı- sıyla mahkemelerin bu yönde bir inceleme yetkisinin olmadığını; idari işlemlerin incelenmesi yetkisinin Danıştay’a verildiği düşünüldüğünde, yasama işlemi nite- liğinde olan kanunun denetiminin adli mahkemeye verilemeyeceği gerekçesiyle bozmuş ve özel dairenin kararını onamıştır. (Balta, a.g.m, s. 549, dn 8). Yargıtay HGK, 3.12.1956 tarihli kararında özetle şöyle demiştir: “Mahkemelerin bu hususta görevli olduklarını belirten bir kanun bulunmadığına göre Milli Hakimiyeti temsil et- mekte olan meclisin çıkardığı kanunların anayasaya muhalefetinin tetkiki hakkının mah- kemelere ait olduğu görüşü kabule sayan görülmemiştir.” (Cuhruk, Mahmut C.; “Türk Anayasa Mahkemesi”, AYD Yıl 1988, S:5, s. 8) 12 Danıştay 5. Dairesi’nin 15.11.1950 tarihli kararı özetle şöyledir: “Mahkemeler ka- nunların anayasaya aykırılığını tespite matuf davaları tetkike selahiyetli bulunmamakla beraber, kendilerine arz edilen bir itilaf sonunda vaki anayasaya aykırılık def’ini incele- meye ve bunu müşahade ettikleri taktirde, Teşkilatı Esasiye Kanununu’na minafi kanunu tatbikten intinaa mezun ve hatta mecburdurlar.” (Cuhruk, a.g.m,s. 8) 13 Balta, a.g.m, s. 550, dn 11 14 Ergül, a.g.e, s.158 15 Atar, Yavuz; “Anayasa Mahkemesi’nin Yeniden Yapılandırılması”, AYD, Yıl 2008, S: 25, s. 93. Kaboğlu, İbrahim Özden; Anayasa Yargısı, İmge Kitabevi, Ankara, Kasım 1997, s.14 2010 Anayasa Değişikliklerinden Sonra Türk Anayasa Mahkemesinin Yapılanması176 kez anayasallık denetimi yapmış ve ABD’de anayasallık denetimi bu tarihten sonra içtihat yoluyla benimsenmiştir 16 . Bu kararın etkileri ilk olarak ayrı bir anayasallık denetimine sahip olmayan Latin Amerika ülkelerinde görülmüş ve 1857’de Meksika, 1860’ta Arjantin, 1886’da El Salvador ve 1891’de Brezilya Anayasaları kanunların anayasaya uy- gunluğunun denetimi için yargı organlarına yetki vermiştir 17 . Aslında bu tarihin çok daha öncesinde 1612 yılında İngiltere’de Dr. Bonham Case Kararı’nda Yargıç Edward Coke, Parlamento ve Kral tarafından yapılan yasaların mahkemelerce yıllar boyunca verilen ve istikrar kazanmış olan kararlardan oluşan ortak hukuka aykırı olma- ması gerektiğini savunmuştur 18 . Dolayısıyla, anayasallık denetimi yö- nündeki ilk ciddi görüşün ve girişimin 1612 yılına kadar dayandığı söylenebilir. Anayasa yargısının Avrupa sistemine girmesi, 2. Dünya Savaşı ön- cesinde oldukça sınırlıydı. Bu dönemde sadece Avusturya (1920) 19 ve Çekoslovakya’da 20 anayasa mahkemeleri mevcuttu 21 . Bunun dışındaki ülkelerde, anayasallık denetimi parlamentoların iç sorunu olarak de- ğerlendiriliyordu 22 . Ne var ki Avrupa’daki bu iki “nazar boncuğu” Nazizm’in ve faşiz- min etkisine dayanamayan Avusturya ile Çekoslovakya’nın işgaliyle çatlamış ve yeni anayasa mahkemelerinin kuruluşu ancak 2. Dünya 16 Cuhruk, a.g.m, s. 7; Özbudun, Ergun; Türk Anayasa Hukuku, Yetkin Yayınları, Ankara 1998, s. 342 17 Dağ, Güray; “Anayasa Yargısı ve Çalışma Esasları”, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı, Ankara 2003,s.20 (www.tez2.yok.gov.tr) (Erişim Tarihi: 29.11.2010) 18 Balcı, Deniz; “Dünyada Anayasa Yargısı Modelleri”,Siyasa: Siyaset Bilimi ve Hukuk Öğrenci Dergisi, s.2 (http://www.veyseldinler.com/yazimaraclari/my_docu- ments/my_files/D36_deniz_balc%C4%B1_anayasa_yarg%C4%B1s%C4%B1.pdf) (Erişim Tarihi: 01.10.2010) 19 Haller, Herbert; “Avusturya Anayasa Mahkemesi’nin Organizasyonu ve Karar Biçimleri”, AYD Yıl 2004, S: 21, s. 50 20 Erdoğan, Mustafa; “Anayasa Mahkemeleri Önemli Midir? (Orta Avrupa’da Anayasa Yargısı ve Demokrasinin Pekişmesi)”; AÜHFD, Yıl 2005, C: 54, S:3, s. 13. Anayasa Mahkemesini ilk kuran ülke Çekoslovakya’dır (29 Şubat 1920 tarihli Kanun), Ka- boğlu, Anayasa Yargısı, s. 16 21 Özbudun, Ergun; “Türki Cumhuriyetler, Komşular ve Anayasal Sorunlar” konulu pa- nelde nde sunduğu tebliğ; AYD, Yıl 2006, S: 23, s. 57. Bu iki ülkeyi 1931’de İspanya ve 1937’de İrlanda izlemiştir. (Ulaş, Bülent; “Anayasa Mahkemesi Üyeliği”, GÜHFD, C:IX, Yıl 2005, S:1-2, s. 94) 22 Cuhruk,a.g.m,s. 6; ayrıca bkz Daver, a.g.m,s. 12 TBB Dergisi 2011 (97)   Ş. Cankat TAŞKIN177 Savaşı’nın sona ermesiyle mümkün olmuştur 23 . Bu dönemdeki ilk ana- yasa mahkemeleri İtalya, Batı Almanya 24 , Avusturya ve İspanya gibi 2. Dünya Savaşı öncesinde otoriter veya totaliter rejimlerin hüküm sürdüğü devletlerde, bu sistemlere bir tür tepki olarak kurulmuştur 25 . Ancak ilginç olan nokta, bu dönemde Nasyonal Sosyalizm’in doğduğu yer olan Almanya’da dahi 1950 yılında kabul edilen Batı Berlin Anaya- sası ile (md 64/II) önce anayasallık denetimi açıkça kaldırılmış, sonra- sında 1951 yılında anayasa mahkemesi kurulabilmiştir 26 . Türkiye’de ise, 1924 AY’nın anayasallık denetimine olanak tanıma- ması ve anayasa ile temel hak ve özgürlükler tanınırken, bunların sı- nırının kanunla belirleneceği, böylece yasama organına ve dolayısıyla mecliste çoğunluğu elinde tutan siyasi eğilime bu konuda ciddi takdir hakkı tanınmış olması; hak ve özgürlüklerin sınırının meclisin adeta “keyfine” bırakılması, özellikle çok partili demokrasiye geçildikten son- ra hak ve özgürlükleri aşırı derecede sınırlandıran yasal düzenlemele- rin önünü açmıştır 27 . AYM’nin kuruluşu biraz da bu duruma tepkinin sonucudur 28 . Bu dönemde, özellikle Demokrat Parti’nin hukuka aykırı uygulamaları 29 sonucunda yasama organının denetlenmesi gerektiği yönünde bir arayış belirmiş 30 ve bunun sonucunda 1961 Anayasası ile 23 Arslan, Zühtü; “Sunulan Raporlar Kapsamında Türk Anayasa Mahkemesi’nin Sorun- larının Tartışılması” konulu panelde sunduğu tebliğ, AYD Yıl 2004, S: 21, s.43. Ka- boğlu, Anayasa Yargısı, s. 17 24 Batı Almanya’da AYM Nasyonal Sosyalizm döneminde yaşananlara tepki olarak kurulmuştur. (Gören,Zafer; “Anayasa Yargısı ve Yasama, Türk ve Alman Hukukunda Anayasa Mahkemesi ve Parlamentonun Karşılıklı Etkileşimi”, AYD Yıl 1996, S:13, s. 88) 25 Daver, a.g.m, s. 13 26 Schefold, Dian/ Yazman, İrfan; “Anayasa Yargısı ve Yüksek Yargı”; AÜHFD, Yıl 1977, C: 31, S:1-4, s. 113,116 27 Öden, a.g.m, s. 26. 1924 AY ve öncesindeki durum hakkında daha geniş bilgi için Dağ, a.g.t, s.23 vd.Tanör, Bülent; Osmanlı-Türk Anayasal Gelişmeleri, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, Ekim 1998, s. 355 vd. 28 Gören, a.g.m, s. 88 29 Bu uygulamalardan en başta gelenlerden birisi Kırşehir’in kendisine oy vermediği gerekçesiyle 30.06.1954 tarihinde 6429 Sayılı Kanun’la “Kırşehir Vilayetinin Kaldırıl- masına ve Nevşehir Kazasında (Nevşehir) Adıyla Yeniden Bir Vilayet Kurulmasına Dair Kanun” un kabul edilerek ilçe yapılmasıdır. http://tr.wikipedia.org/wiki/K%C 4%B1r%C5%9Fehir_(il) (Erişim Tarihi:26.11.2010). Ayrıca, Demokrat Parti tara- fından 18 Nisan 1960’ta sadece 15 Demokrat Parti milletvekiliyle kurulan tahkikat komisyonu ile muhalefetin ve basının eylemlerinin soruşturulabileceğine, evlerin hakim kararı olmadan aranabileceğine, kişilerin hakim kararı olmadan gözaltına alınabileceğine yönelik önlemler alınmıştır. (http://tr.wikipedia.org/wiki/Tahki- kat_Komisyonu) (Erişim Tarihi: 26.11.2010). Demokrat Parti uygulamaları hakkında daha geniş bilgi için bkz Ergül, a.g.e,s. 166-172; Tanör, a.g.e, s. 352 vd. 30 Tanör, Bülent/Yüzbaşıoğlu, Necmi; 1982 Anayasasına Göre Türk Anayasa 2010 Anayasa Değişikliklerinden Sonra Türk Anayasa Mahkemesinin Yapılanması178 fren-denge sisteminin sağlanması amacıyla Anayasa Mahkemesi ku- rulmuştur 31 . Şu halde denilebilir ki Türk Anayasa Hukuku tarihinde en önemli dönemeç noktası Cumhuriyet’in kurulması; Cumhuriyet döneminde çok partili demokrasiye geçiş kadar önem taşıyan bir di- ğer dönemeç noktası da 1961 AY ile AYM’nin kurulmasıdır 32 . AYM bugün yalnızca hukuk düzeninin değil, aynı zamanda siyasi yaşamın da temel taşlarındandır. Özetlersek, anayasa yargısının gerek dünyada gerekse Türkiye’de ortaya çıkışındaki en etkin neden hukuk devleti idealini gerçekleştirmek ve güvence altına almaktır 33 . Dünya üzerinde, anayasallık denetimi bakımından iki temel sis- tem 34 bulunmaktadır. Bunlardan ilki anayasallık denetminin ayrı, öz- gün ve yetkin bir mahkemeye verilmesidir ki bu sistem genelde Kıta Avrupası’nda uygulanan sistemdir 35 . Buna “merkezileşmiş sistem” adı da verilmektedir 36 . Bunun karşısında ise, ayrı, özel ve yetkin mahke- melere yer vermeyen, anayasallık denetimini de diğer yargı kolllarının üst mercii olan (Yargıtay-Danıştay gibi) mahkemelere yaptırtan sistem yer almaktadır ki bu sistem genellikle Anglo-Amerikan Hukuk siste- minin benimsendiği ülkelerde uygulanmaktadır. Buna “merkezileşme- miş sistem” adı da verilmektedir 37 . Hukuku,Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, Şubat 2001, s. 446. Arayışlar ve o döneme ilişkin görüşler hakkında daha geniş bilgi için bkz Ergül, a.g.e, s. 174-177 31 Arslan, Tebliğ (AYD 2004), s. 43, aynı yönde Balta, a.g.m, s. 551 32 Soysal, Mümtaz; 100 Soruda Anayasanın Anlamı,Gerçek Yayınevi, İstanbul 1997, s. 67, Tanör, a.g.e, s. 404 33 Dağ, a.g.t, s.19, Tanör/Yüzbaşıoğlu, a.g.e, s.447. Atar, Yavuz; Türk Anayasa Hukuku, Mimoza Yayınları, Konya 2000, s. 280 34 Gözler, Kemal; Türk Anayasa Hukuku Dersleri, Ekin Kitabevi, Bursa, Ekim 2009, s.550 35 Bunun bir istisnası Yunanistan’dır. Özbudun, Tebliğ (2006),s. 58. Aslında Yuna- nistan sistemini Anglo-Amerikan ve Avrupa Sistemlerinin bir karması olarak değerlendirmek mümkündür. Zira Yunanistan’da adı “Anayasa Mahkemesi” ol- mamakla birlikte, anayasallık denetimi üstlenen ayrı ve özel bir mahkeme var- dır. (Dağ,a.g.t, s.54) Diğer bir istisna olarak da Hollanda verilebilir. Hollanda’da anayasallık denetimi yoktur. Hatta bu denetim Hollanda AY’nın 120. maddesi ile açıkça yasaklanmıştır. Ayrıca Baltık Ülkelerinde de (Danimarka, İsveç, Nor- veç, Finlandiya,Lüksenburg) anayasallık denetimi çok sınırlıdır. (Balcı,a.g.m, s.5). Aynı yönde bkz Ulaş,a.g.m, s. 92. Kaboğlu, Anayasa Yargısı, s. 21 36 Tunç, Hasan; “Anayasa Yargısında Yeni Oluşumlar: İşlevsel ve Kurumsal Açıdan Türk Anayasa Mahkemesi ile Macaristan ve Kore Anayasa Mahkemelerinin Karşılaştırılması”, AYD Yıl 1995, S:12, s. 290, dn 8 37 Tunç, a.g.m, s. 290, dn 8. Bu sistem genellikle ABD, Avusturalya, Hindistan, Japon- ya, Arjantin ve Kanada’da uygulanmaktadır. (Balcı, a.g.m, s.3). Daha geniş bilgi için bkz Ulaş, a.g.m, s. 93 vd.,Tanör/Yüzbaşıoğlu, a.g.e, s.452. Atar, a.g.e, s.282) TBB Dergisi 2011 (97)   Ş. Cankat TAŞKIN179 Nitekim, ABD’de Federal Yüksek Mahkeme (FYM: Supreme Co- urt) aslında kendi başına bir anayasa mahkemesi olarak çalışmaz. Yüksek mahkemenin asli görevi, üye federe devletlerin birbirleriyle veya federe devletlerin federal devletle olan uyuşmazlıklarını karara bağlamaktır. Ancak, süreç içerisinde, verdiği kararlarla FYM adeta bir anayasa mahkemesi işlevi de üstlenmiştir 38 . Ancak Türkiye’de 1961 AY döneminde her ne kadar AYM kurul- muşsa da bazı durumlarda yerel mahkemelere anayasa aykırılık savını karara bağlama konusunda, kısıtlı da olsa, bir yetki tanınmaktaydı 39 . Buna göre, 1961 Anayasası’nın 151/son maddesinde yerel mahkeme- lere sınırlı da olsa anayasallık denetimi yapma yetkisi tanınmıştı 40 . Adı geçen maddede 20.09.1971 tarihinde değişiklik yapılmış ve bir kanunun anayasaya aykırı olduğu kanaatine varan yerel yargıcın önce sorunu bekletici mesele olarak Anayasa Mahkemesi’ne göndereceği, buradan 6 ay içinde yanıt gelmezse davayı anayasaya aykırılık açısından kendi kanısına göre çözüme bağlayacağı hüküm altına alınmıştı. Buradan da 1961 AY döneminde, yerel mahkemelerin çok sınırlı da olsa anayasallık denetimi yapabildiği ve bu nedenle aslında 1961 sisteminin “kendine özgü bir merkezileşmiş sistem” olduğunu söylemek yanlış olmaz. 2) 1961 Anayasası Döneminde Anayasa Mahkemesi Türk Anayasa Mahkemesi ilk kez 1961 Anayasası ile hukuk sis- temimize girmiş ve 22.4.1962 tarih, 44 sayılı kuruluş kanununun 25.4.1962 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanması ile kurulmuştur 41 . İsviçre’de anayasa yargısı da bu sisteme örnek verilebilir. Orada, anayasallık de- netimini İsviçre Federal Mahkemesi yapmaktadır. Diğer örnekler ise Kolombiya, Küba, Venezuella,Haiti olarak gösterilebilir (bkz Kubalı, a.g.e,s. 190,191) 38 Schefold/Yazman, a.g.m, s. 108, aynı yönde Balcı, a.g.m, s.4 39 Memiş, a.g.e, s. 422 40 20.09.1971 tarih ve 1488 sayılı kanunla değişik 151.madde: “(1) Bir davaya bakmakta olan mahkeme, uygulanacak bir kanunun hükümlerini Anayasaya aykırı görürse veya ta- raflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varırsa, Anayasa mahkemesinin bu konuda vereceği karara kadar davayı geri bırakır. (2) Mahkeme, anaya- saya aykırılık iddiasını ciddi görmezse bu iddia, temyiz merciince esas hükümle birlikte karara bağlanır. (3) Anayasa mahkemesi, işin kendisine gelişinden başlamak üzere altı ay içinde kararını verir ve açıklar. (4) Bu süre içinde karar verilmezse, mahkeme, Anayasa’ya aykırılık iddiasını, kendi kanısına göre çözümleyerek davayı yürü- tür. Ancak, Anayasa Mahkemesinin kararı, esas hakkındaki karar kesinleşinceye kadar gelirse, mahkemeler buna uymak zorundadır.” (Batum/Yüzbaşıoğlu, a.g.e, s.82) 41 Aliefendioğlu, Yılmaz; Anayasa Yargısı ve Türk Anayasa Mahkemesi,Yetkin Yayınları, Ankara 1996, s.211 2010 Anayasa Değişikliklerinden Sonra Türk Anayasa Mahkemesinin Yapılanması180 1961 Anayasası’nın 145, 146, 147 ve 148. maddelerinde Anayasa Mahkemesi’nin kuruluşu, üye nitelikleri, seçilme yeterlilikleri ile çalış- ma ilkeleri düzenlenmiştir. 145. maddede AYM üyelerinin seçiminde izlenen yöntem belirtil- mektedir 42 . Buna göre, AYM 15 asıl ve 5 yedek üyeden oluşmaktadır 43 . Asıl üyelerden dördünü Yargıtay; üçünü Danıştay genel kurulları kendi başkan ve üyeleriyle başsavcı ve başkanun sözcüleri arasından salt çoğunluğu ve gizli oyla seçmektedir. Bir üyeyi de Sayıştay genel kurulu, kendi başkan ve üyeleri arasından aynı usulü uygulayarak se- çer. TBMM 3, Senato 2 üyeyi doğrudan seçer 44 . Bu seçimlerde, yasama meclislerinin, Mahkemeye seçilecek olan üyeleri parlamento dışından seçmesi gerekmektedir 45 . Yasama organları tarafından seçilecek üye- lerden birer kişinin, üniversitelerin hukuk, iktisat ve siyasal bilimler öğretim üyelerinin birlikte toplanarak, açık üyeliklerin üç katı tutarın - da ve gizli oyla gösterecekleri adaylar arasından olması gerekmekte- dir 46 . Anılan öğretim üyeleri Ankara Üniversitesi Rektörü’nün daveti üzerinde Ankara’da toplanırlar ve toplantı yeter sayısı üye tamsayısı- nın 2/3’üdür. Aday seçimi gizli oyla yapılır ve oyların salt çoğunluğu- nu alanlar aday olarak gösterilir 47 . Seçimlerin ilk iki turunda 2/3’lük nitelikli çoğunluk aranır. Ancak bu çoğunluk sağlanamazsa üçüncü turda salt çoğunluğu alan aday seçilir. Bu seçimlerin gizli oylama esa- sına dayanması şarttır. Mahkemeye Yargıtay iki, Danıştay ve yasama meclislerinden her biri birer yedek üyeyi asıl üyelerle aynı yöntemi uygulayarak seçerler. Mahkemenin oluşumunda cumhurbaşkanı da söz sahibidir. Ne var ki Cumhurbaşkanının üye seçimindeki “söz hakkı” oldukça sınır- lıdır 48 . Zira cumhurbaşkanı, seçeceği iki üyenin birini Askeri Yargıtay 42 Bkz Balta, a.g.m, s. 555, 556 43 Mahkemeye ilişkin geniş ve açıklayıcı bilgi için bkz Kubalı, a.g.e, s. 206,211 44 Parlamentonun AYM’ye üye seçmesinin doğru bir yaklaşım olup olmadığı 1961 AY yapım sürecinde ciddi tartışmalara yol açmıştır. Tartışmalara ilişkin ayrıntılı bilgi için bkz Arslan, Tebliğ (AYD 2004), s. 49,50 45 Kubalı, a.g.e, s.207 46 Ne var ki bu düzenleme 1971 değişikliği ile AY metninden çıkarılmıştır. (Soysal, a.g.e, s.254) 47 Kubalı, a.g.e, s.208 48 “Anayasa Mahkemesindeki öbür üyelerin Millet Meclisi,Cumhuriyet Senatosu ve Cumhurbaşkanınca seçilmesi ise, bu kuruluşu ulusal iradeden büsbütün kopuk duruma TBB Dergisi 2011 (97)   Ş. Cankat TAŞKIN181 Genel Kurulu’nun üye tamsayısının salt çoğunluğuyla ve gizli oyla belirleyeceği 3 aday arasından seçmelidir. Diğer üyeyi ise doğrudan seçme hakkı vardır. AYM’ye üye olacak kişilerin mutlaka 40 yaşını doldurmuş olması, Yargıtay, Danıştay, Askeri Yargıtay veya Sayıştay’da başkanlık, üye- lik, başsavcılık, başkanun sözcülüğü veya üniversitelerde hukuk, ikti- sat ve siyasal bilimler alanlarından birinde en az 5 yıl öğretim üyeliği veya 15 yıl avukatlık yapmış olması gerekmekteydi. Ayrıca, üyelerden hiçbiri resmi ya da özel hiçbir işte görev alamazdı. Dünya üzerinde, anayasa mahkemelerine üye seçiminde 3 temel yöntem uygulanmaktadır. Bunlardan ilki atama, ikincisi seçme ve üçüncüsü de karma yöntemdir 49 . Atama sisteminde yasama organının ve yüksek yargının üye seçiminde söz hakkı yoktur. Sadece, belki dolaylı olarak seçilecek 3 veya 5 üyeyi belirleyerek cumhurbaşkanına sunma hakkından bahsedilebilir 50 . Seçme sisteminde ise, gerek yasama gerekse yüksek yargı organlarının üyelerin seçiminde söz hakkı olduğu; hatta mah- kemeye seçilecek üyeleri doğrudan seçtikleri görülmektedir. Son sistem ise karma sistem olarak adlandırılmaktadır ki burada üye- lerin seçiminde belli oranlarda yasama organının, yüksek yargının doğrudan seçme hakkı olduğu gibi; mahkemeye devlet başkanı veya cumhurbaşkanı tarafından da dolaylı veya doğrudan şekilde üye se- çilmektedir 51 . 1961 Anayasası’nın sistemi, mahkeme üyelerinin seçiminde “kar- ma sistem”in uygulandığını göstermektedir. Ayrıca, 1961 AY’nda üyelerin tümünün hukukçu olması da şart değildir. Ancak 15 asıl üyenin, Danıştay kotasından seçilecek olan 3’ünün hukukçu olması durumunda, en az 9’u hukukçu olmak zo- getirmemek için düşünülmüştü.” (Soysal, a.g.e,s.66) 49 Yöntemlere ilişkin geniş bilgi için bkz Ulaş, a.g.m, s.96,97. Kaboğlu ise iki temel sistem olduğunu belirterek bunları temelde seçim sistemi ve karma sistem olarak ayırmaktadır. (Kaboğlu, Anayasa Yargısı, s. 27) 50 Atama sistemine veriebilecek en önemli örnek Fransa’dır. (Ulaş, a.g.m,s.96) 51 Buna en çarpıcı örnek olarak İtalyan ve Bulgaristan sistemleri gösterilebilir. (Bu iki ülkedeki uygulama çalışmanın 2. bölümünün 2. başlığında ayrıntılı olarak incelenmiştir.) 2010 Anayasa Değişikliklerinden Sonra Türk Anayasa Mahkemesinin Yapılanması182 rundadır. (Yargıtay-4; Danıştay-3; Sayıştay-1; cumhurbaşkanının seç- tiği Askeri Yargıtay kontenjanından 1 üye). Bunun yanı sıra, yasama meclislerinin seçeceği bir üyeyle cumhurbaşkanı tarafından doğrudan doğruya seçilecek olan birer üyenin daha hukukçu olması mümkün- dür 52 . Yani, böyle bir durumda seçilecek 15 asıl üyenin 11’i hukukçu olabilecektir. Anayasa Mahkemesi üyeleri 65 yaşında emekliye ayrılırlar. Ancak cumhurbaşkanınca Askeri Yargıtay tarafından gösterilecek adaylar arasından seçilecek olan üyenin, ordu mensubu olmaktan kaynakla- nan emekliliğe ilişkin tüm hakları saklıdır 53 . Üyeliğin sona ermesini gerektirecek bir başka durumsa hakimlik mesleğinden çıkarılmayı gerektirecek bir suçtan hüküm giymektir. Böyle bir durumda üyelik kendiliğinden sona erer. Görevin sağlık bakımından yerine getirileme- yeceği kesin olarak anlaşılırsa, o üyenin görevi üye tamsayısının salt çoğunluğunun kararıyla sona erecektir. Ayrıca, AYM üyelerinin resmi veya özel başka hiçbir işte görev alabilmeleri mümkün değildi. Görev alırlarsa görevden çekilmiş sayılırlardı 54 . 1961 Anayasası’na göre Anayasa Mahkemesi aynı zamanda yüce divan olarak da görev yapmaktaydı. Bu görevi gereği mahkeme Cum- hurbaşkanını, bakanlar kurulu üyelerini, Yargıtay, Danıştay, Askeri Yargıtay, Yüksek Hakimler Kurulu ve Sayıştay başkan ve üyelerini, Yargıtay ve Danıştay Cumhuriyet Başsavcısını, başkanunsözcüsünü, Askeri Yargıtay Başsavcısını ve kendi üyelerini görevleriyle ilgili suç- lardan ötürü yargılardı. Yüce Divan kararları kesindi. Burada, inceleme konumuz bakımından önemli olan nokta, 1961 AY döneminde AYM’nin Yüce Divan görevi için ayrı bir kurul veya daire oluşturmamış olması noktasıdır. Aynı üyeler Yüce Divan görevi- ni de yerine getirirdi 55 . 52 Öden, a.g.m, s. 37 53 Kubalı, a.g.e, s. 209 54 Kubalı, a.g.e, s. 209 55 Oysa, 1924 Anayasası’nda yüce divan görevi, onbiri Danıştay; onu Yargıtay baş- kanları ve üyeleri arasından ve kendi genel kurulları tarafından gerekli görüldü- ğünde gizli oyla seçilen 21 üyeli özel bir yapılanmaya aitti. 15 kişiyle toplanırdı; 6 üye yedek üyeydi. Yüce divan, sürekli kurulu olan bir mahkeme değildi; gerekli görüldüğünde, o olaya özgü olmak şartıyla TBMM tarafından kurulurdu. (1924 AY, md 62,63,67) (Batum/Yüzbaşıoğlu, a.g.e, s. 17) TBB Dergisi 2011 (97)   Ş. Cankat TAŞKIN183 1961 Anayasası 20.09.1971’de değiştirilmiştir. Bu değişiklikle üye sayısında bir değişikliğe gidilmemiş fakat üyelerin seçim tarzında de- ğişikliğe gidilmiştir. Bununla, yasama meclisleri tarafından AYM’ye seçilecek olan üyeler bakımından aranan “nitelikli çoğunluk” kaydı kal- dırılmıştır 56 . Ayrıca, 145/3 fıkrası anayasa metninden çıkarılınca, dör- düncü fıkra üçüncü fıkranın yerini almış ve böylece meclis ve senato tarafından belirlenen toplam 5 üyeden ikisi için üniversitelere ayrılmış olan mutlak kontenjan koşulu da ortadan kaldırılmıştır 57 . 1961 Anayasası’nda AYM’ye üye seçim yöntemi İtalyan AYM’ye 58 üye seçim yöntemini andırmaktadır 59 . Ancak en önemli farkı AYM’de yedek üyelik sisteminin getirilmiş olmasıdır 60 . II. BÖLÜM 1982 Anayasası’na Göre Anayasa Mahkemesi Çalışmamızın bu bölümünde, 1982 Anayasası döneminde Türk Anayasa Mahkemesi’nin oluşumu, çalışma düzeni ve yapılanması incelenmiştir. İlk başlıkta, 2010 anayasa değişikliğinden önce (1982 Anayasası’nın ilk şeklinde) Anayasa Mahkemesi’nin oluşumu, çalış- ma düzeni ve yapılanması incelenmiş; ikinci başlıkta ise 2010 anayasa değişikliği sonrasında, değişikliğin mahkemenin yapılanmasına nasıl etki edeceği, değişimin ne yönde olduğu konusuna anayasa önerileri, karşılaştırmalı hukuktaki düzenlemeler ve öğretideki görüşler de dik- kate alınarak değinilmiştir. 56 Kaboğlu, İbrahim Ö.; Değişiklikler Işığında 1982 Anayasası, Halk Neyi Oylayacak, İmge Kitabevi, İstanbul, Ağustos 2010, s. 265 57 Ulaş, a.g.m,s. 104 58 İtalyan AYM’nin yapılanması ve çalışma ilkeleri çalışmamızın 2.bölümünün 2. başlığında ayrıntılı olarak anlatılmıştır. 59 Özay, İl Han; “Yeni Bir Düzende Anayasa Mahkemesinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri ile Yargılama Usulleri”, AYD Yıl 1995, S: 12, s.45. Aynı yönde bkz Yüzbaşıoğlu, Necmi; “Sunulan Raporlar Kapsamında Türk Anayasa Mahkemesi’nin Sorunlarının Tartışılması” konulu panelde sunduğu tebliğ, AYD Yıl 2004, S: 21, s. 20 60 Diğer önemli farklar ise İtalya’da üyelerin görev süresinin 9 yılla (başlangıçta 12 yıldı) sınırlandırılmış olması; yüce divan görevindeki ve oluşumundaki farklılık olarak vurgulanabilir. (Özay, İl Han; “Yasama, Yürütme ve Yargı İlişkileri Açısından Anayasa Mahkemesi’nin Kuruluş ve İşleyişi”, AYD Yıl 1996, S:13, s.31 (özellikle dn 3) 2010 Anayasa Değişikliklerinden Sonra Türk Anayasa Mahkemesinin Yapılanması184 I) 2010 Değişikliği Öncesinde Anayasa Mahkemesi 1982 Anayasası, Anayasa Mahkemesi’nin varlığını korumuş fakat yapılanmasında önemli değişikliklere gitmiştir. Mahkemenin kurulu- şu, yapılanması, çalışma ilkeleri ve görevleri AY 146 ila 154. maddele- rinde ayrıntılı olarak düzenlenmiş; ayrıca mahkemenin işleyişiyle ilgi- li olarak 10.11.1993 tarihinde 2949 Sayılı “Anayasa Mahkemesi Kuruluş Görevleri Hakkındaki Kanun” yürürlüğe girmiştir. Ayrıca, mahkemenin düzenli çalışmasını sağlamak amacıyla 2949 Sayılı Kanun’a dayanıla- rak 03.12.1986 tarih ve 19300 sayılı Resmi Gazete’de “Anayasa Mahke- mesi İçtüzüğü” kabul edilmiştir. 1982 Anayasası’nın ilk şeklinde AYM toplam 15 üyeden oluşmak- taydı. Bunlardan 11’i asıl; 4’ü yedek üyeydi. Bu üyelerin tamamını cumhurbaşkanı atardı 61 . Seçim, ya doğrudan doğruya cumhurbaşkanı tarafından yapılır ya da “aday gösterme” suretiyle cumhurbaşkanı tara- fından seçilerek atanma yoluyla gerçekleşirdi. Buna göre, cumhurbaşkanı 3 asıl ve 1 yedek üyeyi doğrudan; 8 asıl ve 3 yedek üyeyi ise önerilen adaylar arasından seçmek suretiyle atardı. 2 asıl ve 1 yedek üye Yargıtay; 2 asıl ve 1 yedek üye Danıştay; 1 Asıl üye Askeri Yargıtay; 1 üye Askeri Yüksek İdare Mahkemesi, 1 üye Sayıştay Genel Kurulları’nca kendi başkan veya üyeleri arasın- dan üye tamsayılarının salt çoğunluğu ile her boş yer için gösterecek- leri üçer aday içinden; bir asıl üyeyi ise YÖK’ün kendi üyesi olmayan yükseköğretim kurumları öğretim üyeleri içinden göstereceği üç aday arasından; üç asıl ve bir yedek üyeyi ise üst kademe yöneticileri ile avukatlar arasından seçerdi 62 . Buna göre, tüm üyeler cumhurbaşkanı tarafından atanmakla bir- likte; 3 asıl ve 1 yedek üyeyi cumhurbaşkanı doğrudan seçmek yoluyla AYM üyeliğine atamaktaydı. Yükseköğretim kurumları öğretim üyeleri ile üst kademe yöne- ticileri ve avukatların mahkemeye üye seçilebilmesi için kırk yaşını 61 Her ne kadar anayasada “seçer” ifadesi kullanılmışsa da buradaki işlem kanaatimizce seçme değil; atamadır. (aynı yönde Daver, a.g.m, s. 16) 62 Cuhruk, burada AYM’nin böyle değişik yerlerden ve farklı formasyonlara sahip kimseler arasından oldukça dengeli sayılabilecek bir oran gözetilerek belirlenmiş olmasını olumlu bulmakta ve böylece karma nitelik kazanan mahkemenin dış etkilerden arındırılmış olacağını savunmaktadır. (Cuhruk, a.g.m, s. 9) TBB Dergisi 2011 (97)   Ş. Cankat TAŞKIN185 doldurmuş; yükseköğrenim görmüş veya öğrenim kurumlarında en az on beş yıl öğretim üyeliği veya kamu hizmetinde on beş yıl fiilen çalışmış veya en az on beş yıl avukat olarak görev yapmış olmaları gerekmekteydi. Anayasa Mahkemesi üyelerinin, asli görevleri dışında resmi veya özel herhangi bir görev almaları yasaktı. Üyeliğin sona ermesi ise 65 yaşının doldurulması, bir üyenin ha- kimlik mesleğinden çıkarılmayı gerektiren bir suçtan dolayı hüküm giymesi durumlarında kendiliğinden; görevin sağlık bakımından yeri- ne getirilemeyecek noktaya gelmesi durumunda ise üye tamsayısının salt çoğunluğunun kararıyla sona ererdi. Anayasa Mahkemesi Yüce Divan görevi de üstlenmekte ve bu du- rumda Cumhurbaşkanını, Bakanlar Kurulu üyelerini, AYM, Yargıtay, Danıştay, Askeri Yargıtay, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi başkan ve üyelerini, başsavcılarını, başsavcıvekillerini, HSYK ve Sayıştay başkan ve üyelerini görevleriyle ilgili suçlarla ilgili olarak yargılardı. 1961 sisteminde olduğu gibi, 1982 sisteminin ilk halinde de AYM’nin Yüce Divan görevi için ayrı bir kuruldan oluşmaması, aynı üyelerin Yüce Divan görevini de yerine getiriyor oluşu ve kararlarının kesin oluşu önem taşımaktadır. Sistemde ilk dikkati çeken nokta, 1961’den farklı olarak, yasama organına AYM için üye seçme hakkının kaldırılmış olmasıdır 63 . 1961 63 1982 AY’nın yapım sürecinde meclise AYM için üye seçim hakkı verilmesi ge- rekip gerekmediği tartışılmış ve Feyyaz Gölcüklü birkaç üyenin meclis tara- fından seçilmesinde bir sakınca olmadığını savunurken; Orhan Aldıkçatı 1961 AY döneminde yaşanan sıkıntılara atfen “1-2 üyenin dahi TBMM tarafından se- çilmesinin Türkiye’yi nerelere getirebileceğini gördünüz.” diyerek tüm tartışmalara son noktayı koymuştur. Arslan, Tebliğ (AYD 2004), s. 51. Konuyla ilgili geniş tartışmalar için bkz İyimaya, Ahmet, Anayasa Mahkemesinin Üyelik Yapısında Yasama Organının Rolü, (Türk Modeline Eleştirel Bir Yaklaşım),Yetmişbirinci Kuru- luş Yılı Armağanı, Türk Hukuk Kurumu Yayınları, Ankara, 9 Nisan 2005, s.7-13. ARSLAN, 1982 AY’nın ilk şeklindeki durumun parlamentonun istencine karşı güvensizlik olduğu; hatta Nazi Almanyası döneminden sonra dahi Alman AYM üyelerinin tümünün parlamentoya seçtirtildiğini belirtmektedir. Arslan, Tebliğ (AYD 2004), s. 53. Farklı tartışmalara ilişkin daha geniş bilgi için bkz (Kurnaz, Haluk; “Üye Seçimi ve Bireysel Başvuru ile Bazı Yetki ve Görevleri Açısından Anayasa Mahkemesi”,Yasama Dergisi, S:2,Temmuz-Ağustos-Eylül 2006, s.96, s.97). “An- cak, Türkiye’de 1961 Anayasası döneminde,Millet Meclisi ve Cumhuriyet Senatosuna ayrılan üyelerin seçiminde uzlaşma sağlanamaması ya da geç sağlanması yüzünden, mahkemenin oluşumunda yaşanan sıkıntılar nedeniyle, tepki olarak,1982 Anayasasın- da, TBMM’ye AYM’ye üye seçme yetkisi tanınmamıştır. Keza AYM’ye yüksek mah- 2010 Anayasa Değişikliklerinden Sonra Türk Anayasa Mahkemesinin Yapılanması186 sisteminde mahkemenin asıl üyelerinin 1/3’ünün parlamento tarafın- dan doğrudan seçilmesi mahkemenin meşruiyeti bakımından önem taşımaktaydı 64 . Sistemdeki diğer dikkati çeken nokta, yüksek yargının doğrudan üye seçmesinin 1982 AY değişikliği ile engellenmiş olmasıdır. Bu ko- nudaki yetki, 1982 AY ile tamamen cumhurbaşkanına devredilmiş ve yargı ancak 3 üyeyi cumhurbaşkanına “önerir” duruma gelmiştir 65 . Durum böyle olunca, 1982 AY’nın ilk şeklinin cumhurbaşkanının yetkisini oldukça genişlettiği ve gerek yasama gerekse yargı organları karşısında AYM’ye üye belirleme konusunda cumhurbaşkanını adeta “tekel” konumuna getirdiği anlaşılmaktadır 66 . kemelerin doğrudan üye seçmeleri yerine, bunların gösterecekleri adaylar arasından cumhurbaşkanınca seçilmesi usulünün benimsenmesiyle, kast sistemini kırmanın amaç- landığı akla gelebilir. Ancak,bunda,daha önce açıkladığımız üzere, 1982 Anayasasının güçlü cumhurbaşkanı tecihinin yargı üzerindeki yansıma payının asıl etken olduğu söy- lenebilir.” (Tanör/Yüzbaşıoğlu,a.g.e,s.457). “1982 Anayasası AYM üyelik modelinde yasama organının devre dışı bırakılmasının temel nedeni,güçlü yürütme, güçlü Cum- hurbaşkanı tercihidir.” (İyimaya, a.g.e, s. 14) 64 “Münhasıran cumhurbaşkanı tarafından doğrudan atanma sisteminden üç ana erke ata- ma veya seçme yetkisini verilmesini sağlayan bu karışık sisteme geçiş daha fazla demok- ratik meşruiyete sahiptir.”(Paczolay, Peter; “Venedik Komisyonu Raporu”, AYD Yıl 2004,S:21, s.5). Anayurt da AYM oluşumuna diğer organların ve özellikle par- lamentonun katılmasının mahkemenin demokratik meşruiyeti açısından önem taşıdığını vurgulamaktadır.(Anayurt,Ömer; “Avrupa Birliği Ülkelerinde Anayasa Mahkemelerinin Kompozisyonuna İlişkin Tartışmalar”; GÜHFD,C:XIII, Yıl 2009, S:1- 2,s.120) Kanadoğlu ise anayasa yargıçlarına demokratik meşruiyetin tanınması adına meclisin de karşılaştırmalı hukuktaki örneklerine benzer biçimde üye seçi- mine dahil edilmesi gerektiğini savunmaktadır. Kanadoğlu,Osman Korkut; “Yeni Anayasa Arayışları ve Karşılaştırmalı Hukuk Bağlamında Anayasa Mahkemesi”,AYD Yıl 2008, S:25, s.69 65 Sistemin bu şekli dahi “düzeltilmiş şekli”dir. Bundan önceki tasarıda Cumhurbaşkanına dolaylı değil; doğrudan atama yetkisi tanınmıştı. (Kuzu, Burhan; “Sunulan Raporlar Kapsamında Türk Anayasa Mahkemesi’nin Sorunlarının Tartışılması” konulu panelde sunduğu tebliğ, AYD Yıl 2004, S: 21, s. 55) 66 Gözler, bu konuda farklı düşünmektedir : “Kanımızca, Anayasa Mahkemesi üyele- rinin seçim sisteminde Cumhurbaşkanına tanınan yetkilerde eleştirilecek bir yan yoktur. Bütün demokratik memleketlerde anayasa mahkemeleri üyeleri kısmen veya tamamen si- yasal organlar tarafından seçilmektedir.....Bizim bildiğimiz kadarıyla, hiçbir demokratik ülkede anayasa mahkemesi üyeleri tamamı doğrudan doğruya yargı organı tarafından seçilmemektedir. Bize öyle geliyor ki anayasa mahkemesi üyelerinin seçiminde yargı or- ganlarına en fazla ağırlık veren ülke zaten Türkiye’dir. Mukayeseli hukukun verileri göz önünde bulundurulursa Anayasa Mahkemesine üye seçiminde Cumhurbaşkanına tanı- nan sınırlı yetkinin yadırganacak bir yanı yoktur.” (Gözler, Kemal; Anayasa Değişik- liği Gerekli Mi? 1982 Anayasası İçin Bir Savunma, Ekin Kitabevi Yayınları, Bursa 2001, s. 74,75) TBB Dergisi 2011 (97)   Ş. Cankat TAŞKIN187 Bu durumda, 1982 AY’nın ilk şeklinin ne seçim; ne atama ne de karma sistem olduğunu söylemek mümkündür 67 . Sistem, “kendine özgü” bir sistem olmasıyla ön plana çıkmaktadır 68 . Üyelerin atanması ve atanacak üyeleri öneren kurumlar bakımın- dan 1982 AY’nın ilk şekli ile oluşturulan AYM yapılanması, İspanyol AYM’nin yapılanmasına çok benzemektedir 69 . Türk AYM üyeleri bağımsızlık açısından iki katlı bir bağımsızlık ve güvence zırhı içerisindedirler 70 . Üyeler, Anayasa’nın 138, 139 ve 140. maddeleriyle yargıçlara sağlanan bağımsızlık ve güvencelerden yararlandıkları gibi ayrıca 147. maddede sağlanan 65 yaşını doldur- madıkça emekliye sevk edilememe ve görev yerlerinin değiştirileme- mesi şeklindeki güvenceden de yararlanmaktadırlar. Ayrıca, başkan ve üyelerin kişisel suçlarında Yargıtay üyelerinin kişisel suçlarında uygulanan güvencelerin geçerli olacağı da AYM Kuruluş Kanunu ile güvence altına alınmıştır. (AYM Kuruluş Kanunu md 55). Ancak, kar- şılaştırmalı hukuktaki bazı uygulamaların aksine 71 , AYM üyelerinin milletvekillerine tanınan sorumsuzluk ve dokunulmazlık hakkı tanın- mamış olması kanaatimizce önemli bir eksikliktir 72 . Diğer yandan, 1982 düzenlemesi ile, karşılaştırmalı hukuktaki ge- nel eğilimin tersine 73 , AYM üyelerinin çoğunluğunun hukukçu olması şartı kaldırılmış, hatta mahkemenin kuramsal olarak çoğunluğu hu- kukçu olmayan üyelerden oluşmasının önünde bir engel kalmamıştır 74 . Bu durumun sakıncaları özellikle yüce divan yargılaması ile siyasi par- tilerin kapatılmasına ilişkin davalarda yaşanmıştır ve yaşanmaktadır 75 . 67 Daver, a.g.m, s. 16. Sistemin, yasama organını dışlamış olması nedeniyle “anti- demokratik” olarak nitelendirilmesi yanlış olmaz. (Dağ, a.g.t,s.63) 68 Arslan’a göre sistem “Türk Tipi Anayasa Yargısı” dır. Arslan, Tebliğ (AYD 2004), s. 47. Burhan Kuzu da böyle bir sistemin dünyanın hiçbir yerine olmadığını belirtmektedir. Kuzu, Tebliğ (AYD 2004), s. 55 69 Bu konu, aşağıda II. Başlıkta ayrıntılı olarak incelenmiştir. Ancak kısaca belirtmek gerekirse İspanya’da 12 üyeli AYM’nin tümünü kral atar. (Daver, a.g.m, s.16). Fakat İspanya’nın en önemli farkı, atanacak üyelerin belirlenmesinde Kralın yetkisinin “sembolik” olmasıdır. 70 Daver, a.g.m. s.18 71 Macaristan,İtalyan ve Tacikistan AYM üyelerine böyle bir hak verilmiştir. Konu, aşağıda II. Başlıkta incelenmiştir. 72 Aynı yönde Tunç, a.g.m, s. 298 73 Bu konu, aşağıda, 2. Başlıkta ayrıntılı olarak incelenmiştir. 74 ULAŞ’ın tespitine göre, 1982 AY’nın ilk düzenlemesinde, kuramsal olarak, AYM’de hukukçu olan yalnızca üç üye bulunabilmesi olanaklıdır. (Ulaş,a.g.m,s.106) 75 Öden,a.g.m, s. 37 2010 Anayasa Değişikliklerinden Sonra Türk Anayasa Mahkemesinin Yapılanması188 II) Karşılaştırmalı Hukuk Işığında 2010 Değişikliği Sonrası Anayasa Mahkemesi 1) 2010 Anayasa Değişikliği Sonrası Anayasa Mahkemesi 1982 Anayasası'nda 7.5.2010 günü 5982 Sayılı “Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun”la Anayasa’nın 146, 147, 149 ve geçici 18. maddesinde çok önemli değişik- likler yapılmış ve bu değişiklikler sonucunda Anayasa Mahkemesi’nin oluşumu ve yapılanması önemli ölçüde değişmiştir 76 . Ayrıca 3 Nisan 2011 tarihli Resmi Gazete’de yayınlanan 30.03.2011 tarih ve 6126 Sayılı Anayasa Mahkemesi’nin Kuruluş ve Yargılama Usulleri Hakkındaki Kanun da (kısaca Kanun olarak adlandırılacaktır) AYM’nin yeniden yapılanmasında önemli etkiler doğurmuştur 77 . İlk değişiklik Anayasa’nın 146. maddesindedir. Buna göre yeni Mahkeme 17 üyeden oluşmaktadır 78 . Üyelerin 3’ünü TBMM seçmek- 76 Değişiklik Anayasa Mahkemesi’nin önüne götürülmüş; AYM bu değişikliklerin bir bölümünü 07.07.2010 tarih; 2010/49 E.; 2010/87 K. sayılı kararıyla iptal etmiş ve değişiklikler iptal olunmuş biçimiyle 12 Eylül 2010 günü referandumda oylanarak yürürlüğe girmiştir. Çalışmamızın ilerleyen bölümünde, yeri geldikçe, iptal olunan tümcelere değinilecektir. 77 Çalışmamızda Kanun’un tamamı değil, sadece AYM’nin yapılanmasıyla ilgili olan ve çalışma konumuzla bağlantılı düzenlemelerine değinilmekle yetinilmiştir. 78 Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği’nin 2000 yılı Anayasa önerisine göre AYM 15 asıl 5 yedek üyeden oluşur. (md 146) Dört asıl ve bir yedek üyeyi Yagıtay,üç asıl ve iki yedek üyeyi Danıştay, birer asıl üyeyi Askeri Yargıtay, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi ve Sayıştay Genel Kurulları, kendi başkan ve üyeleri arasından üye tamsayılarının salt çoğunluğu ile ve gizli oylamayla seçer. İki asıl ve bir yedek üye ise AYM tarafından seçilir. AYM, seçtiği asıl üyelerden bir tanesini yedek üyeleri, diğerlerini ve yedek üyeyi birinci sınıfa ayrılmış hakimler arasından asıl üye tam- sayısının salt çoğunluğu ve gizli oyla seçer. Cumhurbaşkanı da üç asıl ve bir yedek üyeyi seçer. Cumhurbaşkanı asıl üyelerden birisini Türkiye Barolar Birliği’nin gös- tereceği üç aday arasından, diğer asıl üyeleri ve yedek üyeyi ise yükseköğrenim kurumlarının hukuk, iktisat veya siyasal bilim alanlarında görev yapan öğretim üyeleri ile avukatlar arasından seçer. Bunların üye seçilebilmeleri için en az 15 yıl öğretim üyeliği, kamu görevliliği veya avukatlık yapmış olması şarttır. Üye olmak için 40 yaşın doldurulmuş olması gerekir. Üyelerin asli görevleri dışında başka herhangi bir görevle uğraşmaları yasaktır. Üyeler 67 yaşını doldurunca emekliye ayrılırlar. Bir üye ise Türkiye Barolar Birliği Genel Kurulu tarafından avukatlar arasından ve üye tamsayısının salt çoğunluğu ile seçilir. Cumhurbaşkanı, biri avu- katlar birisi de üst kademe yöneticileri arasından olmak üzere iki üye atar. Yükse- köğrenim Kurulu, yükseköğrenim kurumlarının hukuk alanlarında görev yapan öğretim üyeleri arasından bir üyeyi üye tamsayısının salt çoğunluğu ve gizli oyla seçer. TBMM 7 üyeyi, yükseköğrenim kurumlarının hukuk,iktisat veya siyasal bilimler alanlarında görev yapan öğretim üyeleri, üst kademe kamu görevlile- ri ve avukatlar arasından üye tamsayısının salt çoğunluğu ile seçer. İlk iki turda salt çoğunluğa ulaşılamazsa, toplantıya katılanların çoğunluk oyu yeterli sayılır. TBB Dergisi 2011 (97)   Ş. Cankat TAŞKIN189 Ayrıca AYM Büyük Kurul, iki daire ve iki kuruldan oluşur. (md 157). Büyük Ku- rul, parti kapatma ve yüce divan yargılamalarında temyiz mercii olarak görev yapar. AYM’ye üye seçilmek için 40 yaşın doldurulmuş olması ve meslekte en az 15 yıllık kıdem şartı aranır. Ayrıca üyelerin görev süresi 9 yılla sınırlı olup üyele- rin 1/3’ünün üç yılda bir yenilenmesi ile yeniden seçilememeleri esastır. Üyeler, kendi işleri dışında başka bir işle uğraşamazlar. (md 158).Emeklilik yaşı 67’dir. (md 159). (TBB,Türkiye Cumhuriyeti Anayasa Önerisi, Anayasa 2001, TBB Yayınları, Ankara 2001,s.93,94,95). Türkiye Barolar Birliği’nin 2007 yılı Anayasa önerisinde ise AYM’nin Genel Kurul ve iki daire şeklinde örgütlenmesi, 17 üyeden oluşması önerilmiştir. (md 159). 17 üyenin dördü Yargıtay, dördü Danıştay, birer üye Aske- ri Yargıtay, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Genel Kurullarınca en az üç yıl üye- lik görevinde bulunmak ve elli yaşını doldurmuş olmak koşuluyla kendi başkan ve üyeleri arasından üye tamsayılarının salt çoğunluğu ve gizli oyla seçilir. TBMM Genel Kurulu, üye tamsayısının salt çoğunluğu ve gizli oylama ile Yükseköğretim Eşgüdüm Kurulu’nun her boş yer için önereceği 3 öğretim görevlisi; Türkiye Ba- rolar Birliği Yönetim Kurulu’nun her boş yer için önereceği ve en az 20 yıllık kıde- mi olan 3 avukat; en az üç yıl başkan veya üyelikte bulunmuş olan Sayıştay üye- leri arasından 1’er üyeyi (toplam 4 üye) seçer. Cumhurbaşkanı, valilik,büyükelçilik, müsteşarlık, müsteşar yardımcılığı, yüksek öğretim kurumlarının hukuk, iktisat ve siyasal bilimler alanlarından mezun olanlar ve üç yıllık kıdemi olanlar arasın- dan 2 üye seçer. AYM, bir üyeyi 50 yaşını doldurmuş olan ve en az 10 yıllık rapor- törlük deneyimi bulunan üyeleri arasından üye tamsayısının salt çoğunluğu ve gizli oyla seçer. Üyelerin görev süresi 12 yıldır. Süresi bitenler yeniden seçilebilir- ler. Üyeler, asli görevleri dışında başka herhangi bir görevle uğraşamazlar. TBMM ve Cumhurbaşkanı tarafından seçilecek olan üyelerin 50 yaşını doldurmuş olması gerekir. Mahkeme, Genel Kurul ve iki daire şeklinde çalışır. Anayasa değişiklikle- rini genel kurul inceler ve Genel Kurul, daireler arasındaki içtihat farklılıklarını giderir. Ayrıca Genel Kurul, siyasi parti kapatma ile yüce divan yargılamasında temyiz mercii olarak görev yapar. (md 160). Üyelerin görevinin sona ermesi bakı- mından üst yaş sınırı 67’dir. (TBB,Türkiye Cumhuriyeti Anayasa Önerisi, Geliştirilmiş Gerekçeli Yeni Metin, TBB Yayınları, Ankara, Kasım 2007,s.275-282). Türkiye Dev- rimci İşçi Sendikalaları Konfederasyonu’nun 2009 yılı Anayasa Önerisine göre AYM 21 üyeden oluşmalıdır. Genel Kurul ve iki daire şeklinde kurulmalı, daire- lerden birisi yüce divan, diğeri ise siyasi partiler dairesi olarak kurulmalıdır. Üye- ler, kuruluş yasasında belirtilecek nesnel nitelikler esas alınarak önceden ilan edil- me şartıyla seçilmelidir. TBMM 4 üyeyi (Senato-2, Meclis-2); üye tamsayısının 2/3’lük nitelikli çoğunluğuyla seçmelidir. Yargıtay 5, Danıştay 4, Sayıştay ise 2 üyeyi kendi Genel Kurullarınca kendi içlerinden üye tamsayılarının salt çoğunlu- ğu ile seçmelidir. Cumhurbaşkanı 1 üyeyi en az 15 yıl kamuda hizmeti olan ya da 15 yıl fiilen avukatlık yapan ve 40 yaşını dolduran üst düzey kamu yöneticileri ya da avukatlar arasıdan doğrudan seçmelidir. Üniversitelerarası Kurul (ÜAK) 5 üyeyi, yükseköğrenim kurumlarından, insan ve toplum bilimleri alanlarında gö- rev yapan ve en az 15 yıl öğretim üyeliği olanlar arasından üye tamsayısının salt çoğunluğu ile seçer. AYM de 1 üyeyi mahkemede raportör olarak en az 15 yıl hizmeti bulunan ve 40 yaşını doldurmuş olan üyeler arasından üye tamsayısının salt çoğunluğu ve gizli oyla seçer. AYM üyelerinin en az 16’sının hukukçulardan oluşması şarttır. Ayrıca TBMM tarafından AYM’ye seçilecek olan üye adaylarının TBMM’de grubu bulunan siyasi partilerin eşit temsil ilkesine göre Senato ve Mec- lis tarafından belirlecek karma komisyon tarafından seçilmesi esası getirilmelidir. TBMM, AYM üyelerini bu komisyonun seçilecek aday sayısının 3 katı kadar gös- tereceği adaylar arasından seçmelidir. Seçimler, Cumhurbaşkanı, TBMM, yüksek yargı, Sayıştay ve ÜAK tarafından doğrudan yapılmalıdır. Asıl-yedek üye ayrımı 2010 Anayasa Değişikliklerinden Sonra Türk Anayasa Mahkemesinin Yapılanması190 kaldırılmalı, üyelik 12 yıllık süreyle sınırlandırılmalı, dört yılda bir üyelerin 1/3’ü yenilenmelidir. AYM’de boşalacak olan üyelikler 6 ay öncesinden Resmi Gazete’de ilan edilmelidir. (Özgürlükçü, Eşitlikçi, Demokratik ve Sosyal Yeni Bir Anayasa İçin Temel İlkeler, (Anayasa Raporu), DİSK Yayınları, Ankara, Haziran 2009, s.78,79). AYM’nin 2004 tarihli yapılanma önerisine göre de AYM 17 üyeden oluşur ve 2 daire şeklinde çalışır. Ancak, öneri şimdiki düzenlemeye göre farklı yönler içer- mektedir. Örneğin yüksek yargıya 11 kişilik kota ayrılmıştır (5 Yargıtay, 4 Danış- tay, 1’er üye ise AYİM ve Askeri Yargıtay Yüksek yargı tarafından seçilecek olan üyeler, yüksek mahkemelerin kendi Genel Kurullarının üye tamsayısının salt ço- ğunluğu ile; bu sağlanamazsa altıncı oturumda 2/5’lik çoğunlukla ve doğrudan seçmektedir.). Cumhurbaşkanı ise 2 üyeyi hukuk, iktisat ve siyasal bilimler ala- nından mezun olan üst düzey yöneticiler arasından doğrudan seçerken; kalan 4 üye de TBMM Genel Kurulu tarafından seçilir. (Adaylar, Sayıştay Genel Kurulu- nun, YÖK’ün ve TBB’nin göstereceği 15 yıllık kıdemi bulunan adaylar arasından seçilir.) (Aliefendioğlu, Yılmaz; “Sunulan Raporlar Kapsamında Türk Anayasa Mahkemesi’nin Sorunlarının Tartışılması” konulu panelde sunduğu tebliğ, AYD Yıl 2004, S: 21, s. 31). Aynı yazar, daha eski tarihli farklı bir makalesinde AYM’de bi- reysel başvuru hakkının tanınması durumunda mahkemenin 18 üyeden oluşma- sının uygun olacağını, mahkeme üyelerinin geldikleri kurum tarafından doğru- dan seçilmesini, asıl-yedek üye ayrımının kaldırılmasını ve raportörlere belli hiz- met süresinin sonunda mahkeme üyeliğine seçilme hakkı tanınması gerektiğini savunmaktadır. (Aliefendioğlu, Yılmaz; “Yeni Anayasa Yargısı ve Anayasa Mahke- mesi”, AYD Yıl 1997, S: 14, s. 242). İyimaya, AYM’nin 17 üyesinden yarısının par- lamento tarafından seçilmesini önermekte, üye seçiminin kısmen veya tamamen parlamento tarafından başarılamaması durumunda, seçilemeyen üyelerin sayısı kadar üyenin TBMM veya Cumhurbaşkanı tarafından seçilmesini önermektedir. (İyimaya, a.g.e,s. 31). 146. maddeye ilişkin öneri şöyledir: “Anayasa Mahkemesi 17 üyeden kurulur. Anayasa hukuku, sosyoloji, siyaset bilimi alanlarından birer yüksek öğre- tim görevlisi üye ve hukukta en az lisans üstü dereceye sahip bir avukat, Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulunca, üye tamsayısının salt çoğunluğu ile ve gizli oyla seçilir. Üye tamsayısının beşte ikisinden az olmamak üzere, 4. turda en çok oy alan, seçilmiş sayı- lır. Boşalmayı izleyen bir ay içinde seçimin gerçekleşmemesi halinde, grubu bulunan siya- si partilerin de görüşü alınarak aynı nitelikleri taşıyan üyeler, en geç on beş gün içinde Meclis Başkanı tarafından atanır. Üyelerden dördü Yargıtay, ikisi Danıştay, biri Sayıştay Genel Kurullarınca, kendi üyeleri arasından üye tamsayılarının salt çoğunluğu ile ve giz- li oyla seçilir. Üye tamsayısının beşte ikisinden az olmamak üzere, dördüncü turda en çok oy alan seçilmiş sayılır. Bir üye, Anayasa Mahkemesi tarafından ve raportörleri arasın- dan, üye tamsayısının salt çoğunluğu ile ve gizli oyla seçilir. Biri hukukta en az lisans üstü dereceye sahip olanlardan olmak üzere iki üye avukatlar arasından Türkiye Barolar Birliği Genel Kurulunun salt çoğunluğu ile ve gizli oyla seçilir. Üst kademe hukuk müşa- virlerinden bir, özel hukuk ve ekonomi bilimi alanlarından birer yüksek öğretim görevlisi olmak üzere toplam üç üye Cumhurbaşkanı tarafından atanır. Anayasa Mahkemesi üyeli- ğine seçilmek için kırk yaşını doldurmuş olmak şarttır. Yüksek Mahkemelerce seçilecekle- rin seçim sırasındaki görevlerinde en az üç yıl bulunmuş, üst kademe hukuk müşavirleri- nin en az on beş yıl kamu görevinde çalışmış ve avukatların da bu süre kadar meslek kıde- mine ulaşmış olmaları gerekir. Anayasa Mahkemesi üyelerinin görev süresi 9 yıldır. Altı ayı aşmamak üzere, boşalan yerlere seçim veya atama gerçekleşinceye kadar, önceki üyenin görevi devam eder. Anayasa Mahkemesi üyelerinin üçte biri üç yılda bir yenilenir. Bir kimse, bir defaden fazla Anayasa Mahkemesi üyeliğine seçilemez....Anayasa Mahkemesi üyeleri, üniversitelerde öğretim üyeliği hariç, asli görevleri dışında resmi veya özel hiçbir görev alamazlar.” (İyimaya, a.g.e, s.49,50) TBB Dergisi 2011 (97)   Ş. Cankat TAŞKIN191 te 79 ; kalan 14 üye ise cumhurbaşkanı tarafından seçilmektedir. Konunun daha iyi anlaşılması adına önce TBMM’nin seçtiği üyele- re ilişkin seçim usulü üzerinde durulacak ve ardından cumhurbaşkanı tarafından seçilen üyelerin seçim usulü hakkındaki görüşler sunula- caktır. En sonda da konu bütünlüğünün bozulmaması açısından, kar- şılaştırmalı hukukta anayasa mahkemelerinin yapısı, oluşumu, üyele- rin özlük hakları, üye seçilme koşulları üzerinde durularak bu bölüm sonlandırılacaktır. TBMM, seçeceği üç üyeden 2’sini Sayıştay’ın; birini baro başkan- larının her boş yer için gösterecekleri 3’er aday arasından seçer. Bu anlamda, TBMM’nin üye seçimindeki rolünün “dolaylı” olduğu söy- lenebilir. Sadece 3 üyenin seçilmesi ise kanaatimizce, TBMM’nin üye seçimindeki rolünün “simgesel” düzeyde kaldığını, cumhurbaşkanının ise hala çok etkili olduğunu göstermesi yönüyle çarpıcıdır 80 . Kanaati- mizce, 1982 AY’ın değişiklikten önceki ilk şekli kendine özgü bir sis- tem getirmişken, 2010 değişikliğinden sonraki şekli ise atama ağırlıklı sembolik seçimli bir sistemdir. Diğer yandan, Anayasa koyucunun TBMM’ye neden Sayıştay ko- tasından önerilen adaylardan 2’si için seçim yapma hakkı tanıdığı da kanaatimizce üzerinde dikkatle durulması gereken bir noktadır. Soru- nun yanıtı Sayıştay Kanunu’nun başkan ve üye seçimini düzenleyen 5 ve 6.maddelerinde (yeni 13,15 ve 16. md) gizlidir. Buna göre, Sayış- tay başkan ve üyeleri plan ve bütçe komisyonunda partiler arası temsil oranı gözetilmek suretiyle oluşturulan bir ön seçim komisyonu tarafın- dan önerilen adaylar arasından, TBMM Genel Kurulu tarafından 81 se- 79 AYM’nin 2004 tarihli önerisinde bu sayı 4 olarak belirlenmişti. Üyelerden 2’sinin Sayıştay başkan ve üyeleri arasından TBMM tarafından doğrudan; 2’sinin ise YÖK ve TBB tarafından her boş yer için gösterilecek üçer aday arasından TBMM tarafından seçilmek yoluyla belirlenmesi öngörülmüştü. (Kılıç, Haşim; “Türk Anayasa Mahkemesi’nin Yeniden Yapılandırılmasına İlişkin Öneri”, AYD Yıl 2004, S: 21, s.87) 80 Kaboğlu, Halk Neyi Oylayacak?, s. 206 81 Nitekim 2010 değişikliği sonrasında AYM’ye Sayıştay kontenjanından seçilen Hicabi Dursun, yaklaşık 1.5 yıl önce parlamento çoğunluğunu halen elinde bulunduran AKP tarafından seçilmiş olması, bu değişiklikle neyin amaçlandığını da çarpıcı biçimde ortaya koyması bakımından manidardır. (Aşık, Melih; Açık Pencere, Milliyet, 08.10.2010 tarihli yazı (http://www.milliyet.com.tr/birakin- bagirsin-/melih-asik/guncel/yazardetay/08.10.2010/1298869/default.htm (Erişim Tarihi: 06.12.2010). 2010 Anayasa Değişikliklerinden Sonra Türk Anayasa Mahkemesinin Yapılanması192 çilmektedir 82 . Durum böyle olunca, zaten Sayıştay başkan ve üyelerini belirlemekte söz sahibi olan TBMM Genel Kurulu’nun neden AYM’ye diğer yüksek yargı organlarının belirlediği adaylar arasından değil de Sayıştay’ın belirlediği adaylar arasından üye seçtiği anlaşılmaktadır. Anayasa mahkemelerinde verilen kararların sonuç itibarıyla poli- tik tercihleri ve dolayısıyla yasama organının etkinliklerini bir yönüyle etkilediği de düşünüldüğünde, yasama organına sınırlı da olsa yer ve- rilmesi doğru bir yaklaşım olarak görülmektedir 83 . Ne var ki yasama 82 Türk, Hikmet Sami; “Sunulan Raporlar Kapsamında Türk Anayasa Mahkemesi’nin So- runlarının Tartışılması” konulu panelde sunduğu tebliğ, AYD Yıl 2004, S: 21, s. 60 83 Tunç, a.g.m, s. 294; ARSLAN, meclisin üye seçiminin AYM’yi “siyasallaştıracağı” yönündeki görüşleri “totolojik” addetmekte ve Cumhurbaşkanının atadığı üye- lerin de parlamentoyu siyasallaştırabileceğini vurgulamaktadır. Önemli olan nitelikli üyelerin, nitelikli çoğunlukla seçilmesinin sağlanmasıdır. Arslan, Tebliğ (AYD 2004), s. 48. Hikmet Sami Türk de üyelerin meclis tarafından seçilmesinin başlıbaşına AYM’nin siyasallaşması anlamına gelmeyeceğini; iktidara yakın bir Cumhurbaşkanı tarafından seçilen üyelerin de siyasi nitelik taşıyabileceğini be- lirtmektedir. (Türk, Tebliğ (AYD 2004), s. 60). Diğer yandan, Kurnaz, üye seçiminin yargı tarafından doğrudan doğruya yapılmasının oligarşik rejim riskine yol aça- bileceğini, TBMM’nin tamamen devre dışı bırakılması durumunda “otoriter yar- gıçlar hükümeti” kurulabileceğini savunmaktadır. (Kurnaz, a.g.m,s.98). Odyakmaz ise TBMM’nin hiçbir üyeyi seçmemesi gerektiğini düşünmektedir. Çünkü TBMM üye seçerse tamamen siyasi eğilimi doğrultusunda devinir ve “kendisine yakın” olanı AYM’ye seçer. Ayrıca 1961 AY döneminde üyelerin seçilmek için mecliste kulis yapması da üye seçiminin parlamentoya bırakılmasındaki sakıncaları ortaya koymak bakımından çarpıcıdır. Bunun yerine Cumhurbaşkanı, YÖK ve TBB Ge- nel Kurulu tarafından yapılacak olan seçim daha sağlıklı sonuçlar doğuracaktır. (Odyakmaz, Zehra; “Yeni Anayasa Çalışmalarında Anayasa Mahkemesi,Danıştay, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi, Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu İçin Üye Seçimleri ve Bazı Konular Hakkında Görüşler”, AYD Yıl 2008, S:25, s.185,186). Atar ise (1982 AY’nın ilk şeklinde) AYM’ye üye belirlenmesi yönteminin Avrupa ülkelerinin ortak uy- gulamasıyla bağdaşmayan “anti-demokratik” bir özelliğe sahip olduğunu vurgu- lamakta ve AYM’ye bu nedenle TBMM tarafından belli sayıda üye seçilmesinin “meşruiyeti sağlayacağı”nı vurgulamaktadır. (Atar, Tebliğ, (AYD 2008),s.100,101). Ayrıca,Türkiye Barolar Birliği Başkanı Vedat Ahsen Coşar da 2010-2011 Yargı Yılı açılış konuşmasında “..Açıklanan bu nedenlerle 5982 sayılı “Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun” ile Anayasa’nın 146. maddesinde yapılan değişiklik, bu bağlamda Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne Anaya- sa Mahkemesi’ne üye seçmek yetkisinin verilmiş olması “demokratik meşruiyet” ilkesine uygun olmakla yerindedir.” demektedir. (Çoşar, Vedat Ahsen; 2010-2011 Yargı Yılı Açılış Konuşması, Ankara, 6 Eylül 2010, Türkiye Barolar Birliği Yayını, Ankara 2010, s.11). İyimaya da meclise üye seçiminde söz hakkı tanınmasının doğru olacağını savunmaktadır. (İyimaya, a.g.e, s.16,17). Fendoğlu ise, AYM’nin 19 üyeden oluş- masını, bu üyelerden 9’unun parlamento tarafından doğrudan; kalan 10 üyenin ise Yargıtay, Danıştay ve Sayıştay tarafından seçilmesini önermekte, bu öneriy- le de Cumhurbaşkanını devre dışı bırakmaktadır. (Fendoğlu, Tahsin;“Mutabakat TBB Dergisi 2011 (97)   Ş. Cankat TAŞKIN193 organının yaptığı seçimde nitelikli (en azından salt) çoğunluk aran- maması ve üyelerin yasama organı tarafından dolaylı olarak seçilmesi (iki organın belirlediği 3’er adaydan birer adayı seçmek) AYM’nin olu- şumuna yasama organını katma amacından çok, mecliste çoğunluğu elinde bulunduran siyasi eğilimin tercihinin mahkemeye yansımasına yol açmaktadır. Bu eğilim karşılaştrmalı hukuktaki eğilimle de bağ- daşmamaktadır 84 . Anayasa’da, TBMM’de yapılacak olan bu seçimde nasıl bir yön- tem uygulanacağı da belirtilmiştir. Buna göre, her boş üyelik için ya- pılacak ilk tur oylamada üye tamsayısının 2/3’ünü alan aday seçilmiş olur. İlk turda eğer 2/3’lük nitelikli çoğunluk sağlanamazsa ikinci tur- da bu oran salt çoğunluk olarak kabul edilir. İkinci oylamada da salt çoğunluk sağlanamazsa, ikinci turda en çok oyu alan iki aday arasında üçüncü tur oylama yapılır ve en çok oyu alan aday AYM’ye üye olarak seçilir 85 86 . Kanun’da ise ikinci ve üçüncü turda üyelerin eşit oy alması duru- munda, oylamanın eşitlik bozulana kadar tekrarlanacağı belirtilmek- tedir. (Kanun md 7/1.c.son). Peki eşitlik buna rağmen bozulmazsa ne olacaktır? Ne Kanun’da ne de Anayasa’da bunun yanıtı verilmiştir. Bu durumda, üye seçemeyen TBMM üye seçene kadar bu gündemle meş- gul olacak ve yapması gereken diğer asli görevlerini yerine getireme- yecektir. Bunun çözümü için kanaatimizce, sözgelimi eşitlik durumun- da oylamanın en çok üç kez yineleneceği, TBMM buna rağmen üye seçemezse, mevcut anayasal düzenleme de gözetilerek, üye seçimine ilişkin yetkinin cumhurbaşkanına devredileceğinin düzenlenmesidir. Olursa Uzun Ömürlü Bir Anayasa Yapılmış Olur” başlıklı söyleşi, Hukuk ve Hayat, S:6, Yıl 2008, s. 25) 84 Özellikle Almanya, Macaristan ve Kore örnekleri uygulamanın nasıl yapılması gerekitği yönünde yol göstericidir. Bu örnekler aşağıda ayrıntılı olarak incelenmiştir. (bkz 2.Bölüm, 2. Başlık) 85 Bu uygulamanın karşılaştırmalı hukukta AYM üyelerini meclis tarafından seçen ülkelerin sistemiyle örtüştüğünü söylemek oldukça güçtür. (Karşılaştrmalı hukuka ilişkin geniş bilgi çalışmamızın ikinci bölümünün ikinci başlığında geniş biçimde verilmiştir.) 86 AYM tarafından önerilen 2004 tarihli 146. madde değişikliği önerisinde, son tur olan 6.turdada üye tamsayısının 2/5’inden az olmayacak sayıdaki milletvekili tarafından TBMM’nin üye seçmesi önerilmiştir. (Kılıç, Tebliğ (AYD 2004), s.6). Kanaatimizce bu sistem dahi, salt veya nitelikli çoğunluğu önermemiş olmasına rağmen mevcut düzenlemeye göre daha olumludur. 2010 Anayasa Değişikliklerinden Sonra Türk Anayasa Mahkemesinin Yapılanması194 (Hatta daha iyisi, böyle bir durumda üye seçim yetkisinin seçilecek üye Sayıştay kotasındansa doğrudan doğruya Sayıştay’a; avukat kota- sındansa doğrudan doğruda Türkiye Barolar Birliği Genel Kurulu’na vermektir. Aksi halde, parlamentoda çoğunluğu elinde bulunduran siyasal eğilim uzlaşmaya yanaşmayacaktır.) Bu noktada dikkatimizi çeken konu, toplantı yeter sayısının sağ- lanması koşuluyla, kuramsal olarak basit çoğunluk sayısında oy alan üyenin dahi AYM’ye üye seçilebilmesinin mümkün oluşudur. Örneğin hiçbir aday ilk turda 2/3’ü; ikinci turda salt çoğunluğu sağlayamazsa; üçüncü tura en çok oyu alan iki aday kalacağı için; üçüncü turda basit çoğunluğu alan aday AYM’ye üye olarak seçilebilecektir. Bu uygulamanın, yukarıda verilen örneklerden de anlaşılacağı gibi, karşılaştırmalı hukuktaki seçim yöntemlerinden hiçbiriyle örtüş- tüğünü söylemek mümkün değildir. Kuşkusuz basit çoğunlukla seçi- len bir adayın AYM’ye üye olarak seçilebilmesinin olanaklı oluşunu hukuk mantığıyla açıklamak da olanak dışıdır. Böyle bir olasılıkta, partiler arasında mutabakatın sağlanmasının gerekmediği açıktır. Kal- dı ki çoğunluğu (ve gücü) elinde bulunduran partinin, üye seçiminde 2/3’lük nitelikli çoğunluğu aramak için uzlaşmaya asla yanaşmayaca- ğı da 87 Türkiye’nin siyasi yapısı gereği tartışma götürmez bir gerçek olarak belirmektedir 88 . Meclisin “avukat” kotasından seçeceği üye bakımından da seçim yöntemine bazı eleştiriler getirilebilir. Örneğin, bu seçimde neden TBB Genel Kurulunun değil de baro başkanlarının istencine öncelik tanın- dığı ciddi olarak tartışılmalıdır 89 . Zira TBB Genel Kurulu, Avukatlık 87 “Nitelikli çoğunlukla seçim sisteminin üstünlüğü, üçte iki çoğunluğa hiçbir siyasal ku- ruluşun yalnız başına sahip olamaması nedeniyle çoğunluk partisi, seçilecek yargıçların tercihi konusunda muhalefetle uzlaşmaya gitme gereğini duyar. Muhalefet partilerinin anayasa yargıçlarının belirlenmesinde etkisi sonucu sağlanan siyasal uzlaşma, mahkeme- lerin aynı düşünce grubunun tekeli altına girmesini önler; Yüksek Mahkeme’de hukuki ve siyasi fikir akımlarının başlıcalarının temsilini güvence altına alır.” (Kaboğlu, Anayasa Yargısı, s. 29) 88 Nitekim TBMM tarafından yapılan seçimde Sayıştay üyesi Hicabi Dursun ikinci tur oylamada 263 oy; üçüncü tur oyalamada ise 256 oy alarak basit çoğunlukla seçilmiştir. (http://www.cumhuriyet.com.tr/?hn=179822) (Erişim Tarihi: 06. 12.2010). COŞAR da 2010-2011 yargı yılı konuşmasında sonraki turlarda da ilk turdaki nitelikli çoğunluğun düzenlenmemiş olmasını doğru bulmadığını belirtmektedir. (Coşar, a.g.k, s.12) 89 Taner, Gökçen Fahri; “Cumhurbaşkanı Tarafından Anayasa Mahkemesi Üyeliğine TBB Dergisi 2011 (97)   Ş. Cankat TAŞKIN195 Kanunu’nun 114. maddesi uyarınca oluşturulmakta ve üye sayılarına bakılmaksızın her baro tarafından seçilen ikişer delegeye ek olarak, her baronun üye sayısıyla orantılı olarak seçeceği (avukat sayısı yüz- den fazla olan barolar için, yüzden sonraki her üç yüz üye için ayrıca birer delege) delegeden oluşmaktadır. Durum böyle olunca, avukat arasından TBMM tarafından seçilecek olan üyeler, tüm baroların üze- rinde söz sahibi olacağı bir yöntemle seçilebilecekti. Oysa, seçimi baro başkanları yaptığında, üye sayısı az olan barolarla çok olan barola- rın birer oy hakkı olduğundan, üye sayısı fazla olan baroların istenci daha az yansımış olacaktır 90 . Dolayısıyla, mecliste çoğunluğu elinde bulunduran siyasi parti uzlaşmaya yanaşmayacak ve kendi adayını seçtirtecektir 91 . Bizim bu konudaki önerimiz; TBB Genel Kurulu tarafından AYM’ne doğrudan doğruya üye seçilmesi; üye seçiminde 2/3’lük ni- telikli çoğunluk aranmasıdır. Ayrıca, AYM’ye seçilecek olan avukat üyelerde yaş, yargıçlık mesleğine seçilme yeterliliği gibi yeterliliklerin yanı sıra, en az doktora düzeyinde hukuk eğitimi ve bilimsel çalışma yapmış olma koşulu da aranmalıdır 92 . Mahkemenin niteliğini arttır- mak için bu gereklidir. Sonuç olarak, meclisin üye seçim yöntemi nicelik ve nitelik açısın- dan değerlendirildiğinde, mevcut düzenlemenin üç yönden 1961 AY düzenlemesine göre çok daha geride olduğunu belirtmemiz gerekir. İlkin, 1961 AY’na göre yasama organı AYM’nin 15 üyesinden 5’ini seçmekte ve böylece üyelerin 1/3’ü yasama organı tarafından seçil- mekteydi. Oysa yürürlükteki düzenlemede bu oran 1/3’ten çok daha azdır. İkinci olarak, 1961 düzenlemesinde, yasama organı AYM’ye doğ- rudan doğruya üye seçerdi. Oysa yürürlükteki düzenlemede, meclise Atanmak Üzere Yargıtay ve Danıştay Genel Kurulları Tarafından Teklif Edilecek Adayların Seçim Usulünde Yapılmak İstenen Değişiklik”, 2010 Anayasa Değişiklikleri Çerçevesinde Yargı Bağımsızlığı, Türk Ceza Hukuku Derneği Yayınları, (Editörler: Öztürk, Bahri/ İlkiz, Fikret/ Kocasakal, Ümit), İstanbul 2010, s. 77 90 Taner, a.g.m, s. 77 91 Osman Alifeyyaz Paksüt’ün AYM’nin 07.07.2010 gün ve 2010/49 E., 2010/87 K sayılı kararının 146. maddesinin ilk üç fıkrasının iptal isteminin reddi kararına karşıoy gerekçesi ( LHD, Yıl: 8, S: 23, Eylül 2010, s. 3356) 92 En az doktora düzeyindeki eğitim şartı için ayrıca bkz Ulaş,a.g.m,s.108 2010 Anayasa Değişikliklerinden Sonra Türk Anayasa Mahkemesinin Yapılanması196 “ikincil” seçme yetkisi tanınmıştır. Meclis, doğrudan doğruya seçim yapamayacak; kendisine önerilen 3 aday arasından birini seçecektir. Bu da meclisin takdir hakkını önemli oranda kısıtlaması yönüyle yan- lıştır 93 . Ancak burada, meclisin tam anlamıyla bir takdir hakkı kullan- ması için kanaatimizce seçim usulündeki 2/3’lük nitelikli çoğunluk korunmalı, ilk iki turda bu çoğunluk sağlanamazsa üçüncü turda 3/5 oy alan aday seçilmelidir. Eğer bu turda da 3/5 oy alan çıkmazsa, mec- lisin üye seçim yetkisi doğrudan doğruya yüksek yargıya yine nitelikli çoğunlukla devredilmelidir 94 . Ayrıca, sağlıklı bir meclis seçimi için % 10’luk seçim barajı da düşürülmelidir 95 . Üçüncü ve son olarak, meclis tarafından seçilecek olan üyede (son tur için) basit çoğunluğun yeterli görülmesidir. Bu sakınca nedeniyle 1961 düzenlemesinde ilk iki turda 2/3; üçüncü turda ise salt çoğunluk aranırdı. (1971’de üçüncü turdaki oran “basit çoğunluğa” indirildi). Bu durumda, üye seçimi için siyasi partiler arasında mutlaka bir uzlaşı aranırdı. 2010 değişikliğine göre AYM’ye seçilecek olan diğer 14 üyeyi cum- hurbaşkanı atamaktadır. (AY md 146/3; Kanun md 7/2) Bunların da- ğılımına bakıldığında 3 üyenin Yargıtay, 2 üyenin Danıştay, 1 üyenin Askeri Yargıtay, 1 üyenin Askeri Yüksek İdare Mahkemesi tarafından her boş üyelik için gösterilecek olan 3’er aday içinden (seçimlerde en çok oyu alan 3 aday, aday gösterilmiş sayılır); en az ikisi hukukçu ol- mak şartıyla, 3 üyenin YÖK üyesi olmayan yükseköğretim kurumları- nın hukuk, (iktisat ve siyasal bilgiler 96 ) dallarında görev yapan öğretim üyeleri arasından göstereceği üçer aday içinden atar. 93 Ancak Onar bunun tam aksini düşünmektedir. Onar’a göre parlamentonun doğ- rudan doğruya üye seçmesi mahkemenin fazlaca politize olması anlamına gelir. Dolayısiyla, belli makamların göstereceği sınırlı sayıdaki aday arasından parla- mentoya seçim yaptırtmak daha doğrudur ve olması gerekendir. Ayrıca, parla- mentonun seçeceği aday sayısının “azlığı” bu riski azaltan diğer bir nedendir. (Onar, Erdal;“Sunulan Raporlar Kapsamında Türk Anayasa Mahkemesi’nin Sorunları- nın Tartışılması” konulu panelde sunduğu tebliğ, AYD Yıl 2004, S: 21, s.26) 94 Benzeri bir görüş için bkz Aliefendioğlu, “Yeni Anayasa Yargısı”, (AYD 1997), s. 242 95 Aynı yönde bkz Onar, Tebliğ (AYD 2004), s. 72 96 AYM’nin 07.07.2010 gün ve 2010/49 E., 2010/87 K sayılı kararı ile iptal istemi reddedilmiştir. TBB Dergisi 2011 (97)   Ş. Cankat TAŞKIN197 Cumhurbaşkanı ayrıca 4 üyeyi de doğrudan seçmektedir. Bunlar (üst kademe yöneticileri 97 ), serbest avukatlar, birinci sınıf hakim ve sav- cılar ile en az 5 yıl AYM’de raportörlük yapmış olan rapörtörler ara- sından seçilir. Cumhurbaşkanı, değişiklikten önceki metinde AYM’ye toplamda 11 üye atarken/seçerken, değişiklikten sonra 14 üye atar/seçer duruma getirilmiştir. Böylelikle cumhurbaşkanının AYM üzerindeki gücü arttı- rılmıştır 98 . Cumhurbaşkanı ve genel olarak yürütme organı, 1982 AY’nın ilk şekline göre AYM’nin üyelik yapısını, TBMM’de sahip olduğu ço- ğunluğun siyasal eğilimleri doğrultusunda şekillendirme olanağına daha çok sahip olur hale getirilmiştir 99 . AYM’nin oluşumunda cumhur- başkanının yetkilerinin fazlalığı, 11. Cumhurbaşkanının mecliste uzlaşı sağlanmadan seçilmiş olması, 12. Cumhurbaşkanının da halk tarafından seçilecek olması nedeniyle eskiye göre çok daha fazla eleştiriye açıktır 100 . Özellikle de Türkiye’de, Fransa’daki gibi birtakım toplumsal, siyasi ve yargısal fren-denge sistemlerinin tam olarak oturmamış oluşu ile Fran- sa’daki gibi “birlikte yaşama” (kohabitasyon) anlayışının da yerleşmediği gözetildiğinde 101 , cumhurbaşkanına AYM üyelerini belirleme yönünde bu kadar geniş yetki tanınmasının yol açabileceği olumsuzluklar ilerle- yen dönemde çok daha artarak belirecektir. Bu bağlamda, 2010 AY değişikliğinin 2007’deki cumhurbaşkanının halk tarafından seçilmesine yönelik değişiklikle birlikte yorumlamak- ta yarar vardır. Zira bu iki değişiklik birbirini tamamlayıcı nitelikte- dir ve 12. Cumhurbaşkanı’nın halk tarafından seçilecek olması, ayrıca AYM üyelerinin on dördünün cumhurbaşkanı tarafından belirleniyor oluşu, bundan sonraki anayasa değişikliğinin başkanlık rejimine geçiş yönünde yapılacağına işaret etmektedir 102 . Bu iki değişikliği, başkanlık rejimine geçişteki önemli kilometre taşlarından ikisi olarak yorumla- mak mümkündür 103 . 97 AYM’nin 07.07.2010 gün ve 2010/49 E., 2010/87 K sayılı kararı ile iptal istemi reddedilmiştir. 98 Aynı yönde Coşar, a.g.k, s.13, Kaboğlu, Halk Neyi Oylayacak?, s. 266 99 Kaboğlu, Halk Neyi Oylayacak, s. 267 100 Kanadoğlu,O., a.g.m,s.69 101 Yokuş, Sevtap; Türkiye’de Yürütme Erkinde Değişen Dengeler, Yetkin Yayınları, Ankara 2010, s. 167,168 102 Kaboğlu, Halk Neyi Oylayacak, s. 207 103 Kaboğlu, Halk Neyi Oylayacak, s. 209 2010 Anayasa Değişikliklerinden Sonra Türk Anayasa Mahkemesinin Yapılanması198 Başkanlık rejimine (geçilirse), bu durum Türkiye’deki anayasa yar- gısı için ciddi bir sıkıntı oluştabilir. Zira, Türkiye’deki “yerleşmemiş” bu demokrasi kültürüne karşılık ABD’de 104 anayasallık denetimi yapan FYM’ye 9 üyenin tamamı başkanın önerisi ve Senato’nun onayıyla 105 hukuk eğitimi almış kişiler arasından atandığı halde 106 , Başkan tara- fından atanan üyelere Senato bazen onay vermediği gibi, Senato’nun onayladığı yargıçların da bazen “başkana rağmen” ve “başkanın aleyhi- ne” karar verdiği görülmektedir 107 . Diğer yandan, AYM’nin “iktisat ve siyasal bilgiler” ile “üst kademe yöneticileri” ifadelerini Anayasa’ya aykırı bulmamış olması, mahkeme- ye hukuk kökenli olmayan üyelerin atanmasının önünü açacaktır. Bu durumun da mahkemenin çalışma düzenini olumsuz etkileyeceğini düşünmekteyiz 108 . Kanaatimizce, AYM’nin “karar verici” üyelerinin tamamının hu- kukçu olması gerekmektedir 109 . Ancak, Mahkemenin görevi gereği si- yasi ve mali sorunlarla ilgili kararlar verebileceği de düşünüldüğünde, hukukçu olmayan üyelerin yararının yadsınamayacağı da bir gerçek- tir 110 . Ne var ki bu nitelikteki üyelerin “karar verici” konumda olması 104 Onar, Tebliğ (AYD 2004), s. 27. 105 ABD’de parlamentonun bir kanadı olan Senato’nun Başkan’ın önerdiği isimleri çok sıkı araştırdığı ve üyelerin 1/4’ünü onaylamadığı düşünüldüğünde, Senato’nun bu yetkisinin sembolik olmadığı anlaşılabilir. (Arslan, Tebliğ (AYD 2004), s.69) 106 Ayrıca üyeler 10 yılını veya 70 yaşını doldurdukları zaman, dilerlerse, emekliliklerini isteyebilirler.(Dağ,a.g.t,s.45) 107 ABD’de FYM üyeleri, iyi hal göstermeleri şartıyla “ömür boyu” görev yapmaktadır. İyi hal göstermeyen yargıçlar bir tür dokunulmazlık kaldırma kararı olan usulle görevden alınabilmektedirler(Dağ,a.g.t,s.44).Başkan Nixon Dönemi’nde 4 üyelik boşalmış; Nixon bu 4 üye yerine yeni üyeleri atama fırsatına sahip olmuştur. Ancak Watergate Skandalı’nda başkanın atadığı üyelerin de oyuyla ve oybirliği ile skandala ilişkin bant kayıtlarının Nixon tarafından skandalı soruşturan komisyona verilmesi gerektiğine hükmedilmiştir. (Onar, Tebliğ (AYD 2004), s.28; Arslan, Tebliğ (AYD 2004), s. 46) 108 Uygulama, karşılaştırmalı hukuktaki uygulamaya büyük oranda aykırıdır. (Karşılaştırmalı hukuka ilişkin bilgi için bkz 2. Bölüm 2. Kısım) 109 Tanör/Yüzbaşıoğlu ise, görüşümüzden biraz daha farklı düşünmekte ve üyele- rin, karar verici konumda olsun ya da olmasın tamamının hukukçu olması ge- rektiğini şöyle vurgulamaktadır: “Ancak, asıl işi, kanunların anayasaya uygunluğu- nun hukukilik denetimi gibi tamamen uzmanlığı gerektiren bir yargılama yapmak olan; üstelik, bunun yanında,Yüce Divan sıfaıyla ceza yargılaması yapmak ve siyasi parti ka- patma davalarına bakmakla görevlendirilmiş bulunan AYM’nin,bu işlevlerini en iyi şe- kilde yerine getirebilmesi için, üyelerinin tamamının hukukçu olması gerekir.” (Tanör/ Yüzbaşıoğlu,a.g.e,s.460) 110 Kuzu, üyelerin tamamının hukukçu olmasının doğru olmadığını savunmaktadır. TBB Dergisi 2011 (97)   Ş. Cankat TAŞKIN199 mahkemenin kararlarındaki hukukiliği ve saygınlığı olumsuz etkile- yebilecektir. Hele ki söz konusu olan yüce divan yargılaması ise, de- ğil hukukçu olmayan üyenin varlığı, hukukçu üyelerden ceza hukuku uzmanı olmayanların varlığı dahi adil yargılanma hakkının önünde ciddi bir engel oluşturacaktır. Bu durumda, yapılması gereken hukuk- çu olmayan üyelerin mahkemedeki görüşmelere katılıp, gerektiğinde yazılı olarak heyete görüşlerini sunması fakat müzakereler sırasında oy kullanma hakkına sahip olmamasıdır. 146. maddenin 5. fıkrasında AYM’ye üye seçilebilmek için 45 ya- şın doldurulmuş olması; yükseköğretim kurumları öğretim üyelerinin profesör veya doçent olması, avukatların en az 20 yıl bilfiil mesleği yapmış olması, üst kademe yöneticilerinin yükseköğrenim görmüş ve kamu hizmetinde en az 20 yıl fiilen çalışmış olması, birinci sınıf ha- kim ve savcıların adaylık dahil 20 yıl çalışmış olmasının şart olduğu belirtilmiştir. Ayrıca, mahkeme üyelerinin kendi işleri dışında, üniver- sitelerde öğretim üyeliği dahil, başka herhangi bir resmi veya özel işle uğraşamayacakları da vurgulanmıştır 111 . Son olarak, 146. maddede AYM üyeleri arasından gizli oyla ve üye tamsayısının salt çoğunluğu ile dört yıl için bir başkan ve iki başkan- vekili seçileceği, süresi bitenlerin yeniden seçilebileceği belirtilmiştir. (Kuzu, Tebliğ (AYD 2004), s.55).Odyakmaz da AYM’nin sadece hukukçu üyeler- den oluşmasını “sakıncalı” bulmaktadır. (Odyakmaz, a.g.m, s. 188). Atar’a göre, üyelerin tamamı hukukçu olmalıdır fakat mali davalar bakımından Sayıştay kontenjanından atanacak üyenin önemini de yadsımamak gerekir. (Atar, Teb- liğ, (AYD 2008), s.102). Öte yandan, belirtmemiz gerekir ki AYM’nin Kuruluş Kanunu’nda da tüm üyelerin hukuk kökenli olması gibi bir zorunluluk öngörül - müş değildir. İyimaya, üyelerin tamamının hukukçu olması gerektiği kanısında- dır. (İyimaya, a.g.e, s.32) 111 Kanaatimizce, AYM üyelerinin üniversitelerde ders verebilmesi ve bilimsel çalış- malarla uğraşmaları mahkemeye üye olmak yönünde adayları cesaretlendirecek ve mahkeme üyelerinin bilgileriyle deneyimlerini daha verimli kullanabilmesini sağlayacaktır. (aynı yönde Arslan, Tebliğ (AYD 2004), s. 44; Ulaş, a.g.m,s.107,s.108; Kaboğlu, Anayasa Yargısı, s. 41). Bilimsel çalışmalar yönünden üyelere kısıtlama getirilmemesi gerektiği yönündeki görüş için bkz Aliefendioğlu, “Yeni Anayasa Yargısı”, (AYD 1997), s. 242). İyimaya da üniversitelerde öğretim üyeliği görevinin sürdürülmesinin, AYM’nin akademik gelişmelere de ayak uydurabilmesi bakı- mından önemli olduğu görüşündedir. (İyimaya, a.g.e,s.33) Ayrıca karşılaştırmalı hukukta bazı ülkelerde bizdeki sistem benimsenmişken bazı ülkelerde üyelerin bilimsel çalışma yapmasına veya üniversitelerde ders vermesine izin verilmiştir. (Karşılaştırmalı hukuka ilişkin bilgi için bkz 2. Bölüm 2. Kısım) 2010 Anayasa Değişikliklerinden Sonra Türk Anayasa Mahkemesinin Yapılanması200 146. maddenin ilk üç fıkrasına ilişkin iptal istemi AYM tarafından görüşülmüş ve mahkeme 07.07.2010 tarihinde 2010/49 E., 2010/87 K. sayılı kararıyla (RG: 01.08.2010 tarih ve 27659 mükerrer) oyçokluğu ile ve şu gerekçelerle reddedilmiştir 112 : “Karşılaştırmalı hukuka ve ülkemizin tarihsel tecrübesine bakıldığında, temel hakların ve hukuk devletinin güvencesi olan anayasa mahkemelerinin yapıları, yetkileri, işleyişi, üye seçimi ve üyelerin niteliklerine ilişkin olarak çok farklı düzenlemelerin olduğu görülmektedir. 1961 Anayasası’nın 145. maddesinde Anayasa Mahkemesi’nin 15 üyesinden beşinin Türkiye Büyük Millet Meclisi (üç üye Millet Meclisi, iki üye Cumhuriyet Senatosu) tara- fından seçilmesi öngörülmüştür. Karşılaştırmalı hukuka bakıldığında, anaya- sa mahkemesi üyelerinin bazı ülkelerde tamamının, bazı ülkelerde ise büyük çoğunluğunun parlamentolar tarafından seçildiği görülmektedir. Anayasa mahkemesi üyelerinin seçimine parlamentoların ya da diğer seçilmiş organla- rın katılmasının bu kurumun demokratik meşruiyeti açısından büyük önem taşıdığı kabul edilmektedir. Bu çerçevede anayasa mahkemesi üyelerinin hangi organlar tarafından ve hangi esaslara göre seçileceğinin belirlenmesi önemli ölçüde ülkenin tarih- sel ve siyasal koşullarına göre kurucu iktidarın takdirinde olan bir durumdur. Bu düzenlemede öngörülen anayasa mahkemesinin üye yapısı, üyelerin gel- diği kaynaklar ve üyelerin atanmasına ilişkin düzenlemeler tali kurucu ikti- darın takdir yetkisi içinde kaldığından ve hukuk devleti ve kuvvetler ayrılığı ilkelerini anlamsızlaştıran ya da ortadan kaldıran değişiklikler olmadığından iptal isteminin reddi gerekir...” Buna karşın AYM, 146. maddenin 4. fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “.. bir üye ancak bir aday için oy kullanabilir...” ifadesiyle, ikinci cümlesinde yer alan “....de her baro başkanı ancak bir aday için oy kullana- bilir ve...” ibarelerinin Anayasaya aykırı olduklarına oybirliği ile karar vermiş ve bu ifadeleri iptal etmiştir. TBMM’de yapılacak olan seçimlere aday göstermek amacıyla Sayıştay’da yapılacak olan seçimlerde, Sayıştay Genel Kurulu tarafın- dan yapılacak olan seçimlerde her Sayıştay üyesinin ancak bir aday için oy kullanabileceği kurala bağlamışsa da bu hüküm AYM tarafın- dan iptal edilmiştir. Keza avukat kontenjanından yapılacak olan se- 112 Gerekçe için bkz LHD, Yıl: 8, S: 23, Eylül 2010, s. 3341, 3342 TBB Dergisi 2011 (97)   Ş. Cankat TAŞKIN201 çimlerde her bir baro başkanının ancak bir aday için oy hakkı olduğu yönündeki düzenlemeyi de AYM iptal etmiştir. Her iki seçimde de en çok oyu alan 3 aday TBMM’ye önerilecek; TBMM bunlardan birini seçecektir. Buradaki seçimlerde her boş üyelik için ilk turda 2/3’lük nitelikli çoğunluk; ikinci turda salt çoğunluk ara- nacak; ikinci oylamada salt çoğunluk sağlanamazsa bu turda en çok oyu alan 2 aday için üçüncü tur oylama yapılacak; bu turda en çok oyu alan aday AYM’ye üye olarak seçilecektir. Buna karşın Kanun’da Yargıtay, Danıştay, Askeri Yargıtay, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi ve Sayıştay Genel Kurulları ile baro başkan- larınca AYM üyeliğine aday göstermek için yapılacak seçimlerde en fazla oy alan üç kişinin aday gösterilmiş sayılacağı; yapılan seçimlerin tek turlu yapılacağı ve her bir üyenin her boş üyelik için üç adaya oy kullanabileceği; oyları eşit olan adaylar arasında ise eşitlik bozulana kadar oylamanın yineleneceği belirtilmiştir. (Kanun md 7/3) Kanaatimizce, bu maddedeki “her bir üyenin her boş üyelik için üç adaya oy kullanabileceği” şeklindeki ifade, 146. maddeyi görüşen AYM’nin 07.07.2010 gün ve 2010/49 E., 2010/87 K sayılı kararı ile iptal edilen madde metnindeki “ancak bir aday için” ifadesi ile çelişmektedir. Bir başka deyişle, AYM’nin 146. maddede iptal ettiği “ancak bir aday için” ifadesi, kanunkoyucu tarafından bu kez “her bir üyenin her boş üyelik için üç adaya oy kullanabileceği” şeklindeki ifade ile dolanılmış ve AYM’nin kararı yasal düzenleme ile etkisiz kılınmıştır. Yasal düzen- lemedeki “her bir üyenin her boş üyelik için üç adaya oy kullanabileceği” şeklindeki ifade de bu nedenle anayasaya aykırıdır. Öte yandan, Kanun md 7/3. c.son’da oyları eşit olan adaylar ara- sında ise eşitlik bozulana kadar seçimin sürdürüleceği şeklindeki dü- zenleme de yukarıda da belirttiğimiz üzere, adayı seçecek olan organın çalışmalarını da aksatacak niteliktedir. Bu nedenle, seçimin tek turlu olması yerine ikinci tura en çok oyu alan iki adayın katılması; ikinci turda ise oyların salt çoğunluğunu alan adayın AYM’ye üye seçilmek üzere cumhurbaşkanıa önerilmesi daha doğru ve adil bir düzenleme olacaktır. 147. maddedeki değişiklikle AYM üyelerinin 12 yıl için ve bir de- faya özgü olarak üyeliğe seçilebileceği; 65 yaşını doldurunca emekliye 2010 Anayasa Değişikliklerinden Sonra Türk Anayasa Mahkemesinin Yapılanması202 ayrılacakları; bir üyenin hakimlik mesleğinden çıkarılmasını gerekti- ren bir suçtan hüküm giymesi durumunda üyeliğin kendiliğinden dü- şeceği; sağlık sorunları nedeniyle görevin yerine getirilemeyeceğinin anlaşılması durumunda ise üye tamsayısının salt çoğunluğunun kara- rıyla üyeliğin sonlandırılacağı düzenlenmiştir. 147. maddeyle, bir üyenin görev süresinin 12 yılla ve bir defayla sınırlandırılması doğru olmuştur 113 . Süre ne çok kısadır ne çok uzun- dur. Bu süreye göre, mahkeme içtihat istikrarını sağlayabilecek ve aynı üye yeniden seçilemeyeceğinden, ikinci görev dönemi bakımından bir siyasi beklenti içerisinde olmayacaktır. Bu yönüyle düzenlemenin ha- kim tarafsızlığını sağladığı söylenebilir. Diğer bir söyleyişle, bu deği- şiklik AYM üyelerine sağlanan yargıçlık teminatı ve güvencelerini et- kileyen bir değişiklik değildir. Zira, genel güvenceler olan AY 138, 139 ve 140. maddelerdeki güvencelere 2010 değişikliği ile dokunulmamış- tır. Ancak yine de üyelerin üçte birinin veya yarısının, karşılaştırmalı hukuktaki bazı uygulamaların aksine, 3 ya da 5 yıllık süreler dahilinde yenilenmiyor oluşu kanaatimizce önemli bir eksikliktir 114 . 148. ve 149. maddelerde ise AYM’nin diğer görevleri yanında bi- reysel başvuru ve yüce divan görevi ile buna ilişkin yeni yapılanma- sı düzenlenmiştir. Hem inceleme konumuzla olan bağlantısı hem de değişikliklerin buna ilişkin oluşu nedeniyle, bu iki maddeyi sadece bireysel başvuru hakkı ile mahkemenin yüce divan görevi açısından inceleme gereği duyduk. 148. maddede, AYM’nin iptal davalarını göreceği belirtilmiştir. 2010 değişikliğinde, buna ilişkin bir düzenleme yer almamış; düzen- leme aynen korunmuştur. Ancak 148. maddenin 3. fıkrasında birey- lere AİHS bünyesinde teminat altına alınmış olan herhangi bir temel hak ve ögürlüğünün kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddiasıyla AYM’ye başvurma hakkı tanınmıştır. 148. maddenin 6. ve 7. fıkrasında yüce divan sıfatı ve bu sıfatla mah- kemenin kimleri yargılayacağı; 9. fıkrasında ise yüce divan kararlarına karşı nasıl bir kanunyoluna gidilebileceği konuları düzenlenmiştir. 113 “Sürekli üyelik modelinden vazgeçilmelidir. Sürekli üyelik, Anayasa Mahkemesi üyeliğini bir mesleğe dönüştürür.” (iyimaya, a.g.e,s.34) 114 Aynı yönde Aliefendioğlu, Tebliğ (AYD 2004), s. 33 TBB Dergisi 2011 (97)   Ş. Cankat TAŞKIN203 149. madde, iptal davasında, bireysel başvuruların görüşülmesin- de ve yüce divana başvurulması durumunda AYM’nin yapılanma- sının nasıl oluşacağını düzenlemektedir. Buna göre, AYM iki bölüm ve genel kurul halinde çalışır. Bölümler, başkanvekili başkanlığında dört üyenin katılımıyla toplanır. Genel Kurul ise, mahkeme başkanı- nın veya başkanın belirleyeceği başkanvekillerinin başkanlığında en az oniki üye ile toplanır. Bölümler ve Genel Kurul, kararlarını salt ço- ğunlukla alır. Bireysel başvuruların kabul edilebilirlik koşulları için komisyonlar oluşturulabilir. Siyasi partilerin kapatılmasına ilişkin başvuruları, iptal ve itiraz davaları ile yüce divan sıfatıyla yürütülecek olan davaları Genel Kurul görür. Bireysel başvurular ise bölümler tarafından karara bağlanır. Anayasa değişikliklerine ilişkin iptal istemi, siyasi partilerin ka- patılmasına ya da hazine yardımından yoksun bırakılmasına ilişkin karar verilebilmesi, toplantıya katılanların 2/3’ünün karar vermesine bağlıdır. AYM, Yüce Divan sıfatıyla gördüğü işler dışındaki tüm işleri dosya üzerinden karara bağlar. Ayrıca, belirtmek gerekir ki Yüce Divan kararlarına karşı AYM Genel Kuruluna yeniden inceleme başvurusu yapılabilir. Bu durum- da, Genel Kurulun vereceği karar kesindir. (md 148/9, son) Görüldüğü gibi, 17 üyeden oluşan 115 yeni AYM 2 bölüm (daire) halinde çalışacaktır 116 . AYM’de artık çok tartışmalı olan “yedek üyelik” adıyla bir statü yer almayacak, tüm üyeler “asıl üye” olacaktır. Çok tartışılan yedek üyeliğin kaldırılması doğru bir uygulama olmuştur 117 . 115 Yüzbaşıoğlu, AYM’nin 17 üyeden oluşmasını, anayasa tasarılarında da öngörülen sayılara yakın bir sayı olduğu için,“makul bir sayı” olarak belirtmektedir. (Yüzbaşıoğlu, Tebliğ (AYD 2004), s. 20) 116 Mahkemenin iki daire halinde çalışması içtihat farklılığına yol açabilir. Bu du- rumda, sorunun Genel Kurul tarafından çözülmesi uygun olacaktır. Ancak bu da zaman kaybı anlamına gelir. Ayrıca, karşılaştırmalı hukukta Almanya ve İspanya dışında AYM’ler genellikle tek kurul şeklinde çalışmaktadır. (Paczolay, “Venedik Komisyonu Raporu”, (AYD 2004),s. 4). Türk AYM sisteminde ise daireler arasında doğabilecek olası içtihat aykırılıklarının nasıl çözüme ulaştırılacağı AY md 149’da belirtilmiş değildir. 117 “Yedek-asıl üye ayrımıyla güdülen amaç ya da böyle bir ayrımın beklenen yararı, kararla- rın sık sık değişmemesi, başka bir deyişle kararlarda istikrar sağlanmasıdır. Ancak yedek üyelerin yerlerini, Anayasa Mahkemesinde hiç çalışmamış olmalarına rağmen sırf asıl olarak seçilmeleri nedeniyle kurula öncelikle katılan üyelerin alması, kararlarda beklenen istikrarı gerçekleştirememiştir... Sonuç olarak Anayasa Mahkemesinde asıl-yedek üye ay- 2010 Anayasa Değişikliklerinden Sonra Türk Anayasa Mahkemesinin Yapılanması204 Zira yedek üyelik sistemi kendi içinde pek çok sakıncayı içermekte- dir 118 . Örneğin yedek üyelerin AYM üyeleriyle aynı haklara sahip ol- malarına rağmen her toplantıya katılamıyor oluşları, kendilerine son ana kadar katılacakları toplantılardan ve içeriklerden haber verilmiyor oluşu, AYM’ye başkan seçilememeleri gibi nedenler yedek üyeliği pek çok yönden cazip kılmamakta, hiçbir kurum kendi üyelerinin yedek üye olarak atanmasını/seçilmesini istememekteydi 119 . AYM’deki daireler sadece bireysel başvuruları karara bağlayacak; daha önemli ve asli görevler olan siyasi partilerin kapatılması, yüce divan, iptal başvuruları gibi başvurular Genel Kurul tarafından karara bağlanacaktır. Durum böyle olunca, yapılan yeni düzenlemenin AYM’nin iş yükünü arttırmaktan başka bir işe yaramadığını söylemek mümkün- dür 120 . Zira, dairelere sadece bireysel başvuru hakkının tanınmış ol- ması, bunun dışındaki tüm işlerin Genel Kurula devredilmesi, işbölü- münden ziyade işyükünü arttırmaya yönelik bir düzenlemedir. Oysa bunun yerine kanaatimizce, iki daireden birine bireysel başvuruların incelenmesi, diğerine iptal başvurularının değerlendirilmesi görevi verilmeliydi 121 . Bu kararlara karşı yapılacak olan itirazlar Genel Kurul tarafından karara bağlanabilirdi. Ne var ki bu kaygı AYM Kuruluş Kanunu ile de giderilmiş değil- dir. Kanun’un 22. maddesinde, bireysel başvuruların bir başkandan oluşan 7 üyeli iki dairede karara bağlanacağı, bölümlerin bir başkan- vekilinin başkanlığında 4 üye (toplam 5 üye) ile toplanacağı belirtil- rımı yapılması doğru olmamıştır.” (Aliefendioğlu, a.g.e, s. 218,219). Yedek üyeliğin kaldırılmasını Önen de önermiştir. (Önen, Turgut; “Türk Anayasası ve Özellikle Adalet Reformu”, Yeni Türkiye Yargı Reformu Özel Sayısı, Temmuz-Ağustos 1996, S:10, s.412) 118 Özay, “Yeni Düzende AYM”, s. 46. Geniş bilgi için bkz Aliefendioğlu, a.g.e, s. 218 119 Daver, a.g.m, s. 17. 120 Odyakmaz, AYM’ye bireysel başvuru hakkı tanınacaksa dahi bunun sadece AYM’nin görev alanına giren konularla sınırlandırılması gerektiğini savunmak- tadır. Aksi halde AYM’nin bu iş yükünün altından kalkması çok zordur. (Odyak- maz, a.g.m, s. 194) 121 Kurnaz, bireysel başvuru hakkının tanınması durumunda, yapılacak onbinlerce başvurunun karara bağlanmasının zaman alacağını, bu nedenle başvurların kabul edilebilirlik koşulları bakımından incelemek üzere ön komisyonlar oluşturulması gerektiğini savunmakta ve bu yöndeki değişikliğin AYM’nin kuruluş kanunu ile düzenlenmesi gerektiğini belirtmektedir. (Kurnaz, a.g.m,s.119) TBB Dergisi 2011 (97)   Ş. Cankat TAŞKIN205 miştir. Ancak buna karşın, Kanun’da AYM’nin bireysel başvurula- rı karara bağlama görevini belli bir daireye vermediği; iki daireden herhangi birinin bunu üstlenebileceği anlaşılmaktadır. Oysa, bireysel başvuru hakkının tanındığı Avrupa devletlerinde, AYM’nin bir daire- sinin sadece bireysel başvuruları karara bağlamakla görevlendirildiği; hatta bu nitelikteki başvuruları karara bağlayacak olan daire üyeleri- nin insan hakları hukuku konusunda uzmanlığı olan hukukçulardan oluşturulduğu görülmektedir 122 . Siyasi partilerin kapatılmasının ve partinin hazine yardımından yoksun bırakılmasının Genel Kurul’un kararına bırakılması doğru ol- muştur. Ancak, buna ilişkin kararlara karşı da gerek Yargıtay Cumhu- riyet Başsavcısı gerekse ilgili siyasi parti tarafından, yüce divan düzen- lemesinde olduğu gibi en azından “yeniden başvuru hakkı” tanınması daha doğru bir yaklaşım olabilirdi. AYM’nin iş yükünün azaltılması adına Siyasi Partilerin mali denetimi Sayıştay’a devredilebilirdi. Ayrıca, AYM’nin Yüce Divan kararları dışındaki kararlarını-kural olarak-“duruşma açılmadan” görmesi de (AY değişik md-149/6) karşı- laştırmalı hukuktaki genel eğilimin aksini yansıtan bir uygulamadır 123 . Ancak değişik md 149/6’da bireysel başvuruların duruşmalı olarak yapılması AYM’nin takdirine bırakılmıştır. Bunun yanı sıra siyasi par- tilerin kapatılmasına ilişkin davalarda da Yargıtay Cumhuriyet Baş- savcısı ve siyasi partinin genel başkanı/temsilcisi dinlenir. Fakat bu dinlemeyi duruşma olarak algılamamak gerekir. Kanaatimizce, AYM’nin kural olarak dosya üzerinden çalışacak olması hak arama hürriyetine ve adil yargılanma ilkesine aykırıdır. Dolayısıyla, her türlü başvurunun (iptal başvuruları dahil) duruşmalı olarak görüşülmesinde yarar vardır. Özellikle de bir hak yoksunlu- ğuna yol açabilecek olan siyasi partilerin kapatılması/hazine yardı- mından yoksun bırakılması kararlarında duruşma açılarak yargılama yapılması zorunlu tutulmalıdır. Aynısının, bireysel başvurular bakı- mından da uygulanması gerektiğini düşünüyoruz. 122 Kaboğlu, “Halk Neyi Oylayacak”, s. 251 123 Almanya, Avusturya, İtalya, İspanya,Portekiz ve Polonya’da duruşmalı inceleme kuraldır. (Dağ,a.g.t,s.73) 2010 Anayasa Değişikliklerinden Sonra Türk Anayasa Mahkemesinin Yapılanması206 Yüce Divan görevinin de bu şekilde oluşan ve kurulan bir AYM tarafından yürütülmesini doğru bulmadığımızı belirtmeliyiz 124 . Zira, yüce divanda ceza ve ceza yargılaması hukuku kuralları uygulanır. Bu nedenle, bırakınız hukukçu olmayan bir üyenin yargılamaya katıl- masını, ceza hukukçusu olmayan bir üyenin yargılamaya katılmasını dahi doğru bulmuyoruz. Yapılması gereken olarak da 1924 AY’nın 62 vd maddelerinde düzenlenen sisteme benzer bir sistem oluşturulması- nı ve yüce divan görevinin sadece o olaya özgü çalışacak olan bir mah- kemeye devredilmesini öneriyoruz. Yargıtay Ceza Genel Kurulu’na bu görevin verilmesi kanaatimizce doğru bir uygulama olacaktır 125 . Bu karara karşı itiraz etmek isteyen sanığa Yargıtay CGK ve AYM’nin hukuk kökenli üyelerinden oluşan bir karma heyete temyiz başvurusu hakkı tanımak, AİHS’nin 6. maddesi kapsamında yer alan adil yargı- lanma hakkı ile ceza yargılamasında iki dereceli başvuru hakkının sağ- lanması 126 bakımından önem taşımaktadır. Mevcut düzenlemede yer alan (AY 148/9) “yüce divan kararlarına karşı yeniden inceleme başvurusu yapılabilir.” şeklindeki bir tür karar düzeltme yolu olan başvurunun sakıncaları da böylelikle giderilebilecektir 127 . Konumuzla bağlantılı olan diğer bir düzenleme de geçici 18. mad- dedir. Bu maddeyle, mevcut yedek üyelerin değişiklikten sonraki sta- tüsü, TBMM ‘nin seçeceği üyelerde seçim usulünün nasıl uygulanaca- 124 Özay, yüce divan için İtalyan sistemini önermektedir. (Özay, “Yeni Bir Düzende AYM”, s. 47). İtalyan yüce divan sistemine aşağıda değinilmiştir. (Bkz 2.bölüm,2. başlık). Aliefendiğlu ise yüce divanın AYM Genel Kurulu tarafından oluşturul- masını, özellikle ceza hukuku alanında, yönetsel yargıda ve Sayıştay’da çalışan ya da ceza hukuku avukatlığı yapan üyelerin ağırlıklı çoğunluğu sağlanacak biçimde seçilen bir başkan ve altı üyeden oluşmasını, kararlarına karşı Genel Kurula tem- yiz ve itiraz yolunun açılmasını; aynı heyetin siyasi parti kapatma davalarında da görevli olmasını ve tüm işlerini duruşmalı olarak, herkese açık biçimde görmesini önermekte; AYM başkanının dilerse divana da başkanlık edebilmesinin olanaklı olması gerektiğini savunarak, bu durumda divanın başkan ve altı üyeden oluşma- sını önermektedir. (Aliefendioğlu, Yılmaz; “Anayasa ve Yargı”, Yeni Türkiye Yargı Reformu Özel Sayısı, Temmuz-Ağustos 1996, S:10, s.398) 125 Odyakmaz, Yüce Divan görevinin AYM ve Yargıtay Ceza Daireleri üyelerinden oluşturulacak karma bir heyete verilmesini, temyiz incelemesinin de bu karma heyete yaptırtılmasını savunmaktadır. (Odyakmaz, a.g.m, s.193). ATAR da benzeri bir görüş öne sürmektedir. (Atar, a.g.m, s. 115) 126 İki dereceli başvuru hakkının tanınması gerektiği yönündeki görüş için ayrıca bkz Kurnaz, a.g.m,s.113 127 TÜRK de yeniden başvuru hakkının doğru olmadığı görüşündedir. (Türk, Tebliğ (AYD 2004), s.62 TBB Dergisi 2011 (97)   Ş. Cankat TAŞKIN207 ğı, bireysel başvuru hakkına ilişkin düzenlemenin ne zamana kadar ve nasıl yapılacağı konuları hükme bağlanmıştır. Buna göre, anayasa değişikliğinin yürürlüğe girdiği tarihte mah- kemenin mevcut yedek üyeleri asıl üye sıfatını alacaktır. Ayrıca, TBMM’nin yapacağı seçim de kanunun yürürlüğe girdiği tarihten iti- baren 30 gün içerisinde yapılacaktır. Konumuzla asıl bağlantılı olan düzenleme, geçici md 18/6’dır. Buna göre, AYM’de halen belli görevlere seçilmiş olanların bu sıfatları seçilmiş oldukları sürenin sonuna kadar devam edecektir. Bu kanu- nun yürürlüğe girdiği tarihte üye olan kişiler yaş haddine kadar gö- revlerine devam edeceklerdir. Bu düzenlemeyle, anayasa değişikliği yürürlüğe girmeden önce seçilmiş olan tüm üyeler 12 yılını doldursalar dahi 65 yaşını doldur- madıkça emekliye sevk edilemeyeceklerdir. Özellikle son seçilen üye- lerden biri olan bir raportörün önce denizcilik müsteşarlığına atanıp orada 1 yıl tutulduktan sonra cumhurbaşkanı tarafından “üst düzey yönetici” sıfatıyla AYM’ye seçildiği ve üyenin seçildiği tarihte 40 ya- şında olduğu da düşünülecek olursa; bu üyenin 25 yıl görevde kalma- sının mümkün olduğu söylenebilir 128 . Bunun da mahkemenin yapısı- nı olumsuz yönde etkileyeceğini ve alınacak kararlarda bu nitelikteki üyelerin çağın gelişmelerine ayak uyduramayacağı da üzerinde ciddi anlamda düşünülmesi gereken önemli bir sakınca olarak belirmekte- dir. Ayrıca, bir yandan değişiklikle AYM’nin toplumsal gelişmelere ayak uydurması amacıyla üyelerin görev süresinin 12 yılla sınırlan- dırılması, buna karşın mevcut üyelerin görev süresinin, geçici mad- deyle 65 yaşını doldurana kadar sürecek olması da ciddi anlamda bir çelişkidir 129 . 128 Nitekim bu düzenleme kötüye kullanılmış ve 2010 değişikliği öncesinde bir AYM raportörü bir aylığına Denizcilik Müsteşar Yardımcısı olarak görevlendirilerek, “üst düzey kamu görevlisi” payesiyle AYM üyeliğine atanmıştır. (Kaboğlu, Halk Neyi Oylayacak?, s.198, s.276). Böylece, bu üyenin 65 yaşını doldurana kadar görevinde kalması da sağlanmıştır. Bu nedenle, bu hükümlerin “kalıcılık” görevi üstlendiği söylenebilir. (Kaboğlu, aynı eser, s. 276) 129 “Gerçekten, eğer AYM üyelerinin görev süresini 12 yıl ile sınırlamanın amacı, anayasal yargıyı toplumsal gelişmelere açmak ise, o zaman geçiş döneminde “üyelik değişiminin dondurulması”, siyasal amaçtan başka bir amaçla açıklanabilir mi?”(Kaboğlu, Halk Neyi Oylayacak?, s.276) 2010 Anayasa Değişikliklerinden Sonra Türk Anayasa Mahkemesinin Yapılanması208 2010 anayasa değişikliği ile AYM’nin yapısı, anayasa değişikliği- nin yapıldığı süreçte anayasa koyucu tarafından iddia edilenin aksine, Avrupa’nın pek çok AYM’nin yapılanmasının, hatta 1982 AY’nın ik düzenlemesinin dahi gerisinde kalmıştır 130 . Karşılaştırmalı hukuktaki bazı örneklerin incelenmesi, 2010 AY değişikliğinin Türk AYM’nin ya- pılanmasına olan getirisinin ve götürüsünün ne boyutta olduğu yö- nünde fikir verebilecektir. 2) Karşılaştırmalı Hukukta Anayasa Mahkemelerinin Yapılanması Alman Federal AYM 131 16 asıl üyeden oluşur; 2 daire şeklinde ça- lışır 132 ve dairelerin her biri 8’er üyeden kurulur 133 . Bu nedenle, Alman AYM’ye “ikiz mahkemeler” adı da verilmektedir. Dairelerden hiçbiri di- ğerinin kararını denetleyemez ve gördüğü işi yeniden göremez. Ancak bir dairenin diğerinin görüşünden ayrılması gerekiyorsa, konunun mut- laka genel kurula taşınması gerekmektedir. Daireler arasındaki iş bölü- münün nasıl olacağı mahkemenin kuruluş yasası ile düzenlenmiştir. Konumuz bakımından ilgi çekici olan nokta, Almanya’da mah- kemenin tamamen parlamento tarafından seçilmiş olmasına rağmen bu seçimin hiçbir biçimde siyasi etkilere maruz kalmadan yapılma- sı, seçim yönteminin tamamen nesnel ölçütlere dayanıyor oluşudur. Mahkemenin üyeleri Federal Meclis (Bundestag) ve Federal Konsey (Eyaletler Meclisi: Bundesrat) tarafından seçilen bir seçmenler kurulu tarafından seçilir. Bu sistemde, her iki meclis her daire için 4’er üye seçer 134 . Diğer üyeler ise, Federal Konsey tarafından doğrudan seçilir; Federal meclis ise kalan 4 üyeyi 12 üyeden oluşan seçici kurula, nisbi temsil esasıyla, dolaylı olarak seçtirtir 135 . Federal Meclisin üye seçimine 130 Kaboğlu, Halk Neyi Oylayacak?, s.200 131 Hassemer, Winfried; “Anayasa Mahkemelerinde Yapılanma (Almanya Raporu)”, AYD Yıl 2004, S: 21, s. 27 132 Ziedler, Wolfgang; “Federal Almanya Anayasa Mahkemesi”, AYD Yıl 1987, S:4, s. 37 133 Düzenlemenin ilk şeklinde AYM 12’şer üyeden ouşan 2 daire şeklinde (24 üye) öngörülmüştü. Ancak daha sonra, mahkeme üzerindeki siyasal etkilerin azaltılması ve üyelerin bağımsızlığının daha etkin şekilde sağlanması amacıyla yapılanma 8’er üyeden oluşan 2 daire biçiminde düzenlenmiştir. (toplam 16 üye). (Gören,a.g.m, s. 140) 134 Hassemer, a.g.m, s.28 135 Kanadoğlu, Korkut; “Alman Federal Anayasa Mahkemesi”, 2010 Anayasa Değişik- likleri Çerçevesinde Yargı Bağımsızlığı, Türk Ceza Hukuku Derneği Yayınları, (Editörler: ÖZTÜRK, Bahri/ İLKİZ, Fikret/ KOCASAKAL, Ümit), İstanbul 2010,s.60 TBB Dergisi 2011 (97)   Ş. Cankat TAŞKIN209 doğrudan bir etkisi yoktur. Yargıçların görev süreleri 12 yılla sınırlıdır. Bir seçilen yargıç yeniden seçilemez. Görevde alt yaş sınır 40, üst yaş sınırı 68’dir 136 . Ayrıca, üyelerin tamamı hukukçu olmak zorundadır. Görev süresi sona eren yargıç, yeni yargıcın seçilip cumhurbaşkanı tarafından onaylanmasına kadar görevini sürdürür. Federal Meclis’te 3/4’lük, Federal Konsey’de 2/3’lük nitelikli çoğunluğun sağlanması zorunluluktur ve bu da mutlaka uzlaşmayı getirmektedir 137 . Her dai- rede, daha önce yüksek yargı organlarında görev yapmış olan en az üç yargıcın bulunması şarttır 138 . Almanya’da böylece, milletvekillerinin ve bakanların AYM’nin oluşumuna etki etmesinin de önünde geçilir 139 . Ayrıca, Alman AYM hiçbir hizmet denetimine bağlı değildir; hiçbir bakanlığa tabi değildir; bağımsız bütçesi bulunmaktadır ve personeli özlük hakları bakımın- dan özerktir. Yargıçları da kamu idaresi üyesi olmayıp özel anayasal teminatlarla donatılmıştır 140 . Hatta AYM üyelerinin tarafsızlığının ve yargı bağımsızlığının tam olarak sağlanması için Almanya’da AYM ülkenin başkentine değil Karlsruhe’de kurulmuştur 141 . İspanya’da AYM 12 üyeden oluşur. Bunlardan 8 üyeyi Senato ve Meclis 3/5 nitelikli çoğunlukla 142 ortaklaşa seçmekte; bu üyeler İspanya Kralı tarafından atanmaktadır 143 . Bu adaylar arasından, senato’nun be- lirlediği 4 üye özerk bölge yönetimleri tarafından gösterilen adaylar esas alınarak yapılan seçimle belirlenir 144 . Kalan 4 üyeden ikisini hükümet; ikisini Yüksek Yargı Kurulu teklif eder ve kral atar. İspanya’da kralın atama yetkisi tamamen semboliktir 145 adaylar başka yollardan belirlen- mektedir. Kral, belirlenen bu adayları değiştiremez veya veto edemez 146 . 136 Kanadoğlu, “Alman Federal Anayasa Mahkemesi”,s.61 137 Gören, a.g.m, s. 141. Bu oran en başta salt çoğunluktu (aynı eser, s.141) 138 Ulaş, a.g.m, s.97 139 Schefold/Yazman, a.g.m, s. 117 140 Schefold/Yazman, a.g.m, s. 117 141 Gören, a.g.m, s. 143 142 Kaboğlu, Anayasa Yargısı, s. 30 143 Özbudun, Tebliğ, s. 59 (Ancak kralın bu ataması tamamen sembolik niteliktedir) 144 Daragenli Evik, Vesile Sonay/ Erman, R. Barış; “İspanyol Anayasa Mahkemesi”, 2010 Anayasa Değişiklikleri Çerçevesinde Yargı Bağımsızlığı, Türk Ceza Hukuku Derneği Yayınları, (Editörler: Öztürk, Bahri/ İlkiz, Fikret/ Kocasakal, Ümit), İstanbul 2010, s. 67 145 Kaboğlu, Anayasa Yargısı, s. 30 146 Daragenli/ Erman, a.g.m, s. 67 2010 Anayasa Değişikliklerinden Sonra Türk Anayasa Mahkemesinin Yapılanması210 İspanyol AYM de Alman AYM gibi iki daire bir genel kurul ha- linde örgütlenmiştir 147 . Mahkeme başkanı birinci; yardımıcısı ise ikin- ci dairenin doğal başkanı olarak kabul edilir. Her daire başkan dahil 6’şar üyeden oluşur. Dairelerde, kural olarak kabul edilebilirlik karar- ları ile usule aykırılık iddiaları incelenmektedir. İlke kararı alınması gereken durumlar veya içtihat aykırılıkları genel kurul tarafından ka- rara bağlanır 148 . İspanyol AYM üyeleri en az 15 yıl kıdemi bulunan hakimler, sav- cılar, üniversite öğretim üyeleri, kamu görevlileri, avukatlar ve hukuk- çular arasından 9 yıllık süre için atanırlar ve her üç yılda bir üyelerin üçte biri yenilenir. Üç yıldan fazla görev yapmış olan bir üyenin görev süresi sonunda yeniden üye olarak atanabilmesi mümkün değildir. Ayrıca, hukukçu olmayanların AYM’ye üye seçilmesi olanaksızdır. AYM üyeleri, kendi işleri dışında bir başka işle uğraşamaz; ancak öğ- retim üyeliği veya bilimsel ve akademik çalışmalar yapmak üyelikle bağdaşmaktadır. Üyeler, milletvekillerine tanınan dokunulmazlık ve sorumsuzluktan yararlanır.Üyelik, istifa, temyiz kudretinin kaybı, hu- kuk mesleğini yürütmeye ilişkin yeterliliklerin yitirilmesi, kasıtlı bir suç veya kasten işlenen haksız fiil nedeniyle sona ermektedir 149 . İtalyan AYM 150 15 üyeden oluşur; üyelerden 5’ini parlamento doğ- rudan seçer; diğer 5’ini cumhurbaşkanı atar 151 ; kalan 5’ini de yüksek yargı (Yargıtay, Danıştay, Sayıştay genel kurulları) belirler 152 . Parla- mentonun seçeceği 5 üye “Lottizzatziona” adı verilen bir tür hakem kurulu tarafından, anayasada yer almadığı halde, bir tür “centilmenlik anlaşması” şeklinde belirlenen bir uygulamayla seçilmektedir 153 . Örne- ğin 1994’e kadarki parti yapılanması içinde 5 üyeden 2’sini hristiyan demokratlara, 1’er tanesini de komünistler, sosyal demokratlar ve libe- 147 Yüzbaşıoğlu, Tebliğ, (AYD 2004), s. 20 148 Daragenli/ Erman, a.g.m, s. 68 149 Daragenli/ Erman, a.g.m, s. 67,68 150 Özay, İl Han; “Yargının Sorunlarına Yaklaşımda Bir Örnek Olarak Geçmişi ve Gelece- ğiyle İtalyan Anayasa Mahkemesi”, AYD Yıl 1989, S: 6, s. 216, dn 5 151 Cumhurbaşkanı, seçeceği 5 üye için ABD’de Başkanın Yüksek Mahkemeye üye seçiminde Senato’nun önerisine bağlı kalma zorunluluğu olmadığı örneğindeki gibi parlamentonun veya başka bir mercinin önerisiyle bağlı değildir. Dilediği üyeyi, anayasal koşullara uyması kaydıyla, AYM üyesi olarak atayabilir.(Özay; Tebliğ (AYD 1996), s. 35) 152 Kubalı, a.g.e, s. 193.Kaboğlu, Anayasa Yargısı, s.30 153 Onar, Tebliğ (AYD 2004), s. 27 TBB Dergisi 2011 (97)   Ş. Cankat TAŞKIN211 raller arasında eşit olarak paylaştırıyordu. Böylece “ben güçlüyüm; kimi istersem seçerim!” anlayışının da önüne geçiliyordu. Anayasanın ilk şeklinde üyelerin görev süresi 12 yıl olarak belir- lenmiş; fakat sonradan yapılan değişiklikle görev süresi 9 yıla indiril- miştir 154 . Mahkemeye üye seçilmek için belli bir yaş sınırı yoktur. Bu da emekli yargıçların da AYM üyesi olabilmesini mümkün kıldığı gibi, yaşı kaç olursa olsun hukuki yeteneği üstün olan kişilerden de yarar- lanmaya olanak tanır 155 . Ancak üye seçilebilmek için 20 yıllık mesleki deneyim aranmaktadır 156 . Üyelerin tümünün hukuk mezunu olması gerekir 157 . Ayrıca, üniversite öğretim üyesiyken AYM’ye seçilen üye- lerin, yaşı kaç olursa olsun görev süreleri sonunda istedikleri takdirde eski görevlerine dönebileceklerine ilişkin düzenleme de öğretim üye- lerinin AYM’ye üyeliklerini özendirici bir etkiye sahiptir. Üyelerin, parlamenterlere tanınan dokunulmazlık ve sorumsuzluktan da yarar- lanma hakkı olduğunu da belirtmemiz gerekmektedir. İtalya’da AYM aynı zamanda yüce divan görevi de üstlenmekte- dir. Fakat böyle bir durumda, özellikle cumhurbaşkanı yargılanacak- sa, halihazırdaki 15 üyenin yanına kurayla ceza hukukçusu olan 16 kişilik bir jüri heyeti seçilir ve mahkeme 31 kişiyle yargılama işlevini yerine getirir 158 . Bu seçimde parlamento üçte iki çoğunluk kararıyla, bu çoğunluk sağlanamadığında sonraki üçüncü oturumda beşte üçlük çoğunluk kararıyla senatör seçilme yeterliliğine sahip vatandaşlar ara- sından seçim yapar 159 . KKTC’de 160 anayasa yargısı görevini KKTC Yüksek Mahkemesi yürütmektedir. Mahkeme, bir başkan ve 7 üyeden oluşmaktadır. Baş- 154 Özay, “İtalyan AYM”, s. 218 155 Özay, “İtalyan AYM”, s. 218 156 Daragenli Evik, Vesile Sonay; “İtalyan Anayasa Mahkemesi”, 2010 Anayasa Değişiklikleri Çerçevesinde Yargı Bağımsızlığı, Türk Ceza Hukuku Derneği Yayınları, (Editörler: Öztürk, Bahri/ İlkiz, Fikret/ Kocasakal, Ümit), İstanbul 2010, s. 71, 72 157 Ancak bunu sakıncalı bulan İtalyan Anayasa koyucu, mahkemeyi 15’er üyeden oluşan 3 daire şeklinde örgütlemeyi ve iktisat, siyasal bilimler alanlarından gelen üyelerden de bu dairelerde yararlanmayı düşünmektedir. (Özay, “İtalyan AYM”, s. 228, özellikle dn 47 ve s.229 ayrıca bkz Özay; Tebliğ (AYD 1996), s. 33) 158 Özay, “Yeni Bir Düzende AYM” (AYD 1995), s.47 159 Daragenli, a.g.m, s. 72 160 Özkök, Mustafa; “Türki Cumhuriyetler, Komşular ve Anayasal Sorunlar Paneli” konulu panelde sunduğu tebliğ, AYD, Yıl 2006, S: 23, s. 25 2010 Anayasa Değişikliklerinden Sonra Türk Anayasa Mahkemesinin Yapılanması212 kan ve 5 üye asıl; son atanan 2 üye ise yedek üyedir. Yüksek Mahkeme hem AYM, hem yüce divan hem de Danıştay ve Yargıtay olarak görev yürütür. Mahkeme başkan ve 4 üye ile toplandığında AYM ve yüce divan sıfatıyla çalışır 161 . KKTC’de yargıçlar anayasal güvence ile görev yapmaktadır ve yüksek yargıçlar 65; diğer yargıçlar 60 yaşını doldur- madıkça emekliye sevk edilemezler 162 . KKTC kurulmadan önce 163 Kıbrıs’ta 1960 yılında AYM mevcuttu ve bu AYM bir başkan ve iki üye olmak üzere toplam 3 yargıçtan oluş- maktaydı. Başkanın, Türkiye, Yunanistan, İngiltere ve Kıbrıs vatanda- şı olmayan üçüncü bir ülke vatandaşı olma zorunluluğu vardı. Ayrıca bu mahkemenin yargıçlarını cumhurbaşkanı ve cumhurbaşkanı yar- dımcısı ortaklaşa atarlardı 164 . Yargıçlar hukuk fakültesi mezunu olmak zorunda olup, 65 yaşını dolduruncaya kadar görevde kalırlar ve bu yaştan önce, hakimlik mesleğiyle bağdaşmayan bir neden dışında, gö- revden azledilemezlerdi. Kıbrıs AYM yargıçlarının parlamenterlere tanınan dokunulmazlıktan yararlanma hakkı da vardı 165 . Tacikistan’da 166 AYM 1995’te kurularak faaliyete başlamıştır. Mah- keme, 7 üyeden oluşmaktadır. (AY md 89). Bunlardan birisi başkan, diğeri başkan yardımcısıdır. Diğer 5 yargıç ise üyedir. Üyelerden biri- nin Dağlık Badashan Özerk Bölgesi’nden seçilmesi şarttır. Mahkemede yedek üyelik yoktur. Üye seçilecek olan kişinin 30 yaşından küçük; 60 yaşından büyük olmaması gerekir. Adayın mutlaka hukuk fakültesi mezunu olması ve en az 10 yıllık mesleki deneyime sahip olması şarttır. Üyelerin görev süresi 10 yıldır ve tekrar seçilebilmeleri mümkündür. Yargıçların atanmaları ve görevden alınmaları adalet bakanının önerisiyle devlet başkanının onayıyla gerçekleşir. Fakat yargıçlar gö- revlerinde bağımsızdır; bunu sağlamak için de hiçbir siyasi partiye üye olamayacakları, görev sürelerinden önce azledilemeyecekleri, 161 Dayıoğlu, Salih S.; “KKTC Anayasasında Yargının Yeri ve Anayasa Yargısı”, AYD Yıl 1992, S:9, s. 377 162 Özkök, Tebliğ, s. 28 163 Özkök, Tebliğ, s. 25 164 1960 Tarihli Kıbrıs Anayasası md 133-İngilizce metin- (http://confinder. richmond.edu/admin/docs/cyprus.pdf) (Erişim Tarihi: 01.11.2010) 165 1960 Tarihli Kıbrıs Anayasası md 133-İngilizce metin- (http://confinder. richmond.edu/admin/docs/cyprus.pdf)(Erişim Tarihi: 01.11.2010) 166 Malakhovich, Zarif Aliev; “Türki Cumhuriyetler, Komşular ve Anayasal Sorunlar Paneli” konulu panelde sunduğu tebliğ, AYD, Yıl 2006, S: 23, s. 19, 20 TBB Dergisi 2011 (97)   Ş. Cankat TAŞKIN213 parlamenterlere tanınan dokunulmazlıklardan yararlanacakları, kişi güvenliğine (ağır cezayı gerektiren suçüstü halleri dışında) sahip ol- dukları Anayasal düzenlemelerle garantiye alınmıştır 167 . Macaristan’da 168 1989 AY değişikliği ile kurulan ve 1990’da faali- yete geçen AYM 11 üyeden oluşmaktadır. Üyelerin tümü asıl üyedir. Üyelerin tamamını parlamento 2/3’lük nitelikli çoğunlukla seçmekte- dir 169 . Yargıçlar, 9 yıllığına ve bir kereye özgü seçilmektedir. Adaylar, birer adet siyasi parti temsilcileri ve bağımsız milletvekillerinden olu- şan bir öneri kurulu 170 (komisyon) tarafından belirlenerek millet mecli- sinin onayına sunulur ve millet meclisi hukuk komisyonunun görüşü alınarak yapılan oylama sonucunda seçilir 171 . Üyeler kendi aralarından 3 yıllığına bir başkan ve bir başkan yardımcısı seçerler; bunların yeni- den seçilmesi mümkündür. Üye belirlenmesi sürecinde komisyonun adayları dinlemesi zo- runludur 172 . Ayrıca, komisyonun önerdiği adaylar üzerinde parlameto tarafından 2/3’lük uzlaşı sağlanamazsa, komisyon 15 gün içerisinde yeni adaylar belirleyip parlamentoya sunar 173 . Macaristan’da Mahkemeye üye seçilebilmek için 45 yaşın doldu- rulmuş olması; hukuk fakültesi mezunu olunması gerekmektedir 174 . Ancak üniversite profesörleri ile siyasi ve hukuki bilimler alanında doktora derecesine sahip olanların da 20 yıllık uygulama deneyimi olması kaydıyla mahkemeye üye seçilebilmeleri mümkündür. Parti üyeliği veya siyasi faaliyetler üyelikle bağdaşmaz. Mahkeme üyeliği, başka nedenler yanında istifa, görevi yerine getirememe veya meslek- ten çıkarılma durumunda sona erer. Son iki durumda, konuyu AYM karara bağlar. 167 http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:http://unpan1. un.org/intradoc/groups/public/documents/untc/unpan003670.htm (Erişim Tarihi: 29.10.2010) (Tacikistan AY md 87-91-İngilizce Metin) 168 Erdoğan, a.g.m, s. 5, 169 Kaboğlu, Anayasa Yargısı, s. 28 170 Bu öneri kurulu da “eşit temsil esası” gözetilerek kurulur. Yani, kuruldaki her siyasi parti güçleriyle orantılı olarak değil de her parti tarafından eşit sayıdaki temsilci belirlenmesi yoluyla oluşturulur. (Onar, Tebliğ (AYD 2004), s. 72. Ayrıca bkz Kaboğlu, Anayasa Yargısı, s. 28 171 Tunç, a.g.m, s. 292 172 Ulaş, a.g.m, s. 97 173 Ulaş, a.g.m, s. 97 174 Kaboğlu, Anayasa Yargısı, s. 37 2010 Anayasa Değişikliklerinden Sonra Türk Anayasa Mahkemesinin Yapılanması214 Macaristan’da AYM yargıcı bakanların ve milletvekillerinin sahip oldukları ayrıcalıklara ve özlük haklarına sahiptir. Suçüstü hali dı- şında, mahkeme kararı olmaksızın hiçbir üye gözaltına alınamaz ve tutuklanamaz 175 . Yine mahkeme üyeleri, yargılamalar ve davalar sı- rasında öne sürdükleri görüş ve kararlarından ötürü yargılanamazlar ve haklarında soruşturma açılamaz. Ayrıca mahkeme üyeleri herhangi bir siyasi partiye üye olamazlar, gelir getirici başka herhangi bir işte görev alamazlar, politik demeç veremezler. Üyeler 70 yaşından önce emekliye sevk edilemezler. Üyeliğe engel bir durumun ortaya çıkması durumunda, mahkeme üye tamsayısının salt çoğunluğunun kararı ile üyelik sonlandırılır. Macaristan AYM de Alman AYM’ye benzer şekil- de, yargı bağımsızlığının sağlanması düşüncesiyle, ülkenin başkentin- de değil, Esztergom Şehri’nde çalışmalarını yürütmektedir 176 . Macaristan AYM genel kurul halinde veya üç kişilik kurullar ha- linde çalışır 177 . Üç yargıçlı kurullar, anasaya şikayeti dahil olmak üzere, nispeten daha az öneme sahip olan konular üzerinde çalışır. Üyelerden üçünün de toplantıda hazır bulunması şarttır. Kararlar, her durumda çoğunlukla alınır. Genel kurulun toplanabilmesi başkan veya başkan yardımcısı dahil 8 kişinin toplantıya katılmasına bağlıdır. Polonya’da 178 AYM ilk kez 1985’te kurulmuştur ve bu AYM Sovyet Rusya Dönemi’nde kurulmuş olan ilk AYM’dir. Bu AYM 1997’ye ka- dar görev yapmıştır. Yeni AYM ise 1997’de kurularak faaliyete geçmiş- tir. Bu AYM 12 üyeden oluşur ve tamamını parlamento seçer. Seçim- lerde, ilk turda 2/3’lük; ikinci turda ise salt çoğunluk aranır. Üyelerin görev süresi 8 yıldır ve üyelerin yarısı 4 yılda bir yenilenir. Mahkeme- de yedek üyelik yoktur. 1991’de kurulan Bulgaristan AYM 179 12 asıl üyeden oluşur. Bunla- rın 1/3’ünü parlamento doğrudan seçer; 1/3’ü Cumhurbaşkanı tara- fından atanır; 1/3’ü ise Danıştay ve Yargıtay ortak kurulları tarafından doğrudan seçilir 180 . Yargıçlar bir kereye mahsus olmak üzere ve 9 yıllı- 175 Tunç,a.g.m, s. 296 176 Ulaş, a.g.m, s. 110 177 Tunç,a.g.m, s. 290 178 Erdoğan, a.g.m, s. 10 179 Beronov, Nedelcho; “Türki Cumhuriyetler, Komşular ve Anayasal Sorunlar Paneli” konulu panelde sunduğu tebliğ, AYD, Yıl 2006, S: 23, s. 35 180 (http://www.government.bg/cgi-bin/e-cms/vis/vis.pl?s=001&p=0159&n= TBB Dergisi 2011 (97)   Ş. Cankat TAŞKIN215 ğına göreve seçilirler. Mahkemenin 4 üyesi her üç yılda bir dönüşümlü olarak yenilenir. Üyelerin hakimlik niteliklerine sahip olan ve 15 yıl fii- len hizmette bulunan avukatlar arasından da seçilmesi mümkündür 181 . Üyeler kendi arasından ve gizli oyla, üç yıl için görev yapmak üzere bir başkan seçerler 182 . Ayrıca, üyelerin herhangi bir siyasi partiyle, kamu göreviyle, bir ticari şirketin yönetimiyle bağlantısının olmaması gerek- mektedir 183 . Üyeler, ücretli veya ücretsiz olarak bu tür bir oluşumda yer alamayacakları gibi, başka herhangi bir işte de çalışamazlar. Diğer yandan, üyelerin yargıçlık teminatı yanı sıra parlamenterlere tanınan dokunulmazlıktan da yararlanma hakkı vardır 184 . Portekiz’de 185 AYM 13 asıl üyeden oluşmaktadır. Bu üyelerden onu Portekiz Parlamentosu tarafından 2/3 nitelikli çoğunlukla seçi- lirler 186 . Geriye kalan 3 üyeyi ise seçilen bu 10 üye “kooptasyon yoluy- la” belirler 187 . AYM üyelerinin görev süresi 6 yıldır. Başkan ve başkan yardımcısı ise 2 yıllık süre için, AYM üyeleri tarafından ve üyeler ara- sından seçilir. Başkanlığa ve başkan yardımcılığına yeniden seçilmek mümkündür. Portekiz AYM 6’şar üyeli iki daire şeklinde çalışır ve başkan her iki daireye de başkanlık eder 188 . Portekiz AYM’ye parlamento tarafından seçilen 3 üye ile, AYM üyeleri tarafından seçilen 3 üyenin (13 üyeden 6’sı) meslekten yüksek yargıç; kalanların ise hukukçu olması şarttır 189 . Bu durumda, Portekiz AYM üyelerinin tamamının hukuk fakültesi mezunu olması gerek- tiği söylenebilir. Portekiz AYM tam üyeli oturumlar şeklinde çalışır. 000007&g= ) (Erişim Tarihi: 30.10.2010) (Bulgaristan AY md 147/2- İngilizce Me- tin). Ayrıca bkz Kaboğlu, Anayasa Yargısı, s. 30 181 (http://www.government.bg/cgi-bin/e-cms/vis/vis.pl?s=001&p=0159&n=0000 07&g= ) (Erişim Tarihi: 30.10.2010) (Bulgaristan AY md 147/3- İngilizce Metin) 182 (http://www.government.bg/cgi-bin/e-cms/vis/vis.pl?s=001&p=0159&n=000 007&g= ) (Erişim Tarihi: 30.10.2010) (Bulgaristan AY md 147/4- İngilizce Metin) 183 Atar, a.g.m, s.104 184 (http://www.government.bg/cgi-bin/e-cms/vis/vis.pl?s=001&p= 0159&n =000 007&g= ) (Erişim Tarihi: 30.10.2010) (Bulgaristan AY md 147/5,6- İngilizce Metin) 185 Guesdes, M. Marquez Armando; “Portekiz Anayasa Mahkemesi”, AYD Yıl 1987, S:4, s. 88 186 http://www.servat.unibe.ch/icl/po00000_.html (Erişim Tarihi: 30.10.2010) (1976 Portekiz AY md 166/h-İngilizce Metin) 187 Ulaş, a.g.m, s. 97,Kaboğlu, Anayasa Yargısı, s. 29 188 Kılıç, Tebliğ (AYD 2004), s.6 189 Guesdes, a.g.m, s. 88 2010 Anayasa Değişikliklerinden Sonra Türk Anayasa Mahkemesinin Yapılanması216 Somut norm denetimini uzmanlığı olmayan iki daire yapar. Ayrıca Portekiz’de mahkeme üyelerinin üniversite öğretim üyeliği görevini yürütmesinde bir engel yoktur 190 . Avusturya AYM 191 de incelenmeye değer bir yapılanmaya sahip- tir. Avusturya’da AYM’nin kuruluşu daha önce de belirtildiği gibi, 2. Dünya Savaşı öncesine dayanmaktadır 192 ve kuruluş yılı 1920’dir. Avusturya’da 193 AYM 14 asıl 6 yedek üyeden 194 oluşmakta ve ta- mamı Cumhurbaşkanı tarafından atanmaktadır. Asıl üyelerden 6’sı, yedek üyelerden 3’ü, mahkeme başkanı, başkan yardımcısı federal hükümet tarafından önerilir ve Cumhurbaşkanı tarafından atanır 195 . Kalan 6 asıl ve 2 yedek üye ise iki meclis (Ulusal Meclis ve Federal Konsey )ve hükümet tarafından 3’lü ve ortaklaşa önerilerek Cumhur- başkanı tarafından atanır 196 . Üyelik için hukuk veya siyasal bilgiler fakültesi mezunu olmak ve 10 yıllık mesleki deneyim şarttır 197 . Genellikle profesörler, yüksek yar- gıçlar, avukatlar ve yüksek yöneticiler AYM üyesi olarak atanır. Fede- ral hükümet, eyalet hükümetleri ve parlamento üyeleri AYM’ye yargıç olarak atanamazlar 198 . Kamuda görevli olanlar, tarafsızlığın sağlanma- sı amacıyla görevlerinden istifa etmek zorundaysa da diğer üyelerin asıl işlerinden istifa etmeleri gerekmez. Çünkü Avusturya’da AYM üyeliği ikincil (yan) bir görev olarak kabul edilmektedir. Ayrıca, ta- rafsızlığın sağlanması bakımından üyelerden üçünün Başkent Viyana dışında ikamet ediyor olması şartı da aranmaktadır 199 . Avusturya’da AYM üyesi olmak için üst yaş sınırı 70’tir. Ancak alt yaş sınırı düzen- lenmiş değildir. Bu durumda, genç yaşta atanan yargıçların 30 yıl civa- 190 Ulaş, a.g.m,s.111 191 Haller, a.g.m s. 50 192 Avusturya için,bu alanda dünyadaki ilk örnektir denebilir. (Tanör/Yüzbaşıoğlu, a.g.e,s.453) 193 Haller, a.g.m s.50,51 194 2010 Anayasa değişikliği sonrasında Monako Prensliği ve Avusturya dışında AYM bünyesinde yedek üye barındıran ülke kalmamıştır. (Monako Prensliği AY md 89, aktaran: Anayurt,a.g.m,s.128) 195 Cumhurbaşkanının buradaki ataması biçimseldir. (Kaboğlu, Anayasa Yargısı, s. 31) 196 Machacek, Rudolph; “Avusturya Anayasa Mahkemesi”, AYD Yıl 1989, S:4, s. 20 197 Kaboğlu, Anayasa Yargısı, s. 36 198 Machacek, a.g.m,s. 20 199 Ulaş, a.g.m,s.102 TBB Dergisi 2011 (97)   Ş. Cankat TAŞKIN217 rında meslekte kalabilmeleri mümkün olabilir. Ayrıca Avusturya’da anayasa ile yargıç bağımsızlığı teminat altına alımıştır 200 . Mahkeme, kural olarak 14 üyenin tamamının bir araya gelmesiyle toplanabilir 201 . Başkan genel kurulun yönetim görevini üstlenmesine rağmen genel kurulda oy kullanamadığı için kararlarda 13 üyenin im- zası bulunur ve böylece 7’ye 7 eşitlik olasılığı da ortadan kalkar. Ka- rar yeter sayısı ise 8’dir. Bir üyenin toplantıya katılamadığı durumda, olabildiğince katılamayan üyenin önerildiği kurum tarafından atanan yedek üyenin katılımıyla mahkeme toplanır. Ancak bir üye, duruşma- lar veya görüşmeler sırasında mazeretli duruma düşerse bu durumun yedek üyelerle ikame edilmesi mümkün değildir, çünkü kararın olayı baştan itibaren ele almış olan üyeler tarafından verilmesi esastır. AYM’de bazı işler için “küçük kurullar” da oluşturulabilir 202 . Böyle bir durumda bir başkanın ve oy hakkına sahip olan 4 üyenin bulun- ması karar almak için yeterli olmaktadır Küçük kurul sistemi, mah- kemeye ağır iş yükünün altından kalkma olanağı vermektedir. Daha az önemli olan kararlar bu yöntemle hızlıca karara bağlanmakta ve önemli işler Genel Kurul’a havale edilmektedir. Bu yöntemle, iki daire şeklinde çalışılması durumunda ortaya çıkabilecek olan “içtihat çeliş- mesi” sakıncasının da önüne geçilmektedir. Romanya’da 203 AYM 9 üyeden oluşur ve üyelerin altısı Romanya Meclisi tarafından seçilir; kalan üç üyeyi ise Cumhurbaşkanı atar 204 . Meclis tarafından seçilen 6 üyenin üçünü Senato, üçünü de Millet Mec- lisi seçer. Mahkeme üyelerinin görev süresi 9 yılla sınırlıdır. Mahkeme üyeliğine seçilme bakımından alt; üyeliğinin sona ermesi bakımından üst yaş sınırı yoktur. Üye seçilmek için hukuk fakültesi mezunu ol- mak, yüksek hukuki formasyon 205 ve mesleğinde en az 18 yıllık de- neyim şartı aranır 206 . Ayrıca, üyelerin üçte biri üç yılda bir yenilenir. Adaylar, parlamento grupları, milletvekilleri ve senatörler aracılığıyla parlamento hukuk komisyonuna sunulur. Hukuk komisyonu ve Mil- 200 Machacek, a.g.m,s. 17 201 Haller, a.g.m, s.51 202 Haller, a.g.m, s.51 203 Anayurt, a.g.m,s. 128,133,140,145,149 204 Kaboğlu, Anayasa Yargısı, s.30 205 Atar, a.g.m, s. 100 206 Kaboğlu, Anayasa Yargısı, s.37 2010 Anayasa Değişikliklerinden Sonra Türk Anayasa Mahkemesinin Yapılanması218 let Meclisi oturumunda adaylar dinlenir ve her bir aday için tutulan ra- por Parlamento Daimi Bürosu’na sunulur. Büro, adayları önerileriyle birlikte meclise sunar ve her iki meclisten de üçer aday için oylamaya gidilir. Oylama sonunda en çok oyu alan adaylar AYM’ye seçilir. Mah- keme, kendi üyeleri arasından 3 yıllığına ve salt çoğunlukla başkanını seçer. Başkanın yeniden seçilebilmesi mümkündür. Romanya’da üye- ler milletvekilleri ile aynı dokunulmazlıklara sahiptirler. Belçika’da 207 AYM görevi yürüten Hakem Mahkemesi’nin 12 üye- si Millet Meclisi ve Senato’nun 2/3 oy çoğunluğu ile seçtiği iki katı aday içinden Kral tarafından atanmaktadır 208 . Ayrıca Mahkemeye üye seçilebilmek için 40 yaşını doldurmuş olmak, en az 5 yıllık adli veya idari yargı mensubu olmak, parlamento üyesi olmak 209 , hukuk profe- sörü olmak ve üyelerin yarısı bakımından Almanca yarısı bakımın- dan Fransızca biliyor olmak gerekmektedir. Diğer yandan, Belçika’da mahkeme üyeliği 6,9,12 yıl gibi belli bir süreyle sınırlı değildir. Üyelik, 70 yaşını doldurmakla sona erer. Üyelerin yeniden seçilebilmesi müm- kün değildir 210 . Belçika’da yüce divan görevi Yargıtay tarafından yü- rütülür. Mahkemeye başkanlık her yıl, bir yıllık süreyle sınırlı olmak kaydıyla dönüşümlü olarak yürütülür. Görev süresi 70 yaşına kadar olduğundan, bir kişinin birkaç kez başkan seçilebilmesi mümkündür. Belçika’da üyelerin bağışıklığı olmamakla beraber, üyeler için soruş- turma ve kovuşturmalara karşı özel güvenceler öngörülmüş ve yargı- lanmaları özel usullere bağlanmıştır. Kolombiya’da 211 AYM’de yer alacak üyeleri Senato seçer. Üyelerin görev süresi 8 yılla sınırlıdır ve üyeler yeniden seçilemezler. Senato ta- rafından seçilecek olan yargıçlar, cumhurbaşkanı, Yüksek Adalet Mah- kemesi ve Danıştay tarafından üçlü liste yoluyla saptanır. AYM’ye, bir önceki yıl yürütme organında bakanlık, Yüksek Adalet Mahkemesi veya Danıştay’da yargıçlık görevi yapmış olan kişilerin seçilebilmesi mümkün değildir. 207 Ulaş, a.g.m,s. 98, s.102,s.109 208 Atar, a.g.m, s. 100, 209 Atar, a.g.m, s. 101 210 Anayurt, a.g.m, s.129,133,137,140,145,148 211 Machado, Paulo Alfonso Leme; Tebliğ, “Anayasacılık Hareketleri”, Türkiye Barolar Birliği Uluslar arası Anayasa Hukuku Kurultayı, (Ankara, 9-13 Ocak 2001), Türkiye Barolar Birliği Yayın No:12, Ankara 2001, s. 36 TBB Dergisi 2011 (97)   Ş. Cankat TAŞKIN219 Kore AYM 212 1988 yılında kurulmuştur. Mahkeme 9 üyeden oluş- maktadır ve büyük ve küçük kurul biçiminde çalışmaktadır. (AY md 111/2). Üyeler, üç ayrı kaynak tarafından gösterilen adaylar arasın- dan devlet başkanı tarafından seçilirler. Böylece, 9 üyeden üçü yüksek mahkeme başkanının, üçü devlet başkanının, üçü de parlamentonun gösterdiği adaylar arasından 6 yıllık süre için seçilmektedir 213 . Ana- yasa mahkemesi başkanı üyelerin önerisi, meclisin onayı ve devlet başkanının seçmesiyle atanır. Üye seçilmek için 40 yaşın doldurulmuş olması, en az 15 yıllık mesleki deneyim ve hukukçu olma şartları aran- maktadır 214 . Başlangıçta 9 üyeden üçü yedek 6’sı asıl üyeyken sonra- dan tümü asıl üye haline getirilmiştir 215 . Kore AYM üyeleri ağır cezayı gerektiren bir suçtan hüküm giy- mek veya yüce divanda yargılanmak dışında görevlerinden uzaklaş- tırılamazlar. Üyeler 65, başkan 70 yaşından önce, istemleri olmadıkça, emekliye sevk edilemezler. Üyeler hiçbir siyasi partiye üye olamazlar ve siyasi faaliyette bulunamazlar. Kazanç sağlayıcı herhangi bir işte çalışamazlar. Ticari şirketlerde ve ortaklıklarda işveren veya danışman olamazlar 216 . Fransa’da 217 Anayasa Konseyi 218 9 üyeden oluşur ve üyelerden 3’ünü cumhurbaşkanı 219 , 3’ünü meclis başkanı, üçünü de senato baş- kanı atar. Fransa’da AY Konseyi’ne üyelik için alt; emeklilik için üst yaş sınırı yoktur 220 . Üyeler, 9 yıllığına seçilirler ve yeniden seçilmeleri olanaksızdır. Her üç yılda bir üyelerin üçte biri yenilenir 221 . Fransa’da ayrıca eski cumhurbaşkanları Konsey’in doğal üyesi olarak kabul edi- 212 Tunç, a.g.m, s. 290, 292 213 Ulaş,a.g.m,s. 109 214 Ulaş,a.g.m,s. 104 215 Tunç, a.g.m, s. 293 216 Tunç, a.g.m, s. 297 217 Arslan, Tebliğ (AYD 2004), s. 48 218 Anayasa Konseyi, 1958 Anayasasına göre kurulmuştur. Aslında mahkeme sıfatı yoktur. İlk kuruluşunda yasama-yürütme arasındaki yetki uyuşmazlıklarını çözümleyen bir kuruluş olarak öngörülmüştü. (Teziç, a.g.e, s. 175) Fakat sonradan mahkeme gibi de çalışmaya başlamıştır. 219 Anayurt, a.g.m, s.120 220 Anayurt, a.g.m, s.133,s.140 221 Ülgen, Özen/Altunç,Sinan; “Fransız Anayasa Konseyi”, 2010 Anayasa Değişiklikleri Çerçevesinde Yargı Bağımsızlığı, Türk Ceza Hukuku Derneği Yayınları, (Editörler: Öztürk, Bahri/ İlkiz, Fikret/ Kocasakal, Ümit), İstanbul 2010, s.54 2010 Anayasa Değişikliklerinden Sonra Türk Anayasa Mahkemesinin Yapılanması220 lirler ve ömür boyu görevde kalırlar 222 . Üyelik için herhangi bir yasal koşul yoktur. Çeşitli nedenlerle 9 yıllık görev süresini tamamlaya- madan görevinden ayrılan üyelerin yerine seçilen üyeler, yerine se- çildikleri üyenin görev süresini tamamlarlar 223 . Bu nedenle üç yıldan az görev yapan üyelerin 9 yıllık süreyi geçirmemek kaydıyla yeniden atanması mümkündür. Böylece görev süresi en fazla 12 yıla çıkabilir 224 . Fransa’da AYM üyeliği tam zamanlı iş olarak kabul edilmez ve üyelerin kendi işleri dışında başka bir işle (üniversite öğretim üyeliği) uğraşmasına bir engel yoktur 225 . Fransa’da AY Konseyi yüce divan gö- revi yapmaz; yargılama gerektiğinde, bu iş için ayrı ve özel bir mah- keme kurulur. Mahkeme başkanını cumhurbaşkanı belirler ve görevi Konsey üyeliği için belirlenen sürenin sonuna kadar devam eder 226 . Fransa’da Konsey üyesi olmak için fiil ehliyetine sahip olmak, Fransız vatandaşı olmak ve kamu hizmetlerinden yasaklı olmamak dışında herhangi bir koşul aranmamaktadır 227 . Bu durum, atama yet- kisine sahip olanların Konsey’e yakın arkadaşlarını ataması nedeniyle şiddetle eleştirilmektedir. Hatta, Konsey’e üyelik için alt yaş haddi de yoktur. Üyeliğin sona ermesi de belli bir yaş koşuluna bağlanmış de- ğildir. Bugüne kadar Konsey’de görev alan 65 kişiden 51’i değişik dü- zeyde hukuk eğitimi almış olan kişilerdir. Konsey’in hiçbir dönemin- de hukukçu olmayan üye sayısı 4’ün üzerine çıkmamıştır 228 . Konsey üyeliği ile parlamenterlik (senato veya meclis üyeliği), bakanlık bağ- daşmamaktadır. Bunun dışındaki herhangi bir iş Konsey üyesi olmaya engel oluşturmaz 229 . Ayrıca, üniversite hocalığı da Konsey üyeliği ile bağdaşır. Rusya Federasyonu AYM 19 üyeden oluşmaktadır ve tamamı Devlet Başkanı’nın önerisiyle Rusya Federasyonu Konseyi (Rusya Par- lamentosunun alt kanadı) tarafından atanmaktadır 230 . Konsey’in üye- 222 Dağ,ag,t,s.77 223 Dağ,ag,t,s.77 224 Ülgen/Altunç, a.g.m,s.54 225 Ulaş,a.g.m,s.110 226 Anayurt, a.g.m, s.145 227 Ülgen/Altunç, a.g.m,s.55 228 Ülgen/Altunç, a.g.m,s.55 229 Ülgen/Altunç, a.g.m,s.57 230 Anayurt, a.g.m, s.123, dipnot 18, ayrıca s. 138, dipnot 55 TBB Dergisi 2011 (97)   Ş. Cankat TAŞKIN221 leri görevden alma yetkisi yoktur 231 . Böylece, AYM üyeleri bakımın- dan gereken teminat sağlanmıştır. Ayrıca Rusya’da AYM’ye seçilecek olan üyelerde en az 15 yıl hukuk alanında çalışmak, alanında yetkin olmak koşulu da aranmaktadır. Çek Cumhuriyeti’nde 232 AYM 15 üyeden oluşmaktadır. Bu üyeler Senato’nun basit çoğunluğunun onayına bağlı olarak cumhurbaşkanı tarafından atanırlar. Görev süreleri 10 yıldır, emeklilik için üst yaş sını- rı yoktur ve üyeler 10 yıllık görev süresinin sonuna kadar görevde ka- labilirler. Ancak üye seçilmek için alt yaş sınırı 40’tır. Ayrıca üyelerin tümünün hukukçu olması gerekmektedir. Üyelerin tekrar seçilebilme- si mümkündür. Mahkeme başkanı ve iki başkan yardımcısı mahkeme üyeleri arasından Cumhurbaşkanı tarafından belirlenir ve görev süre- lerinin sonuna kadar bu sıfatlarını korurlar. Üyelerin cezai soruşturma ve kovuşturmalara karşı tam bağışıklığı bulunmaktadır. Görüldüğü gibi hem ABD’de hem Avrupa’da ve hem de bazı Asya ülkelerinde AYM’lerin (veya AYM sıfatıyla çalışan Yüksek Mahkeme- lerin) oluşumunda parlamento önemli role sahiptir 233 . Bu durum, do- ğası gereği siyasi etkinliklerde bulunmak zorunda olan bir kurum olan AYM’nin demokratik meşruluğu açısından önemlidir. Sonuç ve Değerlendirme 2010 anayasa değişikleri ile Anayasa Mahkemesi’nin yapılanma- sında önemli değişikliğe gidilmiş; 3 üyenin (dolaylı da olsa) TBMM tarafından seçilmesi sağlanmıştır. Ancak bu seçimde ilk turda aranan 2/3’lük nitelikli çoğunluğun sonraki turlarda önce salt, sonra basit ço- ğunluğa indirgenmiş olması mecliste çoğunluğu elinde bulunduran siyasi eğilimin kendisine yakın olan üyeleri seçmesi sonucuna yol aça- caktır ve açmıştır. Bu durumda, yapılması gereken TBMM’nin seçtiği üye sayısının arttırılması; fakat bunu yaparken de ilk iki turda 2/3’lük, üçüncü turda 3/5’lik nitelikli çoğunlukla üye seçilmesinin sağlanması; eğer TBMM tarafından üçüncü turda da bu çoğunluk sağlanamazsa, 231 Akkutay, Ali İbrahim; “Rusya’da Yargı Bağımsızlığı ve Hakim Teminatı”, GÜHFD, C:XII, S:1-2, Yıl 2008, s. 357 232 Anayurt, a.g.m, s.127,133,139,145,148 233 Arslan, Tebliğ (AYD 2004), s. 48 2010 Anayasa Değişikliklerinden Sonra Türk Anayasa Mahkemesinin Yapılanması222 TBMM’nin seçeceği üyelerin yüksek yargı veya cumhurbaşkanı tara- fından seçilmesinin sağlanmasıdır. Böyle bir durumda ise, TBMM’nin “seçemediği” üyelerin yüksek yargıya seçtirtilmesi hem daha demok- ratik olacak, hem de cumhurbaşkanı ile aynı siyasi eğilimde olan bir parlamentonun “kasten” uzlaşma aramayarak “kendisinden” olan cum- hurbaşkanına üye seçtirtmesinin önüne geçecektir. Ayrıca, AYM’ye TBMM tarafından seçilecek olan üyelerin daha sağlıklı seçilmesi için adayların daha öncesinden kamuoyuna tanıtıl- ması, özgeçmişlerinin tüm kamuoyuyla paylaşılması yararlı olacaktır. Yine seçim barajının düşürülmesi de TBMM’de daha çok siyasi eği- limin temsil edilmesini sağlayacağı için, TBMM tarafından seçilecek olan üye üzerinde daha fazla siyasi partinin etkin olması sonucunu doğrucaktır. Hatta bizce en doğru çözüm TBMM’nin seçeceği üyeler bakımından yukarıda ayrıntılı olarak incelediğimiz “Macaristan” siste- minin benimsenmesidir. TBMM’nin sadece Sayıştay kontenjanından üye seçmesi yöntemi de değiştirilmeli, bunun yerine yüksek yargının doğrudan üye seçme- si sağlanmalıdır. TBMM’nin “avukatlar” arasından yapacağı seçimde “baro başkan- larının” önereceği adaylar arasından yapacağı seçim usulü yerine TBB Genel Kurulu’nun önereceği adaylar arasından seçim yapması, hatta daha iyisi, TBB Genel Kurulu’nun AYM’ye doğrudan doğruya üye seçmesi kanaatimizce en doğru yoldur. Ancak bu seçimde, seçilecek olan avukatların diğer genel koşulların yanı sıra, en azından yüksek lisans, hatta doktora düzeyinde eğitim almış; bilimsel çalışmalar yap- mış ve bilimsel çalışmalar yayınlatmış olması şartı aranmaldır. Cumhurbaşkanının 14 üye seçmesi, Türk Anayasa sisteminde za- ten çok güçlü yetkilerle donatılmış olan cumhurbaşkanının daha da güçlenmesi anlamına gelmektedir. Hele ki 2010 değişikliği, 2007 de- ğişiklikleriyle birlikte yorumlandığında, Türkiye’nin bundan sonraki süreçte olası bir yarı-başkanlık veya başkanlık sistemine geçmesi du- rumunda anayasa yargısının ne kadar siyasallaşacağı (hatta kişiselle- şeceği) tartışmalardan uzak bir noktadadır. Diğer yandan, AYM’ye yargı organları tarafından doğrudan doğ- ruya üye seçilememesi de 2010 değişikliklerinin önemli eksiklikle- TBB Dergisi 2011 (97)   Ş. Cankat TAŞKIN223 rinden biri olarak belirtilebilir. Oysa, 1961 AY sisteminde, 15 üyeden 5’ini yargı organlarının doğrudan doğruya seçtiği düşünüldüğünde, 1961’deki AYM’nin hem karşılaştırmalı hukuktaki pek çok örneğinden daha yetkin bir AYM öngördüğü hem de 1982 AY’nın gerek 2010 deği- şikliği öncesindeki gerekse 2010 sonrasındaki sistemine göre, oluşum açısından, “daha meşru ve daha demokratik” olduğu da belirtilebilir. Ayrıca, AYM’nin yapılan değişiklikle 17 üyeden oluşuyor olması, iki daire şeklinde çalışması, bireysel başvuruları da karara bağlaya- cak olması, yüce divan görevinin de AYM’de kalıyor oluşu da dik- katle değerlendirilmelidir. Öyle ki iki daire şeklinde çalışmada hangi görevlerin hangi dairelere verileceğinin kuruluş kanununda da açıkça belirtilmemiş olması ciddi bir eksikliktir. Bireysel başvuruların AYM tarafından değerlendirilmesi de özünde olumlu bir gelişme olmakla birlikte, başvuruların sadece AİHS’te öngörülen haklarla sınırlandı- rılması da kanımızca eksikliktir. Ancak bireysel başvurular nedeniy- le AYM’nin çalışamayacak duruma gelebilecek olması da büyük bir risktir. Ne var ki bu riskin Kuruluş Kanunu ile giderilmiş olduğunu söylememiz de mümkün değildir. AYM’nin aynı zamanda yüce divan görevini de yürütecek olma- sını doğru bulmadığımızı belirtmeliyiz. Zira, yüce divan yargılaması özelliği olan bir yargılamadır ve ceza hukuku ile ceza muhakemesi ku- rallarının titizlikle uygulanması gerekmektedir. Durum böyle olunca, “hukukçu olmayan” üyelerin de bulunduğu bir mahkemenin yapacağı ceza yargılamasının ne kadar adil ve hakkaniyete uygun olacağını tar- tışmak gerekir. Ayrıca, verilen karara karşı bir tür “karar düzeltme” gibi düşünülebilecek olan “yeniden inceleme başvurusu” yapılması da AİHS anlamındaki ceza yargılamasındaki iki derecelilik kuralına aykırılık oluşturmaktadır. Zira, temyiz incelemesini üst kurul değil, AYM’nin kendisi yapmaktadır. Bu durumda, yapılması gereken yüce divan gö- revinin Yargıtay Ceza Genel Kurulu’na verilmesi; buradan çıkacak kararlara karşı da Yargıtay Ceza Genel Kurulu ile AYM’nin hukuk- çu (hatta ceza hukukçusu) üyelerinden oluşan bir büyük kurula itiraz hakkı tanımaktan geçmektedir. Üyelerin görev süresinin 12 yılla sınırlandırılmasını doğru bul- makla birlikte, üyelerin üçte birinin veya dörtte birinin 3’er veya 4’er yıllık süreler dahilinde yenilenmiyor oluşunu önemli bir eksiklik ola- 2010 Anayasa Değişikliklerinden Sonra Türk Anayasa Mahkemesinin Yapılanması224 rak görmekteyiz. Öte yandan, AYM üyelerinin üniversitelerde öğretim görevlisi olarak da çalışabilmelerinin önü açılmalı ve böylece AYM’nin akademik düşünce ile de donanması sağlanmalıdır. 2010 değişiklikleri ile oluşan yeni AYM, yapılan değişiklik belli bir siyasi eğilim tarafından belli siyasi amaçlarla yapıldığı için yeni tar- tışmalara gebedir. İlerleyen dönemde, yapılanmadaki eksikliklerden kaynaklanacak olası sorunlar, yukarıda incelediğimiz modeller örnek alınarak ve sunduğumuz öneriler benimsenerek giderilebilir. KAYNAKLAR Basılı Eserler Akkutay, Ali İbrahim; “Rusya’da Yargı Bağımsızlığı ve Hakim Teminatı”, GÜHFD, C:XII, S:1-2, Yıl 2008, s. 337-371 Akyalçın, Ahmet; “Anayasa Mahkemesinde Yürürlüğün Durdurulması”; AYD, Yıl 2006, S: 23, s.45-49 Aliefendioğlu, Yılmaz; Anayasa Yargısı ve Türk Anayasa Mahkemesi, Yet- kin Yayınları, Ankara 1996 Aliefendioğlu, Yılmaz; “Sunulan Raporlar Kapsamında Türk Anayasa Mahkemesi’nin Sorunlarının Tartışılması” konulu panelde sunduğu tebliğ, AYD Yıl 2004, S: 21, s. 28-39 Aliefendioğlu, Yılmaz; “Yeni Anayasa Yargısı ve Anayasa Mahkemesi”, AYD Yıl 1997, S: 14, s. 225-246 Aliefendioğlu, Yılmaz; “Anayasa ve Yargı”, Yeni Türkiye Yargı Reformu Özel Sayısı, Temmuz-Ağustos 1996, S:10, s.395-s.400 Anayurt,Ömer; “Avrupa Birliği Ülkelerinde Anayasa Mahkemelerinin Kompozisyonuna İlişkin Tartışmalar”; GÜHFD,C:XIII, Yıl 2009, S:1- 2,s.117-160 Arslan, Zühtü; ““Sunulan Raporlar Kapsamında Türk Anayasa Mahke- mesi’nin Sorunlarının Tartışılması” konulu panelde sunduğu tebliğ, AYD Yıl 2004, S: 21, s.43-53 Atar, Yavuz; Türk Anayasa Hukuku, Mimoza Yayınları, Konya 2000 TBB Dergisi 2011 (97)   Ş. Cankat TAŞKIN225 Atar, Yavuz; “Anayasa Mahkemesi’nin Yeniden Yapılandırılması”, AYD, Yıl 2008, S: 25, s.93- 115 Aybay, Rona; “Türki Cumhuriyetler, Komşular ve Anayasal Sorunlar Paneli’nde sunduğu tebliğ”; AYD, Yıl 2006, S: 23, s. 51 Balta, Tahsin Bekir; “Türkiye’de Anayasa Yargısı”; AÜHFD, Yıl 1961, C: 18, S:1-4, s.547-565 Batum, Süheyl/ Yüzbaşıoğlu, Necmi; Anayasa Hukukunun Temel Me- tinleri, Beta Yayıncılık, İstanbul 1997 Beronov, Nedelcho; “Türki Cumhuriyetler, Komşular ve Anayasal Sorun- lar Paneli” konulu panelde sunduğu tebliğ, AYD, Yıl 2006, S: 23, s. 35-37 Çoşar, Vedat Ahsen; 2010-2011 Yargı Yılı Açılış Konuşması, Ankara, 6 Eylül 2010, Türkiye Barolar Birliği Yayını, Ankara 2010 Cuhruk, Mahmut C.; “Türk Anayasa Mahkemesi”, AYD Yıl 1988, S:5, s. 5-15 Dağ, Güray; Anayasa Yargısı ve Çalışma Esasları, Yayınlanmamış Yük- sek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı, Ankara 2003 Daragenli Evik, Vesile Sonay; “İtalyan Anayasa Mahkemesi”, 2010 Ana- yasa Değişiklikleri Çerçevesinde Yargı Bağımsızlığı, Türk Ceza Hukuku Derneği Yayınları, (Editörler: Öztürk, Bahri/ İlkiz, Fikret/ Kocasakal, Ümit), İstanbul 2010, s. 71-73 Daragenli Evik, Vesile Sonay/ Erman, R. Barış; “İspanyol Anayasa Mah- kemesi”, 2010 Anayasa Değişiklikleri Çerçevesinde Yargı Bağım- sızlığı, Türk Ceza Hukuku Derneği Yayınları,(Editörler: Öztürk, Bahri/ İlkiz, Fikret/Kocasakal, Ümit), İstanbul 2010, s. 67-70 Daver, Bülent; “Anayasa Mahkemesi Yargıcı”, AYD, Yıl 1986, C:3, S: 27, s.9-28 Dayıoğlu, Salih S.; “KKTC Anayasasında Yargının Yeri ve Anayasa Yargı- sı”, AYD Yıl 1992, S:9, s. 375-383 Erdoğan, Mustafa; “Anayasa Mahkemeleri Önemli Midir? (Orta Avrupa’da Anayasa Yargısı ve Demokrasinin Pekişmesi)”; AÜHFD, Yıl 2005, C: 54, S:3, s. 1-22 2010 Anayasa Değişikliklerinden Sonra Türk Anayasa Mahkemesinin Yapılanması226 Ergül, Ozan; Yeni Kurumsalcı Yaklaşımla Türk Anayasa Mahkemesi ve De- mokrasi, Adalet Yayınevi, Ankara 2007 Fendoğlu, Tahsin;“Mutabakat Olursa Uzun Ömürlü Bir Anayasa Yapılmış Olur” başlıklı söyleşi, Hukuk ve Hayat, S:6, Yıl 2008, s. 23-26 Gören,Zafer; “Anayasa Yargısı ve Yasama, Türk ve Alman Hukukunda Anayasa Mahkemesi ve Parlamentonun Karşılıklı Etkileşimi”, AYD Yıl 1996, S:13, s. 81-145 Gözler, Kemal; Anayasa Değişikliği Gerekli Mi? 1982 Anayasası İçin Bir Savunma, Ekin Kitabevi Yayınları, Bursa 2001 Gözler, Kemal; Türk Anayasa Hukuku Dersleri, Ekin Kitabevi, Bursa, Ekim 2009 Guesdes, M. Marquez Armando; “Portekiz Anayasa Mahkemesi”, AYD Yıl 1987, S:4, s. 83-98 Haller, Herbert; “Avusturya Anayasa Mahkemesi’nin Organizasyonu ve Karar Biçimleri”, AYD Yıl 2004, S: 21, s. 50-68 Hassemer, Winfried; “Anayasa Mahkemelerinde Yapılanma (Almanya Ra- poru)”, AYD Yıl 2004, S: 21, s. 27-49 İyimaya, Ahmet; Anayasa Mahkemesinin Üyelik Yapısında Yasama Orga- nının Rolü, (Türk Modeline Eleştirel Bir Yaklaşım),Yetmişbirinci Kuru- luş Yılı Armağanı, Türk Hukuk Kurumu Yayınları, Ankara, 9 Nisan 2005 Kaboğlu, İbrahim Ö.; Anayasa Yargısı, İmge Kitabevi, 2. Baskı, İstanbul 1997 Kaboğlu, İbrahim Ö; Değişiklikler Işığında 1982 Anayasası-Halk Neyi Oy- layacak, İmge Kitabevi, İstanbul 2010 Kanadoğlu, Korkut; “Alman Federal Anayasa Mahkemesi”, 2010 Anayasa Değişiklikleri Çerçevesinde Yargı Bağımsızlığı, Türk Ceza Huku- ku Derneği Yayınları, (Editörler: ÖZTÜRK, Bahri/ İLKİZ, Fikret/ KO- CASAKAL, Ümit), İstanbul 2010,s.59-65 Kanadoğlu,Osman Korkut; “Yeni Anayasa Arayışları ve Karşılaştırmalı Hukuk Bağlamında Anayasa Mahkemesi”,AYD Yıl 2008, S:25,s.61-89 TBB Dergisi 2011 (97)   Ş. Cankat TAŞKIN227 Kılıç, Haşim; “Türk Anayasa Mahkemesi’nin Yeniden Yapılandırılmasına İlişkin Öneri”, AYD Yıl 2004, S: 21, s.80-94 Kubalı, Hüseyin Nail; Esas Teşkilat Hukuku Dersleri, Ankara 1964 Kurnaz, Haluk; “Üye Seçimi ve Bireysel Başvuru ile Bazı Yetki ve Görev- leri Açısından Anayasa Mahkemesi”,Yasama Dergisi, S:2,Temmuz- Ağustos-Eylül 2006, s.92-122 Kuzu, Burhan; “Sunulan Raporlar Kapsamında Türk Anayasa Mahkemesi’nin Sorunlarının Tartışılması” konulu panelde sunduğu tebliğ, AYD Yıl 2004, S: 21,s.53-57 Legal Hukuk Dergisi, Yıl: 8, S: 23, Eylül 2010 Machacek, Rudolph; “Avusturya Anayasa Mahkemesi”, AYD Yıl 1989, S:4, s. 17-25 Machado, Paulo Alfonso Leme; Tebliğ, “Anayasacılık Hareketleri”, Tür- kiye Barolar Birliği Uluslar arası Anayasa Hukuku Kurultayı, (An- kara, 9-13 Ocak 2001), Türkiye Barolar Birliği Yayın No:12, Ankara 2001, s. 29-37 Malakhovich, Zarif Aliev; “Türki Cumhuriyetler, Komşular ve Anayasal Sorunlar Paneli” konulu panelde sunduğu tebliğ, AYD, Yıl 2006, S: 23, s. 19-24 Memiş,Emin; Türkiye’de Anayasa Gelişimleri Eğrisi (1808-2005), Anayasa Hukuku Ders Notları, Filiz Kitabevi, İstanbul 2005 Schefold, Dian/ Yazman, İrfan; “Anayasa Yargısı ve Yüksek Yargı”; AÜHFD, Yıl 1977, C: 31, S:1-4, s. 105-148 Tanör, Bülent; Osmanlı-Türk Anayasal Gelişmeleri, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, Ekim 1998 Tanör, Bülent/Yüzbaşıoğlu, Necmi; 1982 Anayasasına Göre Türk Anaya- sa Hukuku,Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, Şubat 2001 TBB, Türkiye Cumhuriyeti Anayasa Önerisi, Anayasa 2001, TBB Yayınları, Ankara 2001 TBB,Türkiye Cumhuriyeti Anayasa Önerisi, Geliştirilmiş Gerekçeli Yani Metin, TBB Yayınları, Ankara, Kasım 2007 2010 Anayasa Değişikliklerinden Sonra Türk Anayasa Mahkemesinin Yapılanması228 Teziç, Erdoğan; Anayasa Hukuku (Genel Esaslar), Beta Yayınevi, İstan- bul 1998 TOBB, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası Önerisi, Anayasa 2000, TOBB Ya- yınları, Ankara, Nisan 2000 Tunç, Hasan; “Anayasa Yargısında Yeni Oluşumlar: İşlevsel ve Kurumsal Açıdan Türk Anayasa Mahkemesi ile Macaristan ve Kore Anayasa Mah- kemelerinin Karşılaştırılması”, AYD Yıl 1995, S:12, s. 288-309 Odyakmaz, Zehra; “Yeni Anayasa Çalışmalarında Anayasa Mahkemesi, Danıştay, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi, Hakimler ve Savılar Yüksek Kurulu İçin Üye Seçimleri ve Bazı Konular Hakkında Görüşler”, AYD Yıl 2008, S:25, s.155-204 Onar, Erdal;“Sunulan Raporlar Kapsamında Türk Anayasa Mahkemesi’nin Sorunlarının Tartışılması” konulu panelde sunduğu tebliğ, AYD Yıl 2004, S: 21, s.25-29 Öden, Merih; “Cumhuriyetin 75. yıldönümünde Anayasa Yargısı”, AÜHFD, Yıl 1999, S: 1-4, s. 23-38 Önen, Turgut; “Türk Anayasası ve Özellikle Adalet Reformu”,Yeni Türkiye Yargı Reformu Özel Sayısı, Temmuz-Ağustos 1996, S:10, s.408-415 Özay, İl Han; “Yeni Bir Düzende Anayasa Mahkemesinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri ile Yargılama Usulleri”, AYD Yıl 1995, S: 12, s.45-49 Özay, İl Han; “Yasama, Yürütme ve Yargı İlişkileri Açısından Anayasa Mahkemesi’nin Kuruluş ve İşleyişi”, AYD Yıl 1996, S:13, s.31-39 Özay, İl Han; “Yargının Sorunlarına Yaklaşımda Bir Örnek Olarak Geçmi- şi ve Geleceğiyle İtalyan Anayasa Mahkemesi”, AYD Yıl 1989, S: 6, s. 213-232 Özbudun, Ergun; Türk Anayasa Hukuku, Yetkin Yayınları, 5. Baskı, Ankara 1998 Özbudun, Ergun; “Türki Cumhuriyetler, Komşular ve Anayasal Sorunlar” konulu panelde nde sunduğu tebliğ; AYD, Yıl 2006, S: 23, s. 57-60 TBB Dergisi 2011 (97)   Ş. Cankat TAŞKIN229 (Özgürlükçü, Eşitlikçi, Demokratik ve Sosyal Yeni Bir Anayasa İçin Temel İlkeler, (Anayasa Raporu), DİSK Yayınları, Ankara, Haziran 2009 Özkök, Mustafa; “Türki Cumhuriyetler, Komşular ve Anayasal Sorunlar Paneli” konulu panelde sunduğu tebliğ, AYD, Yıl 2006, S: 23, s. 25-28 Paczolay, Peter;“Venedik Komisyonu Raporu”; AYD, Yıl 2004, S:21, s. 1-13 Soysal, Mümtaz; 100 Soruda Anayasanın Anlamı,Gerçek Yayınevi, İstan- bul 1997 Taner, Gökçen Fahri; “Cumhurbaşkanı Tarafından Anayasa Mahkemesi Üyeliğine Atanmak Üzere Yargıtay ve Danıştay Genel Kurulları Tara- fından Teklif Edilecek Adayların Seçim Usulünde Yapılmak İstenen De- ğişiklik”, 2010 Anayasa Değişiklikleri Çerçevesinde Yargı Bağım- sızlığı, Türk Ceza Hukuku Derneği Yayınları, (Editörler: Öztürk, Bahri/ İlkiz, Fikret/ Kocasakal, Ümit), İstanbul 2010, s. 73-78 Türk, Hikmet Sami; “Sunulan Raporlar Kapsamında Türk Anayasa Mahkemesi’nin Sorunlarının Tartışılması” konulu panelde sunduğu tebliğ, AYD Yıl 2004, S: 21, s.59-63 Ulaş, Bülent; “Anayasa Mahkemesi Üyeliği”, GÜHFD, C:IX, Yıl 2005, S:1- 2, s. 91-117 Ülgen, Özen/Altunç,Sinan; “Fransız Anayasa Konseyi”, 2010 Anayasa Değişiklikleri Çerçevesinde Yargı Bağımsızlığı, Türk Ceza Huku- ku Derneği Yayınları, (Editörler: Öztürk, Bahri/ İlkiz, Fikret/ Kocasa- kal, Ümit), İstanbul 2010, s.53-58 Yokuş, Sevtap; Türkiye’de Yürütme Erkinde Değişen Dengeler, Yetkin Ya- yınları, Ankara 2010 Yüzbaşıoğlu, Necmi; “Sunulan Raporlar Kapsamında Türk Anayasa Mahkemesi’nin Sorunlarının Tartışılması” konulu panelde sunduğu tebliğ, AYD Yıl 2004, S: 21, s. 20-24 Ziedler, Wolfgang; “Federal Almanya Anayasa Mahkemesi”, AYD Yıl 1987, S:4, s. 37-43 2010 Anayasa Değişikliklerinden Sonra Türk Anayasa Mahkemesinin Yapılanması230 İnternet Kaynakları Aşık, Melih; Açık Pencere, Milliyet, 08.10.2010 tarihli yazı (http:// www.milliyet.com.tr/birakin-bagirsin-/melih-asik/guncel/ yazardetay/08.10.2010/1298869/default.htm (Erişim Tarihi: 06.12.2010) Balcı, Deniz; “Dünyada Anayasa Yargısı Modelleri”, Siyasa: Siyaset Bili- mi ve Hukuk Öğrenci Dergisi, s.1-10 (http://www.veyseldinler. com/yazimaraclari/my_documents/my_files/D36_deniz_balc %C4%B1_anayasa_yarg%C4%B1s%C4%B1.pdf) (Erişim Tarihi: 01.10.2010) http://www.anayasa.gov.tr/index.php?l=template&id=4&lang=0 (Erişim Tarihi: 25.10.2010) (http://confinder.richmond.edu/admin/docs/cyprus.pdf) (Erişim Tarihi: 01.11.2010)-(1960 Tarihli Kıbrıs Anayasası md 133-İngilizce Metin) http://www.cumhuriyet.com.tr/?hn=179822 (Erişim Tarihi: 06. 12. 2010) (http://www.government.bg/cgi-bin/e-cms/vis/vis.pl?s=001 &p=0159&n=000007&g= ) (Erişim Tarihi: 30.10.2010) (Bulgaristan AY md 147/2- İngilizce Metin) http://www.servat.unibe.ch/icl/po00000.html (Erişim Tarihi: 30. 10. 2010) (1976 Portekiz AY md 166/h-İngilizce Metin) http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:http:// unpan1.un.org/intradoc/groups/public/documents/untc/un- pan003670.htm (Erişim Tarihi: 29.10.2010) (Tacikistan AY md 87-91-İngilizce Metin) http://tr.wikipedia.org/wiki/K%C4%B1r%C5%9Fehir_(il) (Erişim Tarihi: 26. 11. 2010) http://tr.wikipedia.org/wiki/Tahkikat_Komisyonu (Erişim Tari- hi:26.11.2010