makaleler Can ORHUN
TBB Dergisi, Sayı 81, 2009401
Ulusal Yargı Ağı Projesi
ve
e-imza
Can ORHUN
E-imza yasasının yürürlüğe girdiği 2005 yılından bu yana, hem
kamu hem de özel sektör tarafında birçok uygulama hayata geçti. 2005
ve 2006 yılları genel olarak elektronik imzanın algılanması ve hangi
uygulamalarda kullanılabileceğinin tartışılarak projelendirilmeye ça-
lışıldığı dönemler olarak geçerken, 2008 yılında uygulamalar ağırlık
kazandı. İçinde bulunduğumuz yıl, birbirinden farklı birçok uygula-
mada e-imzanın yararlarının gerçekten görülmeye başlandığı ve bu
konuda çeşitli yatırımların yapıldığı bir dönem olarak geride kalmak
üzere.
Bu uygulamaların belki de en özgün olanlarından biri de Adalet
Bakanlığı’nın hayata geçirdiği Ulusal Yargı Ağı Projesi (UYAP) oldu.
Türk yargı sistemini elektronik ortama taşıyan UYAP, aynı zamanda
birçok açıdan da dünyaya örnek teşkil ediyor. Daha önce yargıda ıslak
imza ile yapılan birçok işlem, süreçlerin UYAP sayesinde elektronik
ortama aktarılması ile birlikte elektronik imza kullanılarak yapılabilir
hale geldi. Geçen yıllarda hayata geçen “Avukat Portalı” ise, tüm avu-
katlarımıza bürolarından çıkmadan dava dosyası takip etme, dosyaya
belge ekleme ve harç yatırma gibi birçok işlemi e-imza aracılığıyla in-
ternet üzerinden gerçekleştirme imkânı sundu.
Bunların yanı sıra, 2004 yılında TBMM Genel Kurulu’nda kabul
edilen 5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu, bir veri güvenliği uygula-
ması olan e-imzayı üç ayrı şekilde tanımlıyor. Buna göre e-imza;
• Elle atılan imza ile aynı hukukî sonucu doğurmaktadır. (5. m.)
• Elle atılan imza ile aynı ispat gücüne haizdir. (22. m.)
• Oluşturulan elektronik veriler senet hükmündedir. (23. m.)
Can ORHUN makaleler
TBB Dergisi, Sayı 81, 2009402
Bu tanımlardan da anlaşıldığı üzere ıslak imza ile yapabildiğimiz
her türlü işlemi internet üzerinden e-imza ile de yapabiliyoruz. Bugün
vatandaş olarak, kamu kuruluşlarındaki birçok işlemi veya başvuruyu
ancak imza gerçekleştirebiliyoruz. Söz konusu hizmetleri internet üze-
rinden de aynı şekilde alabilmek için de imzamızı atabileceğimiz bir
araca gereksinim duyuyoruz. Bunu gerçekleştirmenin en hızlı ve en
güvenli yolu ise e-imza kullanmaktan geçiyor.
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’nda da geçtiği şekliyle “ıslak
imzayla aynı hukuki sonucu doğuran” elektronik imza, bu konudaki alış-
kanlıklarımızda önemli bir farklılık yaratıyor. Bununla birlikte, kulla-
nıcılarına “elektronik ortamda bir yüksek güvenlik uygulaması” olmanın
çok ötesinde faydalar sağlayan e-imzanın gerçek anlamıyla yaygın
olarak kullanıma geçmesi için de belli bir “alışma ve geçiş” dönemine
gereksinim duyuluyor.
Son günlerde basında birçok yönüyle sıkça yer alan e-devlet ve
e-ticaret konuları da elektronik imzanın birçok uygulamada zorunlu
hale gelmesiyle farklı bir boyut kazanıyor. Özellikle Sanayi ve Ticaret
Bakanlığı’nın öncülüğünü yaptığı e-devlet uygulamaları, elektronik
imzanın kullanılmasıyla beraber gerçek anlamda kurumların ve va-
tandaşların “hizmetine” girmeye başlıyor. Burada “hizmet” kelimesini
vurgulamamızın gerçek nedeni ise, e-devlet uygulamalarının bugüne
kadar anlaşıldığından farklı olarak aslında bir hizmet olması zorunlu-
luğu taşımasıdır.
2008 yılının başlamasıyla beraber elektronik imza talep eden kişi
ve kurum sayısında önemli bir artış gözlemledik. Bunun başlıca sebe-
bi ise, Sanayi Bakanlığı’nın Garanti Belgesi, Satış Sonrası Hizmet Ye-
terlilik Belgesi ve Muafiyet Belgesi başvurularını artık sadece internet
üzerinden ve sadece elektronik imza ile kabul ediyor olmasıdır. 2008
yılının Ocak ayından itibaren üretim ve ithalat yapan tüm firmalar
elektronik imza sahibi olmak zorundadır. İlk başlarda pek çok firma
bu zorunluluğa tepki vermiş olsa da, bu tepkinin e-imzanın sağladığı
faydaların yeterince tanıtılmamasından kaynaklandığı zaman içinde
anlaşıldı.
Sonrasında ise firmalar, bir defaya mahsus olmak üzere elektronik
imza aldıktan ve gerekli başvuruları internet üzerinden hızlıca yapa-
bildiklerini gördükten sonra, diğer uygulamaların da elektronik orta-
ma taşınması yönünde talepte bulunmaya başladı.
makaleler Can ORHUN
TBB Dergisi, Sayı 81, 2009403
Bunun yanı sıra, Patent Enstitüsü’ne marka başvurusunun elektro-
nik imza ile yapılması, Dış Ticaret Müsteşarlığı’ndaki uygulamalarda
e-imza kullanımının zorunlu tutulması ve Adalet Bakanlığı’nın UYAP
projesini hayata geçirmesiyle de elektronik imzaya bir gereksinim ni-
teliği kazandırdı.
UYAP, bugün kamu tarafında elektronik imzanın en çok kullanıl-
dığı uygulama olarak görünüyor. TÜBİTAK’ın açıkladığı rakamlara
göre, kamusal alandaki yaklaşık 40 bin “nitelikli elektronik sertifika”nın
30 bine yakını Adalet Bakanlığı tarafından kullanılıyor. Projenin ikinci
bacağı olan “Avukat Portalı” sayesinde de bu yayılım doğrudan veya
barolar aracılığı ile avukatların kullanımına doğru ilerliyor. Kısacası
Adalet Bakanlığı uzun zamandır elektronik imzanın kamuda yaygın-
laşması konusunda üzerine düşen görevi yapmış görünüyor.
Can ORHUN makaleler
TBB Dergisi, Sayı 81, 2009404
