powered by

powered by

1 * Avukat, İstanbul Barosu makaleler / articles İPOTEKLİ KONUT FİNANSMANINA YÖNELİK HUKUKİ DÜZENLEMELER VE DİĞER ÜLKELERLE MUKAYESESİ THE LEGISLATION OF MORTGAGE AND COMPARISON WITH OTHER COUNTRIES Bilal CAN * Özet: İpotekli konut finansmanı sistemine ilişkin, Türkiye’de bir hukuki yapı oluşturulması amaçlanmaktadır. Bu sisteme ilişkin ülkelerin kendi hukuki yapılarına göre çeşitli düzenlemeleri vardır. Türkiye’deki hukuki yapı Avrupa ve Amerika’daki modellerden izler taşımaktadır. Sis- temin temeli birçok kanunda değişiklik yapan bir kanundur. Bu düzenle- me ile önemli değişiklikler yapılmışsa da henüz eksiklikler devam etmek- tedir. Sistemin kurgulanmasına esas alınan modellere göre hukuki yapı yeterince gelişmiş değildir. Özellikle sistemin temelinde tüketicinin yer almasına rağmen tüketicilere yönelik yeterli düzenlemelerin olmadığı görülmektedir. Ancak karşılaştırılan bazı ülkeler yönünden ise sistemin gelişmiş olduğu gözlemlenmektedir. Anahtar Kelimeler : Konut Finansmanı, İpotekli Konut Finansma- nı, Avrupa Modeli, Amerika Modeli, Hukuki Düzenleme, Karşılaştırma, Tüketici. Abstract : A legal structure about mortgage is being aimed in Turkey. There are different legislations about mortgage system according to their legal structure in countries. The legal structure in Turkey bears the stamp of model in Europe and America. System is based on a act which has made alterations on a lot of act. Although that legislation has made important alterations, inadequacies are going on still. Legal structure is not enough advanced to models which are based on. Specially, despite the system is based on consumer, there are no enough legislation about consumer. But, the system is observed developed to some compared countries. Key Words: Housing Finance, Mortgage, European Model, American Model, Legislation,Comparison, Consumer. İpotekli Konut Finansmanına Yönelik Hukuki Düzenlemeler ve Diğer Ülkelerle Mukayesesi232 Giriş Bu çalışmada ipotekli konut finansman sitemine ilişkin yasal dü- zenlemeler incelenmektedir. Konu incelenirken öncelikle konut fi- nansman sistemine ilişkin genel bir bilgi verildikten ve konut hakkının uluslararası belgeler yönünden incelenmesi yapıldıktan sonra, ipotekli konut finansman sistemi ile ilgili olarak Türkiye’deki mevzuat yönün- den değerlendirilecektir. Başlıca diğer ülkelerdeki hukuki yapı özet- lendikten sonra, Türkiye’deki sistemle bu sistemler kıyaslanacaktır. 1. Konut Finansmanı İnsanların temel ihtiyaçlarından biri olan barınma ihtiyacını karşı- lamak için inşa edilen konutların finansmanı için birçok sistem bulun- maktadır. Konut hakkının uluslararası sözleşmelerde ve anayasalarda yer alması dolayısıyla devletler, bireylerin konut edinmeleri için bir- çok yükümlülükler altına girmişlerdir. Konut finansmanını sağlamak üzere çeşitli yasal düzenlemeler yapılmıştır. Bu yasal düzenlemelerle, ya konut finansmanını doğrudan devletin sağlamakta olduğu ya da konut finansmanına ilişkin genel yapının ortaya konulduğu ve dev- letin denetleyici olduğu sistemler oluşturulabilmektedir. Türkiye’de oluşturulmaya çalışılan konut finansmanı sistemi bu iki sistemin ara- sında olan karma bir sistemdir. Bu çalışmanın konusu olan ipotekli konut finansman sisteminin anlaşılması bakımından konut finansman sistemlerine değinmekte fayda vardır. 1.1. Konut Finansmanı Sistemleri 1.1.1. Doğrudan Finansman Sistemi Konut finansman sisteminin en basit halidir. Bu sistemde finans- man bireylerden ve kurumlardan aracısız olarak sağlanmaktadır. Mü- teahhitler tarafından satılan konut bedelinin vadelendirmesi de bu sis- teme dahildir 1 . 1.1.2. Sözleşme Sistemi Bu yöntemde, konut sahibi olmak isteyen bireyler bu konuda uz- manlaşmış kurumlara tasarruflarını yatırırlar; ancak yatırım dönemi 1 Hakan Habercuma, Mortgage Konut Finansman Sistemi ve Türkiye’deki Yapı, M.Ü. Bankacılık ve Sigortacılık Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul, 2006, s.9-10. TBB Dergisi 2011 (97)   Bilal CAN 233 boyunca piyasa faiz oranının altında getiri elde ederler. Daha sonra, bu bireyler ev sahibi olmak için kredi almak istediğinde piyasa faiz oranlarının altında faiz ödemektedir. Türkiye’de uygulanmakta ve araba alım kampanyaları gibi uygulamalar temelde bu sisteme benze- mektedir 2 . 1.1.3. Mevduat Finansmanı Sistemi Bu sistem bankaların topladıkları mevduatın bir bölümünü veya tamamını konut kredisi olarak ihtiyaç sahiplerine vermesi esasına da- yanmaktadır. Çeşitli ülke uygulamalarında bankaların yanı sıra, çeşitli kuruluşların da tasarruf sahiplerinden piyasa faiz oranıyla topladıkları fonları ihtiyaç sahiplerine kredi olarak kullandırdıkları görülmektedir 3 . 1.1.4. İpotek Bankası Sistemi Bu sistemde bankalar konut kredisi verdikleri gibi, aynı zamanda büyük çaplı inşaat projelerine veya kamu destekli projelere de kredi verebilmektedirler. İpotek kredilerinin koşulları yasalar tarafından sıkı şekilde belirlenmektedir. Faiz oranları ise piyasada serbestçe be- lirlenmektedir 4 . Bu sistem Avrupa ve Amerika Birleşik Devletleri’nde uygulanmaktadır. Türkiye’de uygulanan ipotekli konut finansman sistemi bu sisteme benzemektedir. Bu sistemde, finansmanı temeli ipoteğe dayanmakta- dır. Bu sistemin Avrupa ve Amerika Modelleri birbirinden farklılıklar taşımaktadır. Türkiye’deki sistem ise bu iki sistemden özellikler taşı- maktadır. Bu sistemde çeşitli ipotek kredileri uygulanmaktadır. 1.1.4.1. Avrupa Modeli Bu sistemin temelini mortgage bankaları oluşturmaktadır. Bu mo- delde kendi içinde Alman ve Danimarka modellerine ayrılmaktadır. 2 Erdem Gülşen, İpotekli Konut Finansman Sistemi Mortgage, Kadir Has Üniversi- tesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul, 2008, s.15. 3 Habercuma, s.10-11. 4 Gülşen s. 16. İpotekli Konut Finansmanına Yönelik Hukuki Düzenlemeler ve Diğer Ülkelerle Mukayesesi234 Alman modelinde; mortgage bankasının bir tek ipotek havuzu bulunmaktadır. Yeni kredi verildiği zaman yeni tahvil ihraç edilerek krediler fonlanmaktadır. İhraç edilen krediler mortgage bankasının bilançosunda kalmaya devam etmektedir. Riski bankalar üstlenmek- tedirler. Danimarka modelinde ise; mortgage bankaları tahvil ihraççısı değil aracısıdırlar. İpotek bankaları tüketici kredilerini bir araya ge- tirerek tüketiciler adına tahvil ihracına aracılık etmektedirler. Benzer kredilerden oluşan kredi havuzları oluşturup, bunlara uygun her bir havuz için farklı seri halinde tahviller ihraç etmektedirler. Bu sistemde mortgage bankaları aracılık rolü üstlenmeleri nedeni ile risk taşıma- maktadırlar 5 . 1.1.4.2. Amerikan Modeli ABD’de uygulanan bu sistemde, konut kredisini veren kurumlar borcu üzerinde tutmayarak kredileri ikincil piyasalarda satıp nakde dö- nüştürmektedirler, bu nedenle de düşük faizli kredi sunma imkânları olmaktadır. İkincil pazardaki kurumlar, “Federal National Mortgage Association” (FNMA) ve “Government National Mortgage Association” (GNMA) gibi kamu kuruluşlarıyla birlikte bir havuz oluşturarak ya- tırımcılara hisse satmaktadırlar. İkincil pazardaki kurumlar sadece bi- rinci derece ipotek satın almaktadırlar, krediyi alan kişi veya kuruluş ödeme zorluğu içerisine düşerse, kendilerine öncelik tanınmaktadır 6 . 2. İpotekli Konut Finansmanına İlişkin Hukuki Düzenlemeler İpotekli konut finansmanı sistemine ilişkin ilk yasal düzenleme 5582 sa- yılı Konut Finansmanı Sistemine İlişkin Çeşitli Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun 7 ile yapılmıştır. Yapılan düzenleme ile konu ile ilgili olarak başlıbaşına bir kanun tesis edilmemiş, yürürlükte- ki kanunlara eklemeler ve bu kanunlarda değişiklikler yapılmıştır. Bu kanun sistemin temel mevzuatıdır. Konu ile ilgili mevzuat hükümleri normlar hiyerarşisi yönünden aşağıda incelenmektedir. 5 Murat Berberoğlu, Mortgage-İpotekli Konut Finansman Sistemi ve Bu Sistemin Türkiye’de Uygulanabilirliği Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi Sayı: 2, 2009, s.123. 6 Berberoğlu, s. 123. 7 06.03.2007 tarih ve 26454 sayılı Resmi Gazete’de Yayımlanmıştır. TBB Dergisi 2011 (97)   Bilal CAN 235 2.1. Uluslararası Belgeler ve Konut Hakkı İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi’nin 25. maddesinde “herkesin kendisinin ve ailesinin sağlık ve refahı için … konut hakkı” olduğu belirtil- miştir. 9 Nisan 2007 tarihinde Bakanlar Kurulu tarafından onaylana- rak yürürlüğe konulan Avrupa Sosyal Şartı 8 da konut hakkı ile ilgi- li hükümler taşımaktadır. Şartın birinci bölümünün 31. maddesinde “herkesin konut edinme hakkına sahip olduğu”, ikinci bölümün 16. madde- sinde “akit tarafların, toplumun temel birimi olan ailenin tam gelişmesi için gerekli koşulları sağlamak amacıyla; … konut sağlamayı taahhüt ettikleri”, 23. maddesinde “akit tarafların,yaşlılara gereksinimlerine ve sağlık du- rumlarına uygun konutlar ya da konutlarının buna uygun hale geti- rilmesi için yeterli destek sağlamayı taahhüt ettikleri”, 30. maddesinde “akit tarafların, toplumsal dışlanma ve yoksulluğa karşı korunma hakkının etkili bir biçimde kullanılmasını sağlamak amacıyla; toplumsal dışlanma ve yoksulluk durumunda yaşayan ya da bu duruma düşme tehlikesinde olan ki- şilerin ve ailelerinin, … konut … olanaklarına fiilen ulaşmalarını teşvik ede- cek genel ve eşgüdümlü bir yaklaşım çerçevesinde önlemler almayı ve b- bu önlemleri, uyarlanmasını sağlamak amacıyla gerektiğinde gözden geçirmeyi taahhüt ettikleri” ve konut hakkı başlıklı 31. maddesinde “akit tarafların, konut hakkının etkili bir biçimde kullanılmasını sağlamak amacıyla; yeterli standartlara sahip bir konut edinilmesini teşvik etmeye, evsizliği, zamanla ortadan kaldırma amacıyla, önlemeye ve azaltmaya, ev fiyatlarını, yeterli kay- naklara sahip olmayanlar için uygun hale getirmeye yönelik önlemler almayı taahhüt ettikleri” hüküm altına alınmıştır. Avrupa Sosyal Şartının konut hakkı başlıklı 31. maddesi konut edinmeyi bir hak olarak tanımlamakla yetinmemiş ve taraf devletle- re konut edinme yönünden bazı yükümlülükler getirilmiştir. Konut edinilmesinin teşvik edilmesi yeterli görülmemiş, “yeterli standartlara sahip” konut edinilmesi yükümlülüğü getirilmiştir. Konut fiyatları- nın yeterli kaynaklara sahip olmayanlar için uygun hale getirilmesi yükümlülüğü ile taraf devletlere iç hukuklarında özellikle konut fi- nansmanı yönünden uygun yasal düzenlemeler yapmalarını gerekli kılmaktadır. 8 27.9.2006 tarih ve 5547 sayılı Kanunla onaylanması uygun bulunmuş ve 09.04.2007 tarih ve 26488 sayılı Resmi Gazete’de Yayımlanmıştır. İpotekli Konut Finansmanına Yönelik Hukuki Düzenlemeler ve Diğer Ülkelerle Mukayesesi236 2.2.1982 Anayasası ve Konut Finansmanı Anayasa’da konut finansmanı yönünden doğrudan bir hüküm bu- lunmamakla beraber Anayasa’nın 57. maddesi konut hakkını düzenle- mektedir. Bu maddede “devletin, şehirlerin özelliklerini ve çevre şartlarını gözeten bir planlama çerçevesinde, konut ihtiyacını karşılayacak tedbirleri alacağı, ayrıca toplu konut teşebbüslerini destekleyeceği” belirtilmiş bulun- maktadır. Konut finansmanı ile ilgili yasal düzenlemelerin temel da- yanağı bu maddedir. Ancak bu madde konut hakkını yeterli derecede tanımlamadığı gibi bu hakkın ne gibi vasıtalarla gerçekleştirileceğini de ortaya koymamaktadır. Nitekim bu hususlar yasalarla dahi gerek- tiği şekilde düzenlenmemiştir. 2.3. İpotekli Konut Finansmanı Sistemi ve Yasal Düzenlemeler İpotekli konut finansmanı sistemine ilişkin ilk yasal düzenlemenin 5582 sayılı Konut Finansmanı Sistemine İlişkin Çeşitli Kanunlarda De- ğişiklik Yapılması Hakkında Kanun ile yapılmış olduğunu yukarıda belirtmiştik. Nitekim konu ile ilgili yeterli anayasal altyapı olmadığı gibi yeterli yasal yapı da oluşturulabilmiş değildir. Bu ipotekli konut finansmanına ilişkin temel bir yasanın olmayışı ve bu konuya ilişkin düzenlemelerin çok değişik yasalarda yer almasından kaynaklanmak- tadır. Özellikle yasalarda da konuya ilişkin yeterli çerçeve oluşturul- madan konuya ilişkin düzenlemeleri yapma yetkisinin idari makamla- ra verilmesi mevzuatı ve sistemi iyice karmaşıklaştırmaktadır. 2.3.1. İpotek Kavramı ve Özellikleri İpotek, var olan veya henüz doğmamış olmakla birlikte doğması kesin ya da muhtemel olan herhangi bir alacak için taşınmazın tapu kütüğüne işlenmesi yoluyla güvence olarak gösterilmesidir. Hak sahi- bine bir taşınmaz malın değerinden alacağını elde etme yetkisi veren sınırlı bir nesnel haktır. Başka bir deyişle, bir alacağın güvence altına alınması amacıyla, bir taşınmazın bedelinden alacağın tahsiline olanak sağlayan haktır 9 . Konuyla ilgili olarak düzenleme yapan Medeni Kanun ipoteği ta- şınmaz rehninin bir türü olarak düzenlemiş ve diğer taşınmaz rehni türleri olan, ipotekli borç senedi ve irad senedinden ayrı hükümlere tabi tutmuştur. 9 Habercuma, s. 68. TBB Dergisi 2011 (97)   Bilal CAN 237 Medeni Kanun’un 881. Maddesine göre, ipotek mevcut veya ile- ride doğması kesin ya da olası olan bir alacağı teminat altına almak için kurulur. İpotek kurulunca borçlunun kişisel sorumluluğunun ya- nında, taşınmaz ile sorumluluğu da doğar. Taşınmazın alacağı karşıla- maması durumunda borçlunun diğer malvarlığına da başvurulabilir. Ancak ipotekli taşınmazın maliki borçludan başkası da olabilir bu du- rumda taşınmazın malikinin kişisel sorumluluğu bulunmaz, sorumlu- luğu ipotekli taşınmaz ile sınırlıdır 10 . Medeni Kanun’un taşınmaz rehni için kabul etmiş olduğu üç ana ilke ipotek için de geçerlidir. Bunlar; • Belirlilik ilkesi, • Kamuya açıklık ilkesi ve • Sabit derece ilkesidir. Belirlilik ilkesi gereğince, hem teminat altına alınacak alacak hem de ipotek konusu taşınmazın belirlenmiş olmaları gerekmektedir 11 . Kanun’un 851. maddesinin 1. fıkrasına göre, alacağın tapuda Türk Li- rası ile gösterilmesi zorunludur. Bu kuralın istisnası 2. fıkrada göste- rilmiştir. Buna göre; yurt içinde veya dışında faaliyette bulunan kredi kuruluşlarınca yabancı para üzerinden veya yabancı para ölçüsü ile verilen kredilerde yabancı para üzerinden taşınmaz rehni kurulabilir. Bu durumda her derecenin ifade ettiği miktar, rehin konusu alacağın tespit edildiği para türü üzerinden gösterilir. Ancak, aynı derecede bir- den fazla para türü kullanılarak rehin kurulamaz. Kanun tarafından rehin kurulacak yabancı paraları belirleme yetkisi Bakanlar Kurulu’na verilmiştir. 04.03.2002 tarih ve 2002/3813 sayılı Bakanlar Kurulu Ka- rarı 12 ile Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası’nca alım satım konusu yapılan döviz cinsleri üzerinden kurulabileceği kabul edilmiştir. Be- lirlilik ilkesinin diğer bir önemli yönü de ipoteğin taşınmazın tümünü kapsıyor olmasıdır. 10 Kemal Oğuzman ve Özer Seliçi, Eşya Hukuku, 9. Bası, İstanbul: Filiz Kitabevi, 2002, s. 661. 11 Oğuzman ve Seliçi, s. 663. 12 23.03.2002 tarih ve 24704 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır. İpotekli Konut Finansmanına Yönelik Hukuki Düzenlemeler ve Diğer Ülkelerle Mukayesesi238 Kamuya açıklık ilkesi gereğince, ipotek tapuya tescil ile doğar ve terkin ile ortadan kalkar 13 . Medeni Kanun’un 856. maddesine göre, taşınmaz rehni tapu kütüğüne tescil ile kurulur ve buna ilişkin söz- leşmenin, tapu müdürlüğünce düzenlenecek resmî sözleşme şeklinde yapılmış olması gereklidir. Sabit derece ilkesi, taşınmaz üzerinde birden fazla rehin olması durumunda, bunlar arasındaki önceliğin tayin edilmesine imkan ta- nımaktadır 14 . Bu sistemde taşınmaz, farazi değer parçalarına “derece” şeklinde bölünmektedir. Medeni Kanun’un 870. maddesine göre, dere- ce taşınmaz rehninin sırasını ve teminatın miktarını belirler. Dereceler malik tarafından tescil edilir. Birbirinden bağımsız olan dereceler 1, 2, 3, v.s. şeklinde sınırlandırılır. İpoteğin bu derecelerden hangisinde ola- cağı sözleşme ile belirlenir. Derecenin teminat miktarı belirlenip tescil edildikten sonra, sonraki derecelerde olan alacaklıların rızası olmak- sızın artırılamaz. Önceki derecede yer alan ipotek sona erse de son- raki derecedeki ipotek onun yerine ilerlemez. Boşalan derecede yeni bir ipotek kurulabilir. Ancak sözleşmede kararlaştırılması durumunda alt derecedeki rehin üst derecenin boşalması durumunda onun yerine ilerleyebilir. Medeni Kanun’un 862. maddesine göre, taşınmaz rehni taşınma- zın bütünleyici parçaları ve eklentilerini de kapsar. Ayrıca kira bedeli ve sigorta tazminatı da teminat yükünün kapsamındadır 15 . Medeni Kanun’un 875. maddesine göre, taşınmaz rehni; ana para, takip giderleri ve sözleşme faizi ve iflâsın açıldığı veya rehnin paraya çevrilmesinin istendiği tarihe kadar muaccel olmuş üç yıllık faiz ile son vadeden başlayarak işleyen faizi güvence altına alır. Ayrıca ala- caklının yaptığı zorunlu masraflar da rehin kapsamındadır. 2.3.2. Konut Finansmanı Sistemine İlişkin Çeşitli Kanunlarda Deği- şiklik Yapılması Hakkında Kanun Bu kanunla çeşitli kanunlarda değişiklikler yapılmış ve konut fi- nansman sistemine ilişkin temel düzenlemeler yürürlüğe konulmuştur. 13 Oğuzman ve Seliçi, s. 669. 14 Oğuzman ve Seliçi, s. 676 v.d. 15 Oğuzman ve Seliçi, s. 692. TBB Dergisi 2011 (97)   Bilal CAN 239 Kanunla 4077 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu, 3226 sayılı Finansal Kiralama Kanu- nu, 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu ile çeşitli vergi kanunlarında değişiklik ve eklemeler yapmıştır. Kanun ile ilgili olarak yönetmelikler ve tebliğler çıkarılmıştır 16 . Kanunda, ipotekli sermaye piyasası aracı, ipotek teminatlı menkul kıymetler, gayrimenkul değerlemesine ilişkin kişi ve kurumlara ilişkin şartlar, konut finansmanı, konut finansmanı fonu, ipotek finansmanı kuruluşları, ipotek finansmanı kuruluşları, konut finansmanı sözleş- meleri hakkında düzenlemeler yer almaktadır. Konut finansmanı sis- teminin anlaşılması için kanunun yaptığı düzenlemenin birincil ve ikincil piyasalar yönünden incelenmesi faydalı olacaktır. 2.3.2.1. Birincil Piyasalar 5582 sayılı yasanın 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nda yap- tığı değişikliklerle ipotekli konut finansmanı sisteminin temel yapısı oluşturulmuştur. 5582 sayılı yasanın 12. maddesi ile 2499 sayılı yasaya eklenen 38/A maddesi ile konut finansmanı düzenlenmiştir. Bu maddeye göre konut finansmanı “konut edinmeleri amacıyla tüketicilere kredi kullandırılması, konutların finansal kiralama yoluyla tüketicilere kiralanması, sahip oldukları konutların teminatı altında tüketicilere kredi kullandırılması” olarak tanım- lanmış ve “bu kapsamdaki kredilerin yeniden finansmanı amacıyla kullan- dırılan kredilerin de konut finansmanı kapsamında olduğu” belirtilmiştir. Konut finansman sistemine dahil olacak konutlar; yapım aşama- sında olan konutlar, yapımı tamamlanmış konutlar, finansal kiralama yolu ile kiralanan konutlar ve bu kredilerin yeniden finansmanı için kredi kullandırılan konutlar olarak sıralanabilir 17 . Konut finansmanında taraflardan biri tüketicidir. Bu nedenle fi- nansmanın konut finansmanı olup olmadığı yönünden yapılacak de- ğerlendirmede, krediye konu konutun bu kapsamda olan konut olma- 16 Murat Aydoğdu, Konut Finansman Sistemi (Mortgage) ve Sözleşmeleri, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi Cilt: 9, Sayı: 1, 2007, s. 4. 17 Yücel Ayrıçay ve Uğur Yıldırım, İpoteğe Dayalı Konut Finansman Sistemi ve Son Düzenlemeler Işığında Sistemin Türkiye’de İşleyişi, Selçuk Üniversitesi Karaman İ.İ.B. F. Dergisi, Sayı: 12, Haziran 2009, s. 61. İpotekli Konut Finansmanına Yönelik Hukuki Düzenlemeler ve Diğer Ülkelerle Mukayesesi240 sının yanında krediyi kullananın tüketici mi tacir mi olduğu yönünden ayrım yapılmasında da fayda vardır. Konut finansmanında bir diğer taraf kredi kullandıran ya da fi- nansal kiralama yapan kuruluştur. 38/A maddesine göre bu kuruluş- lar bankalar ile Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu tarafın- dan konut finansmanı faaliyetinde bulunması uygun görülen finansal kiralama şirketleri ve finansman şirketleridir. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu finansmanı sağlayacak kuruluşları belirlemede yetkilidir. Bu durumda ipotekli konut finansmanı sistemindeki birincil piya- sa tüketici ve finansman kuruluşu arasındaki teminatını konutun teş- kil ettiği kredilerden oluşmaktadır. Birincil piyasada bu iki taraf arasındaki ilişkide yer alan bir diğer önemli taraf krediye tabi konutun değerini saptayacak olan değerleme uzmanıdır. Konut finansmanından kaynaklanan alacakların takibinde tüketicilere kredi kullandırılması için yapılacak değerlemelerde, ilgi- li taşınmaz için değerleme yapacak kişi ve kurumlara ilişkin şartları belirlemek ve bu şartlara uyan kişi ve kurumları listeler halinde ilan etmek Sermaye Piyasası Kurulu’nun görev ve yetkisindedir. Sermaye Piyasası Kanunu’na 5582 sayılı kanunla eklenen 40/D maddesi Tür- kiye Değerleme Uzmanları Birliği hakkında düzenleme yapmış bu- lunmaktadır. Buna göre; gayrimenkul değerleme uzmanlığı lisansına sahip olanlar, birliğe üye olmak zorundadırlar. Bu birlik gayrimenkul değerleme uzmanlığının mesleki kuruluşudur. Sözleşmeye konu konutu sigortalayacak olan sigorta şirketleri bir diğer taraftır. Konut finansmanına ilişkin sigorta sözleşmeleri ile ilgili usul ve esasları Türkiye Sigorta ve Reasürans Şirketleri Birliği’nin gö- rüşlerini alarak belirlemede Hazine Müsteşarlığı yetkilidir. Konut finansmanı kapsamındaki kredilerin yeniden finansma- nına ilişkin usul ve esasları Türkiye Bankalar Birliğinin görüşlerini alarak belirlemede Sanayi ve Ticaret Bakanlığı yetkilidir. Bakanlık tarafından bu konuda Konut Finansmanı Kapsamındaki Kredilerin Yeniden Finansmanına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik hazırlanmıştır 18 . Yönetmeliğin 5. maddesine göre, yeniden finansman, 18 29.09.2007 tarih ve 26658 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır. TBB Dergisi 2011 (97)   Bilal CAN 241 konut finansmanı sözleşmesi hükümlerinde; kredinin faiz oranında, vadesinde, faiz türünde değişiklik yapılması, aynı ev teminat gösteri- lerek birden fazla konut kredisi alınmışsa bunların tek konut kredisi ile birleştirilmesi, konut finansmanı kuruluşunda veya sözleşmede belirtilen para biriminde değişiklik yapılması nedeniyle konut finans- manı kuruluşu ve tüketicinin mutabakatı ile yapılacak değişiklikleri kapsamaktadır. Tüketicinin bu konuda yazılı onay vermesinden önce, konut finansmanı kuruluşunca, yeniden finansman amacıyla konut finansmanı sözleşmesinde yapılan değişikliklerin tüketiciye nasıl yansıyacağına ilişkin karşılaştırmalı bilginin yazılı olarak verilmesi zorunludur. 5582 sayılı yasa ile tüketiciler ile konut finansmanı kuruluşu ara- sındaki ilişkiler bakımından 4077 sayılı Tüketicinin Korunması Hak- kında Kanunu’nda önemli değişiklikler yapmıştır. Kanunun 21. mad- desiyle konut finansman kuruluşları da Tüketici Kanunu kapsamına alınmıştır. Kanun’un 22. maddesi ile konut kredi kuruluşunun ayıplı maldan müteselsilen sorumlu olduğunu düzenlemiştir. 23. maddede ise kampanyalı satışlarda, kredi kruluşunun ayıplı mal ve hizmetten müteselsilen sorumlu olduğu düzenlemiştir. 24. madde ile 4077 sayılı yasaya eklenen 10//B maddesi ile konut finansmanı sözleşmeleri düzenlenmiş bulunmaktadır. Buna göre söz- leşme yapılmadan önce kredi veya finansal kiralama işlemleri ile ilgili genel bilgilerin ve teklif edilen kredi veya finansal kiralama sözleşme- sinin koşullarını içeren “Sözleşme Öncesi Bilgi Formu”nun tüketiciye verilmesi zorunludur. Tüketici teklifi kabul edip etmemekte serbesttir. Bu formun standartları Sanayi ve Ticaret Bakanlığı tarafından hazırla- nacaktır. Bakanlık tarafından bonu ile ilgili olarak Konut Finansmanı Kuruluşlarınca Verilecek Sözleşme Öncesi Bilgi Formu Usul ve Esasla- rı Hakkında Yönetmelik 19 düzenlenmiştir. Yönetmeliğin 5. maddesine göre, Sözleşme Öncesi Bilgi Formunun tüketiciye yazılı olarak veril- mesini takip eden 1 iş günü geçmeden imzalanan sözleşmeler geçer- sizdir. Bu bilgiler konut finansmanı kuruluşları için bağlayıcı nitelikte- dir. Formda bulunması gerekli hususlar Yönetmelikte ayrıntılı olarak belirtilmiştir. 19 31.05.2007 tarih ve 26538 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır. İpotekli Konut Finansmanına Yönelik Hukuki Düzenlemeler ve Diğer Ülkelerle Mukayesesi242 Konut finansman sözleşmesi yazılı olarak yapılmalı ve sözleşme- nin bir nüshası tüketiciye verilmelidir zorunludur. Taraflar arasında akdedilen sözleşmede öngörülen şartlar, sözleşme süresi içerisinde tüketici aleyhine değiştirilemez.Borçlunun temerrüde düşmesi halin- de konut finansmanı kuruluşu borçluya temerrüt tarihinden itibaren beş iş günü içerisinde iadeli taahhütlü posta yoluyla bildirimde bulun- makla yükümlüdür. Konut finansmanı kuruluşu, geri ödemelerin yapılmaması halin- de kalan borcun tümünün ifasını talep etme hakkını saklı tutmuşsa, bu hak ancak tüketicinin birbirini izleyen en az iki ödemede temer- rüde düşmesi halinde kullanılabilir. Konut finansmanı kuruluşunun bu hakkını kullanabilmesi için en az bir ay süre vererek muacceliyet uyarısında bulunması gerekir. Finansal kiralama işlemlerinde, tüketicinin muacceliyet uyarısın- da verilen sürenin sona ermesini takiben, konut finansmanı kuruluşu kalan borcun tamamını ifa etme hakkını kullanmak üzere finansal kira- lama sözleşmesini feshettiği takdirde, konutu derhal satışa çıkarmakla yükümlüdür. Konut finansmanı kuruluşu satış öncesinde konut için değerleme uzmanlarına kıymet takdiri yaptırtır. Takdir edilen kıymet, satıştan en az on iş günü önce tüketiciye bildirilir. Konut finansmanı kuruluşu takdir edilen kıymeti dikkate alarak basiretli bir tacir gibi davranmak suretiyle konutun satışını gerçekleştirir. Tüketici, konut finansmanı kuruluşunun zararının konutun satışından elde edilen be- deli aşan kısmından sorumludur. Konutun satışından elde edilen be- delin kalan borcu aşması halinde aşan kısım tüketiciye ödenir. Konutun satışının gerçekleştirilmesi ve elde edilen bedelin ka- lan borcu aşan kısmının tüketiciye ödenmesini takiben tüketici veya zilyedliğin devredilmiş olması halinde zilyedliği elinde bulunduran üçüncü şahıslar konutu tahliye etme yükümlülüğü altındadır. Konu- tun tahliye edilmemesi halinde konut sahibi 2004 sayılı İcra ve İflâs Kanunu’nun 26 ncı ve 27 nci maddeleri uyarınca tüketici veya zilyed- liğin devredilmiş olması halinde zilyedliği elinde bulunduran üçüncü şahıslar aleyhine icra yoluna başvurabilir. Kullanılan finansmanın teminatı olarak şahsi teminat verildiği hallerde, konut finansmanı kuruluşu asıl borçluya ve diğer teminatla- ra başvurmadan, kefilden borcun ifasını isteyemez. TBB Dergisi 2011 (97)   Bilal CAN 243 Konut kredisinin yeniden finansmanı hariç olmak üzere; konut finansmanından kaynaklanan işlemlerde kredi veren konut finans- manı kuruluşu, krediyi belirli bir konutun satın alınması ya da belirli bir satıcı ile yapılacak satış sözleşmesi şartı ile vermesi durumunda, konutun hiç ya da zamanında teslim edilmemesi halinde kredi veren satıcı ile birlikte, tüketiciye karşı, kullandırılan kredi miktarı kadar müteselsilen sorumlu olur. Konut finansmanı kuruluşları tarafından verilen kredilerin ipotek finansmanı kuruluşlarına, konut finansmanı fonlarına veya ipotek teminatlı menkul kıymet teminat havuzlarına devrolması halinde dahi, kredi veren konut finansmanı kuruluşunun sorumluluğu devam eder. Krediyi devralan kuruluş bu madde kapsa- mında sorumlu olmaz. Konut finansmanı kuruluşunun ödemeleri bir kıymetli evraka bağlaması ya da kıymetli evrak kabul etmek suretiyle teminat altına alması yasaktır. Bu yasağa rağmen tüketiciden bir kıymetli evrak alı- nacak olursa, tüketici bu kıymetli evrakı konut finansmanı kuruluşun- dan geri isteme hakkına sahiptir. Ayrıca, konut finansmanı kuruluşu kıymetli evrakın başkasına devri sebebiyle tüketicinin uğradığı zararı tazmin etmekle yükümlüdür. Kredilerde geri ödeme tutarlarının, finansal kiralama işlemlerinde ise kira bedellerinin anaparayı aşan kısmı bu madde kapsamında faiz olarak kabul edilir. Sözleşmede belirtilmek suretiyle konut finansmanına yönelik kre- dilerde ve finansal kiralama işlemlerinde faiz oranı sabit, değişken veya aynı kredi için her iki yöntem esas alınmak suretiyle belirlene- bilir. Oranın sabit olarak belirlenmesi halinde sözleşmede başlangıçta belirlenen oran her iki tarafın ortak rızası dışında değiştirilemez. Ora- nın değişken olarak belirlenmesi halinde ise, başlangıçta sözleşmede belirlenen oran, dönemsel geri ödeme tutarı yine başlangıçta sözleş- mede belirlenecek olan azami dönemsel geri ödeme tutarını aşmamak koşuluyla ve yine sözleşmede belirlenecek yurt içinde veya yurt dışın- da genel kabul görmüş ve yaygın olarak kullanılan bir endeks baz alı- narak değiştirilebilir. Oranların değişken olarak belirlenmesi halinde bu yöntemin muhtemel etkileri konusunda tüketicilerin bilgilendiril- mesi şarttır. Bu amaçlarla kullanılabilecek referans faizler ve endeks- ler Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, tüketicilerin bilgilendirilme İpotekli Konut Finansmanına Yönelik Hukuki Düzenlemeler ve Diğer Ülkelerle Mukayesesi244 yöntemlerine ilişkin usul ve esaslar ise Bakanlık tarafından belirlenir. Değişken faizli kredilerle ilgili olarak Değişken Faizi İçeren Konut Fi- nansmanı Sözleşmelerine Dair Tüketicilerin Bilgilendirilmesi Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik 20 düzenlenmiştir. Tüketici, konut finansmanı kuruluşuna borçlandığı toplam miktarı önceden ödeyebileceği gibi aynı zamanda bir ya da birden çok ödemeyi vadesinden önce yapabilir. Her iki durumda da konut finansmanı kurulu- şu, vadesinden önce ödenen taksitler için gerekli faiz indirimini yapmak- la yükümlüdür. Ödenen miktara göre gerekli faiz indiriminin ve kredinin tüketiciye yıllık maliyet oranının hesaplanmasında Sanayi ve Ticaret Ba- kanlığı tarafından çıkartılan ilgili yönetmelik hükümleri uygulanır. Faiz oranının sabit olarak belirlenmesi halinde, sözleşmede yer verilmek suretiyle, bir ya da birden fazla ödemenin vadesinden önce yapılması durumunda konut finansmanı kuruluşu tarafından tüketi- ciden erken ödeme ücreti talep edilebilir. Erken ödeme ücreti gerekli faiz indirimi yapılarak hesaplanan ve tüketici tarafından konut finans- manı kuruluşuna erken ödenen tutarın yüzde ikisini geçemez. Oran- ların değişken olarak belirlenmesi halinde tüketiciden erken ödeme ücreti talep edilemez. Yıllık maliyet oranı ve erken ödeme konusunda Sanayi ve Tica- ret Bakanlığı tarafından Konut Finansman Sisteminde Erken Öde- me İndirimi ve Kredinin Yıllık Maliyet Oranını Hesaplama Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik  düzenlenmiş bulunmaktadır 21 . Borçlar Kanunu’nun 80. maddesinde yer alan belirli vadeye bağlanmış olan borçların erken ödenemeyeceği kuralının istisnası olarak tüketiciye erken ödeme cezası ödemesi şarıyla erken ödeme imkanı sağlanmış, kredi finansman kuruluşunun erken ödeme dolayısıyla faiz indirimine gitmesine olanak tanınmıştır 22 . Konut finansmanı sözleşmelerinin zorunlu unsurları şunlardır. a) Konut kredisi sözleşmeleri için kredi tutarı, finansal kiralama söz- leşmeleri için toplam kira bedeli, 20 31.05.2007 tarih ve 26538 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır. 21 31.05.2007 tarih ve 26538 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır. 22 Mustafa Topaloğlu, Mortgage Kredilerinde Erken Ödeme Ücreti (Cezası), Gazi Üni- versitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 12, 2008, sayı 1-2. s. 185. TBB Dergisi 2011 (97)   Bilal CAN 245 b) Kredi sözleşmeleri için üzerine ipotek tesis edilen konuta, finansal kiralama sözleşmeleri için finansal kiralamaya konu olan konuta ilişkin bilgiler, c) Yıllık faiz oranı ve yıllık maliyet oranı (değişken faizli sözleşmeler- de yıllık faiz oranı ve yıllık maliyet oranı başlangıç ve azami faiz oranı için ayrı ayrı hesaplanır), d) Toplam borç tutarının anapara, faiz ve diğer giderler itibarıyla da- ğılımı (değişken faizli sözleşmelerde başlangıç faiz oranı veya kira bedeli ve azami faiz oranı veya kira bedeli esas alınarak hesapla- nacak toplam borç tutarları), e) Değişken faizli sözleşmelerde baz alınan endeks ve faiz oranında- ki veya kira bedellerindeki değişmenin hesaplanma yöntemi, f) İlk yıl için dönemsel olarak, kalan yıllar için yıllık olarak hazırla- nan, ödenen anapara, ödenen faiz, diğer giderler, kalan anapara, ilgili dönemler için geri ödeme veya kira bedellerinin yer aldığı ödeme planı (Değişken faizli sözleşmelerde, başlangıç ve azami faiz oranları kullanılarak iki ayrı ödeme planı oluşturulur.), g) Geri ödeme veya kira ödeme sayısı, ödeme tarihleri, belirlenen ödeme tarihinin resmi tatile gelmesi durumunda ödemelerin ne zaman yapılacağı, ilk ve son ödeme tarihleri, h) İstenecek teminatlar, i) Ödemelerde temerrüde düşülmesi halinde, kredi sözleşmeleri için akdi faiz oranının (değişken faizli sözleşmelerde cari faiz oranının) yüzde otuz fazlasını geçmemek üzere gecikme faizi oranı, finansal kiralama sözleşmeleri için uygulanacak gecikme faiz oranı, j) Borçlunun temerrüde düşmesinin hukuki sonuçları, k) Kredi geri ödemelerinin veya kira ödemelerinin vadesinden önce yapılmasına ilişkin şartlar ve sabit faizli sözleşmelerde erken öde- me ücreti öngörülmekte ise hesaplanmasına ilişkin esaslar, l) Kredinin veya kira bedellerinin yabancı para birimi cinsinden belirlenmesi durumunda, kira ve geri ödeme tutarları ile toplam borç tutarının hesaplanmasında, hangi tarihteki kurun dikkate alı- nacağına ilişkin şartlar, İpotekli Konut Finansmanına Yönelik Hukuki Düzenlemeler ve Diğer Ülkelerle Mukayesesi246 m) Sözleşmeye konu olan konutta kıymet takdiri yapılmasını gerek- tirebilecek haller ve kıymet takdirinin kimler tarafından yapılabi- leceği, n) Varsa sözleşmeye konu olan konuta ilişkin sigorta bilgileri. Sözleşmeleri düzenleyen 10/B maddesine aykırılık halinde bunun yaptırımı para cezası olarak 4077sayılı kanunun 25. maddesinde dü- zenlenmiştir. 5582 sayılı yasa, 1-6. maddeleri ile 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nda da önemli değişiklikler yapmıştır. 5582 sayılı kanunun 1. maddesi ile yapılan ekleme ile konut finansmanından kaynaklanan rehinle temin edilmiş alacakların takibinde, rehnin paraya çevrilmesi yoluyla veya haciz yoluyla takip yapma olanağı sağlanmıştır. Bununla İcra ve İflas Kanunu’nun 45. maddesinde düzenlenmiş bulunan rehin- le temin edilmiş bir alacakta yalnız rehnin paraya çevrilmesi yoluy- la takip yapılabilmesi kuralına istisna getirilmiştir. Kanunla yapılan düzenleme ile bu tür alacakların takibinde satışı istenen taşınmazın kıymet takdirini değerleme uzmanlarının yapması gerekmektedir. Bu kıymet takdirine itiraz edilmesi durumunda icra mahkemesi nezdinde yapılacak olan kıymet takdirinin de değerleme uzmanlarınca yapılma- sı zorunludur. Kanundaki geçici düzenlemeye göre 06.03.2010 tarihine kadar diğer uzman bilirkişiler tarafından da kıymet takdiri yapılabile- cektir. Ancak bu tarihten sonraki kıymet takdirleri yalnızca Sermeye Piyasası Kurulu’ndan lisanslı gayrimenkul değerleme uzmanları ta- rafından yapılabilecektir. Taşınmaz satışına ilişkin ihaleye mahkeme nezdinde itiraz edilmesi durumunda, şikayetin reddedilmesi halinde şikayet eden aleyhine ihale bedeli üzerinden cezaya hükmedilir. Bu oran diğer ihaleler için % 10 iken kanun tarafından konut finansma- nından kaynaklanan alacakların ihalesinde % 20 olarak belirlenmiştir. İcra mahkemesinin icranın geri bırakılmasına ilişkin istemi reddetmesi halinde bu kararın temyiz edilmesinde alacağın % 15’i oranında te- minat yatırılması halinde satışın durması mümkünken bu oran konut finansmanından kaynaklanan alacaklar için % 30 olarak belirlenmiştir. Eğer temyiz talebi reddedilirse bu oranın % 15’i alacaklıya tazminat olarak ödenir. 5582 sayılı yasanın 32. maddesi ile konut finansmanı kapsamında olan alacakların takibinde tahsil harcını diğer alacakların ¼’ü olarak belirlemiştir. TBB Dergisi 2011 (97)   Bilal CAN 247 2.3.2.2. İkincil Piyasalar 5582 sayılı yasa ile getirilen yeni düzenlemenin en önemli yönü ikincil piyasalar yönündendir. Kanun bireysel ve kurumsal yatırım- cılara yönelik düzenlemeler yapmıştır. Kanunda uzun vadeli konut edindirme bakımından menkul kıymet ihracı ve menkul kıymetleş- tirme yöntemleri yer almaktadır. Böylece sistem bireysel ve kurumsal yatırımcılardan fon temin etmektedir 23 . Sermaye Piyasası Kurulu ihraç edilecek ipotekli sermaye piyasası araçlarının dayanağı veya teminatı olan kredi ve finansal kiralama ala- cakları için, kredi açılması veya finansal kiralama sözleşmesi yapılması, bu alacakların konut finansman fonu portföyüne alınması ya da ipotek teminatlı menkul kıymetlere dayanak oluşturan teminat havuzuna da- hil edilmesi veya fon portföyüne alınan ya da teminat havuzuna dahil edilen alacakların yeniden değerlenmesi aşamalarında, konut değerle- mesinin gayrimenkul değerleme faaliyeti konusunda yetki verilmiş kişi veya kurumlar tarafından yapılmış olmasını zorunlu tutmada yetkilidir. 5582 sayılı yasa ile yeni sermaye piyasası kurumları oluşturulmuş- tur. Kanunun 13. maddesi ile 2499 sayılı kanunun 39. maddesi değişti- rilmiştir. Buna göre; ipotek finansmanı kuruluşları, konut finansmanı fonları, varlık finansmanı fonları ve sermaye piyasasında faaliyette bulunacak gayrimenkul değerleme kurumları da sermaye piyasası ku- rumları olarak belirtilmiştir. 5582 sayılı yasa ile 2499 sayılı yasanın 3. maddesine eklenen k bendi ile ipotekli sermaye araçları; ipotek teminatlı menkul kıymetler, ipoteğe dayalı menkul kıymetler, ipotek finansmanı kuruluşları tara- fından ihraç edilen hisse senedi dışındaki sermaye piyasası araçları ve konut finansmanından kaynaklanan alacaklara dayalı olarak veya bu alacakların teminatı altında ihraç edilen diğer sermaye piyasası araçla- rı olarak sayılmış bulunmaktadır. 2.3.2.2.1. İpoteğe Dayalı Menkul Kıymet ve Varlığa Dayalı Menkul Kıymet İhracı İpoteğe dayalı menkul kıymet, fon portföyündeki varlıklar temi- nat gösterilerek ihraç edilen borçlanma senedidir. Konut finansman 23 Ayrıçay ve Uğur Yıldırım, s. 62. İpotekli Konut Finansmanına Yönelik Hukuki Düzenlemeler ve Diğer Ülkelerle Mukayesesi248 fonu içtüzüğünde hüküm bulunmak şartı ile fon kurulunun talebi ve ilgili borsanın uygun görmesi üzerine menkul kıymet borsalarında işlem görebilir. İpoteğe dayalı menkul kıymet ipotekle teminat altına alınmış konut finansmanından kaynaklanan alacakların portföye dahil edilmek suretiyle menkul kıymetleştirilmesini ifade etmektedir. İpo- teğe dayalı menkul kıymetlerin vadeli ve kuponlu ihraç edilmesi ve borsalarda işlem görmesi söz konusu olabilecektir 24 . 5582 sayılı yasa ile 2499 sayılı yasaya eklenen 38/B maddesi ile konut finansmanı fonu düzenlenmiş bulunmaktadır. Konut finans- manı fonu, ihraç edilen ipoteğe dayalı menkul kıymetler karşılığında toplanan paralarla, ipoteğe dayalı menkul kıymet sahipleri hesabına inançlı mülkiyet esaslarına göre oluşturulan malvarlığıdır. Fonun tü- zel kişiliği yoktur, ancak malvarlığı kurucunun mal varlığından ayrı- dır. Fon malvarlığı, ihraç edilen ipoteğe dayalı menkul kıymetler itfa edilinceye kadar, başka bir amaçla tasarruf edilemez, rehnedilemez, teminat gösterilemez, kamu alacaklarının tahsili amacı da dahil olmak üzere haczedilemez, ihtiyatî tedbir kararı verilemez ve iflâs masasına dahil edilemez. Fon kurulu, ihraç edilen ipoteğe dayalı menkul kıymetlerin sahip- lerinin haklarını koruyacak şekilde fonu temsil eder ve yönetir. Fon portföyüne alınan varlıkların kayıtlarının doğruluğundan ve bu var- lıkların korunması ve saklanmasından fon kurulu sorumludur. Fon kuruluna ilişkin şartlar ile fon varlıklarının yönetimine ilişkin usûl ve esaslar Kurulca belirlenir. Bu konuda Sermaye Piyasası Kurulu tarafın- dan Konut Finansmanı Fonlarına ve İpoteğe Dayalı Menkul Kıymetle- re İlişkin Esaslar Hakkında Tebliğ (Seri: III, NO: 34) yayımlanmıştır 25 . Kurucu, fon kurulu ve ihraç edilen ipoteğe dayalı menkul kıymet- lerin sahipleri arasındaki ilişkilere bu Kanunda ve ilgili mevzuatta hü- küm bulunmayan hallerde Borçlar Kanununun vekâlet akdi hükümle- ri uygulanır. Kurul, fon portföyündeki varlıklara ilişkin kayıtların ayrı bir kayıt kuruluşu nezdinde de tutulmasını zorunlu tutabilir. İpotekle teminat altına alınmış bir kredi veya konusu gayrimenkul 24 Ayrıçay ve Uğur Yıldırım, s. 63. 25 04.08.2007 tarih ve 26603 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır. TBB Dergisi 2011 (97)   Bilal CAN 249 olan bir finansal kiralama sözleşmesinden kaynaklanan alacakların fon portföyüne alınması halinde, kredi veya alacağın fona devredildi- ği hususu ilgili gayrimenkulün tapu sicilinde beyanlar hanesine kay- dedilir. Kurul, ipotekle teminat altına alınmış bir kredi veya konusu gayrimenkul olan bir finansal kiralama sözleşmesinden kaynaklanan alacakların fon portföyüne alınması halinde, ipoteğin veya mülkiyetin; fon hesabına, kurucu adına tapuya tescil ettirilmesini zorunlu tutabilir. Fon içtüzüğü, ipoteğe dayalı menkul kıymetlerin sahipleri, kurucu ve fon kurulu arasında, fon portföyünün inançlı mülkiyet esaslarına göre saklanmasını ve vekâlet akdi hükümlerine göre yönetimini konu alan iltihakî bir sözleşmedir. Fon içtüzüğü ve Kurulca belirlenecek diğer belgelerle birlikte, fon kuruluşuna izin verilmesi ve ihraç edilecek ipoteğe dayalı menkul kıy- metlerin kayda alınması talebiyle Kurula başvurulması zorunludur. Fon portföyü farklı sınıflara ayrılarak bu sınıflar üzerine farklı haklar içeren ipoteğe dayalı menkul kıymetler ihraç edilebilir. Farklı ipoteğe dayalı menkul kıymet ihraçları ile ihraç edilen ipoteğe dayalı menkul kıymetlerin sahiplerine verdiği haklara ilişkin esasların fon iç- tüzüğünde belirlenmesi şarttır. Kurul, portföydeki varlıkların değerleme esaslarına, fonun faali- yet ve yönetim ilkelerine, birleşmesine, sona ermesine ve tasfiyesine, fon içtüzüğü, fon yönetim sözleşmesi ve saklama sözleşmesinin kap- samına, değiştirilmesine, tescil ve ilanına ilişkin usûl ve esasları belir- lemeye yetkilidir. Kurucu veya fonun geri ödeme güçlüğüne düşmesi halinde Kurul, fonun yönetim ve temsilinin Yatırımcıları Koruma Fonu veya atana- cak diğer bir fon kurulu tarafından yürütülmesine veya fonun başka bir kurucuya devredilmesine karar verebilir. Bu durumda, kurucunun garanti vermiş olması halinde, ihraç edilen sermaye piyasası araçla- rının geri ödemelerinin fon malvarlığından karşılanamayan kısmının tam ve zamanında yapılmasına ilişkin yükümlülüğü devam eder. Ku- rul, atanacak fon kuruluna veya Yatırımcıları Koruma Fonuna bu fıkra kapsamındaki hizmetleri karşılığında fon malvarlığından ödeme ya- pılması hususunda karar vermeye ve yapılacak ödemenin hesaplan- masına ilişkin usûl ve esasları belirlemeye yetkilidir. İpotekli Konut Finansmanına Yönelik Hukuki Düzenlemeler ve Diğer Ülkelerle Mukayesesi250 Fon kurucusunun iflâsı veya tasfiyesi veya fon kurulu üyelerinin iflâsı halinde Kurul, gerekli tedbirleri almaya yetkilidir. Varlığa dayalı menkul kıymet varlık finansmanı fonu portföyün- deki varlıklar karşılığında ihraç edilen borçlanma senedidir. Fon iç- tüzüğünde hüküm bulunmak şartı ile Fon kurulunun talebi ve ilgili borsanın uygun görmesi üzerine menkul kıymet borsalarında işlem görebilir. Bu araç sayesinde proje aşamasındaki konutlar için verilen ve ipotekle teminat altına alınmamış konut kredileri de menkul kıy- metleştirme olanağına kavuşmuş olmaktadır 26 . 5582 sayılı yasa ile 2499 sayılı yasaya eklenen 38/C maddesi ile varlık finansmanı fonu düzenlenmiş bulunmaktadır. Varlık finans- manı fonu, ihraç edilen varlığa dayalı menkul kıymetler karşılığında toplanan paralarla, varlığa dayalı menkul kıymet sahipleri hesabına inançlı mülkiyet esaslarına göre oluşturulan malvarlığıdır. Varlık fi- nansmanı fonu portföylerine alınabilecek varlıklar Kurulca belirlenir. Konut finansmanı fonuna ilişkin 38/B maddesinin ilk fıkrası hariç bu madde varlık finansman fonu yönünden de uygulanır. Varlığa dayalı menkul kıymetlerle ilgili olarak Sermaye Piyasası Kurulu tarafından Varlık Finansmanı Fonlarına ve Varlığa Dayalı Menkul Kıymetlere İlişkin Esaslar Hakkında Tebliğ (Seri: 3, No: 35) yayımlanmıştır 27 . 5582 sayılı yasa ile 2499 sayılı yasaya eklenen 39/A maddesi ile İpotek finansmanı kuruluşları düzenlenmiş bulunmaktadır. İpotek finansmanı kuruluşları üzerinden ipoteğe dayalı menkul kıymet ve varlığa dayalı menkul kıymet ihracı mümkündür. İpotek finansma- nı kuruluşları, münhasıran konut finansmanından kaynaklanan ala- cakların devralınması, devredilmesi, devralınan alacaklardan oluşan varlıkların yönetimi ve alacakların teminat olarak alınması suretiyle kaynak temini amacıyla kurulan, sermaye piyasası kurumu niteliğini haiz anonim ortaklıklardır. İpotek finansmanı kuruluşları faaliyetle- rinin gerektirdiği risk yönetimi amaçlı işlemleri yürütebilirler. İpotek finansmanı kuruluşlarının nakden ve her türlü muvazaadan âri ola- rak ödenmiş sermayeleri 5411 sayılı Bankacılık Kanununda kalkınma ve yatırım bankaları için öngörülen tutardan az olamaz. Bankacılık Kanunu’nun 7. Maddesine göre, bu miktar en az yirmi milyon Türk 26 Ayrıçay ve Yıldırım, s. 63. 27 27.08.2008 tarih ve 26980 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır. TBB Dergisi 2011 (97)   Bilal CAN 251 Lirası’dır. Kurucularının ve sermayelerinin veya oy haklarının doğru- dan veya dolaylı olarak yüzde on veya daha fazlasını teşkil eden pay- lar ile bu oranın altında olsa dahi yönetim kurullarına üye belirleme imtiyazı veren payların sahiplerinin 5411 sayılı Bankacılık Kanununda banka kurucu ortakları için aranan şartları taşımaları zorunludur. Konut finansmanından kaynaklanan alacakların ve diğer varlıkla- rın teminat gösterilmesi suretiyle ipotek finansmanı kuruluşlarından kaynak temin edilmesi halinde, teminat gösterilen varlıklar, başka bir amaçla tasarruf edilemez, rehnedilemez, teminat gösterilemez, kamu alacaklarının tahsili amacı da dahil olmak üzere üçüncü şahıslar tara- fından haczedilemez, ihtiyatî tedbir kararı verilemez ve iflâs masasına dahil edilemez. Kurul, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu- nun uygun görüşünü almak suretiyle, teminat gösterilen varlıklara ilişkin kayıtların ayrı bir kayıt kuruluşu nezdinde de tutulmasını zo- runlu tutabilir. İpotek finansmanı kuruluşlarının kuruluşuna, faaliyet ilke ve esas- larına, faaliyetler itibarıyla izin esaslarına, tâbi olacakları yükümlülük- lere ilişkin hususlar, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulunun uygun görüşünü almak suretiyle, Kurul tarafından belirlenir. İpotek finansmanı kuruluşlarının kuruluş ve faaliyet izni almak üzere Kurula başvurması şarttır. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumunun gözetim ve denetimine tâbi olan bir kuruluşun iştirak etmesi öngörülen ipotek finansmanı kuruluşları için kuruluş izni alınmak üzere Kurula başvurulması halinde, kuruluş izni verilebilmesi için Bankacılık Düzen- leme ve Denetleme Kurulunun uygun görüşünün alınması zorunludur. İpotek finansmanı kuruluşları konut finansmanı sisteminde mer- kezi rol oynayacak şekilde tasarlanmış sermaye piyasası kuruluşla- rıdır. Bu kuruluşlar, bankacılık sektörüyle de yakından ilgili oldu- ğundan kuruluşlarının, izin esaslarının, faaliyet ilkelerinin ve tabi olacakları yükümlülüklere ilişkin esasların Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumunun uygun görüşü alınmak suretiyle Sermaye Pi- yasası Kurulu tarafından düzenlenmesi öngörülmüştür 28 . Sermaye Pi- yasası Kurulu tarafından bu konuda İpotek Finansmanı Kuruluşlarına İlişkin Esaslar Hakkında Tebliğ Taslağı çalışmaları yürüt ülmektedir 29 . 28 Ayrıçay ve Yıldırım, s. 64. 29 http://www.spk.gov.tr/duyurugoster.aspx?aid=2008430&subid=0&ct=c (erişim tarihi: 01.03.2011) İpotekli Konut Finansmanına Yönelik Hukuki Düzenlemeler ve Diğer Ülkelerle Mukayesesi252 2.3.2.2.2. İpotek Teminatlı Menkul Kıymet ve Varlık Teminatlı Men- kul Kıymet İhracı 5582 sayılı kanunun 8. maddesi ile 2499 sayılı kanunun 13/A mad- desinde yapılan değişiklikle ipotek teminatlı menkul kıymetleri dü- zenlemiştir. Buna göre, ipotek teminatlı menkul kıymetler, ihraççıların genel yükümlülüğü niteliğinde olan ve oluşturulan teminat havuzun- daki varlıklar karşılık gösterilerek ihraç edilen borçlanma senetleridir. Bunlar bankalar ve bu ipotek finansmanı kuruluşları tarafından ihraç edebilirler. İhraççılar, ipotek teminatlı menkul kıymetlerin teminatı olan varlıkları, diğer varlıklarından ayrı olarak, oluşturacakları temi- nat havuzu içerisinde izlemekle yükümlüdür. Teminat havuzuna da- hil edilen varlıklara ilişkin kayıtların tutulmasına ilişkin usul ve esas- lar Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulunun uygun görüşü alınmak suretiyle Sermaye Piyasası Kurulunca belirlenir. Kurul, Ban- kacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulunun uygun görüşü alınmak suretiyle, teminat havuzuna dahil edilen varlıklara ilişkin kayıtların ihraççının yanı sıra ayrı bir kayıt kuruluşu nezdinde de tutulmasını zorunlu tutabilir. Kurul tarafından konuyla ilgili olarak İpotek Temi- natlı Menkul Kıymetlere İlişkin Esaslar Hakkında Tebliğ (Seri: 3, No: 33) yayımlanmıştır 30 . Teminat havuzu; yapı kullanma izni alınmış konut ve diğer gayri- menkuller üzerine ipotek tesis edilmek suretiyle teminat altına alınmış alacaklar, ikame varlıklar ve bunların riskten korunması amacıyla ya- pılan sözleşmelerden oluşur. Bunlar dışında kalan varlık ve alacaklar teminat havuzuna dahil edilemez. Yapı kullanma izni alınmış konut- lar üzerine ipotek tesis edilmek suretiyle teminat altına alınmış alacak- ların ilgili konutun değerinin yüzde yetmişbeşini, yapı kullanma izni alınmış diğer gayrimenkuller üzerine ipotek tesis edilmek suretiyle teminat altına alınmış alacakların ise ilgili gayrimenkulun değerinin yüzde ellisini aşan kısmı, teminat değerinin hesaplanmasında dikkate alınmaz. Teminat havuzuna dahil edilecek yapı kullanma izni alınmış konut ve diğer gayrimenkuller üzerine ipotek tesis edilmek suretiyle teminat altına alınmış alacakların vadesi gelmiş tüm ödemelerinin ya- pılmış olması şarttır. 30 04.08.2007 tarih ve 26603 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır. TBB Dergisi 2011 (97)   Bilal CAN 253 İkame varlıklar nakit, devlet iç borçlanma senetleri, hazine kefa- letiyle ihraç edilen menkul kıymetler, Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatına üye ülkelerin merkezi yönetimleri ile merkez bankalarınca ya da bunların kefaletiyle ihraç edilen menkul kıymetler ile Kurulca uygun görülen benzer nitelikteki varlıklardan oluşur. Teminat havuzundaki tüm varlıklar içerisinde yapı kullanma izni alınmış diğer gayrimenkuller üzerine ipotek tesis edilmek suretiyle teminat altına alınmış alacakların ve ikame varlıkların payı ayrı ayrı yüzde onbeşi aşamaz. İhraççılar, teminat havuzundaki varlıkların faiz, kur, kredi ve ben- zeri risklerden korunması amacıyla sözleşmeler yapabilir. Teminat havuzunda yer alan varlıkların riskten korunması amacıyla yapılmış sözleşmeler de teminat havuzuna dahildir. İpotek teminatlı menkul kıymetlerin itfasına kadar olan süre bo- yunca; a) Teminat havuzundaki varlıkların nominal değerinin ipotek temi- natlı menkul kıymetlerin nominal değerine eşit ya da fazla olması, b) Teminat havuzundaki varlıkların getirisinin en az ipotek teminatlı menkul kıymetlerin getirisine eşit ya da fazla olması, c) Teminat havuzundaki varlıklardan elde edilen gelirin tutar ve ödeme dönemleri bakımından ipotek teminatlı menkul kıymet sa- hiplerine yapılan ödemeleri karşılaması, d) Teminat havuzunda yer alan varlıkların net bugünkü değerinin ipotek teminatlı menkul kıymetlerin net bugünkü değerinden yüzde ikisi oranında fazla olması, zorunludur. Bu hususun uygulanmasına ilişkin usûl ve esaslar Kurulca belirlenir. Bu hususta İpotek Teminatlı Menkul Kıymetlere İlişkin Esaslar Hakkında Tebliğ’de hükümler yer almaktadır. İlave menkul kıymet ihracı veya ipotek teminatlı menkul kıymetlerin itfasına kadar olan süre boyunca zorunlu olan koşulların sağlanması ama- cıyla teminat havuzuna yeni varlıklar dahil edilebilir. Makul bir gerekçe olması durumunda, ihraççılar, teminat sorumlusunun onayını alarak, te- minat havuzuna dahil edilmiş bir varlığı teminat havuzundan çıkartabilir veya teminat havuzunda bulunmayan bir varlık ile değiştirebilirler. İpotekli Konut Finansmanına Yönelik Hukuki Düzenlemeler ve Diğer Ülkelerle Mukayesesi254 İhraççının Kurulun onayını almak suretiyle bir teminat sorumlusu belirlemesi zorunludur. Teminat sorumlusunun sahip olması gereken nitelikler Kurulca belirlenir. Tebliğ’in 13. maddesine göre sorumlunun sermaye piyasasında bağımsız denetimle yetkili kuruluşlar listesinde yer alan bir bağımsız denetim kuruluşu olması gerekmektedir. Sorum- lunun niteliklerine ilişkin düzenlemeler bu maddede yer almaktadır. Kurul, ipotek teminatlı menkul kıymet sahiplerinin haklarının korun- ması amacıyla teminat sorumlusunun değiştirilmesini istemeye veya teminat sorumlusunu re›sen değiştirmeye yetkilidir. Teminat sorumlusu; a) Teminat havuzlarının oluşturulmasını ve teminat havuzlarına da- hil edilen varlıkların sahip olduğu nitelikleri, b) Teminat havuzlarına dahil edilen varlıkların mevcudiyetini koru- duğunu ve bu varlıkların sahip olduğu niteliklere ilişkin değişik- likleri, c) Kurul tarafından zorunlu tutulması halinde teminat havuzuna da- hil edilen varlıklara ilişkin kayıtların ihraççının yanı sıra ayrı bir kayıt kuruluşu nezdinde de tutulmasını, d) İpotek teminatlı menkul kıymetlerin itfasına kadar olan süre bo- yunca zorunlu olan şartlara uygunluğu, izlemek, tespit ettiği hususlar hakkında, Kurulca belirlenecek usûl ve esaslar çerçevesinde ihraççıya ve Kurula bilgi vermekle yü- kümlüdür. Teminat sorumlusu ihraççıdan, kayıt kuruluşundan ve gerek gö- rülen durumlarda tapu sicil müdürlüklerinden teminat havuzunda yer alan varlıklara ilişkin her türlü bilgi ve belgeyi istemeye, ilgili ka- yıtları incelemeye ve çalışanlardan bilgi almaya yetkilidir. İhraççılar, kayıt kuruluşu ve tapu sicil müdürlükleri teminat sorumlusunun talep ettiği bilgi ve belgeleri vermekle yükümlüdür. Teminat sorumlusu, ta- lep ettiği bilgi ve belgelere ulaşılmasının engellenmesi halinde, duru- mu derhal Kurula bildirmekle yükümlüdür. İpotek teminatlı menkul kıymetler itfa edilinceye kadar, teminat havuzlarında yer alan varlıklar, teminat amacı dışında tasarruf edile- mez, rehnedilemez, teminat gösterilemez, kamu alacaklarının tahsili TBB Dergisi 2011 (97)   Bilal CAN 255 amacı da dahil olmak üzere haczedilemez ve iflâs masasına dahil edi- lemez, ayrıca bunlar hakkında ihtiyatî tedbir kararı verilemez. Teminat havuzunda yer alan varlıkların riskten korunması ama- cıyla yapılacak olan sözleşmelerde, teminat havuzu ve ipotek teminatlı menkul kıymetler tasfiye edilinceye kadar, ihraççının iflâsı durumun- da sözleşmenin tek taraflı olarak feshedilemeyeceğine ilişkin hüküm bulunması zorunludur. İhraççının ipotek teminatlı menkul kıymetlerden kaynaklanan yü- kümlülüklerini vadesinde yerine getirememesi, yönetiminin kamu ku- rumlarına devredilmesi, faaliyet izninin kaldırılması veya iflâsı halin- de teminat havuzundaki varlıklardan elde edilen gelir öncelikle ipotek teminatlı menkul kıymet sahiplerine ve teminat havuzunda yer alan varlıkların riskten korunması amacıyla yapılmış olan sözleşmelerin karşı taraflarına yapılacak ödemelerde kullanılır. Bu durumda Kurul; a) Tedavüldeki ipotek teminatlı menkul kıymetlerin erken itfa edil- mesi, teminat havuzundaki varlıkların nakde dönüştürülmesi ile bunlara ilişkin işlemleri yürütecek bir idareci atanması veya temi- nat havuzundaki varlıkların tedricî tasfiyesi ile tedricî tasfiyeye iliş- kin işlemlerin Yatırımcıları Koruma Fonu tarafından yürütülmesi, b) Teminat havuzundaki varlıkların, ipotek teminatlı menkul kıy- metlerden kaynaklanan her türlü yükümlülüğü üstlenecek ihraççı niteliğini haiz bir başka kuruluşa devredilmesi, c) İpotek teminatlı menkul kıymetlerden kaynaklanan yükümlülük- leri üstlenmeksizin, teminat havuzundaki varlıkların idaresi ve bu havuzdan elde edilen gelirin ipotek teminatlı menkul kıymet sa- hiplerine ödenmesi işlemlerini yürütecek bir idareci atanması, hususlarında karar vermeye yetkilidir. Kurul, atanacak idareciye veya Yatırımcıları Koruma Fonuna bu kapsamındaki hizmetleri karşı- lığında teminat havuzundaki varlıklardan ödeme yapılması hususun- da karar vermeye ve yapılacak ödemenin hesaplanmasına ilişkin usûl ve esasları belirlemeye yetkilidir. Bu hususta Tebliğ’de düzenlemeler yapılmıştır. İhraççının ipotek teminatlı menkul kıymetlerden kaynaklanan ödeme yükümlülüğünü yerine getirememesi ve teminat havuzlarına dahil edilen varlıkların menkul kıymet sahiplerinin alacaklarını kar- İpotekli Konut Finansmanına Yönelik Hukuki Düzenlemeler ve Diğer Ülkelerle Mukayesesi256 şılamaya yetmemesi halinde, alacağı teminat havuzundaki varlıklarla karşılanmayan ipotek teminatlı menkul kıymet sahipleri ihraççının di- ğer malvarlığına başvurabilir. İpotek teminatlı menkul kıymetlerin ihracında Sermaye Piyasası Kanunu’nun 13. maddesinde tahvil ve diğer borçlanma senetleri ihracı için gerekli olan limitler uygulanmaz. İpotek teminatlı menkul kıymet ihraç limiti, ihraç şartları, teminat havuzundaki varlıkların riskten ko- runması amacıyla yapılabilecek sözleşmeler ve bu menkul kıymetlerin Kurul kaydına alınmasına ilişkin usul ve esaslar ile ipotek teminatlı menkul kıymetlerle ilgili diğer hususlar Kurulca belirlenir. Bu husus- larda da Tebliğ’de düzenlemeler yer almaktadır. 5582 sayılı Kanun’un 9. maddesi ile 2499 sayılı kanuna 13/B mad- desi eklenmiş ve varlık teminatlı menkul kıymetler düzenlemiştir. Varlık teminatlı menkul kıymetler; ihraççıların genel yükümlülüğü niteliğinde olan, alacaklar ve duran varlıkların teminatı altında ihraç edilen borçlanma senetleridir. Varlık teminatlı menkul kıymet ihraç edecek kuruluşlar, ihraç limiti, ihraç şartları, teminat gösterilebilecek alacak ve varlık türleri, teminat gösterilebilecek varlıklara ilişkin sı- nırlamalar, teminat gösterilen alacak ve varlıkların değerlenmesi ve raporlanmasına ilişkin usul ve esaslar Kurulca belirlenir. Sermaye Pi- yasası Kurulu tarafından bu hususta Varlık Teminatlı Menkul Kıymet- lere İlişkin Esaslar Tebliği (Seri: 3, No: 38 sayılı) yayımlanmıştır 31 . Teminat gösterilen alacak ve varlıkların kayıtlarının tutulmasına ilişkin usûl ve esaslar Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulunun uygun görüşü alınmak suretiyle Kurulca belirlenir. Tebliğle bu konu- da da düzenlemeler yapılmış bulunmaktadır. Kurul ihraççının bir teminat sorumlusu belirlemesini zorunlu tu- tabilir. Tebliğ’in 12. maddesine göre sorumlunun sermaye piyasasında bağımsız denetimle yetkili kuruluşlar listesinde yer alan bir bağımsız de- netim kuruluşu olması gerekmektedir. Teminat sorumlusu teminat ha- vuzlarına dahil edilen varlıkların mevcudiyetini ve niteliklerini, teminat havuzlarının oluşturulmasını ve varlıkların teminat havuzlarında izlen- mesini izlemek, tespit ettiği hususlar hakkında Kurulca belirlenecek usul ve esaslar çerçevesinde, ihraççıya ve Kurula bilgi vermekle yükümlüdür. 31 12.09.2009 tarih ve 27347 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır. TBB Dergisi 2011 (97)   Bilal CAN 257 Teminat sorumlusu ihraççıdan, kayıt kuruluşundan ve gerek gö- rülen durumlarda tapu sicil müdürlüklerinden teminat havuzunda yer alan varlıklara ilişkin her türlü bilgi ve belgeyi istemeye, ilgili ka- yıtları incelemeye ve çalışanlardan bilgi almaya yetkilidir. İhraççılar, kayıt kuruluşu ve tapu sicil müdürlükleri teminat sorumlusunun talep ettiği bilgi ve belgeleri vermekle yükümlüdür. Teminat sorumlusu, ta- lep ettiği bilgi ve belgelere ulaşmasının engellenmesi halinde, durumu derhal Kurula bildirmekle yükümlüdür. Varlık teminatlı menkul kıymetler itfa edilinceye kadar teminat havuzlarında yer alan varlıklar, teminat amacı dışında tasarruf edile- mez, rehnedilemez, teminat gösterilemez, kamu alacaklarının tahsili amacı da dahil olmak üzere haczedilemez ve iflâs masasına dahil edi- lemez, ayrıca bunlar hakkında ihtiyatî tedbir kararı verilemez. Kurul, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulunun uygun gö- rüşü alınmak suretiyle teminat havuzuna dahil edilen varlıklara ilişkin kayıtların ihraççının yanı sıra ayrı bir kayıt kuruluşu nezdinde de tu- tulmasını zorunlu tutabilir. Teminat sorumlusunun sahip olması gereken nitelikler Kurulca belirlenir. Kurul, varlık teminatlı menkul kıymet sahiplerinin hakları- nın korunması amacıyla teminat sorumlusunun değiştirilmesini iste- meye veya teminat sorumlusunu re’sen değiştirmeye yetkilidir. 2.3.2.2.3.İpotekli Sermaye Araçlarına İlişkin Ortak Hükümler 5582 kanunun 11. maddesi ile 2499 sayılı Kanunun 28. maddesi- ne yapılan eklemeye göre; ipotek teminatlı menkul kıymetler teminat havuzunun, varlık teminatlı menkul kıymetler teminat havuzunun, konut finansmanı fonunun, varlık finansmanı fonunun ve yatırım fo- nunun üçer aylık dönemlerin son işgününde, net varlık değerlerinin yüzbinde beşini aşmamak üzere hesaplanacak kayda alma ücreti, izle- yen on işgünü içerisinde özel hesaba yatırılır. Bu özel hesap Sermaye Piyasası Kurulu’nun emrinde olan ve giderlerini karşıladığı hesaptır. Bu oranı aşmamak kaydıyla kayda alma ücretinin oranı Bakanlar Ku- rulunca belirlenir. Bakanlar Kurulu 2007/11943 sayılı kararı 32 ile oranı yüzbinde beş olarak belirlemiştir. 32 18.04.2007 tarih ve 26497 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır. İpotekli Konut Finansmanına Yönelik Hukuki Düzenlemeler ve Diğer Ülkelerle Mukayesesi258 2.3.2.3. İpotek Finansmanı Kuruluşunun Tedrici Tasfiyesi 5582 sayılı yasa ile 2499 sayılı yasaya eklenen 39/A maddesi ile ipotek finansmanı kuruluşları düzenlenmiş bulunduğu yukarıda be- lirtilmişti. 2499 sayılı yasanın 46. maddesinin 1. fıkrasının h bendinde, Sermaye Piyasası Kurulu’nun sermaye piyasası kurumlarının, mali ya- pılarının ciddi surette zayıflamakta olduğunun tespiti halinde; verile- cek uygun süre içinde, mali durumlarının güçlendirilmesini istemeye; kurum görevlilerinin imza yetkilerini sınırlandırmaya veya kaldırma- ya; verilen bu süre içinde, bu kurumlar tarafından gerekli tedbirlerin alınmaması halinde veya mali durumlarının taahhütlerini karşılaya- mayacak kadar zayıflamış olduğunun tespiti halinde gerekli tedbirleri almaya, herhangi bir süre vermeksizin kurumların faaliyetlerini geçici olarak durdurmaya veya sürekli olarak durdurarak yetkilerini kaldır- maya; bu tedbirlerden netice alınmadığı takdirde tedrici tasfiyelerine karar vermeye ve tasfiyenin bitmesini takiben gerektiğinde veya ted- rici tasfiyeye gitmeksizin doğrudan iflaslarını istemeye yetkili olduğu düzenlenmiştir. 5582 sayılı yasanın 16. maddesi ile 2499 sayılı yasayın 46/A mad- desine eklenen 2. fıkra ile, kurulun bu duruma göre tedricî tasfiyesine karar vermesi halinde ipotek finansmanı kuruluşunun tedricî tasfi- yesinin Yatırımcıları Koruma Fonu tarafından yürütülmesine, ayrıca ihraççının yükümlülüklerini vadesinde yerine getirememesi, yüküm- lülüklerinin toplam değerinin varlıklarının toplam değerini aşması, yönetiminin kamu kurumlarına devredilmesi, faaliyet izninin kaldı- rılması veya iflâsı halinde ipotek teminatlı menkul kıymetler ve var- lık teminatlı menkul kıymetlerin teminatı olan varlıklardan oluşan teminat havuzları ile kurucusunun veya konut finansmanı fonu veya varlık finansmanı fonunun geri ödeme güçlüğüne düşmesi halinde ko- nut finansmanı fonu ve varlık finansmanı fonu malvarlıklarının tedricî tasfiyesinin veya idaresinin Fon tarafından yürütülmesine karar ve- rebileceği düzenlenmiştir. Fon tarafından yapılacak tedricî tasfiye ve idareye ilişkin harcamalarda Fon gelirlerinden hangilerinin kullanıla- bileceği Kurul tarafından belirlenir. Tedricî tasfiyenin amacı, ipotek finansmanı kuruluşlarının mal varlığını işin niteliğine göre aynen veya nakde çevirmek suretiyle elde edilen bedeli tahsis ederek tasfiye etmektir. Tedricî tasfiye karar ve iş- lemlerinde 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu, 2004 sayılı İcra ve İflâs TBB Dergisi 2011 (97)   Bilal CAN 259 Kanunu ve diğer mevzuatın tasfiye ile ilgili hükümleri uygulanmaz. İpotek finansmanı kuruluşlarının tedricî tasfiyelerinin uygulama usul ve esasları Kurulca belirlenir. Tedricî tasfiye kararı verildikten sonra, ipotek finansmanı kurulu- şunun yasal organlarının görev ve yetkileri, tasfiye sonuçlanıncaya ka- dar Yatırımcıları Koruma Fonu tarafından yerine getirilir. Ancak, 46. maddenin 1. fıkrasının h bendi hükmü saklıdır. Bu durumda Sermaye Piyasası Kurulunun yetkileri de devam etmektedir. Hakkında tedricî tasfiye kararı verilen ipotek finansmanı kurulu- şunun ödemeleri durur ve konut finansmanı fonları, varlık finansmanı fonları malvarlıkları ile varlık teminatlı menkul kıymetler ve ipotek teminatlı menkul kıymetler teminat havuzları hariç tüm mal varlı- ğı üzerinde, bu karar tarihi itibarıyla sadece Fon tarafından tasarruf edilebilir. Fon, ipotek finansmanı kuruluşunun aktif ve pasifini tespit eder. İpotek finansmanı kuruluşunun, tasfiye kapsamında yer alan yükümlülüklerinden, nakit borçları, tedricî tasfiye kararının verildiği tarihteki anapara ve işlemiş faizleri toplamı üzerinden hesaplanır. İpo- tek finansmanı kuruluşunun tedricî tasfiye kararının verilmesinden sonra vadesi gelen menkul kıymetlerinden doğan hak ve borçları da, vadeleri itibarıyla belirlenir. İpotek finansmanı kuruluşunun, vadeli borçlarına vadeden, diğer borçlarına ise tedricî tasfiye tarihinden iti- baren 3095 sayılı Kanunî Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanunun 2. maddesinin 3. fıkrasında öngörülen kanunî temerrüt faizi yürütülür. Mevzuat uyarınca ipotek finansmanı kuruluşu tarafından verilmiş te- minatlar da, aktifin hesabında dikkate alınır. Fon, ipotek finansmanı kuruluşunun tasfiye kapsamında yer alan gerçek hak sahiplerini ve alacak tutarlarını, Kuruldaki kayıtlar, ipotek finansmanı kuruluşunun kayıtları, bu kuruluşun ilgili olduğu diğer resmi ve özel kurumların kayıtları ile güvenilir bulunan diğer bilgi ve belgelere dayanarak tespit eder. İcra ve İflâs Kanununun 278, 279 ve 280 inci maddelerinde yazılı hallerin varlığı halinde, Fon tarafından iptal davası açılabilir. Bu haller ivazsız tasarruf, aciz halinde yapılan tasarruflar ve zarar kastından dolayı yapılan tasarruflardır. İpotek finansmanı kuruluşunun malvarlığı, tasfiyenin amacı kap- samında yer alan hak sahiplerinin alacağının ödenmesinde kullanılır. Ancak, tasfiye bakiyesi bu alacakların tamamının karşılanmasına yet- mezse, ödemeler garameten yapılır. Bu alacaklar tamamen karşılan- İpotekli Konut Finansmanına Yönelik Hukuki Düzenlemeler ve Diğer Ülkelerle Mukayesesi260 dıktan sonra artan kısımdan, öncelikle kamu alacakları ve kalandan Fonun yaptığı tasfiye giderleri nedeniyle doğan alacağı ödenir. Ba- kiye, diğer alacaklılara tahsis edilir. İpotek finansmanı kuruluşunun aktifleri, tasfiyenin amacı kapsamındaki hak sahiplerinin alacaklarını, Fondan yapılan ödemeleri ve tasfiye giderlerini karşılamaya yetmez- se, Fon, Kurulun uygun görüşüyle ipotek finansmanı kuruluşunun iflâsını isteyebilir. 2.3.2.4.Cezai Sorumluluklar 5582 sayılı yasanın 18. maddesi ile 2499 sayılı yasanın cezai sorum- lulukları düzenleyen 47. maddesinin birinci fıkrasının A bendinin 5 numaralı alt bendi ile C bendinde değişiklikler yapılmıştır. Buna göre, Sermaye piyasası kurumlarına, ipotek teminatlı menkul kıymet ve varlık teminatlı menkul kıymet teminat sorumlularına ve Yatırım- cıları Koruma Fonu Kuruluna; sermaye piyasası faaliyetleri sebebiyle veya emanetçi sıfatıyla veya idare etmek için veya teminat olarak ve- yahut her ne nam altında olursa olsun, kayden veya fiziken tevdi veya teslim edilen sermaye piyasası araçları, nakit ve diğer her türlü kıyme- ti kendisinin veya başkasının menfaatine satan veya rehneden veya her ne şekilde olursa olsun kullanan, gizleyen yahut inkâr eyleyen veyahut bu amaca ulaşmak ya da bu fiillerini gizlemek için bilgisayar ortamında tutulanlar dahil kayıtları tahvil ve tağyir eden ilgili gerçek kişilerle tüzel kişilerin yetkilileri ve 2499 sayılı kanunun 6. maddesi- nin 2. fıkrasına, 7, 9, 10, 10/A, 11, 12. maddelerine, 13. maddesinin 5. fıkrasına, 13/A maddesinin 2. 3. 4. 5. 6. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. ve 15., 13/B maddesinin 3. 4. ve 5. fıkralarına, 14. maddesinin 3. fıkrasına, 15. maddesinin 1. 2. 3. 4. ve 5. fıkralarına, 16. ve 16/A maddelerine, 25. maddesinin a bendine, 28. maddesinin b bendine, 34. maddesine, 38. maddesine, 38/A maddesine, 38/B maddesinin 3. 4. 7. 9. 10. ve 12. fıkralarına, 38/C maddesi kapsamında 38/B maddesinin 3. 4. 7. 9. 10. ve 12. fıkralarına, 39/A maddesine, 40/B ve 40/D maddelerine, 45. maddesine, 46. maddesinin 2. ve 5. fıkralarına, 46/A, 46/B ve 46/C maddelerine aykırı hareket edenler 1250. gün adlî para cezası ile ce- zalandırılırlar. 5582 sayılı yasanın 19. maddesi ile 2499 sayılı yasanın 47/A mad- desine eklenen beşinci fıkraya göre Birlik Statüsüne ve Birlikçe alına- cak kararlara uymayan Türkiye Değerleme Uzmanları Birliği üyele- rine, yönetim kurulunca bin YTL’den 5.000 TL’ye kadar para cezası TBB Dergisi 2011 (97)   Bilal CAN 261 verilir. Birlik, verdiği cezaları ilgiliye tebliğ eder ve tahsil ve gelir kay- dı için Yatırımcıları Koruma Fonuna bildirir. 3. Başlıca Diğer Ülkelerdeki İpotekli Konut Finansmanına Yöne- lik Hukuki Yapı Konut finansman sisteminde yer alan ipotek bankaları sisteminin de Avrupa ve Amerikan modellerinden oluştuğunu yukarıda belir- miştik. Bu kısımda çeşitli ülkelerdeki ipotekli konut finansmanına iliş- kin hukuki yapılar incelenecektir. 3.1.Amerika Birleşik Devletleri Amerika Birleşik Devletleri’nde İpotekli Konut Finansmanı “mort- gage” terimi ile ifade edilmektedir. Her ne kadar mortgage terimi çeşit- li karşılıklar ile Türkçeye çevrilmekte ise de; mortgage kredi veren ile kredi alan arasındaki sözleşmeyi ifade etmektedir 33 . Mortgage, kredi verenin geri ödemeyi gayrimenkul üzerindeki ipotek ile güvence altı- na almasını sağlayan yazılı bir belgedir 34 . İki tip ipotek aracı yaygın olarak kullanılır. Bunlardan ilki mort- gage seneti ve ikincisi güven senedidir Mortgage ile taşınmaz üzerine ipotek konulur ve borcun ödenmemesi sonucunda icra prosedürü işle- tilerek taşınmaz satılarak paraya çevrilir. Güven senedine eşdeğer bazı mortgatelar ise yargı dışı paraya çevrilme şartını içerirler.Bu durumda paraya çevirme işlemi daha çabuk sonuçlanır Güven senedi borçlu ta- rafından borcu teminat altına almak için verilen bir senettir 35 . ABD.’deki bazı eyaletler bu sözleşmenin noterde düzenlenmesini zorunlu kılmaktadırlar 36 . Tüketici Kredileri Koruma Yasasında tüketi- ci kredileri düzenlenmiştir. Bu durumda ABD’de de sistemin tüketici- lere dayanmakta olduğu söylenebilir. Örnek vermek gerekirse Vadeli Konut Usul Yasası, 4 odaya kadar olan evlerdeki alımda ipotek verme- yi, yeniden finansman kredisini, taşınmaz geliştirme kredisini, temi- natı ev üzerindeki varlık olan konut kredisini, eşit kademeli kredileri kapsar ve kanuna göre kredi için başvurudan sonra başvurana kre- 33 West’s Encyclopedia Of American Law, Thomson Gale, Secondth Edition, Volu- me 7, 2005, USA, mortgage maddesi, s. 119. 34 Jack Guttentag, The Mortgage Encyclopedia, Secondth Edition McGrav Hill, mortga- ge maddesi,2010, s. 138. 35 http://en.wikipedia.org/wiki/Mortgage_law (erişim tarihi, 06.03.2011) 36 West’s Encyclopedia Of American Law, s. 119. İpotekli Konut Finansmanına Yönelik Hukuki Düzenlemeler ve Diğer Ülkelerle Mukayesesi262 di hakkında bilgi verilmelidir. Bu yasa da özellikle tüketiciyi koruma amaçlıdır 37 . Tüketiciler ile kredi veren kuruluşların yer aldığı piyasa birincil piyasa olarak adlandırılmaktadır. ABD’de mortgage kredisi olarak sabit faizli ve değişken faizli kre- diler uygulanmaktadır. Değişken faizli kredilerin kendi içerisinde bir çok çeşidi bulunmaktadır. Tüketiciler dışında ise sistemde ise tasarruf ve kredi birlikleri, tica- ri bankalar, ortak tasarruf bankaları, kredi birlikleri, sigorta şirketleri, federal birlikler, ipotek havuzları ve finans şirketlerin yer almaktadır 38 . İkincil piyasa ise kredilerin teminatı niteliğinde olan ipotek senetle- rinin menkul kıymetleştirilerek ikincil piyasalarda yatırımcılara sunulan bir finansal araç haline getirilmesini sağlayan ve ipotek merkezi rolü üst- lenen kurumlar; Federal Ulusal İpotek Birliği (FNMA), Hükümet Ulusal İpotek Birliği (GNMA), Federal Konut Kredisi İpotek Şirketi (FHLMC) ve Çiftçi Konut İdaresi(FMHA) gibi kuruluşlardan oluşmaktadır 39 . ABD konut finansmanı sisteminin en üstünde Konut ve kent Geliştir- me Bakanlığı yer almaktadır. Konut kredilerinin önemli kaynaklarından olan mevduatların çeşitli risklere karşı sigortalanarak güvence altına alın- masını sağlayan Federal Mevduat Konut Sigorta Şirketi ile konut finans- manı sistemindeki kredi kuruluşlarına fon aktaran Federal Konut Kredisi Bankacılık Sistemi, konut finansman sisteminin üst otoriteleridir 40 . ABD’de ipotek kredisi veren özel finansman kuruluşlar ise ticari bankalar, tasarruf ve kredi birlikleri, tasarruf bankaları ve kredi birlik- lerinden oluşmaktadır 41 . Amerikan ipoteğe dayalı menkul kıymet piyasası ikincil piyasa olarak tabir edilen ve konut kredilerinin menkul kıymet haline dönüş- türülüp üçüncü kişilere satıldığı piyasaların temelini oluşturmaktadır. Finansal kuruluşlar piyasalardan olan alacaklarını bir havuzda birikti- rerek bunları özel amaçlı kuruluşlara nakit karşılığı veya menkul kıy- 37 http://www.mortgagecases.com/laws/ (erişim tarihi, 06.03.2011) 38 Cansu Şarkkaya, Kurumları ve Araçlarıyla Konut Finansmanı : ABD ve Türkiye Örne- ği, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2007, İstan- bul s. 90 39 Şarkkaya, s. 104. 40 Şarkkaya, s. 92. 41 Şarkkaya, s. 96. TBB Dergisi 2011 (97)   Bilal CAN 263 met karşılığı devrederler. Özel amaçlı kuruluş, devraldığı alacakları kısa, orta ve uzun vadeli menkul kıymet haline dönüştürür ve bun- ları yatırımcılara satar. Yatırımcılara alacak havuzundaki varlıkların getirilerinden ödeme yapılır. Varlıklar kaynak şirketin iflas riskinden izole edilerek özel amaçlı kuruma devredilmektedir 42 . Özel amaçlı ku- rum menkul kıymetleştirilen alacakları varlığa dayalı menkul kıymet sahipleri yararına elinde bulundurmakta ve kullanmaktadır 43 . Özel amaçlı kurum iflasa tabi değildir. ABD sisteminde düzenleyici yapı ve yasal sistem dağınıktır. ABD finans piyasalarında otorite yapısının dağınık olması ve her düzenleyi- ci ve denetleyici otoritenin kendine has düzenleme ve uygulamayı ge- liştirmesi hukuki yapının karmaşıklaşmasına neden olmuştur. Ayrıca, uygulamada olan düzenlemelerin yerel ve merkezi düzenleme olarak ayrılması hukuki yapıyı daha da karışık bir hale getirmiştir 44 . Mortgage piyasalarının isleyişiyle ilgili olarak ABD’de de yürür- lükte olan temel kanun ve düzenlemeler aşağıda verilmiştir 45 . • Hileleri Durdurma Kanunu (Stop Fraud Act), • Banka Gizliliği Kanunu (Bank Secrecy Act) • Adil Kredi Raporlama Kanunu (Fair Credit Reporting Act-FCRA) • Borclanma Limitleri (Lending Limits) • Finansal Gizlilik Hakları Kanunu (Right to Financial Privacy Act) • 2002 Sarbanes-Oxley Kanunu (Sarbanes-Oxley Act of 2002) • Amerikan Vatandaslık Yasası (USA Patriot Act) • Kredilerde Doğru Bilgilendirme Kanunu (The Truth in Lending Act-TILA) • Konut Sahipliği ve Sermayeyi Koruma Kanunu (The Home Ow- nership and Equity Protection Act-HOEPA) • Kredilerde Fırsat Esitliği Kanunu (The Equal Credit Opportunity Act-ECOA) 42 Fahri Dutçu, İpotekli Konut Finansmanı Sisteminde Menkul Kıymetleştirme, Akdeniz Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2009, Antalya s. 41 v.d. 43 Halil Doğru, Menkul Kıymetleştirme ve Mortgage, Doğru Hukuk Yayınları, 2007, İstanbul, s. 17. 44 BDDK Çalışma Tebliği, ABD Mortgage Krizi, sayı 3:Ağustos 2008 s. 20. 45 BDDK Çalışma Tebliği, s. 20. v.d. İpotekli Konut Finansmanına Yönelik Hukuki Düzenlemeler ve Diğer Ülkelerle Mukayesesi264 • 2007 İyi Niyetli Borclanma ve Mortgage Reform Kanunu (The Mortgage Reform and Anti- Predatory Lending Act of 2007) • 2007 Ödünç Alanları Koruma Kanunu (Borrower’s Protection Act of 2007) • İflas Kanununda Değişiklikler (Bankruptcy Code Changes ) • Konut Mortgage Aracıları ve Kredi Düzenleyicileri Kanunu (Resi- dential MortgageBrokers and Loan Originators Act) • 2008 Mortgage Borçları Af Kanunu (The Mortgage Forgiveness Debt Act of 2008) • FED Duzenlemeleri (Federal Reserve Regulations) 3.2. İngiltere İngiltere’de konut finansman kurumları, yapı toplulukları, Tica- ret Bankaları ve yerel organizasyonlardan oluşmaktadır. İngiltere’de- ki krediler; kısa dönem faiz oranlarına bağlı değişken oranlı krediler, uzun dönem faiz oranlarına bağlı değişken oranlı krediler, ön ödeme- siz uzun dönemli sabit oranlı krediler ve serbest ön ödemeli uzun dö- nemli sabit oranlı kredilerden oluşmaktadır 46 . 3.3. Almanya Almanya’da konut finansmanı Yapı Tasarruf Sandıkları, ipotek bankaları ve kooperatif bankaları vasıtasıyla sağlanmaktadır. Bu ku- ruluşlar kaynaklarının uzun vadeli ipotekli krediler şeklinde kullan- dırmaktadırlar. Kısa vadeli kredi açmaları yasaktır. Bu kurumlar uzun vadeli kredi verebilmek için gerekli fonları ipoteğe dayalı tahvil ihraç ederek sağlamaktadırlar 47 . 3.4. Fransa Fransa’da Credit Foncier de France (Fransa Taşınmaz Kredisi) isimli devlet destekli kredi kuruluşu tarafından 20 yıla kadar vade- li ipotek karşılığı borç vermekte ve ipotek tahvilleri ihraç etmektedir. Ayrıca konut tasarruf projeleriyle finansman kurumları gayrimenkul 46 Ayşegül Durmaz, İpotekli Konut Finansman Sistemi (Mortgage) ve Bu Sistemi Uygulayan Ülkelerde Mortgage Kullanım Miktarlarına Etki Eden Faktörlerin Analizi, Muğla Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi,2007, Muğla, s. 38. 47 Durmaz, s. 37. TBB Dergisi 2011 (97)   Bilal CAN 265 sermaye piyasasında faaliyette bulunabilmektedirler. Tasarruf banka- ları ve ticari bankalar da bu alanda faaliyet yürütmektedirler. Menkul kıymetleştirmeye yönelik ihraçlar Fonds Common de Craences (Ala- caklar Ortak Fonu-özel amaçlı kurum) tarafından yapılmaktadır 48 . 3.5. İspanya İspanya’da Avrupa’nın en eski ipotek bankalarından biri olan Mortgage Bank of Spain sadece ipotek kredisi vermek amacıyla 1872 yılında kurulmuştur. İspanya ipotek piyasasında ayrıca, birleşik tasar- ruf bankaları, ticaret bankaları ve diğer uzman ipotek finans kurum- ları görev yapmaktadır. İspanya’da menkul kıymetleştirmeye ilişkin uygulamalar 1991 yılında kabul edilen bir yasa ile başlamış ve ipoteğe dayalı menkul kıymet ihracı gerçekleştirilmiştir 49 . 3.6. Bulgaristan İpoteğe dayalı gayrimenkul kredilerine ilişkin yasal altyapı Ban- kalar Kanunu, Kişisel Verileri Toplama Kanunu, İpotek Bankacılığı Kanunu ve İcra İflas Kanunu ile düzenlenmiştir. Bu yasal düzenleme- lerle temerrüt riskinin tespitine yönelik veri bankası oluşturulmuştur. İpoteğe dayalı Tahvilat Kanunu ikincil piyasaya ilişkin temel yasal dü- zenlemedir. Faaliyet gösteren tüm bankaların ipoteğe dayalı menkul kıymet ihraç etmeleri mümkündür 50 . 3.7. Romanya İpotek Kredisi Kanunu ve Bankalar Kanunu’na göre tüm bankalar ipoteğe dayalı gayrimenkul kredisi verebilmektedirler. İpoteğe Dayalı Kredi Kanunu uzmanlaşmış gayrimenkul finansmanı kuruluşlarının da kurulabilmesine imkan vermektedir. İpotek Kredisi Kanunu ipo- teğe dayalı menkul kıymetlere yönelik temel düzenlemeler yapmıştır. Ancak bu kanunla birincil pazara ilişkin düzenlemeler yapılmış olup, ikincil pazara ilişkin düzenlemeler bulunmamaktadır 51 . 48 Durmaz s. 39. 49 Ali Hepşen, Gelişmiş Ülkelerdeki İpoteğe Dayalı Menkul Kıymetleştirme Uygulama- ları, http://www.alomaliye.com/2008/ali_hepsen_gelismis.htm (erişim tarihi 06.03.2011) 50 Cem Karakaş ve Onur Özsan, Türkiye’de ve Doğu Avrupa Ülkelerinde İpoteğe Dayalı Menkul Kıymet Piyasalarının Durumu, Active Dergisi, Mayıs-Haziran 2004, s. 8. http://www.makalem.com/Search/ArticleDetails.asp?nARTICLE_id=3027 (eri- şim tarihi : 07.03.2011) 51 Karakaş ve Özsan, a.g. makale, s. 9. İpotekli Konut Finansmanına Yönelik Hukuki Düzenlemeler ve Diğer Ülkelerle Mukayesesi266 3.8. Hırvatistan İpotek ve birincil pazarın yasal alt yapısı yetersizdir. İcra ev iflas mevzuatında paraya çevirmeyle ilgili boşluklar bulunmaktadır. Tapu kayıtları yetersizdir. Taşınmazların bir çoğunun tapu kaydı bulunma- maktadır. İpoteğe dayalı menkul kıymetlere ve ikincil piyasalara yönelik yasal düzenlemeler bulunmamaktadır. Ancak Bireysel Emeklilik Kanu- nu çerçevesinde ipoteğe dayalı menkul kıymetler işlem görmektedirler 52 . Sonuç Bir çok ülkede konut finansmanını sağlamak üzere çeşitli yasal dü- zenlemeler yapılmıştır. Bu yasal düzenlemelerle, konut finansmanına devlet ya doğrudan müdahil olmakta ya da düzenleyici ve denetleyi- ci bir konumda bulunmaktadır. Konut finansmanı, doğrudan finans- man, sözleşme, mevduat finansmanı ve ipotek bankası sistemleriyle sağlanabilmektedir. Konut finansmanı yönünden özellik arz eden sistem ipotek bankası sistemidir. Bu sistem Avrupa ve Amerika Birleşik Devletleri’nde farklı uygulamalara sahiptir. Türkiye’de oluşturulmaya çalışılan ipotekli ko- nut finansmanı sistemi bu iki sistemden de özellikler taşımaktadır. Türkiye’deki ipotekli konut finansmanına ilişkin hukuki yapı in- celendiğinde; • sistemin dayanağını oluşturan temel bir kanun olmadığı, • sistemin dayanağını oluşturan 5582 sayılı kanunun bir çok kanun- da değişik ve eklemeler yapan bir kanun olduğu, • bu kanunlarda ipotekli konut finansmanına ilişkin özel düzenle- meler yapılmış olduğu, • sistemin temelinde tüketicinin yer almasına rağmen tüketicilere yönelik yeterli düzenlemelerin olmadığı, • sistemin işleyişinin düzenlenme ve denetlenmesinin idari kurulu- şa (SPK) bırakıldığı, • ikincil piyasalara ilişkin uygulamalarla yeni değişik ve düzenle- melerin gündeme gelebileceği • görülebilmektedir. 52 Karakaş ve Özsan, a.g. makale. s. 9. TBB Dergisi 2011 (97)   Bilal CAN 267 • Türkiye’deki ipotekli konut finansmanına ilişkin hukuki yapı baş- lıca ülkelerle karşılaştırıldığında; • ABD, İngiltere, Almanya, Fransa ve İspanya örneklerine göre ge- ride olduğu, • Romanya, Bulgaristan ve Hırvatistan gibi ülkelere göre çok daha ileride olduğu görülmektedir. KAYNAKLAR Ali Hepşen, Gelişmiş Ülkelerdeki İpoteğe Dayalı Menkul Kıymetleştirme Uygulamaları, http://www.alomaliye.com/2008/ali_hepsen_ge- lismis.htm (erişim tarihi 06.03.2011) Ayşegül Durmaz, İpotekli Konut Finansman Sistemi (Mortgage) ve Bu Sistemi Uygulayan Ülkelerde Mortgage Kullanım Miktarlarına Etki Eden Faktörlerin Analizi, Muğla Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi,2007, Muğla. BDDK Çalışma Tebliği, ABD Mortgage Krizi, sayı 3:Ağustos 2008. Cansu Şarkkaya, Kurumları ve Araçlarıyla Konut Finansmanı : ABD ve Türkiye Örneği, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2007, İstanbul. Cem Karakaş ve Onur Özsan, Türkiye’de ve Doğu Avrupa Ülkelerinde İpoteğe Dayalı Menkul Kıymet Piyasalarının Durumu, Active Dergisi, Mayıs-Haziran 2004. http://www.makalem.com/Search/Article- Details.asp?nARTICLE_id=3027 (erişim tarihi : 07.03.2011) Erdem Gülşen, İpotekli Konut Finansman Sistemi Mortgage, Kadir Has Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul, 2008. Fahri Dutçu, İpotekli Konut Finansmanı Sisteminde Menkul Kıymetleştir- me, Akdeniz Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2009, Antalya. Hakan Habercuma, Mortgage Konut Finansman Sistemi ve Türkiye’de- ki Yapı, M.Ü. Bankacılık ve Sigortacılık Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul, 2006. İpotekli Konut Finansmanına Yönelik Hukuki Düzenlemeler ve Diğer Ülkelerle Mukayesesi268 Halil Doğru, Menkul Kıymetleştirme ve Mortgage, Doğru Hukuk Yayın- ları, 2007, İstanbul. http://en.wikipedia.org/wiki/Mortgage_law (erişim tarihi, 06.03.2011) http://www.mortgagecases.com/laws/ (erişim tarihi, 06.03.2011) http://www.spk.gov.tr/duyurugoster. aspx?aid=2008430&subid=0&ct=c (erişim tarihi: 01.03.2011) Jack Guttentag, The Mortgage Encyclopedia, Secondth Edition McGrav Hill, mortgage maddesi,2010, s. 138 Kemal Oğuzman ve Özer Seliçi, Eşya Hukuku, 9. Bası, İstanbul: Filiz Kitabevi, 2002. Murat Aydoğdu, Konut Finansman Sistemi (Mortgage) ve Sözleşmeleri, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi Cilt: 9, Sayı: 1, 2007. Murat Berberoğlu, Mortgage-İpotekli Konut Finansman Sistemi ve Bu Sis- temin Türkiye’de Uygulanabilirliği, Uluslararası İktisadi ve İdari İn- celemeler Dergisi Sayı: 2, 2009. Mustafa Topaloğlu, Mortgage Kredilerinde Erken Ödeme Ücreti (Cezası), Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 12, 2008, sayı 1-2. West’s Encyclopedia Of American Law, Thomson Gale, Secondth Edi- tion, Volume 7, 2005, USA. Yücel Ayrıçay ve Uğur Yıldırım, İpoteğe Dayalı Konut Finansman Sistemi ve Son Düzenlemeler Işığında Sistemin Türkiye’de İşleyi- şi, Selçuk Üniversitesi Karaman İ.İ.B.F. Dergisi, Sayı: 12, Haziran 2009.