AVRUPA BİRLİĞİ MEVZUATI IŞIĞINDA
YENİ TÜRK TİCARET KANUNU UYARINCA
TİCARİ İŞLEMLERDE GEÇ ÖDEME VE
KOBİ’LERİN KORUNMASI
LATE PAYMENT AND PROTECTION OF SME’S IN COMMERCIAL
TRANSACTIONS UNDER THE NEW TURKISH COMMERCIAL
CODE IN LIGHT OF THE EUROPEAN UNION LEGISLATION
Pınar GÜZEL
*
Özet: Avrupa Birliği mevzuatına uygun olarak Yeni TTK tarafın-
dan getirilen yeniliklerden biri de ticari işletmeler arasındaki tedarik
sözleşmelerinde geç ödemeye ilişkin hükümdür. Yeni TTK uyarınca,
ticari tedarik sözleşmelerinde ödeme süreleri faturanın veya faturaya
eşdeğer bir ödeme talebinin alınmasını veya malların veya hizmetlerin
alınmasını veya incelenerek kabul edilmesini takip eden 60 günü geçe-
mez. Buna karşılık, açıkça kararlaştırılmış olması ve tedarikçi aleyhine
ağır bir haksız durum yaratmaması halinde daha uzun bir ödeme sü-
resi öngörülebilir. Her halükarda, tedarikçinin küçük veya orta ölçekli
bir işletme, tarımsal veya hayvansal üretici olduğı veya alıcının büyük
ölçekli bir işletme olduğu hallerde daha uzun bir ödeme süresi öngö-
rülemez. Buna ek olarak, ödeme tarihinin veya süresinin sözleşmede
belirtilmemiş veya 60 günü aşan ve 60 gün kuralına istisna teşkil eden
hallerden birinin kriterlerine uymayan bir şekilde belirtilmiş olması ha-
linde, malları veya hizmetleri almasına rağmen ödeme yapmayan alıcı
Yeni TTK’da belirtilen ilgili sürenin sonunda mütemerrit sayılır ve teda-
rikçi otomatik olarak faize hak kazanır.
Anahtar Kelimeler: geç ödeme, küçük ve orta ölçekli işletme, te-
darik sözleşmeleri
Abstract: One of the changes introduced by the New TCC in line
with the European Union legislation is the provision on late payments
under supply agreements between commercial enterprises. Pursuant
to the New TCC, payment periods in commercial supply agreements
may not exceed 60 days following the receipt of the invoice or an
equivalent payment request or receipt or review and acceptance of
goods or services. However, a longer payment period may apply if it is
explicitly agreed and not grossly unfair to the supplier. In any case, a
longer payment period will not apply to supply agreements where the
supplier is a small or medium sized enterprise, agricultural producer
or farmer or the buyer is a large scale corporation. In addition, if the
1
*
Avukat, İstanbul Barosu.
makaleler / articles
Avrupa Birliği Mevzuatı Işığında Yeni Türk Ticaret Kanunu Uyarınca ...320
payment date or period is not specified in the agreement or is specified
for a period exceeding 60 days and does not meet the criteria set forth
to qualify as an exception to the 60-day rule, then a buyer who does
not effect payment despite having received the relevant goods or
services will be deemed in default and the supplier will automatically
be entitled to an interest payment at the end of the relevant period
specified under the New TCC in addition to any costs incurred for
collection of payment.
Keywords: late payment, small end medium-sized enterprises,
supply agreements
GİRİŞ
14 Şubat 2011 tarihli ve 27846 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (Yeni TTK), genel gerekçesinde belirtil-
diği üzere Avrupa Birliği düzenlemelerine uyum amacıyla hazırlanan
birçok yeni hüküm içermektedir. Anılan hükümlerden biri olan Mad-
de 1530/fıkra 2 ve devamındaki düzenlemeler, borçlar hukukundaki
temerrüt düzenlemelerinin yanı sıra, mal ve hizmet tedariki amacıyla
ticari işletmeler arasında yapılan işlemlerde görülen geç ödemeler için
ayrık bir düzenleme getirmektedir. Söz konusu düzenleme özellikle
küçük ve orta ölçekli işletmeleri (KOBİ’leri) mal veya hizmet sağlayı-
cı olarak yer aldıkları ticari işlemlerde geç ödemelere karşı korumayı
amaçlamaktadır. Düzenlemeye esas teşkil eden mevzuat, Avrupa Par-
lamentosu ve Konseyi’nin aynı konudaki 29 Haziran 2000 tarihli ve
2000/35/EC sayılı Ticari İşlemlerde Geç Ödemeyle Mücadele başlıklı
direktifini değiştiren, 16 Şubat 2011 tarihli ve 2011/7/EU sayılı Ticari
İşlemlerde Geç Ödemeyle Mücadele başlıklı direktiftir (Direktif).
1
Bu
husus Yeni TTK’nın görüşüldüğü oturumlara ilişkin meclis tutanakla-
rında açıkça ifade bulmaktadır.
2
Söz konusu Direktif’in uygulanması
ile özellikle Türkiye’deki KOBİ’lerin yaşadığı bürokratik ve mali prob-
lemlere çözüm getirilmesi, Türk girişimcilerin uluslararası piyasalar-
daki rakiplerinin kendi ülkelerinde faydalandıkları koruma ve kolay-
lıklarından faydalanabilmeleri amaçlanmaktadır.
3
1
Avrupa Birliği Resmi İnternet Sitesi, http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/
LexUriServ.do?uri=OJ:L:2011:048:0001:0010:EN:PDF, Erişim Tarihi: 12.09.2011
2
Türkiye Büyük Millet Meclisi Resmi İnternet Sitesi, http://www.tbmm.gov.tr/
develop/owa/tutanak_g_sd.birlesim_baslangic?P4=20839&P5=B&PAGE1=1&P
AGE2=143, Erişim Tarihi: 12.09.2011
3
Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Resmi İnternet Sitesi, 16.01.2011 tarihli Basın
TBB Dergisi 2011 (96) Pınar GÜZEL321
Bu çalışmanın ilk bölümünde Direktif hükümleri ve Direktif’e esas
teşkil eden Avrupa Birliği politikaları ile bunların Yeni TTK düzenle-
mesine aktarımı incelenecektir. İkinci bölümde ise, Yeni TTK Madde
1530/fıkra 2 vd. hükümlerinde yer alan genel düzenleme ve münhası-
ran KOBİ’lere uygulanacak koruma hükümleri üzerinde durulacaktır.
I. KOBİ’lere ve Geç Ödemeye İlişkin Avrupa Birliği Politikaları
ve İlgili Mevzuat
A. Avrupa Birliği’nin KOBİ’lere İlişkin Politikalarının Geç Ödeme
Düzenlemelerine Etkisi
1. Avrupa Birliği Politikaları Çerçevesinde KOBİ’ler
Avrupa Birliği Komisyonu’nun 6 Mayıs 2003 tarihli ve 2003/361/
EC sayılı tavsiye kararı uyarınca Avrupa Birliği mevzuatı çerçevesinde
KOBİ’ler “250 kişiden az çalışanı, 50 milyon Avro’dan daha düşük bir yıl
lık cirosu ve/veya 43 milyon Avro’yu geçmeyen bir yıllık bilançosu bulunan
işletmeleri” ifade etmektedir.
4
Avrupa Birliği üye ülkelerinin Amerika
Birleşik Devletleri ve Japonya ile aralarındaki yenilikçilik ve AR-GE
açığını kapatabilmek ve bilgi tabanlı bir ekonomiye geçişi sağlayarak
daha fazla sayıda ve daha kaliteli iş imkanları yaratabilmek için uygu-
lamaya koyduğu Lizbon Stratejisi, istihdamda önemli bir rol oynayan
KOBİ’lerin önündeki bürokratik ve finansal engellerin kaldırılmasını
da amaçlamaktadır.
5
Bu doğrultuda, Avrupa Birliği Komisyonu, 25
Haziran 2008 tarihinde KOBİ’lerin ihtiyaçlarının ön plana çıkarılması
amacıyla “AB için Küçük İşletmeler Yasası”nı (A Small Business Act for
Europe)kabul etmiştir.
6
Söz konusu Avrupa Komisyonu metni, teknik
hukuk açısından bir yasa olmayıp, konuya önem verilmesi amacıyla
Duyurusu, http://www.sanayi.gov.tr/PressReleases.aspx?dataID=233, Erişim
Tarihi: 12.09.2011
4
Avrupa Birliği Resmi İnternet Sitesi, http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/
LexUriServ.do?uri=OJ:L:2003:124:0036:0041:en:PDF, Erişim Tarihi: 12.09.2011
5
Yücel Eda Erkan, Avrupa Küçük İşletmeler Yasası Komisyon Bildirimi, Avrupa
Birliği Genel Müdürlüğü Sanayi Sektörü Dairesi, 2008, http://www.
ekonomi.gov.tr/upload/DA5840A1-D8D3-8566-4520591450E86CEA/
K%C3%9C%C3%87%C3%9CK%20%C4%B0%C5%9ELETMELER%20YASASI.
pdf, Erişim Tarihi: 12.09.2011
6
Avrupa Birliği Resmi İnternet Sitesi, http://eur- lex.europa.eu/LexUriServ/
LexUriServ.do?uri=COM:2008:0394:FIN:en:PDF, Erişim Tarihi: 12.09.2011
Avrupa Birliği Mevzuatı Işığında Yeni Türk Ticaret Kanunu Uyarınca ...322
bu şekilde adlandırılmıştır. Bu düzenlemede KOBİ’lerin rekabet gü-
cünü arttırmak amacıyla politika ve hukuk alanlarında “Önce Küçük
Düşünün” (Think Small First) prensibinin altı çizilmekte, müteşebbislik
teşvik edilmekte ve Avrupa Birliği ekonomisinin merkez kavramların-
dan biri olarak kapsamlı bir KOBİ politikası ortaya konmaktadır. Anı-
lan yasada KOBİ’lerin ekonomik açıdan güçlendirilmesi 10 farklı baş-
lık altında toplanan prensipler çerçevesinde formüle edilmiştir. Anılan
prensipler arasında “girişimcilerin ve aile işletmelerinin zenginleşeceği ve
ödüllendirileceği bir iş ortamı yaratmak” ve “KOBİ’lerin finansmana erişim
lerinin kolaylaştırılması ve ticari ödeme işlemlerinin zamanında yapılmasını
destekleyici bir yasal mevzuat ve iş ortamının geliştirilmesi” de yer almak-
tadır.
7
Bu çerçevede, KOBİ’lerin diğer problemlerin yanısıra, geç öde-
me sebebiyle yaşadıkları finansal zorluklara da çözüm önerileri sunan
yasal düzenlemelerin geliştirilmesi hedeflenmektedir.
2. Özellikle KOBİ’lerin Taraf Olduğu İşlemler Bakımından Geç
Ödemelere İlişkin Mevzuat
Avrupa Birliği mevzuat çalışmaları çerçevesinde birçok büyük ve
güçlü ticari işletmenin mal ve hizmet tedariki sözleşmeleri kapsamında
geç ödemeyi bir finansman aracı olarak kullandığı, ancak bu aracın bü-
yük işletmelerce kendilerine mal ve hizmet tedarik eden işletmeleri çok
güç durumda bıraktığı, finansal durumlarını sarstığı ve rekabet güç-
lerini azalttığı tespit edilmiştir. Avrupa Birliği Komisyonu tarafından
Direktif’in gerekçesinde de belirtildiği üzere, söz konusu olgu en çok
KOBİ’leri olumsuz yönde etkilemektedir.
8
Bu çalışmalar ışığında ve AB
için Küçük İşletmeler Yasası’ndaki amaçları gerçekleştirmek amacıyla,
Avrupa Parlamentosu ve Konseyi’nin aynı konudaki 29 Haziran 2000
tarihli ve 2000/35/EC sayılı Ticari İşlemlerde Geç Ödemeyle Mücadele
başlıklı direktifte, özellikle KOBİ’leri korumak amacıyla, üye devletle-
rin uymakla yükümlü olacağı belirli kurallar konmuştur. 2011 yılında
yürürlüğe konan Direktif ile bu alandaki genel prensipler daha detaylı
olarak düzenlenerek ortaya konmuştur. Direktif’e ilişkin 8 Nisan 2009
tarihli Komisyon Etki Değerlendirmesinde geç ödeme sorununun temel
7
Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleri Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığı
Resmi İnternet Sitesi, http://www.kosgeb.gov.tr/Pages/UI/UluslarArasiIliskiler.
aspx?refIn=35, Erişim Tarihi: 12.09.2011
8
Avrupa Birliği Resmi İnternet Sitesi, http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/
LexUriServ.do?uri=COM:2009:0126:FIN:en:PDF, Erişim Tarihi: 12.09.2011
TBB Dergisi 2011 (96) Pınar GÜZEL323
sebepleri olarak tedarikçi ve müşteri arasındaki ekonomik farklılıklar,
krizin yatırım imkanlarına ve finansman açığına etkisi, finansman ve
kredi imkanlarına erişimin zorlaşması, işletmelerin borç ve alacak ta-
kibi ile ilgili iç sistemlerindeki zayıflık ve hukuken yeterli düzenleme-
lerin yapılmamış olması sayılmakta ve genel bir değerlendirme netice-
sinde Direktif’te düzenlenen önlemlerin olumlu sonuç vereceği ifade
edilmektedir.
9
Üye devletler iç hukuk sistemlerindeki düzenlemeleri
2013 yılına kadar Direktif ile uyumlu hale getirmekle mükelleftir.
Direktif’in 1’inci Maddesinde, düzenlemenin amacının iç piyasa-
nın sağlıklı işlemesi ve özellikle KOBİ’ler başta olmak üzere tüm te-
şebbüsler açısından rekabet ortamının güçlendirilmesi olduğu açıkça
belirtilmektedir.
B. Direktif’te Yer Alan “Ağır Haksız” (“ Grossly Unfair”)
Koşul Kavramı ve Avrupa Birliği Düzeyinde Geç Ödemeyle
Mücadelede Göz Önünde Bulundurulacak İlkeler
1. Ağır Haksız Durum Yaratan Sözleşme Hükümlerinin Sonuçları
Direktif’te geç ödemeye ilişkin yer verilen düzenlemelerin büyük
ölçüde Yeni TTK’nın 1530. Maddesi hükümlerinde yer alan düzen-
lemelere kaynak teşkil ettiği görülmektedir ve bu sebeple Direktif’in
içeriğine kısaca değinmekte fayda görülmektedir. Direktif’in Madde
7/paragraf 1 hükmünde mal veya hizmet tedariki sözleşmelerinde te-
darikçi aleyhine “ağır haksız durum” olarak tanımlanabilecek ve ilgili
sözleşme maddesini geçersiz kılabilecek hallere ilişkin detaylı bir açık-
lamaya yer verilmiştir.
10
Alacaklı tedarikçi aleyhine ağır haksız bir şartın varlığından söz
edebilmek için,
• kabul edilen ticari teamülün ağır ve dürüstlük kuralına aykırı ih-
lali ve
• adil işlem,
• mal veya hizmetin niteliği ve
9
Avrupa Birliği Resmi İnternet Sitesi, http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/
LexUriServ.do?uri=SEC:2009:0315:FIN:en:PDF, Erişim Tarihi: 12.09.2011
10
Yeni TTK Direktif’e paralel olarak mal veya hizmet tedarik eden alacaklının
aleyhine ağır haksız durum yaratılmasını engellemeyi amaçlamakla beraber,
söz konusu ağır haksız duruma ilişkin bir tanım vermemektedir, dolayısıyla bu
konuda mehaz düzenleme olarak Direktif’i incelemek yerinde olacaktır.
Avrupa Birliği Mevzuatı Işığında Yeni Türk Ticaret Kanunu Uyarınca ...324
• borçlunun faiz ve ödeme süresi ile ilgili kurallara aykırı hareket
etmek için objektif bir sebebi bulunup bulunmadığı
gibi hususlar da dahil olmak üzere her bir sözleşme ilişkisi açı-
sından tüm şartların göz önünde bulundurulması gerekecektir. Bu
anlamda, somut olayın koşulları dahilinde, örneğin kanuni faizin
ödenmemesine ilişkin bir sözleşme hükmü ağır haksız bir koşul olarak
değerlendirilebilecektir. Direktif, ağır haksız durum yaratan bir koşu-
lun varlığı halinde, söz konusu sözleşme koşulunun geçersiz olacağını
ve alacaklının geç ödeme dolayısıyla uğrayacağı zararlara ilişkin bir
tazminat talebinin söz konusu olabileceğini belirtmektedir. Direktif’e
göre alacaklının geç ödeme dolayısıyla uğrayacağı zararlara ilişkin
tazminat talebi asgari 40 Avro değerinde sabit bir meblağ ile buna ek
olarak talep edilecek makul bir tutarın toplamından oluşacaktır.
11
2. Geç Ödemeyle Mücadele Konusunda Yeni TTK’da Yer
Verilmeyen Direktif Düzenlemeleri
Yeni TTK’da aynen yer verilen hükümlerin yanı sıra, Direktif’te
Avrupa Birliği politikaları çerçevesinde üye devletlerin uymakla yü-
kümlü olduğu başka bir takım hususlara da yer verilmiştir, ancak bu
hususların Türkiye uygulaması açısından Yeni TTK’ya alınması Türk
kanun koyucusu tarafından gerekli ve yerinde görülmemiştir.
Bunlardan ilki, üye devletlerin, tarafların sözleşmelerinde açıkça
malların tesliminden önce mülkiyetin muhafaza edilmesine dair bir
kayda yer vermiş olmaları kaydıyla, ödeme yapılmadan mülkiyetin te-
darikçiden diğer tarafa geçmeyeceğine dair bir düzenlemeye yer ver-
meleri gerektiğidir. Yeni TTK’nın Madde 1530 hükmünde geç ödeme-
ye ilişkin böyle bir sonuç düzenlenmemiştir. Benzer şekilde Direktif,
üye ülkelerin borçlu aleyhine yürütülen borçların yeniden yapılandı-
rılması ve iflas işlemleri gibi hususları anılan düzenleme kapsamından
çıkarabileceklerini ifade etmektedir. Direktif ayrıca, Avrupa Birliği ku-
rumlarının geç ödeme hususundaki hassasiyetine paralel biçimde, söz
konusu düzenleme tahtında mevcut haklar ve yükümlülükler ile ilgili
olarak üye devletlerin toplumu bilgilendirme, özellikle ilgili faiz oran-
11
Yeni TTK’da da buna paralel şekilde, alacaklı tedarikçi açısından ağır haksız
durum yaratan sözleşme hükümlerinin geçersiz olacağını ifade edilmektedir ve
alacaklının alacağını tahsili için talep edebileceği asgari tazminat tutarının yıllık
bazda sabit bir tutar olarak belirlenerek Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası’nca
ocak ayında ilan edileceği belirtilmektedir.
TBB Dergisi 2011 (96) Pınar GÜZEL325
larının kamuya açıklanması ve güncellenmesi konularında tabi olacak-
ları yükümlülükleri özel olarak düzenlemektedir. Üye devletlerin geç
ödemelere karşı ticari işlemlere taraf olacak kişi ve kurumları bilinç-
lendirme kampanyaları düzenleyebilecekleri, bu hususta profesyonel
kurallar getirmeleri veya geç ödemeden kaynaklanan ihtilaflara özgü
kolaylaştırılmış takip prosedürleri öngörebilecekleri ifade edilmekte-
dir. Yine Direktif’te kamu kurumları ile özel kişiler arasında akdedilen
ticari işlemlere ilişkin sözleşmeler ile ilgili düzenlemelere de yer veril -
miştir, Yeni TTK ise bu tür hükümleri içermemektedir.
Anılan hükümler yukarıda belirtildiği üzere Avrupa Birliği mev-
zuatına hakim olan piyasanın iyi işleyişini sağlama ve rekabet ortamını
koruyarak güçlendirme ilkeleri ışığında hazırlanmış olup, Türk kanun
koyucusu tarafından Yeni TTK’nın hazırlanması aşamasında kapsam
dışında bırakılmıştır.
II. Yeni TTK Uyarınca Ticari İşlemlerde Geç Ödeme ve KOBİ’lerin
Korunması
Yeni TTK’nın 1530. Maddesinde ticari işletmeler arasında akde-
dilen mal veya hizmet tedariki sözleşmelerinde geç ödemenin sonuç-
ları düzenlenmektedir. Bu sonuçların incelenmesine geçmeden önce
terminoloji üzerinde durmakta fayda görülmektedir. “Ticari işletme”,
Yeni TTK’nın 11. Maddesinde “esnaf işletmesi için öngörülen sınırı aşan
düzeyde gelir sağlamayı hedef tutan faaliyetlerin devamlı ve bağımsız şekil
de yürütüldüğü işletme” olarak tanımlanmaktadır, “KOBİ”ler ise Yeni
TTK’nın 1522. Maddesinde belirtildiği üzere, Yeni TTK tahtında çıka-
rılacak bir yönetmelik ile tanımlanacaktır. Mevcut durumda Yeni TTK
Madde 11’de belirtilen şartları taşımayan KOBİ’lerin ticari işletme
sayılamayabileceği, ticari işletme kavramının KOBi kavramına göre
daha dar bir kavram olduğu yönünde görüşler ileri sürülmektedir.
12
Nitekim 18.11.2005 tarih ve 25997 sayılı mevcut Küçük ve Orta Bü-
yüklükteki İşletmelerin Tanımı, Nitelikleri ve Sınıflandırılması Hak-
kında Yönetmelik uyarınca da KOBİ kavramı 4. Maddede belirtilen
istihdam, ciro ve bilanço kriterlerini taşıyan ve yönetmelikte mikro
işletme, küçük işletme ve orta büyüklükteki işletme olarak sınıflandı-
rılan “ekonomik birimler” olarak ifade edilmektedir ve Yeni TTK’daki
12
Korkut Özkorkut, “1522. Madde Açısından Türk Ticaret Kanunu Tasarısının Küçük ve
Orta Ölçekli İşletmelere Bakışının Değerlendirilmesi”, Banka ve Ticaret Hukuku Dergisi,
Ankara 2009, C XXV, S.3, s. 159.
Avrupa Birliği Mevzuatı Işığında Yeni Türk Ticaret Kanunu Uyarınca ...326
ticari işletme tanımından uzaktır. Bu görüşe itibar edildiğinde, Yeni
TTK Madde 1530’da KOBİ’lere açıkça atıf yapılmayan hükümlerin ti-
cari işletme kriterlerini yerine getirmeyen KOBİ’lere uygulanamayaca-
ğı gibi bir çıkarım yapmak mümkün ise de, maddenin amacı ve mehaz
Direktif hükümleri gözetilerek buradaki ticari işletme ifadesini orga-
nizasyonel ve dolayısıyla daha ziyade ekonomik anlamda bir “işletme”
olarak algılamak daha makul görünmektedir. Belirtilmelidir ki, söz
konusu açıklamalar esasen teorik tartışmaların ürünü olup, daha zi-
yade ekonomik bir kavram olan KOBİ ile tamamen hukuki bir kavram
olan ticari işletmenin geç ödemelere ilişkin mezkur maddede bir arada
kullanılmış olmasının nasıl yorumlanacağı hususu Yeni TTK’nın yü-
rürlüğe girmesini müteakip verilecek yargı kararları ile belirlenecektir.
A. Yeni TTK Madde 1530 Kapsamında Geç Ödemenin Genel Sonuçları
1. Ödeme Tarihinin veya Süresinin Belirli Olduğu Durumlar
a) Peşin Ödemeler Bakımından Geç Ödeme
Yeni TTK Madde 1530/fıkra 2 vd. hükümlerine göre, ticari iş-
letmeler arasında mal veya hizmet tedariki işlemlerinde geç ödeme
halleri söz konusu olduğunda, sözleşmede ödeme tarihi veya süresi
belirtilmiş ise, mal veya hizmeti tedarik eden alacaklıya sözleşmede
öngörülen tarihte veya sürede ödeme yapmayan borçlu, gecikmeden
sorumlu tutulamayacağı haller dışında, ihtara gerek olmaksızın temer-
rüde düşmüş sayılacaktır ve sözleşmede şart koşulmamış olsa dahi söz
konusu tarihten itibaren işleyecek temerrüt faizini ödemekle yükümlü
olacaktır. Bu düzenleme ile Yeni TTK, 6762 sayılı mevcut Türk Ticaret
Kanunu’nun Madde 20/fıkra 3 hükmünde yer alan, tacirler arasında
diğer tarafı temerrüde düşürmek için yapılacak ihbar veya ihtarların
geçerliliğini noter marifetiyle, iadeli taahhütlü mektupla veya telgrafla
veya Yeni TTK’nın Madde 18/fıkra 3 eklemesiyle güvenli elektronik
imza kullanılarak gönderilecek e-posta yoluyla gönderilmeye bağla-
yan emredici düzenlemeyi, mal veya hizmet tedarikinde geç ödeme
bakımından bertaraf etmiş bulunmaktadır.
13
b) Taksitli Ödemeler Bakımından Geç Ödeme
Tedarik edilen mal veya hizmetin bedelinin taksitle ödenmesinin
söz konusu olması halinde, Madde 1530’un ödeme süreleriyle ilgili
13
Reha Poroy/Hamdi Yasaman, Ticari İşletme Hukuku, 10. Basıdan tıpkı 11. Bası,
İstanbul 2006, s.143.
TBB Dergisi 2011 (96) Pınar GÜZEL327
olarak getirdiği tüm kısıtlamalar ilk taksit bakımından geçerli olacak-
tır ve her bir taksit tutarının ödenmeyen kısmı için aynı maddedeki
temerrüt faizine ilişkin kurallar uygulanacaktır.
c) Sözleşmede Belirlenecek Ödeme Süresine İlişkin Sınırlama
Kanun sözleşmede belirlenecek ödeme süresi açısından da mal
veya hizmet tedarik eden işletmeyi koruyucu sınırlamalar öngörmek-
tedir. Kural olarak ödeme süresi, fatura veya buna eş değer olabilecek
bir ödeme talebinin veya mal veya hizmetin alındığı veya mal veya
hizmetin gözden geçirilerek kabul edildiği tarihten itibaren işleyecek
en fazla 60 gün olacaktır. Tarafların açıkça anlaşmaları halinde ise bu
süre 60 günden uzun olabilecektir. Ancak 60 günden daha uzun bir
sürenin belirlenebilmesi için söz konusu sürede ödeme yapılmasının
mal veya hizmet tedarik eden alacaklının aleyhine haksız bir durum
yaratmaması gerekmektedir.
2. Ödeme Tarihinin veya Süresinin Belirli Olmadığı Durumlar
Ödeme gününün veya tarihinin sözleşmede belirtilmediği veya sü-
renin belirtildiği, ancak Madde 1530/fıkra 5 hükmünde yer alan sınır-
lamaya aykırı olduğu durumlar için Yeni TTK belirli sürelerin sonunda
borçlunun ihtara gerek kalmaksızın mütemerrit sayılacağını ve alacaklı-
nın söz konusu tarihlerden itibaren faize hak kazanacağını belirtmekte-
dir. Anılan süreler, borçlu faturayı veya buna eşdeğer ödeme talebini mal
veya hizmetin tesliminden sonra almışsa bunu takip eden 30 gün, mal
veya hizmetin tesliminden önce almışsa veya fatura veya ödeme talebi-
nin tarihi belirsizse mal veya hizmetin teslimini takip eden 30 gün ola-
rak ifade edilmektedir. Kanunen veya sözleşme hükümleri uyarınca mal
veya hizmet gözden geçirme veya kabul prosedürüne tabi ise ve fatura
veya eşdeğer ödeme talebi gözden geçirme veya kabul öncesinde veya
esnasında alınmışsa, söz konusu süre prosedürün tamamlanmasından
itibaren 30 gün olacaktır. Ancak gözden geçirme veya kabul süresi mal
veya hizmetin tesliminden itibaren 30 günü aşıyor ve alacaklı tedarikçi
açısından ağır haksız bir durum yaratıyor ise, ilgili sözleşme hükmünde
öngörülen süre geçersiz olacak ve gözden geçirme veya kabul süresi mal
veya hizmetin alınmasından itibaren 30 gün olarak uygulanacaktır.
3. Emredici Hükümlere Aykırılığın Sonuçları
Yeni TTK Madde 1530 kapsamına giren sözleşmelerde, temerrüt
faizi ödenmeyeceğini, ağır haksız bir koşul sayılabilecek kadar az faiz
ödeneceğini, alacaklının geç ödeme dolayısıyla uğrayacağı zarardan
Avrupa Birliği Mevzuatı Işığında Yeni Türk Ticaret Kanunu Uyarınca ...328
borçlunun sorumlu olmayacağını veya sınırlı olarak sorumlu olacağını
öngören sözleşme koşulları geçersiz olacaktır. Bu halde Türkiye Cum-
huriyeti Merkez Bankası’nın her yıl ocak ayında ilan edeceği faiz ora-
nı ile alacağın tahsili masrafları için talep edilebilecek asgari giderim
tutarı uygulanacaktır. Yeni TTK’da ayrıca söz konusu faiz oranının
4/12/1984 tarih ve 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin
Kanunda öngörülen ticari işlere uygulanacak temerrüt faizi oranından
en az yüzde sekiz fazla olması gerektiği belirtilmektedir.
B. KOBİ’lere İlişkin Özel Sınırlamalar
Yeni TTK’nın 1530. Maddesi ile daha önce Türk hukukunda var ol-
mayan bir kurum olarak “ticari işletmeler arasında mal veya hizmet tedariki
ilişkilerinde geç ödemenin engellenmesi” hedeflenmekle birlikte, KOBİ’ler
için bu hedefin de ötesinde ek bazı korumalar getirildiği, diğer ticari
işletmeler için sözleşme serbestisi çerçevesinde geçerli olabilecek bazı
anlaşmaların KOBİ’lerin tedarikçi olduğu sözleşmelerde istisnaen dahi
uygulanamayacağı görülmektedir. KOBİ’lerin Türk hukukunda, 4077
sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun çerçevesinde korunan
tüketiciler gibi, özellikle ekonomik açıdan kendilerinden daha güçlü
sözleşme taraflarının dayatacağı koşullara karşı korunması doktrinde
zaman zaman savunulmuştur.
14
Ancak bu görüş Türk Yargıtayı tara-
fından kabul edilmemiştir.
15
Mevcut durumda ise Yeni Borçlar Kanu-
nu düzenlemeleri uyarınca genel hükümlere dahil edilen genel işlem
şartları teorisinin yanı sıra, Yeni TTK ile bu nitelikteki bir düzenleme
Avrupa Birliği mevzuatına uyum çerçevesinde Türk hukukunda yü-
rürlük kazanacaktır. Ancak bu noktada, kanun gereği basiretli bir tacir
gibi hareket etmesi gereken KOBİ sahibi tacirlerin, Yeni TTK Madde
1530 uyarınca geçersizlik yaptırımına tabi olan sözleşmeleri uygula-
mada ekonomik sebeplerle akdetmek zorunda kalması halinde, olası
bir uyuşmazlıkta, basiretli birer tacir olarak söz konusu mevzuatı bil-
mediğini iddia edemeyeceğinden, düzenlemenin KOBİ’lere gerçekten
yararlı olup olamayacağını görmek için uygulamanın sonuçlarının bek-
lenmesi gerektiği de bazı yazarlarca ifade edilmektedir.
16
14
Yeşim Atamer, Sözleşme Özgürlüğünün Sınırlandırılması Sorunu Çerçevesinde Genel
İşlem Şartlarının Denetlenmesi, Beta Yayınları, İstanbul 1999, s. 57.
15
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi 1 Mayıs 1998 tarihli ve 1997/10031 E. ve 1998/2995
sayılı kararında açıkça “…tacirin ticari işletmesi ve bu işletmenin faaliyetiyle ilgili
olarak taraf olduğu sözleşmelerde tüketicinin korunması mevzuatından yararlanamıyacağı
kabul edilmiştir.” ifadesine yer vermektedir.
16
Murat Yusuf Akın/Veliye Yanlı, Yeni Türk Ticaret Kanunu: Dünya Değişiyor. Ya
TBB Dergisi 2011 (96) Pınar GÜZEL329
1. Ödeme Süresinin Belirlenmesi
Yeni TTK Madde 1530’da belirtilen, mal veya hizmet tedariki söz-
leşmelerinde, tarafların açıkça anlaşması ve tedarikçi aleyhine ağır
haksız bir durum yaratılmaması koşuluyla 60 günden daha uzun bir
ödeme süresi öngörülebilmesi imkanı, tedarikçinin KOBİ veya tarımsal
ya da hayvansal üretici olduğu veya borçlunun büyük ölçekli işletme
sıfatını taşıdığı hallerde geçerli olmayacaktır. Bu noktada belirtilmeli-
dir ki, Madde 1530/fıkra 5 son cümlede yer alan açık ifade uyarınca,
söz konusu sınırlamanın geçerli olması ve KOBİ’lerin kanunda belir-
tilen korumadan yararlanması için mal veya hizmet satın alan borç-
lunun büyük ölçekli işletme niteliğini taşıması zorunlu olmayacaktır,
iki KOBİ arasındaki işlemlerde de bu sınırlama geçerli olacaktır. Bu
yorum, bir yönüyle esasen KOBİ’lerin tedarikçi, büyük işletmelerin ise
alıcı olduğu sözleşmelere uygulanması amacıyla öngörülen düzenle-
menin amacının ötesine geçmektedir, öte yandan çoğunlukla finansal
açıdan çok güçlü olmayan üretici ve KOBİ’lerin ekonomik yapılarını
güçlendirmeleri ve birbirlerine karşı dahi koruma altına alınmaları açı-
sından olumlu bir yaklaşım olacaktır.
2. Taksitli Ödemelerde KOBİ’lerin Korunması
Yeni TTK Madde 1530/fıkra 8 alacaklı tedarikçinin bir KOBİ veya
tarımsal veya hayvansal üretici, borçlunun da büyük ölçekli işletme
olduğu mal veya hizmet tedariki sözleşmelerinde taksitle ödeme ön-
gören sözleşme hükümlerinin geçersiz olacağını öngörmektedir. Dola-
yısıyla finansal açıdan daha güçlü konumda bulunan büyük işletmeler
tarafından mal veya hizmet tedarikinde bulunan ve pazarlık gücünün
daha az olacağı varsayılan KOBİ’lere peşin ödeme yerine taksitle öde-
me teklif edilmek suretiyle bu kuruluşların finansal açıdan zor durum-
da bırakılması engellenmiş ve KOBİ’lerin sermayelerinin sürekliliğine
katkıda bulunulmuş olmaktadır. Dikkat edilmesi gereken husus, bu-
rada taksitli ödemenin geçersizliğinin büyük işletmeler karşısında yer
alan üretici veya KOBİ’lere hasredilmiş olduğudur.
Siz?, KPMG Akis Bağımsız Denetim ve SMMM A.Ş., 1. Baskı, İstanbul 2011, s.20.
Avrupa Birliği Mevzuatı Işığında Yeni Türk Ticaret Kanunu Uyarınca ...330
SONUÇ
Yeni TTK Madde 1530/fıkra 2 vd. hükümlerinde öngörülen KO-
Bİ’leri koruma amaçlı düzenlemelerin Avrupa Birliği mevzuatı ile
uyum sağlamanın yanı sıra, KOBİ’lerin Avrupa Birliği çerçevesin-
de olduğu kadar Türkiye’de mevcut sorunlarına da çözüm getirme-
si beklenmektedir. Üreticilerin ve KOBİ’lerin ve fatura veya benzeri
ödeme talepleri karşılığında hizmet veren ticari işletmeler ile kişilerin
özellikle karşı tarafa dilediği sözleşme koşullarını kurumlar karşısın-
da korunması, sözleşme özgürlüğünün karşısında duran ve eşit pa-
zarlık gücüne sahip bulunmayan taraflardan daha zayıf olan tarafın
hukuk düzenince korunması ilkesi ile bağdaşmaktadır. Tüketici sıfa-
tını taşımamalarına karşın, anılan sözleşme ilişkileri tahtında benzer
bir biçimde zayıf durumda kalabilen üreticiler ve KOBİ’ler açısından
öngörülen bu korumanın ne şekilde uygulanacağı ise Yeni TTK’nın
yürürlüğe girmesi ile beraber yargı kararları ve doktrinde ileri sürüle-
cek yorumlar ışında belirlenecektir.
KAYNAKLAR
Avrupa Birliği Resmi İnternet Sitesi (www.europa.eu)
Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Resmi İnternet Sitesi (www.sanayi.
gov.tr)
Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleri Geliştirme ve Destekleme İdaresi Baş-
kanlığı Resmi İnternet Sitesi (www.kosgeb.gov.tr)
Murat Yusuf Akın/Veliye Yanlı, Yeni Türk Ticaret Kanunu: Dünya Değişi
yor. Ya Siz?, KPMG Akis Bağımsız Denetim ve SMMM A.Ş., 1. Baskı,
İstanbul 2011
Reha Poroy/Hamdi Yasaman, Ticari İşletme Hukuku, 10. Basıdan tıpkı 11.
Bası, İstanbul 2006
Yeşim Atamer, Sözleşme Özgürlüğünün Sınırlandırılması Sorunu Çerçevesin
de Genel İşlem Şartlarının Denetlenmesi, Beta Yayınları, İstanbul 1999
Yücel Eda Erkan, Avrupa Küçük İşletmeler Yasası Komisyon Bildiri
mi, Avrupa Birliği Genel Müdürlüğü Sanayi Sektörü Dairesi,
2008 (http://www.ekonomi.gov.tr/upload/DA5840A1-D8D3-
8566-4520591450E86CEA/K%C3%9C%C3%87%C3%9CK%20
%C4%B0%C5%9ELETMELER%20YASASI.pdf)
