powered by

powered by

TBB Dergisi 2010 (89) İştar URHANOĞLU CENGİZ 129 TÜRK HUKUKUNDA İŞYERLERİ TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ GROUP LABOUR CONTRACTS IN TURKISH LAW İştar URHANOĞLU CENGİZ ∗ Özet: 1982 Anayasası toplu iş sözleşmesinin kapsamı ve düze- yi ile ilgili olarak herhangi bir hükme yer vermeyerek konuyu kanun koyucunun tercihine bırakmıştır. 2822 sayılı Kanunun gerekçesinde de açıkça dile getirildiği üzere, bir toplu iş sözleşmesi tek bir işyerini kapsamak üzere yapılan “işyeri toplu iş sözleşmesi” olabileceği gibi birden çok işyerini kapsamak üzere yapılan “işyerleri toplu iş sözleş- mesi” şeklinde de olabilir. Kanunun sistemi içinde işyerleri toplu iş sözleşmelerine ilişkin düzenlemeler de getirilmiştir. İşyerleri toplu iş sözleşmeleri esasen bir işyeri toplu iş sözleşmesi tipindedir ve aynı temel esaslara tabidirler. Ancak bazı belirli konularda tek bir işyeri için yapılacak sözleşmelerde bazı farklılıklar taşımaktadırlar. Anahtar Sözcükler: Toplu iş sözleşmesi, grup iş sözleşmesi, toplu görüşme, iş hukuku. Abstract: 1982 Constitution of the collective labour contractss- regarding the scope and level without giving any place subject to the provisions of the preferences of the legislator has left. 2822 Act No. rationale embodied in the stated for a collective labour con- tractt, a single workplace to cover the “workplace collective labour contract” as well as more than one workplace to cover the “work- places collective labour contract” as can be. The system of laws in relation to collective bargaining contracts in the workplaces were introduced. Workplaces collective labour contracts are essentially a type of collective bargaining and the workplace are subject to the same basic principles. However, some specific issues will be made for a single office move contracts are some differences. Keywords: Collective labour contracts, group labour contract(s), workplace, collective bargaining, Turkish labour law * Yrd. Doç. Dr., Kırıkkale Üniversitesi Hukuk Fakültesi İş ve Sosyal Güvenlik Huku- ku Anabilim Dalı öğretim üyesi. Türk Hukukunda İşyerleri Toplu İş Sözleşmesi130 GİRİŞ Birden çok işyerini kapsayan işyerleri (grup) toplu iş sözleşme- si, 275 sayılı Kanun döneminden başlayarak “grup toplu iş sözleşmesi” veya “grup sözleşmesi” olarak adlandırılmış, 2822 sayılı Kanun’un 3. maddesine ilişkin gerekçeye alınan bu ad, bu Kanunun yürürlüğe gir- mesinden sonra da kullanılarak uygulamada tamamen yerleşmiş ve öğretiye girmiştir. Bir toplu iş sözleşmesinin “aynı işkolunda bir veya birden çok işyeri- ni” kapsayabileceği hükmüne (m. 3/ I) yer veren 2822 sayılı Kanun, aynı zamanda toplu iş sözleşmesinin hükümsüzlüğü istemiyle açılan davalar yönünden yetkili mahkemeyi belirlerken “birden fazla bölge ça- lışma müdürlüğünün yetki alanına giren işyerlerini” kapsayan toplu iş sözleşmeleri için özel düzenleme getirmektedir (m. 16/ III). 2822 sayılı Kanun’da, “birden fazla bölge çalışma müdürlüğünün yet- ki alanına giren işyerlerini” kapsayacak toplu iş sözleşmesi için görev- li makamın Çalışma Bakanlığı olduğu belirlenmekte (m. 18) ve ayrıca “grev kararı uyuşmazlığın kapsamındaki işyerlerinin bir kısmı için alınmış olsa dahi lokavt kararı o uyuşmazlığın kapsamındaki başka işyerleri için de alınabilir” hükmüne yer verilmektedir (m. 27/ son). 2822 sayılı Kanun söz konusu hükümlerle “grup toplu iş sözleşmeleri”ni, isimlendirmeden özel olarak düzenlemektedir. Ancak Yargıtay’ın zaman içinde vermiş olduğu ve birbirini des- tekler nitelikteki kararlarında Kanun’da açıkça grup toplu iş sözleş- mesine yer verilmiş olmadığı ancak tarafların anlaşarak grup toplu iş sözleşmesi yapmalarına bir engel de bulunmadığı, buna karşılık ta- rafların birbirlerini grup toplu iş sözleşmesi yapmaya zorlamalarının mümkün olmadığı yönündeki kararları öğretinin ve Yargıtay’ ın ko- nuya bakış açılarının farklı olduğunu ortaya koymuş ve konunun ir- delenmesini gerektirmiştir. TBB Dergisi 2010 (89) İştar URHANOĞLU CENGİZ 131 I. TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİNİN DÜZEYİ VE TÜRLERİ 1982 Anayasası toplu iş sözleşmesinin kapsamı ve düzeyi ile ilgi- li olarak herhangi bir hükme yer vermeyerek konuyu kanun koyucu- nun tercihine bırakmıştır. 1 Anayasa m. 53’te yer alan; “Aynı işyerinde, aynı dönem için, birden fazla toplu iş sözleşmesi yapılamaz ve uygulanamaz.” şeklindeki hüküm de toplu iş sözleşmesinin düzeyi ve türü konusunda herhangi bir sı- nırlama getirmemektedir. 2 Söz konusu hüküm bir işyerinde bir söz- leşme yürürlükte iken başka bir sözleşmenin var olmasını yasaklayıcı niteliktedir. 3 Bu nedenle, kanun koyucunun toplu iş sözleşmesinin tek ya da birkaç düzeyde yapılabilmesine ilişkin düzenlemeler getirmesi- ne Anayasal bir engel bulunmamaktadır. 4 A. TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİNİN DÜZEYİ Toplu iş sözleşmesinin düzeyinden anlaşılması gereken şey, onun hangi coğrafi alanı kapsadığıdır. 5 1 Adnan Tuğ, Toplu İş Sözleşmesi, Orman-İş Yayını, Ankara 1996, s. 34; Fevzi Şahla- nan, Toplu İş Sözleşmesi, BANKSİS (Banka ve Sigorta İşçileri Sendikası) Yayınları, No: 70, İstanbul 1992, s. 25-27; A. Can Tuncay, Toplu İş Hukuku (Sendikalar-Toplu İş Sözleşmeleri-Toplu İş Uyuşmazlıkları), ALFA Basım Yayım Dağıtım San. ve Tic. Ltd. Şti. İstanbul 1999, s. 133; Nuri Çelik, İş Hukuku Dersleri, Yenilenmiş 22. Bası, Beta Basım A.Ş., Eylül 2009, s. 512; A. Nizamettin Aktay / Kadir Arıcı/ E. Tun- cay Kaplan-Senyen, İş Hukuku, Genişletilmiş 3. Baskı, Seçkin Yayıncılık A.Ş., Ekim 2009, Ankara, s. 424; Ercan Akyiğit, İş Hukuku, 6. Basım, Seçkin Yayıncılık A.Ş., An- kara 2007, s. 470. 2 Şahlanan, a. g. e., s. 26-27; Tuğ, a. g. e., s. 34; Tuncay, Toplu İş Hukuku, s. 133. 3 Şahlanan, a. g. e., s. 26-27; Münir Ekonomi, “İşletme Toplu İş Sözleşmeleri ve Uy- gulamada Karşılaşılan Başlıca Sorunlar”, Kamu-İş, İş Hukuku ve İktisat Dergisi, Cilt 1, Sayı 1, Temmuz 1987, s. 6; Nuri Çelik, İş Hukuku Dersleri, 5. Bası, İstanbul 1980, s. 363; Devrim Ulucan, “Toplu İş Sözleşmesi Özerkliğinin Hukuki ve Uygulamaya İlişkin Güncel Sorunları”, Çalışma Hayatımızın Güncel Sorunları, İstanbul 1987, s. 181; Melda Sur, İş Hukuku, Toplu İlişkiler, Turhan Kitabevi, Kasım 2006, Ankara, s. 213. 4 Şahlanan, a. g. e., s. 26-27; Ekonomi, İşletme Toplu İş Sözleşmeleri, s. 6; Çelik, İş Huku- ku 1980, s. 363; Ulucan, Güncel Sorunlar , s. 181. 5 Tuğ, a. g. e., s. 31vd.; Tuncay, Toplu İş Hukuku, s. 133; Münir Ekonomi, “Toplu İş Sözleşmesi Türleri, Ehliyet ve Yetki”, İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku Türk Milli Komitesi’nce düzenlenen Toplu İş Sözleşmesine İlişkin Temel Sorunlar Semineri, Ankara 1990, s. 3vd. Türk Hukukunda İşyerleri Toplu İş Sözleşmesi132 Nitekim 275 sayılı Kanun’da işyeri ve işkolu düzeyinde olmak üzere, toplu iş sözleşmelerinin iki düzeyde yapılabilmesi öngörülmüş iken, 6 2822 sayılı Kanun’da 7 iki ayrı düzeyde toplu iş sözleşmesi kabul edilmemiş, Kanun sadece işyeri düzeyinde toplu iş sözleşmesini kabul etmiştir. 8 Zira 2822 sayılı Kanun’un “Toplu iş sözleşmesinin kapsamı ve düzeyi” başlıklı 3. maddesine göre; “Bir toplu iş sözleşmesi aynı işkolunda bir veya birden çok işyerini kapsayabilir (f. 1). (Değişik: 3/6/1986 - 3299/1 md.) Bir gerçek ve tüzelkişiye veya bir kamu kurum  ve  kuruluşuna ait aynı işkolunda birden çok işyerine sahip bir işletmede ancak  bir toplu iş sözleşme- si yapılabilir. ….” (f. 2) Kanun’da yer alan işyeri düzeyi ifadesi, sadece tek bir işyeri için yapılan toplu iş sözleşmesini değil, aynı zamanda birden çok işye- rini kapsamına alacak şekilde yapılan toplu iş sözleşmesini de ifade 6 İşkolu toplu iş sözleşmeleri ile ilgili olarak bkz. Şahlanan, a. g. e., s. 25; Çelik, İş Hukuku 1980, s. 375vd.; M. Kemal Oğuzman, Türkiye’ de Toplu İş Sözleşmesi, Grev, Lokavt, Tahkim ve Arabuluculuk Düzeni Nasıl Olmalıdır, Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü Yayını, İstanbul 1973, s. 5vd.; Metin Kutal / Münir Ekonomi, “Türk Endüstri İlişkileri Sisteminin Yasal Çerçevesi ve Başlıca Sorunları”, Ulusla- rarası Deneyimler Işığında Türkiye’ deki Endüstri İlişkileri Semineri, İstanbul 1977, s. 113vd.; Seza Reisoğlu, “Türk Hukukunda Toplu İş Sözleşmeleri ve Uygulamada Ortaya Çıkan Sorunlar”, Uygulamada Toplu İş Sözleşmeleri, Grev ve Lokavt Semine- ri, Çimento Müstahsilleri İşverenleri Sendikası, Bolu-Abant Semineri, 16-19 Mayıs 1991, s. 23; Aktay/ Arıcı/ Kaplan-Senyen, a. g. e., s. 423; Metin Kutal, “Toplu İş Söz- leşmeleri”, Kollektif İş İlişkilerini Düzenleyen 2821-2822 sayılı Yasalar ve Uygulaması Semineri, İstanbul 1984, s. 79. 7 Kanun Numarası: 2822, Kabul Tarihi: 5/5/1983, Yayımlandığı R.Gazete : Tarih: 7/5/1983 Sayı: 18040, Yayımlandığı Düstur: Tertip: 5  Cilt: 22  Sayfa: 334. 8 Tuğ, a. g. e., s. 34-35; Şahlanan, a. g. e., s. 25, dn.1, 27; Tuncay, Toplu İş Hukuku, s. 133; Sur, a. g. e., s. 213-214; Münir Ekonomi, “Birden Çok İşyerini Kapsamak Üzere Ya- pılan İşyerleri Toplu İş Sözleşmesi (Grup Toplu İş Sözleşmesi) ve Yargıtay’ ın Bu Sözleşmelere İlişkin Görüşleri Sebebiyle Uygulamada Karşılaşılan Sorunlar”, Türk İş Mevzuatı Açısından Grup Toplu İş Sözleşmeleri, MESS Yayını, İstanbul 1989, s. 13; Reisoğlu, Sorunlar, s. 23; Aktay (Arıcı/ Kaplan-Senyen), a. g. e., s. 423; Kutal, Top- lu İş Sözleşmeleri, s. 79; A. Nizamettin Aktay, Toplu İş Sözleşmesi, TÜHİS, Türk Ağır Sanayi ve Hizmet Sektörü Kamu İşverenleri Sendikası, Ankara 2000, s. 41, 44; Çe- lik, İş Hukuku 2009, s. 512-513; Ekonomi, Toplu İş Sözleşmesi Türleri, s. 4vd.; Seza Re- isoğlu, 2822 Sayılı Toplu İş Sözleşmesi Grev ve Lokavt Kanunu Şerhi, Ankara, Ağustos 1986, s. 66-67; Ünal Narmanlıoğlu, İş Hukuku II, Toplu İş İlişkileri, Dokuz Eylül Üni- versitesi Yayını, İzmir 2001, s. 320; Öğretide bu düzenlemenin yerinde olduğu ve 1980 öncesinde işyeri – işkolu sözleşmeleri ayrımından ve özellikle işkolu toplu iş sözleşmeleri yapılmasından doğan sorunların ortadan kaldırılmış olduğu önemle belirtilmektedir (Çelik, İş Hukuku 2009, s. 513; Narmanlıoğlu, a. g. e., s. 320). TBB Dergisi 2010 (89) İştar URHANOĞLU CENGİZ 133 eder. 9 Ancak sözleşmenin işyeri düzeyinde yapılması esası benimsendi- ği takdirde ister tek işyeri, ister birden çok işyeri için yapılsın, sözleşme belirli işyeri veya işyerleri ile sınırlı bir uygulama alanına sahip olmak- ta ve işkolu düzeyindeki sözleşmeden farklı olarak, aynı işkolunda ku- rulu diğer işyerlerinde sözleşmeye taraf işçi ve işveren sendikalarının üyeleri bulunduğu halde, bu işyerlerinde uygulanmamaktadır. 10 Oysa “işkolu düzeyinde” bir toplu iş sözleşmesi, türüne göre yerel, bölgesel ya da ülke çapında olmak üzere meydana getirilmekte ve bu sözleşmeye taraf işçi sendikası ile işveren sendikasının üyelerinin bulunduğu tüm işyerlerinde, bir sınırlama söz konusu olmaksızın uygulanmaktadır. 11 B. TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİNİN TÜRLERİ 2822 sayılı Kanun’un 3. maddesinde işyeri düzeyi esas alınarak, üç tür toplu iş sözleşmesi düzenlenmiştir. İşyeri düzeyindeki bir top- lu iş sözleşmesi tek bir işyeri için yapılmış olabileceği gibi, birden faz- la işyeri (işyerleri) için de yapılmış olabilir 12 . Sadece işyeri düzeyinde toplu iş sözleşmelerini benimseyen 2822 sayılı Kanun’da bir işverenin tek bir işyeri için yapılan “işyeri toplu iş sözleşmesi”, değişik işverenle- rin aynı işkolundaki birden çok işyeri için yapılan “işyerleri toplu iş söz- leşmesi (grup toplu iş sözleşmesi)” ve bir işverenin veya bir işveren gibi sayılan kamu kuruluşlarının aynı işkolunda kurulu birden çok işyeri- ni kapsamak üzere yapılan “işletme toplu iş sözleşmesi” olmak üzere üç tür toplu iş sözleşmesi öngörülmüştür. 13 2822 sayılı Kanun m. 3/ II’ de; bir işverenin aynı işkolundaki bir- den çok işyeri için yapılacak toplu iş sözleşmesine “işletme toplu iş söz- leşmesi” denileceği açıkça belirtilmiş olmakla beraber, işyeri veya iş- yerleri için yapılacak sözleşmelere ne ad verileceği belirtilmemiştir. Bununla beraber m. 3/ I’ in “bir toplu iş sözleşmesi aynı işkolunda bir veya birden çok işyerini kapsayabilir” hükmü ve aynı ayrımı sözleşmenin kap- 9 Şahlanan, a. g. e., s. 25; Aktay (Arıcı/ Kaplan-Senyen), a. g. e., s. 424. 10 Şahlanan, a. g. e., s. 25-26. 11 Şahlanan, a. g. e., s. 26; Tuncay, Toplu İş Hukuku, s. 133; Ekonomi, Sorunlar, s. 18. 12 Şahlanan, a. g. e., s. 26 13 Ekonomi, Sorunlar, s. 13; Şahlanan, a. g. e., s. 26; Tuğ, a. g. e., s. 34; Aktay (Arıcı/ Kaplan-Senyen), a. g. e., s. 424; Aktay, a. g. e., s. 43; Akyiğit, a. g. e., s. 470vd. Türk Hukukunda İşyerleri Toplu İş Sözleşmesi134 samına girecek “işyeri veya işyerleri” şeklinde tekrarlayan 2822 sayılı Kanun’un diğer maddeleri (m. 12/ I, 13/ I, 15/ I, 16/ III, 18), keza “iş- yeri veya işyerleri” için yapılacak toplu iş sözleşmesinden söz eden m. 12/ I dikkate alındığında işletme toplu iş sözleşmesi dışında Kanunun bir işverenin tek işyeri için yapılacak sözleşmeleri “işyeri toplu iş sözleş- mesi”, değişik işverenlerin aynı işkolunda yer alan işyerleri için mey- dana getirilecek sözleşmeleri “birden çok işyeri toplu iş sözleşmesi” ya da “işyerleri toplu iş sözleşmesi” olarak isimlendirdiği görülmektedir. 14 Bu durum, grev ve lokavt kararının alınmasına ilişkin m. 27/ I’ de “bir veya birden çok işyerinde veya işletmede …” yapılan toplu iş sözleşmesinden doğan uyuşmazlıktan söz edilirken de açıkça ortaya konulmaktadır. 15 2822 sayılı Kanun’la öngörülen “işletme toplu iş sözleşmeleri” ise, aynı işverene ait aynı işkolundaki işyerleri için tek bir sözleşme yapıl- ması anlamına gelir ve işyeri düzeyindeki toplu iş sözleşmelerinin bir türünü ifade eder. 16 II. İŞYERLERİ (GRUP) TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ A. KAVRAM 2822 sayılı Kanun m. 3/ I’de yer alan düzenleme uyarınca, bir top- lu iş sözleşmesi tek bir işyerini kapsamak üzere yapılan “işyeri toplu iş sözleşmesi” olabileceği gibi birden çok işyerini kapsamak üzere ya- pılan “işyerleri toplu iş sözleşmesi” veya uygulama ve öğretideki 17 yer- 14 Ekonomi, Sorunlar, s. 13-14. 15 Ekonomi, Sorunlar, s. 14. 16 Şahlanan, a. g. e., s. 26 17 Şahlanan, a. g. e., s. 28; Ekonomi, Sorunlar, s. 13; Ekonomi, İşletme Toplu İş Sözleşme- leri, s. 6vd.; Ergun İnce, Toplu İş Hukuku, İstanbul 1983, s. 154-155; M. Kemal Oğuz- man, “Grup Toplu İş Sözleşmeleri Hakkında Yargıtay’ ın Görüşünün Değerlendi- rilmesi”, Türk İş Mevzuatı Açısından Grup Toplu İş Sözleşmeleri, MESS Yayını, İstan- bul 1989, s. 4; M. Kemal Oğuzman, Hukuki Yönden İşçi-İşveren İlişkileri, 4. Bası, İs- tanbul 1987, s. 28; Metin Kutal, “2822 sayılı Yasada Toplu İş Sözleşmesi Kavramı, Düzeyi, İçeriği ve Sona Ermesi”, İktisat ve Maliye Dergisi, Mart 1984, s. 491; Ali Na- zım Sözer, “Grup Toplu İş Sözleşmesi ve 2822 sayılı Yasa Açısından Değerlendiril- mesi”, İktisat ve Maliye Dergisi, Yıl: Ekim 1986, Cilt: 33, Sayı: 7, s. 246; Can Tuncay, “Karşılaştırmalı Hukukta ve Türkiye’ de Grup Toplu İş Sözleşmeleri”, Çimento İş- veren Dergisi, Ocak 1987, s. 7vd.; Devrim Ulucan, “Toplu İş Sözleşmesi ve Toplu İş Uyuşmazlıkları Açısından Yargıtay’ ın 1986 Yılı Kararlarının Değerlendirilmesi”, TBB Dergisi 2010 (89) İştar URHANOĞLU CENGİZ 135 leşmiş adıyla “grup toplu iş sözleşmesi”de 18 de olabilir. 19 Hatta grup top- lu iş sözleşmesi adı verilen işyerleri toplu iş sözleşmeleri yoluyla belli bir bölgedeki yahut işkolundaki tüm işyerlerini kapsayacak bir şekilde toplu iş sözleşmelerinin oluşturulabilmesi de mümkündür. Grup top- lu iş sözleşmelerini, aynı işkolunda kurulu değişik işverenlere ait bir- den fazla işyerinde uygulanmak üzere, aynı toplu görüşme sonucu ba- ğıtlanan sözleşmeler olarak tanımlayabiliriz. 20 Toplu iş sözleşmesinde yer alan prensipler aynı kalmak şartıyla, işyerlerinin özelliğine göre, bazı farklı hükümler konulması da mümkün olabilmektedir. 21 Bu du- rumda dahi tek bir toplu iş sözleşmesi söz konusu olur ve bu sözleşme, farklı yerlerde ve hatta farklı illerde kurulu işyerlerini kapsayabilir. 22 Öğretide 2822 sayılı Kanun m. 3/ I ile toplu iş sözleşmesinin kap- samına girebilecek işyerlerinin sayısı ya da yeri konusunda bir sınırla- ma getirilmediği, 23 bu tür sözleşmelerin uygulanacağı işyerlerinin ge- niş tutulması yoluyla işkolu toplu iş sözleşmesine geçişin sağlanması- nın amaçlandığı 24 ve bu hususun 2822 sayılı Kanun’un gerekçesinde de açıkça belirtildiği ifade edilmektedir. 25 Böylelikle 275 sayılı Kanun İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku Türk Milli Komitesi, Yargıtay’ın İş Hukuku Ka- rarlarının Değerlendirilmesi, İstanbul 1988, s. 118-119; Sur, a. g. e., s. 215; Aktay, a. g. e., s. 44; Kemal Oğuzman, 2822 sayılı Toplu İş Sözleşmesi Grev ve Lokavt Ka- nununda Yapılması Gereken Değişiklikler, Milli Komite 15. Yıl Armağanı, İstanbul 1991, s. 138. 18 “Grup toplu iş sözleşmesi” ifadesi 2822 sayılı Kanun’da yer almamakla beraber, Kanun’un 3. ve 27. maddelerinin gerekçelerinde açıkça ifade edilmektedir (ayrı- ca bkz. Şahlanan, a. g. e., s. 28; A. Can Tuncay/ Tankut Centel, Yeni Türk İş Hukuku Mevzuatı, İstanbul 1984, s. 426-430; Tuğ, a. g. e., s. 35; Sözer, a. g. e., s. 255). 19 Şahlanan, a. g. e., s. 27-28. 20 Sur, a. g. e., s. 215; Narmanlıoğlu, a. g. e., s. 320; Ekonomi, Sorunlar, s. 14. 21 Tuncay, Grup Toplu İş Sözleşmeleri, s. 7vd.; Sur, a. g. e., s. 215; Ekonomi, Sorunlar, s. 14. 22 Tuncay, Toplu İş Hukuku, s. 135; Narmanlıoğlu, a. g. e., s. 320-322; Fevzi Demir, İş Hukuku ve Uygulaması, 4. Baskı, İzmir 2005, s. 427; Sur, a. g. e., s. 215; Kenan Tunço- mağ/ Tankut Centel, İş Hukukunun Esasları, Beta Basım A.Ş., 2. Bası, İstanbul 1999, s. 331-333. 23 Tuğ, a. g. e., s. 36; Ekonomi, Sorunlar, s. 14; Şahlanan, a. g. e., s. 28; Aktay, a. g. e., s. 45. 24 Ekonomi, Sorunlar, s. 14; Şahlanan, a. g. e., s. 28. 25 Şalanan, a. g. e., s. 28; Tuncay/ Centel, a. g. e., s. 426-430; Aktay (Arıcı/ Kaplan- Senyen), a. g. e., s. 426. Türk Hukukunda İşyerleri Toplu İş Sözleşmesi136 döneminde işkolu toplu iş sözleşmeleriyle amaçlanan ancak gerçekleş- meyen hedeflere ulaşabilme yolu da açık tutulmuş olacaktır. 26 O halde, grup toplu iş sözleşmesinin esasen bir işyeri toplu iş söz- leşmesi tipinde olduğu ve aynı temel esaslara tabi olduğu 27 ancak ehli- yet ve yetki, yetkinin tespiti, görevli makam, grev ve lokavt kararının alınması ve uygulanması, sözleşmenin kapsamına girecek işyeri sayısı ve bulunduğu yer, bölge itibariyle bir sınırlama mevcut olmadığından yetki itirazlarında görevli mahkemenin belirlenmesi, arabulucu tayini gibi konularda tek bir işyeri için yapılacak sözleşmeden bazı farklılık- lar taşıdığı söylenebilecektir. 28 B. İŞYERLERİ (GRUP) TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ YAPILMASININ KOŞULLARI 2822 sayılı Kanun’un gerekçesinde açıkça dile getirildiği üzere iş- yeri düzeyindeki sözleşmelerin bir türü olarak işyerleri (grup) toplu iş sözleşmesine 3. maddede yer verilmiş ve kanunun sistemi içinde işyer- leri (grup) toplu iş sözleşmelerine ilişkin düzenlemeler getirilmiştir. 29 Bu bağlamda grup toplu iş sözleşmesinin yapılması için aranan şartla- rı şu şekilde sıralamamız mümkündür. 1. İşyerlerinin Aynı İşkolunda Farklı İşverenlere Ait Olması 2822 sayılı Kanun m. 3/ I uyarınca; “bir toplu iş sözleşmesi aynı iş- kolunda bir veya birden çok işyerini kapsayabilir”. 30 Madde hükmünden de anlaşılacağı üzere grup toplu iş sözleşmelerinin yapılabilmesi için öncelikle toplu iş sözleşmelerinin kapsamına girecek olan işyerlerinin aynı işkolunda fakat farklı işverenlere ait bulunmaları gerekmektedir. Birden çok işyerini kapsayan bir grup toplu iş sözleşmesine dâhil işyerleri tümüyle farklı işverenlere ait olabileceği gibi, bu işyerlerin- 26 Şahlanan, a. g. e., s. -28; Oğuzman, Toplu İş Sözleşmesi, s. 51-52; Kutal/ Ekonomi, a. g. e., s. 115, 146-147; Ekonomi, Sorunlar, s. 14. 27 Sur, a. g. e., s. 217. 28 Ekonomi, Sorunlar, s. 14. 29 Ekonomi, Sorunlar, s. 16. 30 Sur, a. g. e., s. 217. TBB Dergisi 2010 (89) İştar URHANOĞLU CENGİZ 137 den bazılarının aynı işverene ait olması da mümkündür. 31 Böyle bir durum söz konusu olduğunda, “grup toplu iş sözleşmesi” ne dahil farklı işverenlerin işyerlerinin yanında yer alan “aynı işverenin işyerleri”, bir toplu iş sözleşmesi ünitesi olarak 2822 sayılı Kanun m. 3 anlamında iş- letme oluşturdukları için, yetki tespiti ve takip eden işlemler bu birim için, grup toplu iş sözleşmesine ilişkin prosedür içerisinde; fakat işlet- me toplu iş sözleşmesine ilişkin yasal bütünlük göz önünde tutularak yürütülecektir. 32 O halde grup toplu iş sözleşmeleri açısından önem arz eden husus, işyerlerinin aynı işkolunda bulunmasıdır. 2. İşçi Sendikasının Gruba Dahil Bütün İşyerleri İçin Yetkili Olması Birden çok işyerini kapsayan bir grup toplu iş sözleşmesinin ya- pılması isteği ve bu amaçla yetki tespiti için Çalışma ve Sosyal Gü- venlik Bakanlığı’na başvuru işçi sendikası veya işveren sendikasından gelebilir. 33 Başvuru ister işçi sendikasından ister işveren sendikasından gel- sin, Bakanlıkça sözleşme kapsamına girecek işyerleri ve işletmeler için çoğunluk ayrı ayrı belirlenecek ancak tek bir tespit yazısı ile durum başvuranlara ve çoğunluk varsa diğer kuruluşlara bildirilecektir (m. 13-14). 34 Bu durumda tespit yazısına süresi içinde itiraz edilmemesi veya itirazın mahkemece reddedilmesi üzerine sendikaya Bakanlıkça grup sözleşmesinin kapsamına giren işyerleri ve/ veya işletmeler için ayrı ayrı değil, sözü edilen işyeri ve işletmeleri kapsamak üzere toplu 31 Şahlanan, a. g. e., s. 28; Tuğ, a. g. e., s. 36-37; Çelik, İş Hukuku 2008, s. 505; Aktay, a. g. e., s. 45. 32 Örneğin; 2822 sayılı Kanun m.12/ I, son cümle (yetki tespitine ilişkin), 2822 sayılı Kanun m.36/ IV (grev oylamasına ilişkin); Şahlanan, a. g. e., s. 28-29; Çelik, İş Hu- kuku 200, s. 512-513; Bu nedenle bir grup toplu iş sözleşmesi yapılmak istendiğin- de bu sözleşmenin kapsamına giren işyerleri ve aralarında işletme sözleşmesi ya- pılması gerekenler varsa bu işletmeler için ayrı ayrı çoğunluğun aranması gereke- cektir. 33 Ekonomi, Sorunlar, s. 20. 34 Ekonomi, Sorunlar , s. 22vd. Türk Hukukunda İşyerleri Toplu İş Sözleşmesi138 iş sözleşmesi yapmaya yetkili olduğunu bildiren tek bir yetki belgesi verilecektir (m. 17). 35 Bakanlıkça yapılan tespite karşı itirazda birden çok işyeri için ak- dedilecek grup toplu iş sözleşmesinde, sözleşmenin kapsamına gire- cek işyeri ve işletmelerin değişik illerde ve bölgelerde bulunabilecek- leri, dolayısıyla bunların birden çok bölge çalışma müdürlüklerinin yetki alanına girecekleri de dikkate alınmak suretiyle itirazların çö- zümünde görevli olacak mahkeme belirlenmiş, itiraz kayıtlarının ya- pılmasında görevli makam da ayrıca hükme bağlanmıştır. 2822 sayı- lı Kanun’un, birden çok işyerini kapsayan (grup toplu iş sözleşmesi) sözleşme türü yönünden getirdiği özel hükümlerden biri olan m. 15/ I hükmüne göre, yapılmak istenilen grup “toplu iş sözleşmesi birden faz- la bölge müdürlüğünün yetki alanına giren işyerlerini kapsadığı hallerde iti- raz Ankara’ daki iş mahkemesine yapılır” ve bu halde “itiraz dilekçesi Çalış- ma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına kayıt ettirildikten sonra mahkemeye ve- rilir”. 36 Grup toplu iş sözleşmesine taraf olabilecek işveren sendikasında yetki açısından, tek işyeri veya işletme sözleşmesinde olduğu gibi bir- den çok işyerini kapsayacak grup sözleşmesinde de herhangi bir ço- ğunluk aranmamış, 2822 sayılı Kanun’da işveren sendikası ile sendi- ka üyesi olmayan işverenin toplu iş sözleşmesi yapma yetkisi (m. 12/ II), bunların ehliyeti (m. 2/I) ile özdeş olarak düzenlenmiş, işveren ta- rafından yetki yönünden çoğunluk veya başka bir şart aranmamıştır. 37 Buna karşılık toplu iş sözleşmesinin işçi tarafını oluşturacak işçi sendikalarında yetki açısından 2822 sayılı Kanun, meydana getirile- cek sözleşme türünde ayırım gözetmeksizin iki ayrı çoğunluk aramak- tadır. İlk olarak hangi tür sözleşme olursa olsun işçi sendikasının ku- rulu bulunduğu işkolunda çalışan işçilerin en az yüzde onunu (tarım ve ormancılık, avcılık ve balıkçılık işkolları hariç) üye olarak temsil et- mesi gerekir. İkinci olarak ise işçi sendikasının toplu iş sözleşmesinin kapsamına girecek işyeri veya işyerlerinin her birinde çalışan işçilerin yarıdan fazlasının kendi üyesi bulunması gerekir. İşletme sözleşmeleri 35 Ekonomi, Sorunlar, s. 14. 36 Çelik, İş Hukuku 2009, s. 529; Ekonomi, Sorunlar, s. 13. 37 Ekonomi, Sorunlar, s. 17; ayrıca bkz. Çelik, İş Hukuku 2009, s. 520vd. TBB Dergisi 2010 (89) İştar URHANOĞLU CENGİZ 139 için işyerleri bir bütün olarak dikkate alınır ve yarıdan fazla çoğunluk buna göre belirlenir (m. 12/ I). 38 O halde işletme sözleşmesinde işyerleri yönünden aranılan çoğun- luk işyerleri bir bütün olarak dikkate alınarak belirlendiği halde, bir- den çok işyeri için yapılacak grup toplu iş sözleşmesinde sendikanın bu sözleşmenin kapsamına girecek işyerlerinin her birinde ayrı ayrı iş- çilerin çoğunluğunu temsil etmesi aranmaktadır. Bunun sebebi, işlet- me sözleşmesinin işverenin aynı işkolunda kurulu işyerlerinin tümü- nü kapsar şekilde meydana getirilmesi zorunluluğudur. Bir toplu pa- zarlık ünitesi olarak işletme sözleşmesinde ve bir işverenin aynı işko- lundaki işyerleri ile ilgili olarak ayrı bir sözleşme meydana getirile- mez, işletme sözleşmesinin kapsamına giren işyerleri bir bütün olarak dikkate alınır. Toplu iş uyuşmazlığı çıkarılamaz, grev ve lokavt hak- ları kullanılamaz. Buna karşılık bir grup toplu iş sözleşmesi için yetki alındıktan sonra toplu görüşme safhasında veya grev ve lokavtın uy- gulandığı safhada taraflar aralarında anlaşmak suretiyle, birden çok işyeri için başlattıkları görüşmeleri her işyeri için ayrı bir pazarlık üni- tesi olarak ve birbirinden bağımsız şekilde sözleşmelerini yapacak du- ruma getirebilirler. 39 Birden çok işyeri ve işletme için toplu iş sözleşmesi yetki belgesi alan işçi sendikası veya tespit yazısını alan işveren sendikası karşı ta- rafı toplu görüşmeye çağırabilir. 40 Çağrı tarihi derhal görevli makama bildirilir. 2822 sayılı Kanun’un 18. maddesinde “işyeri toplu iş sözleşme- si”, “işletme toplu iş sözleşmesi” ve “işyerlerini kapsayan toplu iş sözleşme- si” deyimleri kullanılarak görevli makam belirlenmiş ve birden çok iş- yeri için yapılacak grup toplu iş sözleşmesinin kapsamına dâhil olan işyeri ve işletmeler birden fazla bölge çalışma müdürlüğünün yetki alanına girmekte ise görevli makamın Çalışma ve Sosyal Güvenlik Ba- kanlığı olduğu belirtilmiştir. 41 Grup toplu iş sözleşmesi için çağrı ister işçi sendikası ister işveren sendikası tarafından yapılmış olsun, çağrının tam olabilmesi için çağrı- 38 Ekonomi, Sorunlar, s. 17; Çelik, İş Hukuku 2009, s. 526. 39 Ekonomi, Sorunlar, s. 17. 40 Oğuzman, Değerlendirme, s. 5-6. 41 Ekonomi, Sorunlar, s. 14. Türk Hukukunda İşyerleri Toplu İş Sözleşmesi140 ya toplu görüşmede ileriye sürülecek tekliflerin bütününün eklenmesi zorunludur (m. 17/ III). 42 Meydana getirilmek istenilen sözleşme birden çok işyeri ve/ veya işletmeyi kapsayan tek bir toplu iş sözleşmesi türü olduğundan, her iş- yeri ve işletme için ayrı ayrı değil, sözü edilen işyerleri ve işletmelerde uygulanabilecek çalışma şartları hakkında tek bir toplu iş sözleşmesi teklifi olacaktır. Toplu iş sözleşmesi teklifinde, kapsama girecek işyer- leri ve işletmelerin farklılıkları yönünden belirli konularda örneğin üc- ret, ek ödemeler, sosyal yardımlar ve diğerlerinde değişik teklifler ge- tirilebilir ve kendi içinde bu hususta gruplamalar da yapılabilir. 43 Birden çok işyerini kapsayan bir grup toplu iş sözleşmesinde tek toplu görüşme yürütülmesi şarttır. Taraflar aralarında anlaşarak işyer- leri ve işletmeler için ayrı ayrı müzakere yürütülmesine karar verirler- se ve bu yolda işlem yaparlarsa, artık birden çok işyeri için tek bir söz- leşme meydana getirilmesi değil, işyerleri ve işletmelerin her biri için ayrı üniteler olarak pazarlık yapılması ve toplu iş sözleşmesi akdedil- mesi durumu sözkonusu olur. 44 Toplu görüşmeler sonunda taraflar arasında bir anlaşma sağlanır- sa, kapsama girecek bütün işyerleri ve işletmeler için tek bir grup top- lu iş sözleşmesi akdedilmiş olur. Toplu görüşmeler sonunda, kapsama girecek işyerleri ve işletmelerden biri veya birkaçı için sözleşmeye ko- nulan hükümler yönünden farklılık gözetilmesi istenilmekte ve sırf bu konuda anlaşma sağlanamıyorsa, taraflar için anlaşma sağlanamayan işyeri veya işletmeler hariç tutularak diğerleri hakkında grup sözleş- mesinin meydana getirilmesi, anlaşmaya varılamayan hakkında uyuş- mazlığa gidilmesi de mümkün olabilecektir. 42 Tuncay, Grup Toplu İş Sözleşmeleri, s. 7vd.; Sur, a. g. e., s. 215; Ekonomi, Sorunlar, s. 14; Çelik, İş Hukuku 2009, s. 533; Oğuzman, Toplu İş Sözleşmesi, s. 63; ayrıca bkz. 3299 sayılı Kanun, RG 19.06.1986, 19139. 43 Tuncay, Grup Toplu İş Sözleşmeleri, s. 7vd.; Sur, a. g. e., s. 215 , Ekonomi, Sorunlar, s. 14. 44 Ekonomi, Sorunlar, s. 14. TBB Dergisi 2010 (89) İştar URHANOĞLU CENGİZ 141 3. Muhatabın İşveren Sendikası Olması 2822 sayılı Kanun’un 3299 sayılı Kanun ile değiştirilen ve uygulan- ma alanı genişletilen işletme toplu iş sözleşmesi dikkate alındığında, birden çok işyeri (grup) için yapılacak toplu iş sözleşmesine işveren tarafı olarak ancak bir işveren sendikası taraf olma ehliyetine sahiptir. Zira sendika üyesi olmayan bir işverenin aynı işkolunda birden çok iş- yeri varsa, bunlar için bir işletme toplu iş sözleşmesi yapılması zorun- ludur. Sendika üyesi olmayan işverenin değişik işkollarında kurulu iş- yerleri bulunuyorsa, bunlar için ayrı ayrı tek işyeri sözleşmesi, eğer iş- kollarından birinde birden fazla işyeri bulunuyorsa, bunlar hakkında da bir işletme sözleşmesi yapılabilir. 45 Değişik işverenlere ait işyerlerini kapsamak üzere meydana getiri- lecek bir grup sözleşmesinin işçi tarafı ise, bu işyerlerinin dâhil olduk- ları işkolunda kurulu bulunan bir işçi sendikası olabilir. 46 Öğretideki baskın görüşe göre de; grup toplu iş sözleşmesinin iş- veren tarafı ancak bir işveren sendikası olabilir. Zira birlikte hareket eden işverenlerin tek toplu sözleşme akdedebilmelerine ilişkin bir dü- zenleme bulunmadığı için, işveren sendikasına üye olmadan böyle bir sözleşme yapılması mümkün değildir. 47 Sendika üyesi olmayan işve- renler ancak tek işyeri veya işletme türünde toplu iş sözleşmesine ta- raf olabilirler. Öğretide, işverenlerin aynı işveren sendikasına üye olmalarına ge- rek bulunmadığı, işverenlerin bir araya gelerek toplu iş sözleşmesi gö- rüşmelerine bizzat kendilerinin katılabileceği, 48 2822 sayılı Kanun’da genel bir anlatımla, toplu sözleşmenin birden fazla işyerini kapsayabi- leceği; sendika üyesi olmayan işverenlerin birlikte toplu pazarlığa ka- tılarak toplu sözleşme akdetmelerine bir hukuki engel bulunmadığı da ifade edilmektedir. 49 45 Ekonomi, Sorunlar, s. 17. 46 Ekonomi, Sorunlar, s. 17. 47 Oğuzman, İşçi-İşveren İlişkileri, s. 28-29; Şahlanan, a. g. e., s. 49; Ekonomi, Sorunlar, s. 18-19; Narmanlıoğlu, a. g. e., s. 321-322; Demir, a.g.e, 4. Baskı, İzmir 2005, s. 427; Sur, a. g. e., s. 216. 48 Tuncay, Grup Toplu İş Sözleşmeleri, s. 9; buna karşılık, işverenlerin tümünün aynı iş- veren sendikasına üye olması önündeki görüş için bkz. Akyiğit, a. g. e., s. 474. 49 Sur, a. g. e., s. 216. Türk Hukukunda İşyerleri Toplu İş Sözleşmesi142 Bir işveren sendikasının taraf olacağı birden çok işyerini kapsaya- cak bir grup toplu iş sözleşmesinde, işveren sendikasının üyesi işve- renlerin tek işyerleri olabileceği gibi, bunların bir kısmının o işkolunda kurulu bir işletme toplu iş sözleşmesi yapılacak işyerleri de bulunabi- lir. Hatta işveren sendikasının grup sözleşmesinin kapsamına girecek üyelerinin tümü işletme sözleşmesi yapmaları gereken işyerlerine sa- hip olabilirler. Grup toplu iş sözleşmesinde işverenlerin tek veya işlet- me sözleşmesini oluşturacak işyerlerinin bulunması, yetkinin kazanıl- masında ve grev oylamasında önem arz etmektedir. 50 III. İŞYERLERİ (GRUP) TOPLU İŞ SÖZLEŞMELERİ İLE İLGİLİ UYUŞMAZLIKLAR, YARGITAY’IN GELİŞTİRDİĞİ ÇÖZÜMLER VE ELEŞTİRİSİ Birden çok işyerini kapsayan işyerleri (grup) toplu iş sözleşmesi, 275 sayılı Kanun döneminden başlayarak “grup toplu iş sözleşmesi” veya “grup sözleşmesi” olarak adlandırılmış, 2822 sayılı Kanun’un 3. madde - sine ilişkin gerekçeye alınan bu ad, bu Kanun’un yürürlüğe girmesin- den sonra da kullanılarak uygulamada tamamen yerleşmiş ve öğreti- ye girmiştir. İşyerleri (grup) toplu iş sözleşmeleri ile ilgili olarak öğre- tide görüş birliği bulunmamakla beraber, Yargıtay’ın çeşitli zamanlar- da vermiş olduğu kararlar neticesinde konu tartışmaya açılmıştır. 2822 sayılı Kanun m. 21’de toplu iş uyuşmazlığının çıkarılacağı haller ve m. 22’de arabuluculuk, Kanun’da öngörülen toplu iş sözleş- mesi türleri itibariyle genel olarak bir ayrım gözetmeksizin düzenlen- miştir. Söz konusu hükümler birden çok işyerini kapsamak üzere ya- pılacak grup toplu iş sözleşmeleri hakkında da uygulanacaktır. Ancak, arabulucunun tayini ile ilgili uyuşmazlıklarda görevli mahkeme, söz- leşme türlerine ve grup sözleşmesinin kapsamına giren işyerlerinin bir veya birden fazla bölge çalışma müdürlüğünün yetki alanına girmesi- ne göre belirlenecektir (m. 15, 22/ II, III). 51 Birden çok işyerini kapsa- mak üzere yapılacak grup toplu iş sözleşmesinde, sözleşmenin uygu- lanma alanına girecek işyerleri ve işletme sayısının tayin edilecek ara- 50 Ekonomi, Sorunlar, s. 17. 51 Çelik, İş Hukuku 2009, s. 601-606; Ekonomi, Sorunlar, s. 14-15; Oğuzman, Değerlen- dirme, s. 5vd. TBB Dergisi 2010 (89) İştar URHANOĞLU CENGİZ 143 bulucu yönünden hiçbir önemi yoktur. 2822 sayılı Kanun m. 22/ II ve III’de de açıkça gösterildiği üzere grup toplu iş sözleşmesinden do- ğan uyuşmazlıkta da bir arabulucu tayin edilir. Arabulucu, görev sü- resinde taraflar arasında bir anlaşma sağlarsa, grup toplu iş sözleşme- si meydana gelir (m. 23/ III, 20). 52 Süresinin sonunda taraflar arasında bir anlaşma meydana gelmemişse arabulucu grup toplu iş sözleşmesi- ne ilişkin olarak yine tek bir uyuşmazlık tutanağı düzenler ve görevli makama tevdi eder (m. 23/ IV). 53 İşçi sendikası veya işveren sendikası birden çok işyerini ve işlet- meyi kapsayan bir toplu iş sözleşmesi yapma isteği ile Çalışma Ba- kanlığına başvurduğunda, yetki tespiti istediği işyerleri ve işletmele- rin tümü için grev ve lokavt yasağı söz konusu olabileceği gibi, bun- lardan sadece bazıları hakkında grev ve lokavt yasağı bulunması da mümkündür. Bazı işyerleri için böyle bir yasak bulunması grup toplu iş sözleşmesine dâhil edilmelerine bir engel teşkil etmez. Anlaşma sağ- landığı takdirde, sözü edilen işyerleri ve işletmeleri de kapsayan bir tek grup toplu iş sözleşmesi meydana getirilir. Taraflar arasında anlaş- ma sağlanamaz ve arabuluculuk safhasında da anlaşma yoluna gidile- mezse, gruba dâhil olup da grev ve lokavtın yasaklandığı işyeri, işyer- leri ve işletmeler için Yüksek Hakem Kurulu’na başvurulabilir. Eğer belirtilen yasakların geçerli olduğu işyeri ve işletme tek ise, tek işyeri veya işletme, birden fazla ise ikinci bir grup toplu iş sözleşmesi Yük- sek Hakem Kurulu kararı ile oluşturulur. Bu durum 2822 sayılı Kanun m. 12’de grup toplu iş sözleşmesinde, sözleşmenin kapsamına girecek işyerleri ve/ veya işletmeler itibariyle ayrı ayrı çoğunluk aranmasının doğal bir sonucudur. 54 Bu bakımdan grev ve lokavtın yasak olduğu iş- ler ve işyerleri hakkında, toplu iş sözleşmesi yapma zorunluluğu du- rumunda söz edilebilir. Bu bakımdan Yargıtay’ın 1986 yılında grup sözleşmesine ilişkin olarak verdiği ilk kararda, Kanunda grup sözleş- mesi adı altında bir sözleşme düzenlenmediği ancak taraflar araların- da anlaşırlarsa grup sözleşmesi yapmalarına bir engel yoktur görüşü- nü açıkladıktan sonra “taraflar arasında grup sözleşmesi yapmak hususun- 52 Ekonomi, Sorunlar, s. 14-15; Oğuzman, Değerlendirme, s. 5vd.; Çelik, İş Hukuku 2009, s. 606. 53 Oğuzman, Değerlendirme , s. 5vd.; Ekonomi, Sorunlar, s. 14-15. 54 Ekonomi, Sorunlar, s. 13vd. Türk Hukukunda İşyerleri Toplu İş Sözleşmesi144 da uyuşmazlık çıkarıp anlaşamadıklarına göre, bunun için karşı taraf grup sözleşmesi yapmaya zorlanamaz” sonucuna varması da isabetli değildir. Zira grev ve lokavtın uygulanabileceği işlerde ve işyerlerinde de bu hakların kullanılması suretiyle de grup sözleşmelerine ulaşılma- sı mümkündür. 55 Yargıtay karara konu olayda, bir işveren sendikası mahkemeden üyesi işverenlere ait işyerlerini kapsayacak şekilde ve Türkiye çapında grup toplu iş sözleşmesi yapmaya yetkili olduğunun tespitini istemiş, davalı işçi sendikası ise 2822 sayılı Kanun’da bu tür bir toplu iş sözleşmesinin öngörülmediği itirazında bulunmuştur. Yar- gıtay bu mesele ile ilgili olarak; … gerçekten 2822 sayılı Kanunda “işye- ri” ve “işletme” toplu iş sözleşmesine yer verilmiş olup, açıkça “grup sözleş- mesi” adı altında bir sözleşme türü düzenlenmiş değildir. Bu nedenle taraf- lardan biri diğerini yasal olarak grup sözleşmesi yapmaya zorlayamaz, an- cak bu durum tarafların anlaşmaları suretiyle grup sözleşmesi yapmalarına da engel teşkil etmez. Böyle olunca, taraflar arasında grup sözleşmesi yapmak hususunda uyuşmazlık çıkıp anlaşamadıklarına göre, bunun için karşı taraf grup sözleşmesi yapmaya zorlanamaz.” şeklinde karar vermiştir. 56 Yargı- tay’ ın kararında, her şeyden önce 2822 sayılı Kanun’da açıkça grup toplu iş sözleşmesi adı altında bir sözleşmenin yer almadığını belirt- mesi isabetli değildir. 2822 sayılı Kanun m. 3/ I’de belirtilen “Bir toplu iş sözleşmesi aynı işkolunda bir veya birden çok işyerini kapsayabilir.” hük- mündeki “birden çok işyerini kapsayan” toplu iş sözleşmesi ifadesi, grup toplu iş sözleşmesini ifade etmektedir. 57 2822 sayılı Kanunun “işye- ri”, “işyerleri” ve “işletme” türü olmak üzere üç tür toplu iş sözleşme- si öngörmüştür. 58 Nitekim 2822 sayılı Kanun m. 27/ I’de de açıkça “bir veya birden çok işyerinde ve işletmede” yapılan toplu iş sözleşmesinden bahsedilmektedir. 59 55 Ekonomi, Sorunlar, s. 13vd. 56 Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, Tarih: 24.04.1986, Esas No: 1986/ 3377, Karar No. 1986/ 4325; ayrıca bkz. Ekonomi, Sorunlar, s. 14; Oğuzman, Değerlendirme, s. 3. 57 Ekonomi, Sorunlar, s. 14; Şahlanan, a. g. e., s. 30; Tuncay, Toplu İş Hukuku, s. 136- 137; Oğuzman, Değerlendirme, s. 4. 58 Ekonomi, Sorunlar, s. 14; Şahlanan, a. g. e., s. 30; Tuğ, a. g. e., s. 38; Aktay (Arıcı/ Kaplan-Senyen), a. g. e., s. 427; Aktay, a. g. e., s. 45; Oğuzman, Değerlendirme, s. 4. 59 Tuğ, a. g. e., s. 39; Ekonomi, Sorunlar, s. 14vd.; Şahlanan, a. g. e., s. 30; Oğuzman, De- ğerlendirme, s. 4. TBB Dergisi 2010 (89) İştar URHANOĞLU CENGİZ 145 Yargıtay aynı görüşünü 1988 yılında vermiş olduğu bir başka ka- rarında da tekrarlamış ve 2822 sayılı Kanun’da açıkça işyeri ve işletme toplu iş sözleşmelerine yer verildiğini, “grup toplu iş sözleşmesi”ne yer verilmediğini belirtmiş ve “ … böyle olmakla birlikte işçi ve işveren sendi- kalarının kendi aralarında grup sözleşmesi adı altında sözleşme yapabilecek- leri yargı içtihatlarıyla kabul edilmektedir. Olayda işçi sendikası grup sözleş- mesi yapmaya yanaşmamıştır. …” ifadesini kullanmıştır. 60 Bu kararında da Yargıtay’ın eski kararındaki görüşünde ısrar ettiği anlaşılmaktadır. 1988 tarihli karara karşı ilk derece mahkemesinin kararında direnme- si üzerine, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 9. Daire’nin kararını uygun bulan bir onama kararı vermiştir. 61 Kararda, işçi sendikasının böyle bir sözleşme yapmaya yanaşmadığı da belirtildiğine göre; Yargıtay’ın, ta- raflar arasında grup toplu iş sözleşmesi yapma konusunda anlaşma olmadıkça, bir tarafın diğerini grup toplu iş sözleşmesi yapmaya zor- layamayacağına ilişkin yukarıdaki karardaki görüşünü bu kararda da sürdürdüğü anlaşılmaktadır. 62 Toplu iş sözleşmesi için çağrıda bulunan bir işçi sendikası, işveren sendikası toplu görüşmeye gelmediği veya görüşmeye devam etme- diği ya da yürütülen tek toplu görüşmede bir anlaşmaya varılamadığı takdirde, arabuluculuk safhasını geçirdikten sonra sözleşmenin kap- samına giren tüm işyerleri için grev kararı alabilir ve Kanun’daki sü- relere uyarak grevi uygulamak suretiyle işveren sendikasını grup söz- leşmesinin meydana gelmesi için zorlayabilir. 63 Birden çok işyeri için yapılacak bu grup sözleşmesinde işçi sendikası yönünden tüm işyerle- 60 Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, Tarih: 18.04.1988, Esas No: 1988/ 4524, Karar No: 1988/ 4293; ayrıca bkz. Şahlanan, a. g. e., s. 29; Aktay (Arıcı/ Kaplan-Senyen), a. g. e., s. 426; Ekonomi, Toplu İş Sözleşmesi Türleri, s. 5-6; Aktay, a. g. e., s. 45; Ekonomi, So- runlar, s. 14. 61 Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, Tarih: 21.12.1988, Esas No: 1988/ 9-695, Karar No: 1988/ 1021. 62 Şahlanan, a. g. e., s. 29; Oğuzman, Değerlendirme, s. 3. 63 Ekonomi, Sorunlar, s. 13vd.; Şahlanan, a. g. e., s. 30-31; Tuğ, a. g. e., s. 40; Oğuzman, Değerlendirme, s. 6; Ulucan, Değerlendirme, s. 118-119; Çelik, İş Hukuku 2009, s. 514- 515; ayrıca bkz. Tuncay, Toplu İş Hukuku, s. 136-137; Cevdet İlhan Günay, İş Huku- ku, 2. Baskı, Ankara 2004, s. 857vd.; Cevdet İlhan Günay, Toplu İş Sözleşmesi Grev ve Lokavt Hukuku, Ankara 1999, s. 105-106; Mahmut Kabakçı, Grev ve Lokavt, İstanbul 2004, s. 149-150; Aktay, a. g. e., s. 46-47; Sur, a. g. e., s. 216; Oğuzman, İşçi-İşveren İliş- kileri, s. 29; Sur, a. g. e., s. 217; Narmanlıoğlu, a. g. e., s. 322. Türk Hukukunda İşyerleri Toplu İş Sözleşmesi146 ri için grev kararı almak zorunluluğu yoktur. Dilerse uyuşmazlık kap- samına giren işyerleri ve işletmelerden bir kısmı için grev kararı ala- bilir. Ancak bu durum, işçi sendikasının grev kararı almadığı işyerle- ri ve işletmelerde işverenin sendikasının lokavt kararı almasına ve lo- kavtı uygulayarak zor kullanmasına engel olmaz. 64 Nitekim 2822 sayı- lı Kanun m. 27/ III, cümle son’ a göre; “grev kararı uyuşmazlığın kapsa- mındaki işyerlerinin bir kısmı için alınmış olsa dahi lokavt kararı o uyuşmaz- lığın kapsamındaki başka işyeri için de alınabilir.”. Yargıtay, 2822 sayılı Kanun m. 27/ III, cümle son’ da yer alan “ ... Grev kararı uyuşmazlığın kapsamındaki  işyerlerinin  bir kısmı için alınmış olsa dahi lokavt kararı o uyuşmazlığın kapsamındaki başka işyerleri için de alınabilir.” hükmünü münhasıran “işyerleri (grup) toplu iş sözleşmeleri” için konulduğu halde, 1988 tarihli kararında “27. maddenin son fıkrasın- daki ‘grev kararı uyuşmazlığın kapsamındaki işyerlerinin bir kısmı için alın- mış olsa dahi, lokavt kararı o uyuşmazlığın kapsamındaki başka işyerleri için de alınabilir’ hükmü, işyeri ve işletme toplu iş sözleşmesi ile ilgilidir” sonu- cuna varmaktadır. 65 Oysa m. 27/ III hükmü ne tek işyeri ve ne de işlet- me sözleşmesi ile ilgilidir. Hükümde çok açık şekilde belirtildiği üze- re, birden çok işyeri için yapılan toplu iş sözleşmeleri, yani grup toplu iş sözleşmeleri hakkında getirilmiştir. 66 Öğretide de bu hükmün üçüncü bir tür olarak getirilen grup toplu iş sözleşmeleri için Kanuna konulmuş olduğu ve hatta m. 27/ I’de yer alan “Bir veya birden çok işyerinde veya işletmede” ifadesinde geçen “bir- den çok işyeri” ile ilgili uyuşmazlığın grup toplu iş sözleşmeleri için dü- şünülen bir uyuşmazlık olduğu belirtilmektedir. 67 Yine öğretiye göre; 2822 sayılı Kanun m. 27’nin gerekçesi açıkça, grup toplu iş sözleşme- 64 Çelik, İş Hukuku 2009, s. 622; Ekonomi, Sorunlar, s. 17vd.; birden çok işyerini kap- sayan bir toplu iş sözleşmesi uyuşmazlığında işyerlerinin bir kısmı için grev kararı alındığında, o uyuşmazlık kapsamında hakkında grev kararı alınan veya alınma- yan tüm işyerlerinde lokavt kararı alınabileceği yönündeki görüşün aksi yönünde- ki görüş için bkz. Reisoğlu, Şerh, s. 278. 65 Ekonomi, Sorunlar, s. 14; Oğuzman, Değerlendirme, s. 4. 66 Ekonomi, Sorunlar, s. 14vd.; Oğuzman, Değerlendirme, s. 4; Çelik, İş Hukuku 2009, s. 622. 67 Şahlanan, a. g. e., s. 30; Tuğ, a. g. e., s. 37-39; Ekonomi, Toplu İş Sözleşmesi Türleri, s. 6; Ekonomi, Sorunlar, s. 15; Aktay, a. g. e., s. 46; Sur, a. g. e., s. 217; Aktay (Arıcı/ Kaplan-Senyen), a. g. e., s. 427; TBB Dergisi 2010 (89) İştar URHANOĞLU CENGİZ 147 sinden bahsetmekte ve bu görüşü kuvvetlendirmektedi. 68 Madde ge- rekçesine göre; “birden çok işyeri için yürütülen toplu iş sözleşmeleri mü- zakerelerinde uyuşmazlık çıkması halinde, işçi sendikası uyuşmazlığın kapsa- mındaki işyerlerinin bir kısmı için grev kararı almış olsa dahi lokavt kararı o uyuşmazlığın kapsamındaki başka işyerleri için de alınabilir. Şayet bu imkan tanınmasa idi, grup sözleşmeleri için yapılan görüşmeler açısından lokavt et- kili olamazdı.”. O halde “grup toplu iş sözleşmesi” ifadesinin Kanun’da açıkça geç- miyor olması nedeniyle Yargıtay’ın yukarıda belirtilen sonuçlara var- ması isabetli görülmemektedir. 69 Bir hukuki işlemin, eylemin veya ku- rumun bütün unsurları ve şartları Kanun’da düzenlendiği halde, ona bir ad konmaması; kanunda düzenlenmediği anlamına gelmez. 70 Bu açıdan Yargıtay’ın incelediği uyuşmazlıkta “grup sözleşmesi” ifadesine takılmaksızın, yapılmak istenilen birden çok işyerini kapsayan bir top- lu iş sözleşmesi yönünden Kanun’un aradığı şartların bulunup bulun- madığını araştırarak bir karara varması yerinde olurdu. 71 Grup toplu iş sözleşmesi için yetki işlemleri işveren sendikasın- ca başlatıldığı ve toplu görüşmeye çağrı yapıldığında, işçi sendikası toplu görüşmeye gelmezse veya devam etmezse, işveren sendikasının işçi sendikasını lokavt ile böyle bir sözleşmenin meydana getirilme- sine zorlamak imkânı bulunmamaktadır. Bu durum, 2822 sayılı Ka- nun m. 27/ III, cümle 1 hükmüne göre; “Uyuşmazlığın tarafı olan işve- ren sendikası veya sendika üyesi olmayan işveren, işçi sendikasının almış ol- duğu grev kararının kendisine tebliğinden itibaren altı işgünü içinde lokavt kararı alabilir.”. Bu kural sadece grup sözleşmeleri ile ilgili değildir, ge- nel olarak tüm toplu iş sözleşmesi türleri için geçerlidir. Bu itibarla tek 68 Aktay (Arıcı/ Kaplan-Senyen), a. g. e., s. 427; Aktay, a. g. e., s. 46. 69 Şahlanan, a. g. e., s. 30. 70 Şahlanan, a. g. e., s. 30; Tuğ, a. g. e., s. 39; Tuncay, Grup Toplu İş Sözleşmeleri, s. 10-11; ayrıca bkz. Oğuzman, Değerlendirme, s. 4-5; Ekonomi, Sorunlar, s. 15-16. 71 Aktay (Arıcı/ Kaplan-Senyen), a. g. e., s. 427; Şahlanan, a. g. e., s. 30; Tuğ, a. g. e., s. 40; Nuri Çelik, “Toplu İş Sözleşmeleri ve Toplu İş Uyuşmazlıkları Açısından Yargı- tay’ ın 1988 Yılı Kararlarının Değerlendirilmesi”, İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hu- kuku Türk Milli Komitesi, Yargıtay’ ın İş Hukuku Kararlarının Değerlendirilmesi, İs- tanbul 1990, s. 174; Çelik, İş Hukuku 2008, s. 506; Oğuzman, Değerlendirme, s. 6; Ak- tay, a. g. e., s. 46-47; Tuncay, Toplu İş Hukuku, s. 136-137; Sur, a. g. e., s. 217; Ekono- mi, Sorunlar, s. 17vd. Türk Hukukunda İşyerleri Toplu İş Sözleşmesi148 işyeri veya tek işletme için yapılacak bir sözleşme için de işçi sendi- kası tarafından grev kararı alınıp tebliğ edilmedikçe işveren sendikası ya da sendika üyesi olmayan işveren tarafından lokavt kararı alınma- sı ve karşı taraf üzerinde lokavta dayalı bir baskı kullanılması söz ko- nusu olamaz. 72 O halde grup toplu iş sözleşmesine çağrı işveren sendikasından geldiğinde işçi sendikası buna karşı çıkar ve böyle bir sözleşme için arabuluculuğu takiben grev kararı alıp bildirmezse, işveren sendika- sı lokavt kararı ile işçi sendikasını zorlamak imkânına sahip değildir. Bu duruma işçi sendikasının üyelerine karşı sorumluluğu açısından olumlu bakılamaz. Zira işveren sendikasının grup sözleşmesine yap- tığı çağrıya direnen işçi sendikası arabulucu tutanağının tebliğinden sonra Kanun’da öngörülen sürelerde grev kararı almazsa, yetki belge- sinin hükmü kalmaz (m. 27/ I, II). Yetki işlemlerinin yeniden başlatıl- ması ve işçi sendikasından gelecek çağrı üzerine toplu görüşme ile di- ğer safhalar tamamlanarak sözleşmeye ulaşılması gerekecektir. 73 Grup toplu iş sözleşmesine çağrının işveren sendikasından gelme- si durumunda, işçi sendikasının toplu görüşmeyi kabul etmesi üzeri- ne tek toplu görüşme yürütülebilir ve görüşmede anlaşma sağlanama- dığı takdirde çıkan uyuşmazlıkta arabuluculuktan sonra işçi sendikası grev kararı alabilir, bunun üzerine işveren sendikası da lokavt kararı alabilir ve karşılıklı zorlama ile bir denge kurularak grup toplu iş söz- leşmesine ulaşılması mümkün olabilir. 74 Her iki kararda da önce 2822 sayılı Kanun’da açıkça grup sözleş- mesi adı altında bir sözleşmenin yer almadığının belirtilmesi ve sonra taraflar anlaşmak suretiyle bir “grup sözleşmesi” yapabilirler denilmesi de yerinde değildir. 75 Toplu iş sözleşmesine verilen ad ne olursa olsun, 72 Ekonomi, Sorunlar, s. 17vd.; Aktay (Arıcı/ Kaplan-Senyen), a. g. e., s. 427; Şahlanan, a. g. e., s. 30; Tuğ, a. g. e., s. 40; Nuri Çelik, “Toplu İş Sözleşmeleri ve Toplu İş Uyuş- mazlıkları Açısından Yargıtay’ ın 1988 Yılı Kararlarının Değerlendirilmesi”, İş Hu- kuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku Türk Milli Komitesi, Yargıtay’ ın İş Hukuku Kararla- rının Değerlendirilmesi, İstanbul 1990, s. 174; Çelik, İş Hukuku 2008, s. 506; Oğuz- man, Değerlendirme, s. 6; Aktay, a. g. e., s. 46-47; Tuncay, Toplu İş Hukuku, s. 136-137; Sur, a. g. e., s. 217. 73 Bu konu ile ilgili ayrıntılı bilgi için bkz. Ekonomi, Sorunlar, s. 14vd. 74 Ekonomi, Sorunlar, s. 17vd. 75 Ekonomi, Sorunlar, s. 15. TBB Dergisi 2010 (89) İştar URHANOĞLU CENGİZ 149 eğer esas ve şartları itibariyle Kanun’da öngörülen sözleşme türüne girmiyorsa böyle bir sözleşmeyi 2822 sayılı Kanun anlamında bir top- lu iş sözleşmesi olarak nitelemek mümkün olmayacaktır. Zira 2822 sa- yılı Kanun’da gerek toplu iş sözleşmesinin düzeyi ve gerek Kanun’da öngörülen işyeri düzeyindeki sözleşmelerin türleri sınırlı olarak belir- lenmiş, taraflara seçtikleri düzeyde ve türde sözleşme meydana getir- mek imkânı verilmemiştir. 76 Bütün bu anlatılanların yanı sıra bir grup toplu iş sözleşmesinin, işçi ve işveren taraflarının birbirini zorlaması olmaksızın da yapılması mümkündür. Örneğin, taraflardan biri birden çok işyeri için ayrı ayrı yetki belgeleri almış olsa bile taraflar anlaşarak tek bir grup toplu iş sözleşmesi yapmak üzere görüşmeleri sürdürebilirler. Bunun yanın- da, birden çok işyeri için alınmış tek bir yetki ve buna bağlı olarak tek bir çağrı ile grup toplu iş sözleşmesi yapılmak istenirse bile, taraf- lar toplu görüşmede işyerlerini ve/ veya işletmeleri ayırarak ayrı ayrı işyeri ya da işletme sözleşmesi görüşmelerine dönüştürebilirler. 77 Bu durumda ortaya çıkan uyuşmazlıklarda artık tek arabulucu değil, ayrı ayrı arabulucu tayini ve ayrı grev kararları söz konusu olacaktır. 78 Grup toplu iş sözleşmeleri ile ilgili bir başka sorun da, grup toplu iş sözleşmelerine sonradan katılma istekleridir. Bazı hallerde grup top- lu iş sözleşmesinin bitim tarihi ile gruba dâhil edilmek istenen bir işye- rinin uygulanmakta olan toplu iş sözleşmesinin sona eriş tarihleri ya da yetki alınma tarihleri farklı zamana rastlamaktadır. Bu takdirde o işyerinin grup toplu iş sözleşmesi ile uyumunun nasıl saptanacağı me- selesi tartışma konusu olmaktadır. Uygulamada bu sorunun çözümü için uygulanan usul, ara dönem için işçi sendikası ile işveren arasında geçici ve kısa süreli sözleşmelerin yapılmasıdır. 79 SONUÇ 1982 Anayasası, toplu iş sözleşmesinin kapsamı ve düzeyi ile ilgi- li olarak herhangi bir hükme yer vermeyerek, konuyu kanun koyucu- 76 Ekonomi, Sorunlar, s. 15. 77 Şahlanan, a. g. e., s. 31; Çelik, İş Hukuku 2008, s. 78 Şahlanan, a. g. e., s. 31-32; Çelik, İş Hukuku 2008, s. 507; Ekonomi, Sorunlar, s. 22-23. 79 Aktay (Arıcı / Kaplan-Senyen), a. g. e., s. 428; Aktay, a. g. e., s. 46-47. Türk Hukukunda İşyerleri Toplu İş Sözleşmesi150 nun tercihine bırakmıştır. 2822 sayılı Kanun’un gerekçesinde de açıkça dile getirildiği üzere, bir toplu iş sözleşmesi tek bir işyerini kapsamak üzere yapılan “işyeri toplu iş sözleşmesi” olabileceği gibi birden çok iş- yerini kapsamak üzere yapılan “işyerleri toplu iş sözleşmesi” veya uygu- lama ve öğretideki yerleşmiş adıyla “grup toplu iş sözleşmesi” şeklinde de olabilir. Kanun’un sistemi içinde işyerleri (grup) toplu iş sözleşme- lerine ilişkin düzenlemeler de getirilmiştir. Grup toplu iş sözleşmeleri esasen bir işyeri toplu iş sözleşmesi ti- pindedir ve aynı temel esaslara tabidirler. Ancak bazı belirli konular- da tek bir işyeri için yapılacak sözleşmelerde bazı farklılıklar taşımak- tadırlar. Yargıtay konu ile ilgili olarak vermiş olduğu kararlarında, Kanun’da açıkça grup toplu iş sözleşmesine yer verilmiş olmaması ne- deniyle tarafların birbirlerini grup toplu iş sözleşmesi yapmaya zor- layamayacakları yönünde görüş belirtmektedir. Yargıtay’ın, her şey- den önce 2822 sayılı Kanun’da açıkça grup toplu iş sözleşmesi adı al- tında bir sözleşmenin yer almadığını belirtmesi isabetli değildir. 2822 sayılı Kanun m. 3/ I’de belirtilen “Bir toplu iş sözleşmesi aynı işkolunda bir veya birden çok işyerini kapsayabilir.” hükmündeki “birden çok işyerini kapsayan” toplu iş sözleşmesi ifadesi, grup toplu iş sözleşmesini ifade etmektedir. Nitekim 2822 sayılı Kanun m. 27/ I’de de açıkça “bir veya birden çok işyerinde ve işletmede” yapılan toplu iş sözleşmesinden bah- sedilmektedir. Ayrıca toplu iş sözleşmesi için çağrıda bulunan bir işçi sendikası, işveren sendikası toplu görüşmeye gelmediği veya görüş- meye devam etmediği ya da yürütülen tek toplu görüşmede bir anlaş- maya varılamadığı takdirde, arabuluculuk safhasını geçirdikten sonra sözleşmenin kapsamına giren tüm işyerleri için grev kararı alabilecek ve Kanundaki sürelere uyarak grevi uygulamak suretiyle işveren sen- dikasını grup sözleşmesinin meydana gelmesi için zorlayabilecektir. Yargıtay, 2822 sayılı Kanun m. 27/ son hükmünün işyeri ve işlet- me toplu iş sözleşmeleri ile ilgili olup, grup toplu iş sözleşmesi müza- keresindeki uyuşmazlıklarda uygulanmasının mümkün olmadığı dü- şüncesindedir. Ancak işletme toplu iş sözleşmesinin yapılmasıyla ilgi- li bir uyuşmazlıkta, bir bütün olarak meydana getirilmesi zorunlu bu sözleşmelerde grev ve lokavt kararları sözleşmenin kapsamına gire- cek işyerlerinin tümüne yönelik olarak alınabilir. Sözü edilen m. 27/ III, son cümle hükmü sadece birden çok işyerini kapsayan grup toplu TBB Dergisi 2010 (89) İştar URHANOĞLU CENGİZ 151 iş sözleşmeleri için getirilmiş bir düzenlemedir. Ayrıca 2822 sayılı Ka- nun m. 27’nin gerekçesi açıkça, grup toplu iş sözleşmesinden bahset- mekte ve bu görüşü kuvvetlendirmektedir. Toplu iş sözleşmesine verilen ad ne olursa olsun, eğer esas ve şart- ları itibariyle Kanun’da öngörülen sözleşme türüne girmiyorsa böyle bir sözleşmeyi 2822 sayılı Kanun anlamında bir toplu iş sözleşmesi ola- rak nitelemek mümkün değildir. Zira 2822 sayılı Kanun’da gerek toplu iş sözleşmesinin düzeyi ve gerek Kanunda öngörülen işyeri düzeyin- deki sözleşmelerin türleri sınırlı olarak belirlenmiş, taraflara seçtikle- ri düzeyde ve türde sözleşme meydana getirmek imkânı verilmemiştir Üstelik “Grup toplu iş sözleşmeleri” sözcüğünün Kanun’da açıkça geç- miyor olması nedeniyle Yargıtay’ın yukarıda belirtilen sonuçlara var- ması isabetli görülmemektedir. Bir hukuki işlemin, eylemin veya ku- rumun bütün unsurları ve şartları Kanunda düzenlendiği halde, ona bir ad konmaması; o kurumun kanunda düzenlenmediği anlamına da gelmez. O halde 2822 sayılı Kanun’un lafzından hareketle; grup toplu iş sözleşmelerinin işyeri düzeyinde yapılan ve farklı işverenlere ait ol- makla birlikte aynı işkolunda yer alan birden fazla işyerini kapsayan bir toplu iş sözleşmesi türü olarak düzenlendiğini ifade edebiliriz. Aynı zamanda grup toplu iş sözleşmeleri, tek bir prosedürden geçen birden fazla üst üste oturmuş toplu iş sözleşmeleri bütünü olarak da düşünülemez; yukarıda da belirttiğimiz üzere, tek bir toplu iş sözleş- mesi söz konusu olmaktadır. KAYNAKLAR Aktay, A. Nizamettin, Toplu İş Sözleşmesi, TÜHİS, Türk Ağır Sanayi ve Hizmet Sektörü Kamu İşverenleri Sendikası, Ankara 2000. Aktay, A. Nizamettin / Arıcı, Kadir / Kaplan-Senyen / E. Tuncay, İş Hukuku, Genişletilmiş 3. Baskı, Seçkin Yayıncılık A.Ş., Ekim 2009, Ankara. Akyiğit, Ercan, İş Hukuku, 6. Basım, Seçkin Yayıncılık A.Ş., Ankara 2007. Çelik, İş Hukuku Dersleri, Yenilenmiş 22. Bası, Beta Basım A.Ş., Eylül 2009. (İş Hukuku 2009) Türk Hukukunda İşyerleri Toplu İş Sözleşmesi152 Çelik, Nuri, “Toplu İş Sözleşmeleri ve Toplu İş Uyuşmazlıkları Açı- sından Yargıtay’ın 1988 Yılı İş Hukuku Kararlarının Değerlendi- rilmesi”, İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku Türk Milli Komitesi, Yargıtay’ın İş Hukuku Kararlarının Değerlendirilmesi, İstanbul 1990, s. 171-187. (Değerlendirme) Çelik, Nuri, İş Hukuku Dersleri, 5. Bası, İstanbul 1980. (İş Hukuku 1980) Demir, Fevzi, İş Hukuku ve Uygulaması, 4. Baskı, İzmir 2005. Ekonomi, Münir, “Birden Çok İşyerini Kapsamak Üzere Yapılan İşyer- leri Toplu İş Sözleşmesi (Grup Toplu İş Sözleşmesi) ve Yargıtay’ ın Bu Sözleşmelere İlişkin Görüşleri Sebebiyle Uygulamada Karşıla- şılan Sorunlar”, Türk İş Mevzuatı Açısından Grup Toplu İş Sözleşme- leri, MESS Yayını, İstanbul 1989, s.13-30. (Sorunlar) Ekonomi, Münir, “Toplu İş Sözleşmesi Türleri, Ehliyet ve Yetki”, İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku Türk Milli Komitesi’nce düzen- lenen Toplu İş Sözleşmesine İlişkin Temel Sorunlar Semineri, Ankara 1990, s.3-34. (Toplu İş Sözleşmesi Türleri) Ekonomi, Münir, “İşletme Toplu İş Sözleşmeleri ve Uygulamada Kar- şılaşılan Başlıca Sorunlar”, Kamu-İş, İş Hukuku ve İktisat Dergisi, Cilt 1, Sayı 1, Temmuz 1987, s.6-21. (İşletme Toplu İş Sözleşmeleri) Günay, Cevdet İlhan, İş Hukuku, 2. Baskı, Ankara 2004. (İş Hukuku) Günay, Cevdet İlhan, Toplu İş Sözleşmesi Grev ve Lokavt Hukuku, Anka- ra 1999. (Grev) İnce, Ergun, Toplu İş Hukuku, İstanbul 1983. Kabakçı, Mahmut, Grev ve Lokavt, İstanbul 2004. Kutal, Metin, “2822 sayılı Yasada Toplu İş Sözleşmesi Kavramı, Dü- zeyi, İçeriği ve Sona Ermesi”, İktisat ve Maliye Dergisi, Mart 1984. (Kavram) Kutal, Metin, “Toplu İş Sözleşmeleri”, Kollektif İş İlişkilerini Düzenle- yen 2821-2822 sayılı Yasalar ve Uygulaması Semineri, İstanbul 1984. (Toplu İş Sözleşmeleri) Kutal, Metin / Ekonomi, Münir, “Türk Endüstri İlişkileri Sisteminin Yasal Çerçevesi ve Başlıca Sorunları”, Uluslararası Deneyimler Işı- ğında Endüstri İlişkileri Semineri, İstanbul 1977, s. 80-127. Narmanlıoğlu, Ünal, İş Hukuku II, Toplu İş İlişkileri, Dokuz Eylül Üni- versitesi Yayını, İzmir 2001. Oğuzman, A. Kemal, “2822 sayılı Toplu İş Sözleşmesi Grev ve Lokavt Kanununda Yapılması Gereken Değişiklikler”, Milli Komite 15. Yıl Armağanı, İstanbul 1991, s. 131-150. (Değişiklikler) Oğuzman, M. Kemal, “Grup Toplu İş Sözleşmeleri Hakkında Yargıtay’ın Görüşünün Değerlendirilmesi”, Türk İş Mevzuatı Açı- TBB Dergisi 2010 (89) İştar URHANOĞLU CENGİZ 153 sından Grup Toplu İş Sözleşmeleri, MESS Yayını, İstanbul 1989, s.3- 10. (Değerlendirme) Oğuzman, M. Kemal, Hukuki Yönden İşçi-İşveren İlişkileri, 4. Bası, İstan- bul 1987. (İşçi-İşveren İlişkileri) Oğuzman, M. Kemal, Türkiye’ de Toplu İş Sözleşmesi, Grev, Lokavt, Tah- kim ve Arabuluculuk Düzeni Nasıl Olmalıdır, Banka ve Ticaret Hu- kuku Araştırma Enstitüsü Yayını, İstanbul 1973. (Toplu İş Sözleş- mesi) Reisoğlu, Seza, “Türk Hukukunda Toplu İş Sözleşmeleri ve Uygula- mada Ortaya Çıkan Sorunlar”, Uygulamada Toplu İş Sözleşmeleri, Grev ve Lokavt Semineri, Çimento Müstahsilleri İşverenleri Sendi- kası, Bolu-Abant Semineri, 16-19 Mayıs 1991. (Sorunlar) Reisoğlu, Seza, 2822 sayılı Toplu İş Sözleşmesi Grev ve Lokavt Kanunu Şer- hi, Ankara 1986. (Şerh) Sözer, Ali Nazım, “Grup Toplu İş Sözleşmesi ve 2822 sayılı Yasa Açı- sından Değerlendirilmesi”, İktisat ve Maliye Dergisi, Ekim 1986, Cilt: 33, Sayı: 7. Sur, Melda, İş Hukuku, Toplu İlişkiler, Turhan Kitabevi, Kasım 2006, An- kara. Şahlanan, Fevzi, Toplu İş Sözleşmesi, BANKSİS (Banka ve Sigorta İşçile- ri Sendikası) Yayınları, No: 70, İstanbul 1992. Tuğ, Adnan, Toplu İş Sözleşmesi, Orman-İş Yayını, Ankara 1996. Tuncay, A. Can, Toplu İş Hukuku (Sendikalar-Toplu İş Sözleşmeleri-Toplu İş Uyuşmazlıkları), ALFA Basım Yayım Dağıtım San. ve Tic. Ltd. Şti. İstanbul 1999. (Toplu İş Hukuku) Tuncay, A. Can, “Karşılaştırmalı Hukukta ve Türkiye’ de Grup Toplu İş Sözleşmeleri”, Çimento İşveren Dergisi, Ocak 1987, s.11-17. (Grup Toplu İş Sözleşmeleri) Tuncay, A. Can/ Centel, Tankut, Yeni Türk İş Hukuku Mevzuatı, İstan- bul 1984. Tunçomağ, Kenan/ Centel, Tankut, İş Hukukunun Esasları, Beta Basım A.Ş., 2. Bası, İstanbul 1999. Ulucan, Devrim, “Toplu İş Sözleşmesi Özerkliğinin Hukuki ve Uygu- lamaya İlişkin Güncel Sorunları”, Çalışma Hayatımızın Güncel So- runları, İstanbul 1987, s.171-209. (Güncel Sorunlar) Ulucan, Devrim, “Toplu İş Sözleşmesi ve Toplu İş Uyuşmazlıkları Açı- sından Yargıtay’ ın 1986 Yılı Kararlarının Değerlendirilmesi”, İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku Türk Milli Komitesi, Yargıtay’ın İş Hukuku Kararlarının Değerlendirilmesi, İstanbul 1988, s. 109-132. (Değerlendirme)