powered by

powered by

hakemli makaleler Mustafa TAŞKIN TBB Dergisi, Sayı 84, 2009121 FRANSA’DA ASKERİ YARGI Mustafa TAŞKIN ∗ I. GİRİŞ Ülkemizde askerî yargı sistemi, adli ve idari yargı mekanizma- larının dışında, tamamen ayrı bir yapı olarak öngörülmüştür. Ceza alanında ilk derece askerî mahkemeleri ile Askerî Yargıtay görev yapmaktadır. 1 Türk Ceza Kanunu’ndan farklı bir Askerî Ceza Kanu- nu yürürlüktedir. Bu mahkemelerde uygulanan usul kuralları da ge- nel ceza usul kurallarına göre önemli farklılıklar içermektedir. Askerî mahkemelerde görev yapan hakimlerin mesleğe alınmaları, eğitimle- ri, özlük hakları, askerî ast ve üstleriyle ilişkileri, bağımsızlık ve taraf- sızlıkları gibi konular genel yargı sistemine göre bazı farklılıklar içer- mektedir. Ülkemizde askerî yargının görev alanının genişliği, ilk derece ve temyiz derecesi mahkemelerinin oluşumunda sivil hakimlerin yer al- maması ve uygulanan yargılama prosedürü bazı tartışmaları da bera- berinde getirmektedir. Ülkemizin Avrupa Birliği müzakere sürecinde yapılması gereken reformlar içerisinde askerî yargı sistemimiz de yer almaktadır. Kısaca açıklanan bu veriler bize, önümüzdeki dönemlerde ülke- mizde diğer alanların yanında askerî yargı sistemiyle ilgili de önemli değişikliklerin yapılmasının gündeme geleceğini göstermektedir. Ül- kemizde yasal ve anayasal değişiklikler yapılırken, ülke gerçekleri ile birlikte, tarafı olduğumuz uluslararası sözleşmeler, yargılama yetkisi- * Dr., Adalet Bakanlığı Kanunlar Genel Müdürlüğü Tetkik Hakimi. 1 İdari konularda ise ilk ve son derece mahkemesi olarak Askeri Yüksek İdare Mah- kemesi görev yapmaktadır. Mustafa TAŞKIN hakemli makaleler TBB Dergisi, Sayı 84, 2009122 ni kabul ettiğimiz uluslararası mahkeme içtihatları, üyesi olduğumuz ya da olmak istediğimiz uluslararası kurum ve kuruluşlarca belirlenen kriterler ve mukayeseli hukuk düzenlemeleri göz önüne alınmakta- dır. Ülkemizde yapılması muhtemel çalışmalarda, mukayeseli hukuk bağlamında değerlendirilmesi amacıyla, Fransız askerî yargı sistemi- nin incelenmesinde fayda olacağını düşündük. Çalışmamızda, Fransa’da askerî yargının tarihsel gelişimine kısa- ca göz attıktan sonra, halen uygulanmakta olan sistemin önce genel fotoğrafını çekecek ve daha sonra detaylı olarak incelemeye geçece- ğiz. Askerî yargıya ilişkin savaş zamanına has özel düzenlemeler, bu dönemin hassasiyeti göz önüne alınarak genellikle kabul görmekte ve çok eleştirilmemektedir. Buna karşın askeri yargı sisteminin tartışıldı- ğı ve daha yüksek bir hassasiyetle irdelendiği dönem, barış zamanıdır. Bu nedenle çalışmamızda barış döneminde askerlerin yargılanmasını daha geniş inceleyecek, savaş zamanına ilişkin düzenlemeleri ise daha yüzeysel olarak ele alacağız. II. TARİHSEL SÜREÇ Genel olarak, yaptıkları görevin özellikleri nedeniyle, işledikleri suçlardan 2 dolayı askerlerin, özel mahkemelerce yargılanmaları gerek- tiği kabul görmüş ve bu düşünceyle askerî mahkemeler kurulmuştur. 3 Bu kabulde, ordu gibi topluluklardaki suç niteliğindeki davranışların hızlı şekilde bulaşıcı olabileceği 4 ve etkin şekilde bastırılması gerektiği düşüncesi etkin olmuştur. Fransa’da askerî yargılama sisteminde, oluşturulduğu ilk günden bu güne kadar birçok değişiklik yapılagelmiştir. 5 Genellikle savaş, se- 2 Makalede kullanılacak kavramlarla ilgili olarak şu açıklamayı yapmak gerek- mektedir. Makalede hem “suç”, hem de “suç (délit)” kavramlarını göreceksiniz. Fransa’da suç olarak tercüme edilen “délit” kelimesi, asliye ceza mahkemesinde yargılanacak suçu ifade etmektedir. Karışıklık olmaması amacıyla makalede kul- landığımız “suç” kavramı ile asliye cezalık suçu söylemek istediğimiz yerlerde “suç” kavramının yanına parantez içinde “suç (délit)” kelimesi kullanılmıştır. Ya- saya aykırı davranış anlamında suç kelimesi ise yalnız olarak kullanılmıştır. Ağır ceza mahkemesinde yargılanacak suç ise “crime” olarak adlandırılmaktadır. Ma- kalede ağır cezalık suçu kastettiğimiz yerlerde “ağır suç” kelimesini kullandık. 3 Guinchard-Buisson, s. 203; Perrot, s. 167. 4 Perrot, s. 168. 5 Saas, s.313. hakemli makaleler Mustafa TAŞKIN TBB Dergisi, Sayı 84, 2009123 ferberlik, olağanüstü hal ya da kriz dönemlerinde askerî mahkemele- rin kurulduğu ya da yetkilerinin artırıldığı 6 normal dönemlerde ise ge- nel yargı sistemine yaklaştırıldığı görülmektedir. Fransa’da askerî mahkemelerin ilk kurulması 11. Louis tarafından 1467 tarihinde yayınlanan bir kararnameyle gerçekleştirilmiş, 7 1789 Fransız İhtilali’yle hepsi kaldırılmıştır. 8 Daha sonra sömürgeciliğe kar- şı bağımsızlık savaşları döneminde yeni istisnai yargılama mercileri oluşturulmuştur. 9 II. Dünya Savaşı, işgal yönetimi ve daha sonra da 1961 ve 1962 yıllarında meydana gelen Cezayir’in bağımsızlık savaşı, Fransa’da askerî yargının daha da güçlenmesine yol açmıştır. 10 Cezayir bağımsızlık savaşı sırasında, Les Tribunaux Permanents Des Forces Armées (Silahlı Kuvvetler Sürekli Mahkemeleri), Les Tribunaux Militaires Des Armées (Ordu Askerî Mahkemeleri) 11 ve La Cour de Sûreté de l’Etat (Devlet Güvenlik Mahkemesi) 12 olmak üzere iki askerî yargı mercii kurulmuştur. Yine bu dönemde 08.07.1965 tarihinde yeni bir Code de Justice Militaire (Askerî Yargı Kanunu) (CJM) yürürlüğe girmiştir. 13 Özellikle Les Tribunaux Permanents Des Forces Armées’nin (Silahlı Kuv- vetler Sürekli Mahkemeleri) yargılama yetkisi kapsamında sivillerin de yer alması, 14 yargılama heyetinin emir-komuta içinde görev yapan as- kerlerden oluşması, uygulanan usul kurallarının ağırlığı, hakimlerin aşırı sert yaklaşımları, istinaf kanun yolunun kapalı olması ve kararla- rın gerekçesiz yazılması sıkça eleştiri konusu yapılıyordu. 15 1980’den sonra askerî yargı sistemiyle ilgili önemli reformlar ya- pılmış ve askerî yargı, adli yargıya yaklaştırılmıştır. 16 Bu bağlamda 04.08.1981 tarihli yasa ile Cour De Sûreté De L’état (Devlet Güvenlik 6 Perrot, s. 165. 7 Saas, s.313. 8 Perrot, s. 165. 9 Saas, s.315. 10 Perrot, s. 165. 11 Corrine, s. 249; Stefani-Levasseur-Bouloc, s. 473; Regoli, s. 120. 12 Perrot, s. 166. 13 Saas, s.316. 14 Corrine, s. 249; Stefani-Levasseur-Bouloc, s. 473; Regoli, s. 120; Pradel, s. 77. 15 Perrot, s. 168. 16 Guinchard-Montagnier-Varinard, s. 631. Mustafa TAŞKIN hakemli makaleler TBB Dergisi, Sayı 84, 2009124 Mahkemesi) ilga edilerek 17 barış zamanında devlet güvenliğine kar- şı işlenen suçları yargılama yetkisi genel mahkemelere verilmiştir. 18 21.07.1982 tarihli yasa ile barış zamanında, Fransız topraklarında askerî yargının ilga edildiği ilan edilmiştir. 19 Bununla birlikte, asker- lerin, genel yetkili mahkemelerde, ancak askerî alanda uzmanlaşmış, özel bir oluşum tarafından yargılanması kabul edilmiştir. 20 III. FRANSIZ ASKERÎ YARGI SİSTEMİNİN GENEL GÖRÜNÜMÜ Fransız Anayasasında askerî yargı ile ilgili bir düzenleme bulun- mamaktadır. Kural olarak, kim tarafından işlenirse işlensin, her türlü suçla ilgili soruşturma ve kovuşturma genel yetkili sivil mahkemeler- ce yapılır. Ancak bu kuralın bazı istisnaları bulunmaktadır. Genel yetki- li mahkemeler dışındaki merciler, genellikle istisnai ceza yargılaması olarak adlandırılır. Özel ceza yargılama mercileri, yasa tarafından ön- görülen, sınırlı suç ve suçluları yargılamakla görevli mahkemelerdir. İstisnai ceza yargılaması genel olarak askerî ceza, siyasi ceza ve çocuk ceza alanlarıyla ilgilidir. 21 Biz bu çalışmada istisnai ceza yargılaması- nın sadece askerlerle ilgili olan kısmını inceleyeceğiz. Fransa’da genel mahkemelerle ilgili olarak yasaya aykırı davra- nışlar, kabahatler (contravention), suçlar (délit) ve ağır suçlar (crime) ol- mak üzere üçe ayrılmaktadır. Bu suç sınıflandırması aynı zamanda bu suçların yargılamasını yapacak olan mahkemeyi de belirlemektedir. 22 Fransa’da halen uygulanmakta olan askerî yargı sistemine ilişkin düzenlemelerin bir kısmı Code de Procédure Penale’de (Ceza Usul Kanu- 17 Regoli, s. 120. 18 Perrot, s. 166. 19 Saas, s.316; Perrot, s. 168; Bouloc, s. 472; Guinchard-Montagnier-Varinard, s. 576. 20 Scarano, s. 120; Bu mahkemelerde, genel ceza usulü kuralları uygulanacak olması- na, yetkiyle ilgili kişilik kriterinin (asker olma) kısmen de olsa ilga edilmiş olması- na (Saas, s. 316) ve sistemin genel hukuka yaklaştırılmasına rağmen bu yeterli gö- rülmemekte ve bazı yazarlarca askeri yargının, savaş zamanında ve barış zama- nında varlığını sürdürmeye devam ettiği ileri sürülmektedir. 21 Perrot, s. 165. 22 Martinage, s. 26. hakemli makaleler Mustafa TAŞKIN TBB Dergisi, Sayı 84, 2009125 nu) (CPP) ve bir kısmı da Code de Justice Militaire’de (Askerî Adalet Ka- nunu) (CJM) yer almaktadır. Fransa’da  askerî yargı sistemi, barış zamanı ve savaş zamanı ile ülke içinde ve ülke dışında olmak üzere farklı şekillerde oluşmaktadır. Barış zamanında, ülke içinde, askerler tarafından işlenen suç- lar, kural olarak genel yetkili mahkemelerde yargılanmaktadır. An- cak sınırlı sayıdaki bazı suçlar, görevlerini yerine getirdikleri sırada askerler tarafından işlenmesi halinde, belirli koşulların varlığı halin- de, oluşumları ve uyguladıkları usul bakımından bazı istisnalar içe- ren askerî alanda uzmanlaşmış Özel Görevli Genel Mahkemeler (Ju- ridictions De Droit Commun Spécialisées) tarafından soruşturulmakta ve kovuşturulmaktadır. 23 Barış zamanında Fransa sınırları dışında konuş- lanmış bulunan ya da hareket icra eden askerî birliklerde işlenen suç- ların soruşturulması ve kovuşturulması ise Le Tribunal Aux Armées de Paris (Paris Askerî Mahkemesi) (TAP) tarafından yapılmaktadır. Savaş zamanında, ülke sınırları içinde ve ülke sınırları dışında askerî yargılama mercileri kurulmaktadır. 24 Fransız topraklarında Les Tribunaux Territoriaux Des Forces Armées (Silahlı Kuvvetler Mahkeme- leri) (TTFA) ve generalleri yargılamak üzere Le Haut Tribunal Aux For- ces Armées (Silahlı Kuvvetler Yüksek Mahkemesi) (HTFA) olmak üzere iki askerî yargılama makamı kurulmaktadır. 25 Savaş zamanında ülke sınırları dışında konuşlanmış bulunan ya da hareket icra eden askerî birliklerde işlenen suçların soruşturulması ve kovuşturulması amacıy- la Les Tribunaux Militaires Aux Armées’nin (Ordu Askerî Mahkemeleri) (TMA) kurulması öngörülmüştür. Her halükarda, ülke içinde ve ülke dışında, barış zamanında ve sa- vaş zamanında, özel görevli genel mahkemelerce ya da askerî mahke- melerce Fransız halkı adına karar verilir ve bu kararlara karşı istinaf kanun yolu açıktır. Bu kararlar Yargıtayın temyiz denetimine tabidir. 26 Detayları aşağıda anlatılacak olmakla birlikte, Fransız askerî yar- gı sisteminin bir bütün olarak algılanabilmesi amacıyla aşağıdaki tab- lo hazırlanmıştır. 23 Guinchard-Buisson, s. 204. 24 Guinchard-Montagnier-Varinard, s. 637. 25 Saas, s. 317. 26 Boulac, s. 474. Mustafa TAŞKIN hakemli makaleler TBB Dergisi, Sayı 84, 2009126 Barış Zamanında Fransa İçinde Fransa Dışında Özel Görevli Asliye Ceza Mahkemeleri Özel Görevli Ağır Ceza Mahkemeleri Paris Askerî Mahkemesi Fransa içinde askerler tarafından işlenen suçlar (délit). Fransa içinde askerler tarafından işlenen ağır suçlar. Fransa dışında askerler tarafından işlenen suç (délit) ve ağır suçlar. Savaş Zamanında Fransa İçinde Fransa Dışında Les Tribunaux Territoriaux des Forces Armées Le Haut Tribunal des Forces Armées Les Tribunaux Militaires aux Armées Tribunaux Prévôtaux Ülke içinde temel ulusal çıkarlara karşı işlenen suç (délit) ve ağır suçlar. General, mareşal ve amiraller tarafından işlenen suç (délit) ve ağır suçlar. Ülke dışında konuşlu bulunan ya da hareket icra eden askerler tarafından işlenen suç (délit) ve ağır suçlar. Ülke dışında konuşlu bulunan ya da hareket icra eden askerler tarafından işlenen kabahatler. IV. BARIŞ ZAMANINDA ASKERLERİN YARGILANMASI Fransız yargı sisteminde askerî yargıyla ilgili düzenlemeler, önce barış zamanı ve savaş zamanı olmak üzere ayrıma tabi tutulmuştur. Bundan başka ilk derece, istinaf ve temyiz yargılamaları bakımın- dan da bir ayrım söz konusudur. Son olarak her iki zaman bakımından da ülke sınırları içinde ve ülke sınırları dışında olmak üzere ikinci bir ayrım söz konusudur. 27 27 Guinchard-Montagnier-Varinard, s. 632. hakemli makaleler Mustafa TAŞKIN TBB Dergisi, Sayı 84, 2009127 Şimdi incelememizi bu ayrımları göz önüne alarak yapmaya çalışaca- ğız. A. İlk Derece Yargılaması Askerler tarafından işlenen bazı suçların soruşturulması ve ko- vuşturulmasında görevli ilk derece mahkemesinin belirlenirken, su- çun ülke içinde ve ülke dışında işlenmiş olmasına göre farklılık söz ko- nusu olmaktadır. Ülke sınırları içinde bulunan askerler tarafından işlenen bazı suç- lar, özel görevli genel mahkeme statüsündeki asliye mahkemeleri ve ağır ceza mahkemeleri tarafından soruşturulmakta ve kovuşturulmak- tadır. Ülke sınırları dışında konuşlanmış bulunan askerî birliklerde gö- revli askerler tarafından işlenen suçların ilk derece yargılaması ise Le Tribunal Aux Armées de Paris (TAP) tarafından yapılmaktadır. 1. Ülke Sınırları İçinde Özel Görevli Genel Mahkemeler Tarihsel süreçte, Fransa’da askerlerin yargılanması konusunda, çok katı askerî mahkemelerden, genel yetkili mahkemelere doğru sü- rekli bir seyir olduğu görülmektedir. Bu bağlamda 10.11.1999 tarihli yasa ile CJM’de önemli reformlar yapılmış ve barış zamanı için genel mahkemelerin yetkileri oldukça genişlemiştir. 28 Buna göre, barış za- manında, Fransa içinde, bir asker tarafından, görevini yaptığı sırada işlenen askerî suçlar ya da görevi haricinde işlediği suçlar, kural ola- rak genel yetkili yargı mercilerinde, sivil hakimler tarafından soruştu- rulmakta ve kovuşturulmaktadır. 29 Bununla birlikte, bu suçların yargılanmasının tam olarak genel mahkemelerce yapıldığını söylemek doğru değildir. 30 Askerlerin iş- ledikleri her türlü suçun yargılamasının, hiç bir istisna olmaksızın, genel yetkili mercilere bırakılmasının, bazı ciddi problemlere neden 28 Boulac, s. 473. 29 Verny, s. 76; Boulac, s. 472. 30 Boulac, s. 472. Mustafa TAŞKIN hakemli makaleler TBB Dergisi, Sayı 84, 2009128 olacağı, 31 her şeyden önce, milli savunma sırlarının ifşa edilmesi riski- nin meydana geleceği, normal ağır ceza mahkemelerinde jürinin gö- rev yapıyor olması, 32 askerî alanda uzmanlaşmaya ihtiyaç olması 33 gibi hususlar göz önüne alınarak, bu nitelikteki işlerin yargılamasını yapa- cak genel yetkili mahkemenin yapısının özel olarak düzenlenmesi ka- bul edilmiştir. 34 Bu bağlamda CPP’in 697. maddesine göre, her istinaf mahkemesi yargı çevresinde, bir asliye ceza mahkemesi ve bir ağır ceza mahkeme- sinin, özel bir oluşumla, bu suçları yargılaması öngörülmüştür. 35 Özel görevli Asliye Ceza Mahkemesi, askerî alandaki suçları (délit), Özel Gö- revli Ağır Ceza Mahkemesi ise, askerî alandaki ağır suçları yargılamak- la görevlidir (CPP 697). 36 Bu özel görevli mahkemelerde görev yapan hakimler, adli yar- gı hakimleri olup, alışılmış kurallara göre görevlendirilmektedirler. Askerî alandaki suçları yargılamasına karşın bu hakimlerin bağımsız- lıklarında ve tarafsızlıklarında genel mahkemelerdeki hakimlere göre hiç bir ayrım söz konusu değildir. Bu merciler, hiç bir askerî üyenin gö- rev almadığı 37 sivil mahkemelerdir. Bu mahkemelerde kararlar, Fran- sız halkı adına, genel hukuk kurallarına uygun olarak, sivil hakimler tarafından ve hiç bir özel karakter içermeyen bir yargılama usulü uy- gulamak suretiyle verilmektedir. 38 Bu genel girişten sonra, şimdi, bu mahkemelerle ilgili daha ayrıntılı inceleme yapacağız. a. Özel Görevli Asliye Ceza Mahkemeleri Fransız meclisi, hakimlerin yeterli uzmanlık elde edebilmele- ri amacıyla, askerî alandaki uyuşmazlıkların görüleceği mahkemele- 31 Perrot, s. 169. 32 Perrot, s. 169; Siyasi tarafları da olan bir suçta, jürinin oturmayı ret etmesi ya da mi- sillemede bulunması gibi olaşılıklardan endişe edilmiştir. 33 Saas, s.316. 34 Perrot, s. 169. 35 Boulac, s. 472; Perrot, s. 169; Verny, s. 76. 36 Corrine, s. 249. 37 Saas, s. 327. 38 Saas, s. 334. hakemli makaleler Mustafa TAŞKIN TBB Dergisi, Sayı 84, 2009129 ri merkezileştirmiştir. 39 Bu nitelikteki suçların yargılanmasının az sa- yıdaki uzman mahkeme tarafından yapılmasını uygun görmüştür. Bu amaçla her istinaf mahkemesinin yargı çevresinde, o bölgede işlenen bazı suçları (délit) yargılamakla görevli, özel görevli asliye ceza mah- kemeleri kurulmuştur (CPP 697). 40 Başka bir ifadeyle, yeni mahkeme kurulmaksızın, zaten kurulu bulunan bir asliye ceza mahkemesi, bu davaların yargılamasını yapmakla görevlendirilmektedir. 41 aa. Yapı Her istinaf mahkemesi yargı çevresinde bir tane özel görevli asliye ceza mahkemesi kurulmuştur. Fransa’da 30 (5 tane de denizaşırı böl- gelerde bulunmaktadır) adet istinaf mahkemesi bulunmaktadır. 42 Şu halde Fransa genelinde 30 bölgede özel görevli asliye ceza mahkeme- si görev yapmaktadır. Özel görevli asliye ceza mahkemeleri, bir başkan ve iki hakim üye- den oluşur (CPP 398). Bu mahkemede görev yapacak başkan ve üye- ler, askerî alanda uzman sivil hakimlerdir. 43 Başkanın ve hakimlerin atanmasında genel mahkemelerde hakimlerin atanmasına ilişkin usul ve koşullar uygulanır. ab. Yetki CPP 697. maddesinde, CPP’in 697-1 maddesinde belirtilen suçla- rın (délit) özel görevli asliye ceza mahkemesi tarafından soruşturu- lacağı ve kovuşturulacağı belirtilmektedir. 44 Özel görevli asliye ceza mahkemelerinin yetkisini, zaman, yer, kişi ve konu (madde) bakımın- dan incelemek gerekir. Özel görevli asliye ceza mahkemelerinin zaman bakımından yet- kisi açık olup, bu yetki sadece barış zamanı için söz konusudur. Yer 39 Perrot, s. 169. 40 Stefani-Levasseur-Bouloc, s. 474; Debeurain, 112; Perrot, s. 169; Regoli, s. 121. 41 Pradel, s. 77. 42 http://fr.wikipedia.org/wiki/Cour_d%27appel_(France), ET: 20.12.2008. 43 Regoli, s. 121; Perrot, s. 169; Debeurain, 112. 44 Guinchard-Montagnier-Varinard, s. 632. Mustafa TAŞKIN hakemli makaleler TBB Dergisi, Sayı 84, 2009130 bakımından yetkisi ise, bulunduğu istinaf mahkemesinin yargı çevre- si ile sınırlıdır. Yer itibariyle yetki konusu CPP’in 697-1 maddesi ile be- lirlenmiş olup söz konusu düzenleme genel yetki kurallarına atıf yap- maktadır. Genel yetki kurallarına 45 göre bir suçun (délit), özel görevli asliye ceza mahkemesinde yargılanabilmesi için, bu suçun (délit) işlen- diği yerin, şüphelinin ikamet ettiği yerin, şüphelinin yakalandığı yerin ya da şüphelinin tutuklandığı yerlerden birisinin, bu mahkemenin yet- ki çevresi içinde olması gerekir. 46 Özel görevli asliye ceza mahkemelerinin madde bakımından yetki- si, CPP’in 697-1 maddesinde düzenlenmiştir. Bu mahkemelerin madde bakımından yetkisi kapsamında hem suçlar (délit) hem de askerî suçlar (délit) yer alabilir. 47 Bu bağlamda bu mahkemeler, öncelikle CJM’nin 3. kitabından düzenlenen askerî suçları (délit) yargılamakla yetkilidir. 48 Bundan başka askerler tarafından, askerlik hizmeti yerine getirilir- ken işlenen suçlar (délit) da bu mahkemelerde yargılanır. 49 CPP’in 702. maddesine göre temel ulusal çıkarlara karşı işlenen suçların (délit) bir kısmı da özel görevli asliye ceza mahkemelerinde yargılanır. CJM’nin 3. kitabında öngörülen askerî suçlar (délit) ana hatlarıy- la askerî yükümlülüklere aykırılıklarla ilgilidir. 50 Bu kitap dört bölüm içerir. Birinci bölüm, askerî yükümlülüklerle ilgili suçları (délit), ikin- ci bölüm, göreve ve onura karşı suçları (délit), üçüncü bölüm, disipli- ne karşı işlenen suçları (délit) ve dördüncü bölüm, yönetmelikte belir- lenen suçları (délit) düzenlemektedir. 51 Özel görevli asliye ceza mahkemelerinin madde bakımından yet- kisinin ikinci konusu ise askerler tarafından, askerî görevin yerine ge- tirilmesiyle ilgili olarak işlenen suçlardır (délit). 52 Kural olarak, asker- lerin, görevleriyle ilgili olmayan suçları (délit) genel yetkili mahkeme- 45 Yer itibariyle yetki kuralları CPP’in 43, 52, 382 ve 663 madelerinde düzenlenmiştir. 46 Heraud-Maurin, s. 61; Guinchard-Montagnier-Varinard, s. 633. 47 Saas, s. 321. 48 Corrine, s. 249; Guinchard-Montagnier-Varinard, s. 632. 49 Guinchard-Buisson, s. 205. 50 Guinchard-Buisson, s. 205. 51 Guinchard-Montagnier-Varinard, s. 632. 52 Corrine, s. 249; Guinchard-Buisson, s. 205; Guinchard-Montagnier-Varinard, s. 632. hakemli makaleler Mustafa TAŞKIN TBB Dergisi, Sayı 84, 2009131 lerde yargılanır. 53 Ancak bir askerîn “askerî bir görevin yürütülmesiyle il- gili” olarak işlediği suç (délit) özel görevli asliye ceza mahkemesinde yargılanabilir. “Askerî görevin yürütülmesi” kriteri, bu mahkemelerin yetki alanını oldukça sınırlamaktadır. Fransız Yargıtay’ına göre, özel görevli asliye ceza mahkemesinin yetkili olması için, bir suçun (délit), sadece askerî bir alanın içinde işlenmiş olması ya da bir asker tarafın- dan işlenmiş olması yeterli değildir. Bu suçun (délit), askerî bir görevin yerine getirilmesiyle ilgili olarak işlenmiş olması gerekir. Bu bağ kuru- lamıyorsa genel yetkili mahkemeler yetkili olur. 54 Bu mahkemelerin üçüncü yetki ise temel ulusal çıkarlara karşı iş- lenen suçlarla (délit) ilgilidir. Bu suçlar (délit) kural olarak genel yetki- li mahkemelerde yargılanır. Ancak bu suçlardan (délit) CP’in 411-1 ila 411-11 ve 413-1 ila 413-12 maddelerinde düzenlenenler, özel görevli as- liye ceza mahkemelerinde yargılanır (CPP 702). Özel görevli asliye ceza mahkemesinin kişi bakımından yetkisi CPP’in 697-1 maddesinde CJM’in 121-3 ila 121-5 maddelerine atıf ya- pılmak suretiyle düzenlenmiştir. Atıf yapılan madde hükümlerine ba- kıldığında, hepsi açıkça, doğrudan ya da dolaylı olarak silahlı kuvvet- ler mensubu olmayı ifade etmektedir. 55 Yargıtay da, “görevin yürütül- mesi sırasında işlenmiş suç” ibaresinden, bu suçun bir asker tarafından iş- lenmiş olması gerektiğini vurgulamaktadır. 56 Şu halde özel görevli asli- ye ceza mahkemesinin kişi itibariyle yetkisi kural olarak askerleri kap- samaktadır. “Asker” ibaresinden kimlerin anlaşılması gerektiği CJM’in 121-3 ila 121-5 maddelerinde belirtilmiştir. 57 Bu hükme göre, “asker” ibaresi, si- lahlı kuvvetler mensuplarını, askerî kariyer mesleğinde olanları, bir sözleşmeye bağlı olarak askerlik yapanları, askerlik hizmetini henüz ta- mamlamış olup da izin verilen kişiler, yedek askerleri, bir askerî uçak ya da geminin mürettebatını, orduyla yasal ya da sözleşmesel bir bağ olmaksızın tamamlayıcı askerlik hizmetini yapan kişileri, askerî göre- ve tahsis edilenleri, Milli Hizmet Kanunu’nda öngörülen koşullar al- 53 Guinchard-Buisson, s. 205. 54 Saas, s. 323. 55 Guinchard-Montagnier-Varinard, s. 632. 56 Saas, s. 323. 57 Guinchard-Buisson, s. 205; Guinchard-Montagnier-Varinard, s. 636. Mustafa TAŞKIN hakemli makaleler TBB Dergisi, Sayı 84, 2009132 tında askerlik görevini yerine getirenleri, 58 savaş esirlerini, 59 yasaya ya da sözleşmeye dayalı olarak sivil memur olarak silahlı kuvvetlerde ça- lışan sivilleri 60 kapsamaktadır. CPP’in 697-1 maddesi uyarınca adli veya idari kolluk görevini yeri- ne getirirken jandarmalar tarafından işlenen suçlar (délit), özel görev- li asliye ceza mahkemelerinin değil, genel yetkili asliye ceza mahke- melerinin yetkisindedir. 61 Adli ve idari kolluk görevi dışındaki diğer askerî görevlerini yaparken işledikleri suçlar (délit), yukarıdaki koşulları taşımak kaydıyla, özel görevli asliye ceza mahkemelerinde yargılanır. 62 Özel görevli asliye ceza mahkemesinin kişi bakımından yetkisi ku- ral olarak askerle ilgili olmakla birlikte, bazen sivillerin yargılanmasın- da da yetkili olabilmektedir. Zira CPP’in 697-1 maddesinde geçen “her … fail ve yardımcı” ifadesi, bu yetkinin sadece askerlerle sınırlı olmadı- ğını, bazı hallerde sivilleri de kapsayabileceği anlamına gelmektedir. 63 Madde bakımından yetki kapsamında sayılan suçların (délit) normal koşullar altında siviller tarafından işlenmesi pek olası değildir. Ancak bu suçların (délit) askerlerle birlikte siviller tarafından işlenmesi ya da sivillerin bu suçları (délit) işleyen askerlere yardım etmeleri hallerinde sivillerin de özel görevli asliye ceza mahkemelerinde yargılanmaları söz konusu olabilir. 64 Özel görevli asliye ceza mahkemesinin kişi bakımından yetkisi, sa- dece büyükleri içermektedir. 65 CPP’in 697-1 maddesinde belirtilen suç- ları (délit) işleyen çocuklar, ister asker olsun, ister sivil olsun, özel gö- revli asliye ceza mahkemelerinde yargılanmazlar. 66 Bu durumda ço- cuk mahkemeleri yetkilidir. Aynı suçun (délit) bir çocuk ile bir büyük tarafından birlikte işlenmesi halinde, büyükler özel görevli mahkeme- de, çocuklar ise genel çocuk mahkemelerinde yargılanır. 67 Bu mahke- 58 Saas, s. 322. 59 Heraud-Maurin, s. 61. 60 Guinchard-Montagnier-Varinard, s. 636. 61 Saas, s. 322; Guinchard-Buisson, s. 205. 62 Saas, s. 322. 63 Guinchard-Montagnier-Varinard, s. 632. 64 Saas, s. 324. 65 Corrine, s. 249; Guinchard-Buisson, s. 205. 66 Guinchard-Montagnier-Varinard, s. 632; Guinchard-Buisson, s. 204. 67 Angevin, 56. hakemli makaleler Mustafa TAŞKIN TBB Dergisi, Sayı 84, 2009133 melerin çocukların yargılanması konusunda yetkisiz oldukları CPP’in 697-1 maddesinde geçen “tüm büyük kişiler” ibaresi ve CJM’in 121-6 maddesinde yer alan «  18 yaşından küçük çocuklar  » ifadesi ile açıkça belirtilmektedir. 68 ac. Usul Barış zamanında, özel görevli asliye ceza mahkemelerinin görev alanına giren suçlar (délit) için ayrı bir yargılama usulü öngörülme- miş olup, CPP hükümlerine göre soruşturulur ve kovuşturulur. 69 Bu bağlamda bu mahkemelerin verdiği kararlara karşı istinaf kanun yolu açıktır, mağdur kamu davasına katılabilir, 70 savunma hakkı serbest- çe kullanılabilir ve bir avukatın hukuki yardımından yararlanılabilir. 71 Genel yetkili soruşturma organları görev yapar. Bununla birlikte, bazı istisnaların da olduğu görülmektedir. Bu mahkemeler yargılama sırasında, CPP’in 698-1 ila 698-9 mad- deleri ile CJM’de belirtilen bazı istisnai hükümleri de uygulamak durumundadır. 72 Bu bağlamda, özel görevli asliye ceza mahkemeleri- nin duruşmaları kural olarak kamuya açıktır. Ancak CPP 698-9 mad- desinde belirtilen milli savunma sırlarının ifşa olması riski varsa duruş- manın kamuya kapatılması mümkündür. 73 CPP’in 698-1 maddesine göre askerlerin yargılanması için izin alınması gerekmektedir. Askerî birimlerden yapılmış bir ihbar ya da suçüstü hali dışında savcı, soruşturduğu her işte, öncelikle, savun- mayla görevli bakanlığın ya da bu bakanlık tarafından yetkilendiril- miş askerî makamın görüşünü istemek zorundadır. İlgili bakanlık gö- rüşünü en geç 1 ay içinde gönderir. Görüşün alınmaması yapılan işle- mi hükümsüz hale getirir. 74 Görüş belirtmeye yetkili askerî makam, sa- vunmayla görevli bakanlık tarafından belirlenir. 68 Saas, s. 326. 69 Saas, s. 335; Guinchard-Montagnier-Varinard, s. 633. 70 Guinchard-Montagnier-Varinard, s. 636. 71 Saas, s. 335. 72 Guinchard-Montagnier-Varinard, s. 636; Heraud-Maurin, s. 62. 73 Saas, s. 334. 74 Guinchard-Montagnier-Varinard, s. 633. Mustafa TAŞKIN hakemli makaleler TBB Dergisi, Sayı 84, 2009134 698-3 maddesi ise askerî tesislere giriş ve buralarda araştırma yap- makla ilgili istisna içermektedir. Savcı, soruşturma hakimi ve adli po- lis görevini yaparken askerî kuruma girmek istediğinde bunu yetkili askerî makamdan talep eder. Talepnamede –zorunlu durumlar hariç olmak üzere– araştırmanın amacı ve özellikleri belirtilir. Yetkili askerî makamlar gerekli işlemlerin yapılmasına engel olamaz. Savcı, soruş- turma hakimi ve adli polis, askerî sırlarla ilgili talimatlara özen gösterir. Yetkili askerî makamlar de soruşturmanın ve araştırmanın gizliliğine saygılı olurlar. Özel görevli asliye ceza mahkemesi, yargılama sonun- da, genel yaptırımların dışında askerî görevden azil ve askerî rütbe- nin indirilmesi gibi cezalar da verebilir. Yine CPP’in 698-5 maddesin- de yaptığı atıf gereğince, zamanaşımı, malvarlığına elkoyma, müsade- re, tekerrür gibi konularda CJM’de yer alan özel hükümler uygulanır. 75 Yine soruşturma sırasında tutuklanan kişiler ayrı yerlerde tutulur- lar (CPP 698-5). b. Özel Görevli Ağır Ceza Mahkemeleri Fransız yargı sisteminde, barış zamanında, ülke sınırları için- de işlenen ağır suçlar bakımından askerî mahkemeler tamamen ilga edilmiştir. Kural olarak askerler de herkes gibi genel yetkili mahke- melerde yargılanırlar. 76 Ancak değişik gerekçelerle, askerî alandaki bazı ağır suçların genel yetkili mahkemelerde yargılanmasında bir ta- kım sakıncalar görülerek, her istinaf mahkemesi yargı çevresinde, bu ağır suçları yargılamakla görevli özel görevli bir ağır ceza mahkeme- si oluşturulmuştur. 77 ba. Yapı Fransa’da, genel ağır suçları yargılamakla görevli ağır ceza mah- kemeleri bir başkan, iki hakim üye ve dokuz jüri üyesinden oluşmak- tadır. Her istinaf yargı çevresinde bir ağır ceza mahkemesi bulunmak- tadır. 75 Guinchard-Montagnier-Varinard, s. 633. 76 Regoli, s. 120. 77 Regoli, s. 121; Heraud-Maurin, s. 62; Guinchard-Buisson, s. 205; Angevin, 463; Stefani-Levasseur-Bouloc, s. 474; Pradel, s. 77. hakemli makaleler Mustafa TAŞKIN TBB Dergisi, Sayı 84, 2009135 Buna karşılık askerî alandaki bazı ağır suçları yargılamakla görev- li ağır ceza mahkemeleri farklı bir yapıda oluşturulmuştur. Özel gö- revli ağır ceza mahkemelerinin yapısındaki ilk farklılık, bu mahkeme- lerde jürinin yer almamasıdır. 78 1790 yılında bu mahkemelerin yapısı- na jürinin eklenmiş olmasına 79 rağmen, devlet sırlarının ifşa edilmesi- nin önlenmesi, 80 siyasi tarafı olan ağır suçlarda jürinin oturmayı ret et- mesi ya da misillemede bulunması veya büyük tehditlerin olduğu bu tür işlerde, ilan edilen jüri üyelerini toplamanın zor olacağı 81 gibi ge- rekçelerle bu mahkemelerin yapısında jüriye yer verilmemiştir. Özel görevli ağır ceza mahkemesinin oluşumundaki ikinci farklı- lık ise hakim üyelerin sayısıyla ilgilidir. Genel ağır ceza mahkemele- rinde bir başkanın yanında iki hakim üye görev yaparken, özel görev- li ağır ceza mahkemesinde 1 başkan ve 6 üye hakim (toplam 7 hakim) görev yapmaktadır. 82 Başkan ve altı üye hakim, yargı çevresinde kurulu bulunduğu is- tinaf mahkemesinin birinci başkanı tarafından alışılagelmiş usullere göre belirlenir. 83 Başkan ve üyelerin hepsi profesyonel ve sivil adli yar- gı hakimlerinden oluşur. 84 bb. Yetki Yukarıda olduğu gibi özel görevli ağır ceza mahkemelerinin yet- kisini, zaman, yer, konu (madde) ve kişi kriterlerine göre değerlendi- receğiz. Zaman ve yer bakımından yetki konusu açık olup, özel görevli ağır ceza mahkemeleri sadece barış zamanında ve kurulu bulundukla- rı istinaf mahkemesinin yargı çevresinde işlenen bazı ağır suçları yar- gılamakla yetkilidirler. Bir ağır suçun, özel görevli ağır ceza mahkeme- 78 Boulac, s. 473; Pradel, s. 77; Guinchard-Montagnier-Varinard, s. 634; Angevin, 463; Stefani-Levasseur-Bouloc, s. 474; Perrot, s. 169; 79 Pradel, s. 78. 80 Pradel, s. 78. 81 Perrot, s. 166. 82 Heraud-Maurin, s. 62; Angevin, 463; Perrot, s. 169; Regoli, s. 121;Stefani-Levasseur- Bouloc, s. 474; 83 Guinchard-Montagnier-Varinard, s. 634; Perrot, s. 169. 84 Pradel, s. 77. Mustafa TAŞKIN hakemli makaleler TBB Dergisi, Sayı 84, 2009136 sinde yargılanabilmesi için, bu ağır suçun işlendiği, şüphelinin ikamet ettiği, şüphelinin yakalandığı ya da şüphelinin tutuklandığı yerlerden birisinin, bu mahkemenin yetki çevresi içinde olması gerekir. 85 Özel görevli ağır ceza mahkemelerinin madde bakımından yet- kisine gelince; bu husus, özel görevli asliye ceza mahkemesinde ol- duğu gibi bir liste ve CJM’a yollama ile belirlenmiştir. 86 Özel görev- li ACM’nin yetkisi askerî bir ağır suç ya da genel bir ağır suçla ilgili olabilir. 87 Özel görevli ACM öncelikle, barış zamanında, CJM in 3. kitabın- da sayılan askerî nitelikli ağır suçları yargılamakla yetkilidir. 88 CJM’in 3. kitabında öngörülen askerî nitelikli ağır suçlar ana hatlarıyla askerî yükümlülüklere aykırılıklarla ilgilidir. 89 Yukarıda da açıklandığı gibi bu kitap 4 bölüm içerir. Birinci bölüm askerî yükümlülüklerle ilgili ağır suçları, 2. bölüm göreve ve onura karşı ağır suçları, 3. bölüm di- sipline karşı işlenen ağır suçları ve 4. bölüm yönetmelikte belirlenen ağır suçları düzenlemektedir. 90 İkinci olarak, askerlerin görevlerini yerine getirirken işledikleri ge- nel ağır suçlarla ilgili yetkisi bulunmaktadır. Kural olarak askerler ta- rafından işlenen ağır suçlar genel yetkili ağır ceza mahkemelerinde yargılanır. 91 Ancak katı bazı koşulların varlığı halinde askerler tarafın- dan işlenen bazı genel ağır suçlar özel görevli ACM’nde yargılanabilir. • Birinci koşul, özel görevli ağır ceza mahkemesinin yetkili ola- bilmesi için genel ağır suçun bir asker tarafından işlenmiş olmasıdır. 92 • İkinci koşul, bu ağır suçun asker tarafından, askerî bir görevin yerine getirilmesi sırasında işlenmiş olması gerekir. 93 85 Heraud-Maurin, s. 61. 86 Guinchard-Buisson, s. 206. 87 Saas, s. 321. 88 Angevin, 56; Boulac, s. 473; Corrine, s. 249. 89 Guinchard-Buisson, s. 205. 90 Guinchard-Montagnier-Varinard, s. 632. 91 Stefani-Levasseur-Bouloc, s. 474; Conte-Chambon, s. 79; Corrine, s. 249. 92 Saas, s. 323. 93 Saas, s. 323; Yargıtay askeri görevin yerine getirilmesi kriterini sıkı bir şekilde de- netlemektedir. Kaza ile başka bir jandarmayı, görevini yapması için kendisine veril- miş olan silahla, askeri bölge içinde öldüren bir jandarmanın yargılanmasında, bu suçu görevin yerine getirilmesi sırasında işlenmiş sayılamayacağı gerekçesiyle, ge- hakemli makaleler Mustafa TAŞKIN TBB Dergisi, Sayı 84, 2009137 • Üçüncü koşul ise, işlenen genel ağır suçun genel yetkili mahke- melerde yargılanması halinde milli savunma sırlarının ifşası riskinin söz konusu olması gerekir. 94 Bu üç şartın birlikte gerçekleşmesi halinde, işlenen ağır suçlar, özel görevli ağır ceza mahkemelerinde yargılanır. Milli savunma sırlarının ifşası riskinin olup olmadığı, soruşturma sırasında soruşturma dairesi tarafından belirlenir. Daire, bu riskin ol- duğu kanaatine varmışsa, bu davayı özel görevli ACM’ne gönderir. 95 Vurgulamak gerekir ki, bu konuda, özel görevli ACM’nin yetkisi ile özel görevli asliye ceza mahkemesinin yetkisi arasında fark bulun- maktadır. Askerlerin, görevlerini yerine getirirken bir suç (délit) işle- meleri halinde, başka bir koşul aranmaksızın, özel görevli asliye ceza mahkemesi yetkili oluyordu. Buna karşın bir asker tarafından, askerî görevini yerine getirirken, bir ağır suç işlemesi halinde genel yetkili ACM yargılama yapar. Özel görevli ACM’nin yetkili olabilmesi için ek bir koşulun daha gerçekleşmiş olması gerekir. O da milli savunma sır- larının ifşası riskidir. Böyle bir risk varsa özel görevli ACM, yoksa ge- nel yetkili ACM yargılama yapar. 96 Üçüncü yetki, temel ulusal çıkarlara karşı işlenen ağır suçlarla il- gilidir. Bu ağır suçlar kural olarak genel yetkili mahkemelerde yargı- lanır. Ancak bu ağır suçlardan CP’in 411-1 ila 411-11 (düşmanla işbir- liği ve casusluk) ve 413-1 ila 413-12 (milli savunmayla ilgili korunan yerlere ve ordu güvenliğine saldırı ve milli savunma sırlarına saldırı) maddelerinde düzenlenen ağır suçlar, özel görevli ACM’nde yargıla- nır (CPP 702). 97 CPP’in 706-17 maddesine göre CP’in 421-1 ila 421-6 maddelerin- de düzenlenmiş bulunan terör suçları da özel görevli ağır ceza mahke- mesinde yargılanır. Ancak burada bir istisnai durum söz konusudur. Terör suçları sadece Paris’te kurulu bulunan özel görevli ACM’nde nel yetkili mahkemelerin görevli olduğunu belirtmiştir. Saas, s. 323. 94 Angevin, 56; Guinchard-Montagnier-Varinard, s. 634; Perrot, s. 169; Stefani- Levasseur-Bouloc, s. 474; Conte-Chambon, s. 79; Heraud-Maurin, s. 62. 95 Conte-Chambon, s. 79; Guinchard-Montagnier-Varinard, s. 634; Boulac, s. 473; Stefani-Levasseur-Bouloc, s. 474. 96 Guinchard-Buisson, s. 206; Guinchard-Montagnier-Varinard, s. 636. 97 Boulac, s. 473; Angevin, 56; Guinchard-Buisson, s. 206. Mustafa TAŞKIN hakemli makaleler TBB Dergisi, Sayı 84, 2009138 yargılanmaktadır. 98 CPP’in 706-27 maddesi uyarınca uyuşturucu madde kaçaklı- ğı suçları da özel görevli ağır ceza mahkemelerinde soruşturulur ve kovuşturulur. 99 Özel görevli ACM’nin kişi bakımından yetkisine gelince, kural olarak askerleri yargılamakla yetkilidir. Asker kavramı CJM’in 121-3 ila 121-5 maddelerinde belirtilmiştir. CPP’in 697-1 maddesi uyarınca adli veya idari kolluk görevini ye- rine getirirken jandarmalar tarafından işlenen genel ağır suçlar, özel görevli ACM’nin değil, genel yetkili ACM’nin yetkisindedir. 100 Adli ve idari kolluk görevi dışındaki diğer askerî görevlerini yaparken iş- ledikleri ağır suçlar, yukarıdaki koşulları taşımak kaydıyla, özel görevli ACM’lerinde yargılanır. 101 Özel görevli ACM, bazen sivillerin yargılanmasında da yetkili ola- bilmektedir. Zira CPP’in 697-1 maddesinde geçen “her … fail ve yar- dımcı” ifadesi, bu yetkinin sadece askerlerle sınırlı olmadığını, bazı hallerde sivilleri de kapsayabileceği anlamına gelmektedir 102 . Madde bakımından yetki kapsamında sayılan ağır suçların askerlerle birlikte siviller tarafından işlenmesi ya da sivillerin bu ağır suçları işleyen as- kerlere yardım etmeleri hallerinde sivillerin de bu mahkemede yargı- lanması söz konusu olabilir. 103 Yine CPP’in 702. maddesi uyarınca, barış zamanında, temel ulusal çıkarlara karşı ağır suçlardan CP’in 411-1 ila 411-11 ve 413-1 ila 413-12 maddelerinde düzenlenen ağır suçların sivil kişiler tarafından işlenme- si halinde özel görevli ACM yargılama yapar. 104 Özel görevli ACM’nin kişi bakımından yetkisi, sadece büyükle- ri içermektedir. 105 Madde bakımından yetki kapsamındaki ağır suç- 98 Guinchard-Buisson, s. 206; Angevin, 56; Boulac, s. 473; Heraud-Maurin, s. 62. 99 Angevin, 56; Guinchard-Buisson, s. 206. 100 Guinchard-Buisson, s. 205; Saas, s. 322. 101 Saas, s. 322. 102 Guinchard-Montagnier-Varinard, s. 632. 103 Saas, s. 324. 104 Guinchard-Buisson, s. 205. 105 Corrine, s. 249; Guinchard-Buisson, s. 205; hakemli makaleler Mustafa TAŞKIN TBB Dergisi, Sayı 84, 2009139 ların ister asker, ister sivil olsun bir çocuk tarafından işlenmesi halin- de bu mahkemeler değil, 106 genel çocuk ACM yetkilidir. Aynı ağır su- çun bir çocuk ile bir büyük tarafından birlikte işlenmesi halinde büyük özel görevli ACM’nde, çocuk ise genel yetkili çocuk ağır ceza mahke- mesinde yargılanır. 107 CPP’in 697-1 maddesinde geçen “tüm büyük kişi- ler” ibaresi ve CJM’in 121-6 maddesinde yer alan “18 yaşından küçük çocuklar” ifadesi bunu açıkça ortaya koymaktadır. 108 Bir küçüğün te- rör suçu işlemesi halinde, Paris’te bulunan genel çocuk ağır ceza mah- kemesi yetkilidir. 109 bc. Usul Barış zamanında, özel görevli ACM’nin görev alanına giren ağır suçlar için ayrı bir yargılama usulü öngörülmemiş olup, CPP hüküm- lerine göre soruşturulur ve kovuşturulur. 110 Bu mahkemelerin verdi- ği kararlara karşı istinaf kanun yoluna başvuru mümkündür, mağdur kamu davasına katılabilir, 111 savunma hakkı serbestçe kullanılabilir ve bir avukatın hukuki yardımından yararlanılabilir. 112 Genel yetkili so- ruşturma organları görev yapar. Bununla birlikte bazı istisnaların yer aldığı da görülmektedir. 113 Özel görevli ACM’lerinde müzakere ve oylamaya sadece başkan ve üye hakimler iştirak ederler. Jüriyle ilgili hükümler uygulanmaz. Oylamada basit çoğunlukla karar alınır. 114 Özel görevli ACM’nin duruşmaları kural olarak kamuya açıktır. Ancak milli savunma sırlarının ifşa olması riski varsa duruşmanın ka- muya kapatılması mümkündür. 115 Yine CPP’in 698-1 maddesinde, askerî birimlerden yapılmış bir ih- 106 Guinchard-Montagnier-Varinard, s. 632; Guinchard-Buisson, s. 204. 107 Angevin, 56. 108 Saas, s. 326. 109 Angevin, 56. 110 Saas, s. 335; Guinchard-Montagnier-Varinard, s. 633; Heraud-Maurin, s. 62. 111 Guinchard-Montagnier-Varinard, s. 636. 112 Saas, s. 335. 113 Heraud-Maurin, s. 62; Guinchard-Montagnier-Varinard, s. 636. 114 Angevin, 56; Guinchard-Montagnier-Varinard, s. 634. 115 Saas, s. 334. Mustafa TAŞKIN hakemli makaleler TBB Dergisi, Sayı 84, 2009140 bar olmaksızın ya da suçüstü hali bulunmaksızın savcı, araştırdığı her işte öncelikle, savunmayla görevli bakanlığın ya da bu bakanlık tara- fından yetkilendirilmiş askerî makamın görüşünü istemek zorunda- dır. 698-3. maddesinde savcı, soruşturma hakimi ve adli polis, görevi- ni yaparken, askerî kuruma girmek istediğinde bunu yetkili askerî ma- kamdan talep ederler, askerî sırlarla ilgili talimatlara özen gösterirler, yetkili askerî makamlar da soruşturmanın ve araştırmanın gizliliğine saygılı olurlar. Yine CPP’in 698-5. maddesinde yaptığı atıf gereğince, zamanaşımı, malvarlığına elkoyma, müsadere, tekerrür gibi konular- da CJM’de yer alan özel hükümler uygulanacaktır. Özel görevli ACM, genel yaptırımların dışında askerî görevden azil ve askerî rütbenin in- dirilmesi gibi cezalar da verebilir. 116 Yine soruşturma sırasında tutuklanan kişiler ayrı yerlerde tutulur- lar (CPP 698-5). 2. Ülke Sınırları Dışında: Paris Askerî Mahkemesi (Le Tribunal aux armées de Paris) (TAP) Kural olarak, barış zamanında, tüm suçlarla ilgili genel mahkeme- ler yetkili olmakla birlikte 117 istisnai olarak askerî yargı barış zamanın- da da bazı koşullar altında görev yapmaktadır. 118 Barış zamanında askerî yargı mercilerinin tamamen kaldırılması, sadece ülke sınırları içinde işlenen suçlarla ilgilidir. Buna karşılık, bir ordunun barış zamanında, Fransa dışında konuşlanması ya da ope- rasyon yapması halinde, bu ordu mensupları tarafından gerçekleşti- rilen yasaya aykırı davranışlar, sadece Paris’te bulunan ve tek yetki- li mahkeme olan, Le Tribunal Aux Armées de Paris (TAP) tarafından so- ruşturulur ve kovuşturulur. 119 TAP, yurt dışında bulunan ya da inti- kal eden askerî birlikler için genel yetkili ve sürekli bir mahkeme ha- 116 Guinchard-Montagnier-Varinard, s. 633, 634. 117 Guinchard-Montagnier-Varinard, s. 576. 118 Boulac, s. 473. Öncelikle barış zamanında, askeri adaleti sağlamakla görevli TAP, bir askeri yargılama makamı olarak, ülke toprakları dışında bulunan ordu birlikle- riyle ilgili olarak varlığını sürdürmektedir. Perrot, s. 168. 119 Guinchard-Montagnier-Varinard, s. 635; Stefani-Levasseur-Bouloc, s. 474; Regoli, s. 121; Conte-Chambon, s. 79; Verny, s. 76; Saas, s. 318. hakemli makaleler Mustafa TAŞKIN TBB Dergisi, Sayı 84, 2009141 lini almıştır. 120 TAP, devamlı olarak Paris’te kurulmuş olmakla bir- likte, ihtiyaç olması halinde ülke toprakları dışında da geçici daireler kurabilir. 121 TAP’nin oluşumu ve yetkileri CJM’de düzenlenmiştir. 122 a. Yapı Fransız ceza sistemindeki kabahat, suç (délit) ve ağır suç ayrımı ge- reğince TAP’nin daireleri işlenen suça göre 123 bir, üç ya da yedi hakim- den oluşmaktadır. 124 TAP kural olarak iki daire içerecek şekilde kurulmuştur. 125 Bu mahkemenin kurulması CJM’nin 111-1 maddesinde öngörülmüş olup, söz konusu düzenleme TAP’nin daire sayısının belirlenmesini karar- nameye bırakmıştır. Buna ilişkin Kararname 28.12.1999 tarihinde ya- yınlanmış ve TAP’nin daire sayısı iki olarak belirlenmiştir. Buna göre dairelerden birisi kabahatler ile suçları (délit) yargılayacak, birisi de ağır suçları yargılayacaktır. 126 Kural olarak TAP Paris’te kurulmuş olmakla birlikte, daireleri, ih- tiyaç olması halinde ve savunma ve adalet bakanlarının raporu üzerine bir kararnameyle, geçici olarak, ülke sınırları dışında da kurulabilir. 127 Kabahatleri yargılayacak TAP’in dairesi, bir başkan veya yetkilen- dirilmiş bir hakimden oluşur. 128 Suçları (délit) yargılayacak TAP daire- si ise, bir başkan ve iki üyeden oluşur. 129 Bu oluşumda başkan, istinaf daire başkanları ya da istinaf mahkemesi üyeleri arasından, iki üye ha- kim ise asliye mahkemesi hakimleri arasından belirlenir. 130 120 Guinchard-Buisson, s. 207. 121 Verny, s. 76. 122 Stefani-Levasseur-Bouloc, s. 475; Guinchard-Montagnier-Varinard, s. 635; Boulac, s. 473. 123 Guinchard-Montagnier-Varinard, s. 635. 124 Scarano, s. 120. 125 Heraud-Maurin, s. 62; Guinchard-Buisson, s. 207; Conte-Chambon, s. 79. 126 Guinchard-Montagnier-Varinard, s. 635. 127 Guinchard-Montagnier-Varinard, s. 635. 128 Guinchard-Montagnier-Varinard, s. 635. 129 Boulac, s. 473; Stefani-Levasseur-Bouloc, s. 475; Guinchard-Montagnier-Varinard, s. 635; Heraud-Maurin, s. 63; Conte-Chambon, s. 79; Pradel, s. 78. 130 Regoli, s. 121. Mustafa TAŞKIN hakemli makaleler TBB Dergisi, Sayı 84, 2009142 Ağır suçların yargılanmasını yapacak olan TAP’nin dairesi, CPP’in 698-6 maddesine göre kurulur (CJM, 111-3). Buna göre, dairede, bir başkan ve birinci derece 6 hakim üye görev yapar. 131 Başkan, istinaf mahkemesinin bir dairesinin üyesi ya da başkanıdır. Üyeler ise adli hi- yerarşi içindeki birinci ya da ikinci derece hakimler olup, 132 CPP’in 249. maddesine göre istinaf mahkemesi üyeleri, istinaf mahkemesi başkan- ları, başkan yardımcıları ya da asliye mahkemesi hakimleri arasından hakimlerin atanması için öngörülen usule göre seçilir. 133 Önemle vurgula- mak gerekir ki, TAP, CJM’de düzenlenmesine ve askerî mahkeme ola- rak görev yapmasına rağmen, bu mahkeme, adli yargıda görev yapan sivil hakimlerden oluşmaktadır. 134 TAP’da savcılık görevi, adalet bakanının emri altında çalışan, savcı- lık yetkilerine ve ayrıcalıklarına sahip, istinaf mahkemesi yargı çevresin- den sivil bir cumhuriyet savcısı tarafından yerine getirilir 135 . Mahkemede ayrıca, subay ya da astsubay bir zabıt katibi ve bir odacı-mübaşir gö- rev yapar. 136 b. Yetki TAP, barış zamanında, ülke sırları dışında konuşlanmış bulunan askerî birliklerde görevli bulunan askerler tarafından işlenen kabahat, suç (délit) ve ağır suçları yargılamakla görevli bir mahkemedir. 137 Bu bağlamda TAP’nin yetkisi yer, zaman, madde ve kişi bakımından yet- ki olmak üzere sınıflandırılabilir. 138 TAP’nin yer itibariyle yetkisine bakıldığında, bu mahkeme, her şeyden önce, Fransa dışında konuşlanmış olan ya da hareket icra eden 131 Debeurain, 113; Stefani-Levasseur-Bouloc, s. 474; Boulac, s. 473; Pradel, s. 78; Guinchard-Montagnier-Varinard, s. 635; Heraud-Maurin, s. 63; Conte-Chambon, s. 79 132 Guinchard-Montagnier-Varinard, s. 636. 133 Stefani-Levasseur-Bouloc, s. 474; Guinchard-Montagnier-Varinard, s. 636. 134 Perrot, s. 168; Heraud-Maurin, s. 63; Conte-Chambon, s. 79; Stefani-Levasseur- Bouloc, s. 475; Boulac, s. 473; Scarano, s. 120. 135 Boulac, s. 473; Guinchard-Montagnier-Varinard, s. 578 ve 636. 136 Guinchard-Montagnier-Varinard, s. 636. 137 Stefani-Levasseur-Bouloc, s. 474; Regoli, s. 121. 138 Saas, s. 321. hakemli makaleler Mustafa TAŞKIN TBB Dergisi, Sayı 84, 2009143 birliklerde işlenen suçları soruşturmak ve kovuşturmakla yetkilidir. 139 Tersinden anlatımla, TAP’nin Fransız topraklarında askerler tarafın- dan işlenen suçların yargılanması konusunda hiçbir yetkisi bulunma- maktadır. TAP’nin zaman itibariyle yetkisi ise, öncelikle barış zamanı- na ilişkindir. 140 TAP’nin kişi itibariyle yetkisi tamamen askerlerle ilgilidir. Silahlı kuvvetlere mensup askerler tarafından işlenen yasaya aykırı davranış- ları soruşturmak ve kovuşturmakla yetkilidir. 141 “Asker” ifadesinin kimleri kapsadığı CJM’in 121-3 ila 121-5 madde- lerine göre belirlenir. 142 Asker kaçakları, asker emeklileri ve kadro dışı pozisyonlarda çalı- şanlar asker olarak sayılmamakta ve TAP’nin yetkisi dışında kalmak- tadır (CJM, 121-3). TAP’nin, çocukları yargılama yetkisi yoktur. 143 CJM 121-6 madde- sinde TAP’nin 18 yaşından çocukların yargılanması konusunda yetki- siz olduğu açıkça ifade edilmektedir. 144 TAP’nin konu itibariyle yetkisine gelince, bu mahkeme, kabahat, suç (délit) ve ağır suçları yargılamaya yetkilidir. 145 Ancak bu yasaya aykırı davranışların Fransız toprakları dışında ve askerler tarafından gerçekleştirilmiş olması gerekir. c. Soruşturma Fransız genel ceza usul sisteminde, soruşturma işlemleri savcı, so- ruşturma hakimi ve soruşturma dairesi olmak üzere üç ayrı birinin ka- tılımıyla yürümektedir. İşlenen bir suçla ilgili kamu davasının açılması amacıyla soruş- 139 Boulac, s. 473; Scarano, s. 120. 140 Scarano, s. 120. 141 Guinchard-Montagnier-Varinard, s. 636; Scarano, s. 120. 142 Guinchard-Montagnier-Varinard, s. 636; “Asker” kavramının kapsamı, özel görev- li asliye ceza mahkemelerinin yetkisi konusunda anlatılmış olup terardan kaçın- mak adına buraya alınmamıştır. 143 Guinchard-Montagnier-Varinard, s. 636. 144 Saas, s. 326. 145 Scarano, s. 120. Mustafa TAŞKIN hakemli makaleler TBB Dergisi, Sayı 84, 2009144 turma işlemleri savcı tarafından yerine getirilir. Gerek soruşturma ön- cesinde ve gerekse soruşturma sırasında, savcının yetkisinde olma- yan konularla ilgili olarak, soruşturma hakiminden bazı kararlar iste- nir. Soruşturma hakimi de talepleri yasalara uygunluğu ve gereklili- ği bakımından inceleyerek karar verir. Soruşturma hakimi her zaman görevdedir. 146 Soruşturma dairesi ise –başka görevleri olmakla birlikte– iki de- receli yargılama ilkesinin bir uzantısı olarak, soruşturma hakimi tara- fından verilen kararlara karşı yapılan itirazların incelendiği ve karara bağlandığı bir mercidir. 147 Soruşturma işlemlerinde görev alan hakim- ler, yargılama heyetinde görev alamazlar. Katılmaları halinde yapılan işlemler hükümsüz olur (CJM, 111-13). Askerî alanda görev yapan soruşturma organları, barış zamanında sadece ülke sınırları dışındaki askerler tarafından işlenen ve TAP ta- rafından yargılanan suçlarla ilgili olarak görev yapar. Genel ceza usul kurallarına uygun olarak burada da iki organ vardır. Birisi soruşturma hakimi, diğeri ise soruşturma dairesidir. 148 Soruşturma işlemleri, Paris istinaf mahkemesi yargı çevresinde görev yapan ve alışılmış kurallara göre belirlenen bir asliye mahkeme- si hakimi tarafından yürütülür. 149 TAP’nin soruşturma dairesinin görevleri, Paris İstinaf Mahke­ mesi’nin soruşturma dairesi tarafından genel ceza usul hukuku hü- kümlerine göre yerine getirilir. 150 Bu daire bir başkan ve iki üyeden oluşur. 151 Soruşturma dairesi başkanlığı görevi, istinaf mahkemesi üye- lerinden birisi tarafından yerine getirilir. İki üye hakim ise aynı isti- naf mahkemesinin yargı çevresinde görev yapan hakimler arasından belirlenir. 152 Her üç hakim de adli teşkilata mensup hakimlerdir. 153 Her yıl için hakimlerin atanmasına ilişkin öngörülen şekil ve şartlara uygun 146 Stefani-Levasseur-Bouloc, s. 433. 147 Stefani-Levasseur-Bouloc, s. 445. 148 Guinchard-Montagnier-Varinard, s. 577. 149 Guinchard-Montagnier-Varinard, s. 576. 150 Guinchard-Montagnier-Varinard, s. 576. 151 Regoli, s. 121; Conte-Chambon, s. 79. 152 Guinchard-Montagnier-Varinard, s. 577. 153 Regoli, s. 121; Conte-Chambon, s. 79. hakemli makaleler Mustafa TAŞKIN TBB Dergisi, Sayı 84, 2009145 olarak atanmış adli yargı hakimlerinden oluşmaktadır. 154 Soruşturma dairesi, soruşturma hakimi tarafından verilen kararlara karşı yapılan itirazları inceler ve karara bağlar. 155 d. Usul CJM’nin 3. maddesine göre TAP’nde uygulanacak usul hükümle- ri, CPP’in genel hükümleridir. 156 TAP’nin, yargılamaya yetkili oldu- ğu suçların araştırılması, soruşturulması ve kovuşturulması, istisnalar (CPP 698-1-9) hariç olmak üzere CPP hükümlerine göre yapılacaktır. 157 CPP tarafından soruşturma hakimlerine, cumhuriyet savcılarına, mah- keme başkanına ve ağır ceza mahkemesi başkanına verilen görev ve yetkiler, TAP soruşturma hakimi, TAP cumhuriyet savcısı, TAP baş- kanı ve TAP üyeleri tarafından yürütülür (CJM, 3). Kural olarak CPP’in genel usul hükümleri geçerli olmakla birlik- te, adı geçen Kanun’un 698-1 ila 698-9 maddeleri ile CJM’de belirtilen bazı istisna hükümlerin de uygulanması söz konusudur. 158 Bu istisna- lara aşağıda kısaca değineceğiz. CPP’in 698-1 maddesinde öngörülen istisna, soruşturmadan önce izin alınmasıyla ilgilidir. Askerî birimlerden yapılmış bir ihbar olmak- sızın ya da suçüstü hali bulunmaksızın savcı araştırdığı her işte önce- likle, savunmayla görevli bakanlığın ya da bu bakanlık tarafından yet- kilendirilmiş askerî makamın görüşünü istemek zorundadır. 698-3 maddesine göre askerî tesislere giriş ve buralarda araştırma yapmak için savcı, soruşturma hakimi veya adli kolluk, askerî kuru- ma girmek istediğinde, bunu yetkili askerî makamdan talep etmek zo- rundadır. Yetkili askerî makamlar gerekli işlemlerin yapılmasına en- gel olamaz. Savcı, soruşturma hakimi ve adli kolluk, askerî sırlarla ilgi- li talimatlara, yetkili askerî makamlar da soruşturmanın ve araştırma- nın gizliliğine saygılı olurlar. 154 Guinchard-Montagnier-Varinard, s. 577. 155 Stefani-Levasseur-Bouloc, s. 445. 156 Boulac, s. 473. 157 Saas, s. 334. 158 Guinchard-Montagnier-Varinard, s. 636. Mustafa TAŞKIN hakemli makaleler TBB Dergisi, Sayı 84, 2009146 Yine soruşturma sırasında tutuklanan kişiler ayrı yerlerde tutulur- lar (CPP 698-5). TAP genel yaptırımların dışında askerî görevden azil ve askerî rütbenin indirilmesi gibi cezalar da verebilir. TAP’nin duruşmaları kural olarak kamuya açıktır. Ancak milli sa- vunma sırlarının ifşası riski varsa, duruşmalar kamuya kapalı olarak yapılabilir. 159 Genel yetkili mahkemelerde olduğu gibi, TAP’nin verdiği karar- lara karşı istinaf kanun yoluna başvurulabilir 160 . TAP’nin kararlarına karşı istinaf kanun yoluna başvurma olanağı 1999 yılında gerçekleşti- rilmiştir. Kanun yoluna başvuru, artık, genel hukuk kurallarına göre yapılmaktadır. 161 TAP kararlarını, mahkeme üye sayısının basit çoğunluğu ile verir. 162 TAP önünde, savunma bir avukat ya da (CJM’in 111-18 hükmüne göre TAP başkanı tarafından oluşturulan bir liste üzerinden seçilen) bir asker tarafından sağlanabilir. 163 Barış zamanında, askerî mahkemeler önünde, 2002 yılından itiba- ren, mağdur, CPP’in 85 ve devamı maddelerinde belirtilen şartlar al- tında, kamu davasına müdahil olabilmektedir. 164 B. İstinaf Yargılaması 1. Genel Olarak İstinaf Kanun Yolu Fransa’da istinaf mahkemelerinin kurulması 1804 yılına kadar uzanmaktadır. Birçok reform geçiren istinaf mahkemeleri, 1958 reform- ları ile bugünkü yapısını almıştır. 165 Bu sisteme göre Fransa’da 30 adet 159 Saas, s. 334. 160 Guinchard-Montagnier-Varinard, s. 636. 161 Saas, s. 338. 162 Pradel, s. 871. 163 Saas, s. 335. 164 Guinchard-Montagnier-Varinard, s. 636. 165 http://fr.wikipedia.org/wiki/Cour_d%27appel_(France), ET: 20.12.2008. hakemli makaleler Mustafa TAŞKIN TBB Dergisi, Sayı 84, 2009147 (5 tane de denizaşırı bölgelerde) istinaf mahkemesi bulunmaktadır. 166 Bu mahkemelerin yargı çevresi birden çok ili kapsamakta ve mahke- me bünyesinde birden çok daireler bulunmaktadır. Her daireye bir da- ire başkanı başkanlık etmektedir. İstinaf mahkemesinin temsili ise bi- rinci başkan tarafından gerçekleştirilmektedir. Her istinaf mahkemesi bünyesinde bir istinaf başsavcısı ve yeterli sayıda savcı bulunur. İsti- naf başsavcıları Bakanlar Kurulu tarafından atanır. İstinaf mahkemele- ri profesyonel hakimlerden oluşur ve kural olarak en az üç kişiden olu- şan heyetler halinde çalışır. TAP kararlarına karşı 1999 yılında, 167 genel ağır ceza mahkeme- si kararlarına karşı ise 16 Haziran 2000 tarihinde istinaf kanun yolu açılmıştır. 168 Bu düzenlemelerle, CJM’in 1. maddesinde de belirtildiği gibi, Fransa’da, hem barış ve hem de savaş zamanında, askerî suçları yar- gılayan mahkemelerin hepsi (özel görevli asliye ceza, özel görevli ağır ceza ve TAP), Fransız halkı adına karar verir ve aldıkları kararlar, isti- naf mahkemelerinin ve Yargıtayın denetimine tabidir. Askerler tarafından işlenen suçları yargılayan ilk derece mahke- melerine göre, istinaf mercileri aşağıdaki şekilde gösterilebilir.Ülke sınırları içinde işlenen suçlar Ülke sınırları dışında işlenen suçlar İlk derece yargılaması Özel görevli asliye ceza mahkemeleri Özel görevli ağır ceza mahkemeleri Tribunal aux armées de Paris (TAP) İstinaf yargılaması Cour d’appel (İstinaf Mahkemesi) Cour d’appel (İstinaf Mahkemesi) Cour d’appel de Paris (Paris İstinaf Mahkemesi) 166 http://fr.wikipedia.org/wiki/Cour_d%27appel_(France), ET: 20.12.2008. 167 Saas, s. 338. 168 Guinchard-Montagnier-Varinard, s. 593; Angevin, s. 464; Perrot, s. 159; Ağır ceza istinaf mahkemelerinde bir başkan, iki hakim ve 12 jüri görev yapmaktadır. Mustafa TAŞKIN hakemli makaleler TBB Dergisi, Sayı 84, 2009148 2. Özel Görevli Asliye Ceza Mahkemesi Kararlarına Karşı İstinaf Kanun Yolu Barış zamanında, Fransa içinde, askerler tarafından işlenen suçları (délit) soruşturmak ve kovuşturmak amacıyla, her istinaf mahkemesi- nin yargı çevresinde özel görevli bir asliye ceza mahkemesinin kurul- muş olduğunu yukarıda belirtmiştik. Özel görevli asliye ceza mahke- meleri tarafından verilen kararların istinaf denetimi, yargı çevresinde kuruldukları istinaf mahkemesinin ceza dairesi tarafından yapılmak- tadır. Fransa’da 30 ayrı bölgede istinaf mahkemesi bulunduğuna göre, bu denetim otuz ayrı bölgede yapılacaktır. 3. Özel Görevli Ağır Ceza Mahkemesi Kararlarına Karşı İstinaf Kanun Yolu Fransa’da 16 Haziran 2000 tarihine kadar ağır ceza mahkemeleri- nin kararlarına karşı istinaf kanun yoluna gidilemiyordu. Belirtilen ta- rihten itibaren ağır ceza mahkemelerinin kararlarına karşı da istinaf kanun yoluna başvurulabilmektedir. Bununla birlikte ağır ceza mahkemesi kararlarının istinaf yargı- lamasını yapan ağır ceza istinaf mahkemeleri, hiyerarşik olarak fark- lı bir yüksek mahkeme değildir. 169 Bir bölgedeki ilk derece ağır ceza mahkemesi tarafından verilen karar, bir başka bölgedeki yine ilk dere- ce ağır ceza mahkemesi tarafından, ancak istinaf ağır ceza mahkemesi sıfatıyla ve farklı bir oluşumla yeniden incelenmektedir. 170 İstinaf ağır ceza mahkemesinin başkan ve üyeleri, genel ilk derece ağır ceza mah- kemesinin başkan ve üyeleridir. 171 Bir ağır ceza mahkemesi kararına karşı istinaf kanun yoluna başvurulması halinde, istinaf yargılaması için, hangi bölgenin ağır ceza mahkemesine gönderileceğine Yargıta- yın Ceza Dairesi karar verir. 172 Ağır ceza istinaf mahkemesinde bir baş- kan, iki hakim üye ve 12 jüri üyesi bulunmaktadır. 173 Barış zamanında, ülke sınırları içinde askerler tarafından işlenen 169 Scarano, s. 111. 170 Perrot, s. 159. 171 Angevin, s. 464. 172 Guinchard-Montagnier-Varinard, s. 593; Angevin, s. 460. 173 Perrot, s. 160; Scarano, s. 111. hakemli makaleler Mustafa TAŞKIN TBB Dergisi, Sayı 84, 2009149 ağır suçları yargılamakla görevli özel görevli ağır ceza mahkemeleri- nin verdiği kararlar da istinaf denetimine açıktır. Özel görevli ACM’nin yapısı nasıl farklı ise, bu mahkemelerce ve- rilen kararların istinaf denetimini yapacak olan istinaf ağır ceza mah- kemesinin yapısı da farklıdır. Buna göre öncelikle özel görevli istinaf ACM’nde jüri bulunmaz, mahkeme bir başkan ve sekiz üye hakimden oluşur. Başkan ve üyelerin hepsi profesyonel hakimdir. 174 Başkan ve üye hakimler, alışılagelmiş usullere göre 175 profesyonel adli yargı sivil hakimleri arasından belirlenir. 176 Bir özel görevli ACM tarafından veri- len kararın istinaf yargılamasının, hangi özel görevli istinaf ACM’nde yapılacağına Yargıtay Ceza Dairesi karar verir. 177 4. TAP Kararlarına Karşı İstinaf Kanun Yolu Yukarıda açıklandığı gibi TAP, barış zamanında ülke sınırları dı- şında konuşlanmış bulunan ya da hareket icra eden askerler tarafın- dan işlenen suçları yargılamak üzere Paris’te kurulmuş olan bir mah- kemedir. 1999 yılından itibaren barış zamanında, ülke sınırları dışında iş- lenen suçları yargılamakla yetkili mahkemenin yaptığı yargılamalar- la ilgili olarak iki dereceli yargılanma hakkı tanınmıştır. 178 Bu bağlam- da TAP’nin kararlarının istinaf denetimi Paris İstinaf Mahkemesi tara- fından yapılır. 179 İstinaf kanun yoluna başvuru, genel hukuk kuralları- na göre yapılmaktadır. 180 174 Angevin, s. 463; Perrot, s. 169; Guinchard-Montagnier-Varinard, s. 593; Regoli, s. 121; Heraud-Maurin, s. 62; Pradel, s. 78. 175 Guinchard-Montagnier-Varinard, s. 634; Perrot, s. 169. 176 Pradel, s. 77. 177 Guinchard-Montagnier-Varinard, s. 593; Angevin, s. 460. 178 Saas, s. 318. 179 Guinchard-Buisson, s. 207; Guinchard-Montagnier-Varinard, s. 635; Saas, s. 318; Heraud-Maurin, s. 62; Conte-Chambon, s. 79; Scarano, s. 120; Heraud-Maurin, s. 62; Conte-Chambon, s. 79 180 Saas, s. 338. Mustafa TAŞKIN hakemli makaleler TBB Dergisi, Sayı 84, 2009150 C. Temyiz Yargılaması Fransız yargı sisteminde temyiz incelemesi Yargıtay tarafından yapılır. Askerler tarafından, barış zamanında veya savaş zamanında, ge- rek Fransa içinde ve gerekse Fransa dışında işlenen suçlarla ilgili veri- len kararlar Yargıtay Ceza Dairesinin kontrolü dahilindedir. 181 CJM in 1. maddesinde de askerî yargının Yargıtayın kontrolü altında olduğu açıkça belirtilmiştir. V. SAVAŞ ZAMANINDA ASKERLERİN YARGILANMASI Fransa’da savaş zamanında, askerlerin işlediği suçlar bakımından genel yargılama mercileri iptal olmakta ve ilk derece yargılaması yap- mak üzere dört ayrı askerî mahkeme kurulmaktadır. 182 Bu mahkeme- ler aşağıdaki şekilde gösterilebilir. Ülke sınırları içinde; 1. Les Tribunaux Territoriaux Des Forces Armées (Silahlı Kuvvetler Ülke Mahkemeleri) (TTFA) 2. Le Haut Tribunal Aux Forces Armées (Silahlı Kuvvetler Yüksek Mahkemesi) (HTFA) Ülke sınırları dışında 3. Les Tribunaux Militaires Aux Armées, (Ordu Askerî Mahkemele- ri) (TMA) 4. Les Tribunaux Prévôtaux (Jandarma Mahkemeleri) (TP). 183 Şimdi bu mahkemeleri daha detaylı incelemeye çalışacağız. Bura- da da incelememizi, ilk derece, istinaf ve temyiz yargılaması ile Fran- sa içi ve dışı şeklinde tasnif ederek yapacağız. Savaş zamanıyla ilgi- li askerî yargı konusunun güncelliğinin daha düşük olması nedeniyle incelememizi daha yüzeysel yapacağız. 181 Stefani-Levasseur-Bouloc, s. 476; Heraud-Maurin, s. 65; Guinchard-Buisson, s. 204. 182 Guinchard-Montagnier-Varinard, s. 637. 183 Saas, s. 317. hakemli makaleler Mustafa TAŞKIN TBB Dergisi, Sayı 84, 2009151 A. İlk Derece Yargılaması 1. Ülke Sınırları İçinde a. Silahlı Kuvvetler Ülke Mahkemeleri (Les Tribunaux Territoriaux Des Forces Armées (TTFA) TTFA, savaş zamanında, Fransız sınırları içinde yasa gereği zorun- lu olarak derhal kurulur ve bir yargılama dairesi ile bir soruşturma da- iresinden meydana gelir. 184 Mahkemede aynı zamanda bir hükümet komiseri, bir zabıt katibi ve bir mübaşir bulunur. 185 TTFA, askerî suçları ve devlet güvenliği aleyhine işlenen suçları yargılamakla görevlidir. 186 Bu mahkeme, aynı zamanda, savaş zama- nında, temel ulusal çıkarlara karşı işlenen suç (délit) ve ağır suçları da yargılamakla yetkilidir (CJM, 255-1). TTFA’nin yetkisi bir ya da birden fazla askerî bölgeyi ya da denizaşırı askerî bölgeleri kapsayabilir. Bu mahkemenin kurulacağı yer, yetki çevresi ve daire sayısı ilgili karar- namede belirtilir. 187 TTFA, Fransız vatandaşı ve 25 yaşını tamamlamış 5 üyeden olu- şur. Adli yargı mensubu bir başkan ve yine adli yargı hakimi bir üye ile 3 askerî hakimden oluşur. (CJM 112-5). 188 Başkan ve adli yargı haki- mi üye, her yıl için hakimlerin atanması şartlarına ve usulüne göre be- lirlenir (CJM, 112-8). Askerî hakimler, askerî yetkililer tarafından hiye- rarşi kurallarına 189 uygun olarak, 6 ay süreyle görev yapmak üzere be- lirlenirler (CJM 112-5). 190 Soruşturma dairesi, adli yargı hakimi bir başkan ve bir hakim üye ile bir askerî hakim olmak üzere üç kişiden oluşur. Başkanlık, istinaf mahkemesinin bir hakimi tarafından yürütülür. Üyelik görevi istinaf 184 Conte-Chambon, s. 80; TTFA kural olarak barış zamanında görev yapmaz. Ancak istisnai olarak sıkıyönetim ve olağanüstü hallerde, adalet ve savunma bakanları- nın raporu üzerine hükümetce bu mahkemelerin kurulmasına karar verebilir. Ras- sat, s. 140. 185 Guinchard-Montagnier-Varinard, s. 638; Heraud-Maurin, s. 64. 186 Rassat, s. 140. 187 Boulac, s. 474. 188 Stefani-Levasseur-Bouloc, s. 475; Regoli, s. 121; Heraud-Maurin, s. 64; Conte- Chambon, s. 80. 189 Hiyerarşi gereği, en az 2 askeri hakim üyenin sanıkla aynı rütbede olması gerekir. Guinchard-Montagnier-Varinard, s. 638; Heraud-Maurin, s. 64. 190 Guinchard-Montagnier-Varinard, s. 638; Heraud-Maurin, s. 64. Mustafa TAŞKIN hakemli makaleler TBB Dergisi, Sayı 84, 2009152 ya da asliye veya sulh mahkemesinin bir hakimi tarafından yapılır. Askerî hakim ise, üyelik yapma konusunda yetenekli subaylar arasın- dan seçilir (CJM 112-20). TTFA’da, jüri hariç olmak üzere ağır ceza mahkemesinde uygula- nan usul hükümleri uygulanır. 191 Kararlarına karşı istinaf kanun yolu- na başvurulabilir (CJM 222-73-1). 192 TTFA’da savunma yaparken, ba- roya kayıtlı bir avukatın ya da mahkeme başkanı tarafından oluşturu- lan bir listeden sanığın seçtiği bir askerîn yardımından yararlanılabi- lir (CJM 112-26). b. Silahlı Kuvvetler Yüksek Mahkemesi (Le Haut Tribunal Des Forces Armées) (HTFA) HTFA, savaş zamanında, Fransız toprakları içinde, sadece mare- şal, amiral, general ve bunlara eş rütbede olanlar ile ordu teftiş üyelerini yargılamakla görevlidir (CJM 26). 193 Bu mahkeme kural olarak Paris’te kurulur, ancak istediği yerde toplanabilir. 194 HTFA’nın yetkisi, TTFA’nın yetkisiyle aynı olup, savaş zamanın- da, Fransız toprakları içinde, yüksek rütbeli bazı askerler tarafından işlenen askerî suç (délit) ve ağır suçlar, devlet güvenliği aleyhine işle- nen suç (délit) ve ağır suçlar ve temel ulusal çıkarlara karşı işlenen suç (délit) ve ağır suçları yargılamakla görevlidir. 195 HTFA’da beş üye bulunur. Mahkemeye hiyerarşi dışı bir Yargıtay üyesi başkanlık eder. 196 Bir sivil hakim üye istinaf mahkemesinden ve üç askerî hakim üye ise askerî yetkililerden oluşur. Askerî hakimlerin rütbeleri yargılananın rütbesiyle aynı olmak zorundadır. 197 191 Heraud-Maurin, s. 64. 192 Guinchard-Montagnier-Varinard, s. 638. 193 Scarano, s. 121; Rasset, s. 140; Heraud-Maurin, s. 64. 194 Guinchard-Montagnier-Varinard, s. 639; Saas, s. 317. 195 Scarano, s. 121; Heraud-Maurin, s. 64. 196 Boulac, s. 474. 197 Scarano, s. 121; Heraud-Maurin, s. 64; Rasset, s. 140; Guinchard-Montagnier- Varinard, s. 639. hakemli makaleler Mustafa TAŞKIN TBB Dergisi, Sayı 84, 2009153 2. Ülke Sınırları Dışında a. Ordu Askerî Mahkemeleri (Les Tribunaux militaires aux armées) (TMA) TMA, savaş zamanında, Fransa sınırları dışında konuşlanmış bu- lunan ya da hareket icra eden askerî birliklerle ilgili görev yapan bir mahkemedir. 198 Aslında TMA, barış zamanında görev yapan Tribuna- ux Aux Armées de Paris (TAP) mahkemesinin savaş zamanındaki karşı- lığıdır. Hatırlanacağı üzere, TAP, barış zamanında sadece sivil hakim- lerden oluşuyordu. 199 Savaş zamanında ise TMA, tamamen askerî ha- kimlerden oluşmaktadır. TMA, savaş zamanında ve ülke sınırları dışında, sadece askerî ha- kimlerden oluşmaktadır. Bir soruşturma dairesi ile bir yargılama dai- resi bulunmaktadır. 200 Aynı zamanda mahkemede hükümet komiseri, katip ve mübaşir görev yapar. TMA, Fransız vatandaşı olup 25 yaşını tamamlamış beş üyeden oluşur. Bunlardan birisi başkan dördü ise askerî hakimdir (CJM, 112- 30). 201 Başkan, askerî yargı hizmetlerinin niteliğini özümsemiş adli yar- gıya mensup gezici bir hakimdir. Başkan, daire başkanları ve yedekle- ri bir savunma bakanı kararnamesiyle belirlenir (CJM, 112-31). Askerî hakimler, ateşli silah yaralısı olan ya da savaşan birliğe ait askerler ara- sından seçilir. Soruşturma dairesi bir başkan ve iki askerî hakim olmak üzere üç üyeden oluşur. Soruşturma dairesinin başkanlığı, adli yargıya mensup gezici bir hakim tarafından yerine getirilir (CJM, 112-33). TMA’nın yetkisi, TTFA’nın ülke sınırları içindeki yetkisinin aynı- sıdır. Yani askerî suç (délit) ve ağır suçlar, devlet güvenliği aleyhine iş- lenen suç (délit) ve ağır suçlar ve temel ulusal çıkarlara karşı işlenen suç (délit) ve ağır suçlardır (CJM, 255-1). Ancak bu yetki sadece Fransız sınırları dışına ilişkindir. 202 TMA’da yargılanacakların savunması, Savunma Bakanı tarafın- 198 Boulac, s. 474; Scarano, s. 121; Rasset, s. 141. 199 Rassat, s. 141. 200 Rassat, s. 141. 201 Pradel, s. 78. 202 Scarano, s. 121; Heraud-Maurin, s. 65. Mustafa TAŞKIN hakemli makaleler TBB Dergisi, Sayı 84, 2009154 dan atanmış ve askerî hizmetlerin özellikleri konusunda uzman bir su- bay tarafından sağlanır (CJM, 112-36). 203 TMA’nın 18 yaşından küçük çocukları, bazı istisnalar dışında, yar- gılama yetkisi yoktur (CJM,122-2). b. Jandarma Mahkemeleri (Les Tribunaux Prévôtaux) (TP) Bu mahkemeler jandarma tarafından organize edilen çok özel bir mahkemedir. TMA’nın kurulduğu yerlerde, yani Fransa toprakları dı- şında konuşlanmış olan ya da hareket icra eden askerî birliklerin ya- nında kurulabilir. 204 CJM’in 421-1 maddesi gereğince bu mahkeme sadece TMA’nın kurulduğu yerlerde kurulmaktadır. Yani bu mahkeme, barış zamanın- da görev yapmaz. Zira barış zamanında, TAP’nin bir dairesi, Fransa dışındaki askerler tarafından işlenen kabahatleri de yargılamakla gö- revlidir. Buna karşın savaş zamanında TMA’lar sadece suç (délit) ve ağır suçları yargılamakla görevli olup kabahatlerin yargılaması TP’ye bırakılmaktadır. 205 Bu mahkemeler TMA’nın kabahatlere bakan bir dairesi gibi çalış- maktadır. CJM’in 424-2 maddesi, TP kararlarının hakim ve katip tara- fından imzalanarak derhal bağlı bulunduğu TMA katibine gönderile- ceğini düzenlemektedir. Bu mahkemelerin kurulmasına savunma bakanı karar verir (CJM, 421-1). Bu mahkemenin madde bakımından yetkisi son derece sınırlı olup, TMA tarafından yargılanabilecek kişiler tarafından işlenmiş olan sulh cezalık kabahatler ile beşinci derece kabahatleri yargılamakla yet- kilidir (CJM 421-2). Bu mahkeme aynı zamanda Fransa dışında askerî birliklerde görev alan ancak asker olmayan bazı kişilerin işlemiş oldu- ğu kabahatleri yargılamakla da görevlidir. 206 TP’de, askerlik hizmetlerinin özelliğini hazmetmiş adli yargıya 203 Saas, s. 335; Guinchard-Montagnier-Varinard, s. 639. 204 Perrot, s. 169. 205 Guinchard-Montagnier-Varinard, s. 640. 206 Heraud-Maurin, s. 65; Perrot, s. 169; Guinchard-Montagnier-Varinard, s. 640. hakemli makaleler Mustafa TAŞKIN TBB Dergisi, Sayı 84, 2009155 mensup bir gezici hakim ile mahkemenin yanında kurulduğu TMA’nın bir katibinden oluşur (CJM 421-1). 207 Bu mahkemede uygulanacak olan usul CJM’in 421-1 ila 424-3 mad- deleri arasında düzenlenmiştir. Ba mahkemede şahsi dava kabul edil- mektedir (CJM 421-3). B. İstinaf Yargılaması Savaş zamanında, Fransa içinde ve dışında görev yapan askerî mahkemelerin kararlarına karşı 2007 yılından itibaren istinaf kanun yolu açılmıştır. 208 Bu mahkemelerin istinaf yargılaması, aynı mahke- menin farklı bir oluşumu tarafından, bunun imkansız olması halin- deyse Yargıtay Ceza Dairesi’nin belirleyeceği bir merci tarafından ye- rine getirilmektedir (CJM, 251-23). İstinafa başvurma hakkı sanık, hükümet komiseri ya da sivil so- rumlu veya müdahile aittir. İstinaf kanun yoluna başvuru, kararın açıklanmasından itibaren beş gün içinde, bir dilekçenin katibe ya da mahkemeye verilmesi ile yapılır. C. Temyiz Yargılaması Her türlü askerî yargı makamının savaş zamanında verdiği karar- lar, Yargıtay Ceza Dairesinin kontrolü altındadır (CJM, 1). 209 Temyiz kanun yoluna başvuruya ilişkin genel usul kuralları geçerlidir. SONUÇ Fransa’da askerler tarafından işlenen suçların yargılanması ko- nusundaki özel düzenlemeler 15. yüzyıla kadar uzanmaktadır. 1789 Fransız devrimi ile istisnai yargılama mercilerinin tümü ilga edilmiş- 207 Önceden TP’nde, yargılama yapan bir jandarma subayı ile katip olarak çalışan bir jandarma görevlisinden oluşuyordu. 2007 yılında yapılan bu yapı değiştiril- miş ve adli yargıya mensup bir gezici hakimin görevlendirilmesi öngörülmüştür. Guinchard-Montagnier-Varinard, s. 640. 208 Saas, s. 338. Söz konusu değişiklik 05.03.2007 tarih ve 2007-289 sayılı kanunla ya- pılmıştır. 209 Boulac, s. 474. Mustafa TAŞKIN hakemli makaleler TBB Dergisi, Sayı 84, 2009156 tir. Ancak zaman içerisinde savaş ya da kriz dönemlerinde yeniden askerî yargının ortaya çıktığı görülmektedir. 1960’lı yıllarda yaşanan Cezayir bağımsızlık savaşı döneminde Fransa’da askerî yargı, yeniden güç ve etkinlik kazanmıştır. Bu güçlü yapı 1980’lere kadar devam et- miştir. Bu tarihten itibaren yeniden güç kaybetmeye ve genel yargıla- ma sistemine yaklaşmaya başlamıştır. 1999 ve 2007 yıllarında yapılan değişiklikler bu günkü halini almıştır. Fransa’da askerî yargı, barış zamanı ve savaş zamanı olmak üze- re iki farklı görünüme sahiptir. Hem barış zamanı ve hem de savaş za- manı tekrar kendi içinde Fransa içi ve Fransa dışı olmak üzere ayrıl- maktadır. Barış zamanında, Fransa içinde, kural olarak askerlerin gerçekleş- tirdiği her türlü yasaya aykırı davranış genel mahkemelerde yargılan- maktadır. Ancak askerler tarafından işlenen bazı askerî suçlar ile yine askerler tarafından askerî görevin yerine getirilmesi sırasında işlenen bazı suçlar, özel görevli asliye ceza mahkemelerinde yargılanmakta- dır. Yine barış zamanında Fransa içinde askerler tarafından işlenen bazı askerî ağır suçlar ile askerler tarafından askerlik hizmetinin yeri- ne getirilmesi sırasında işlenen ve milli savunma sırlarının ifşa edilme- si riski bulunan ağır suçlar, özel görevli ağır ceza mahkemelerinde yar- gılanmaktadır. Bu mahkemelerde jüri bulunmamakta ve bir başkan ile 6 üyeden oluşmaktadır. Barış zamanında Fransa dışında konuşlanmış bulunan ya da hareket icra eden askerî birliklerde, askerler tarafından işlenen suç (délit) ve ağır suçlar ise Paris’te kurulmuş bulunan TAP ta- rafından yargılanmaktadır. Gerek özel görevli asliye ve ağır ceza mah- kemesinde ve gerekse Paris Askeri Mahkemesinde normal hakimler- le aynı bağımsızlık ve garantilere sahip sivil adli yargı hakimleri görev yapmaktadır. Barış zamanında Fransa içinde ve dışında askerî yargıy- la ilgili verilen kararların hepsi genel istinaf mahkemelerinin ve Yargı- tayın denetimine tabidir. Savaş zamanı ile ilgili ayrıma gelince, bu sistemde de Fransa içi ve dışı şeklinde bir ayrım söz konusudur. Savaş zamanında, Fransa içinde TTFA ve HTFA olmak üzere iki mahkeme görev yapmaktadır. TTFA normal askerleri, HTFA ise mareşal, amiral, general gibi üst dü- zey askerleri yargılamaktadır. Her iki mahkeme de savaş döneminde Fransa içinde askerler tarafından işlenen askerî suç (délit) ve ağır suç- lar ile devlet güvenliği aleyhine ve temel ulusal çıkarlara karşı işle- hakemli makaleler Mustafa TAŞKIN TBB Dergisi, Sayı 84, 2009157 nen suç (délit) ve ağır suçları yargılamakla yetkilidir. Savaş zamanın- da Fransa dışında ise TMA görev yapmaktadır. Ülke sınırları dışında bulunan askerler tarafından işlenen suç (délit) ve ağır suçları yargıla- maktadır. Savaş zamanında Fransa dışında TMA’nın kurulduğu yer- lerde, kabahatleri yargılamak üzere TP kurulabilmektedir. Bu mahke- meler TMA’nın bir dairesi gibi çalışmakta ve kabahatlerin yargılama- sını yapmaktadır. Savaş zamanında askerî yargılama mercileri tarafın- dan verilen kararların hepsi 2007 yılı itibariyle istinaf denetimine tabi- dir. İstinaf incelemesi aynı mahkemenin başka bir oluşumu tarafından yapılmaktadır. Yine savaş döneminde askerî mahkemeler tarafından verilen kararlara karşı temyiz kanun yoluna başvurulabilir ve bu de- netimi Yargıtay yapmaktadır. Fransa’da savaş döneminde, bu dönemin kendine has özellikle- ri nedeniyle, askerî yargının en etkin ve güçlü şekliyle yeniden orta- ya çıktığını belirtmek mümkündür. Bu mahkemelerde asker üyeler ço- ğunluğu oluşturmaktadır. Bu üyeler, bağımsızlık ve tarafsızlık bakı- mından yeterli garantilere sahip değildirler. Yargılamada özel usul ku- ralları uygulanmaktadır. Buna karşın barış zamanında, tamamen sivil ve genel ceza yargıla- ma sisteminin uygulandığı söylenebilir. Her ne kadar özel görevli as- liye ve ağır ceza mahkemeleri kurulmuş ise de, bu mahkemelerde gö- rev yapan hakimlerin sivil adli yargı hakimleri olması, uygulanan usu- lün genel ceza usul hükümleri olması, madde bakımından yetkilerinin oldukça sınırlı olması, istinaf incelemesinin genel istinaf mahkemele- ri tarafından yapılması, askerlerin yargılanması sisteminin, genel yar- gılama mekanizmasına oldukça yakın ve paralel şekilde düzenlendi- ğini göstermektedir. Ülkemizde halen adli ve idari yargı ayrımından farklı olarak bir de askeri yargı söz konusudur. İlk derece mahkemesi olarak disiplin mahkemeleri ve askeri mahkemeler görev yapmaktadır. Bu mahkeme- lerin kararlarının temyiz incelemesi ise Askeri Yargıtay tarafından ya- pılmaktadır. Ayrıca ilk ve son derece mahkemesi statüsünde Askeri Yüksek İdare Mahkemesi görev yapmaktadır. Bu mahkemelerin olu- şumunda askeri hakimler ve askerler görev almaktadır. Askeri hakim- lerin ve asker mahkeme üyelerinin bağımsızlıkları ve tarafsızlıkları ko- Mustafa TAŞKIN hakemli makaleler TBB Dergisi, Sayı 84, 2009158 nusunda eleştiriler söz konusudur. AİHS, AİHM kararları, 210 Birleşmiş Milletler’in 13.01.2006 tarih ve E/CN.4/2006/58 sayılı kararı ve benze- ri uluslararası ve uluslar üstü belgeler göz nüne alındığında, yakın ge- lecekte Türk Askeri Yargı sisteminde köklü değişiklikler yapılmasının kaçınılmaz hale geldiği düşüncesindeyiz. KAYNAKLAR Angevın Henri, La Pratique De La Cour D’assises, 4 e Edition, Paris, 2005. Boulac Bernard, Procédure Pénale, 20 e Edition, Paris 2006 Conte Philippe - Chambon Patrick Maistre, Procédure Pénale, 4 e Edi- tion, Paris, 2002. Corrine Renault Brahinsky, Procédure Pénale, 8 e Edition, Paris 2007. Debeurain Jean, Théorie Et Pratique Des Institutions Juridictionnelles, 4 e Edition, Marseille, 2002. Gözler Kemal, “Askeri Yargı Organlarının Avrupa İnsan Hakları Söz- leşmesine Uygunluğu Sorunu”, İnsan Hakları Yıllığı, Cilt 21-22, 1999-2000, s.77-93. Guinchard Serge - Buisson Jacques, Procédure Pénale, 2 e Edition, Paris, 2002. Guinchard Serge - Montagnier Gabriel – Varinard André, İnstitutions Juridictionnelles, 9 e Edition, Paris 2007. Heraud Alain - Maurin Andre, Institutions Juridictionnelles, 7 e Edition, Paris, 2008. Martinage Renée, Du Tribunal Criminel A La Cour D’assises, La Cour D’assises, Paris 2001, p. 25-39. Perrot Roger, İnstitutions Judiciaires, 11 e Edition, Paris 2004. Pradel Jean, Procédure Pénale, 14 e Edition, Paris 2008. Rassat Michéle Laure, Traite De Procédure Pénale, Paris, 2001. Regoli Herve, Institutions Judiciaires, 4 e Edition, Paris, 2003. 210 Türk askeri yargı organlarının Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne uygunluğu ko- nusunda bkz. Gözler, 77-93. hakemli makaleler Mustafa TAŞKIN TBB Dergisi, Sayı 84, 2009159 Saas Claire, Les Tribunaux Militaires En France, Juridiction Militaire Et Tribunaux D’exception En Mutation, Sous La Direction De Eli- sabeth Lambert Abdelgawad, Paris 2007. s. 313-354. Scarano Jean Pierre, İnstitutions Juridictionnelles, 9 e Edition, Paris 2006. Stefani Gaston - Levasseur Georges - Bouloc Bernard, Procédure Pénale, 19 e Edition, Paris 2004. Verny Edouard, Procédure Pénale, Paris 2005.