powered by

powered by

268 TBB Dergisi, Sayı 52, 2004 AVUKATLARIN VERGİ SORUNLARI dosya TBB Dergisi, Sayı 52, 2004 269 dosya AVUKATLARIN VERGİ SORUNLARI SERBEST MESLEK ERBABINA YAPILAN ÖDEMELERDE KATMA DEĞER VERGİSİ TEVKİFATI Mehmet ALTINDAĞ * 1. GİRİŞ Serbest meslek erbabı genel olarak defter tutmak suretiyle kazanç- larını tespit eder ve kazanç elde edilmemiş olsa bile yıllık beyanname verirler. Ayrıca, Katma Değer Vergisi Kanunu’na göre serbest meslek faaliyeti kapsamında yapılan teslim ve hizmetler katma değer vergisine tabi olduğundan serbest meslek erbabı Katma Değer Vergisi yönünden de vergi mükellefidirler. Bu nedenle serbest meslek erbabı, bir ay içinde yaptığı teslim ve hizmetler karşılığı hesapladığı Katma Değer Vergisi’nden, mal ve hizmet alımı ve yaptığı giderler nedeniyle ödediği (yüklendiği) Katma Değer Vergisi’ni indirmekte aradaki farkı izleyen ayın 20. günü akşamına kadar bağlı olduğu vergi dairesine beyan etmektedir. Yüklenilen Katma Değer Vergisi’nin hesaplanan Katma Değer Vergisi’nden indirilemeyen kısmı ise gelecek aylara devretmektedir. Maliye Bakanlığı bazı teslim ve hizmet işlemlerinde vergi alacağının emniyet altına alınabilmesi amacıyla Katma Değer Vergisi’nin 9. madde- sinde, düzenlenmiş bulunan vergi sorumluluğu müessesesinin kapsamını genişletmiştir. Anılan Kanun’un 9. maddesinin 1. fıkra hükmüne göre Maliye Bakanlığı vergi alacağının emniyet altına alınması amacıyla; — Mükellefin Türkiye içinde ikametgâhının, işyerinin, kanuni mer- kezi ve iş merkezinin bulunmaması hallerinde, — Gerekli görülen diğer hallerde vergiye tabi işlemlere taraf olanları, verginin ödenmesinden sorumlu tutabilmektedir. * Maliye Bakanlığı Baş Hesap Uzmanı. 268 TBB Dergisi, Sayı 52, 2004 AVUKATLARIN VERGİ SORUNLARI dosya TBB Dergisi, Sayı 52, 2004 269 dosya AVUKATLARIN VERGİ SORUNLARI Maliye Bakanlığı, kendisine tanınan yetkiye dayanarak 89 seri nolu Katma Değer Vergisi Genel Tebliği ile 01.11.2003 tarihinden geçerli ol- mak üzere, aşağıda sayılan kurum ve kuruluşların (birbirlerine karşı ifa ettikleri hariç olmak üzere) aşağıda belirtilen işlemlere ait katma değer vergilerinden tevkifat yapma zorunluluğu getirmiştir. II. Tevkifat Yapacak Kurum ve Kuruluşlar 89 seri nolu Katma Değer Vergisi Genel Tebliği ile 01.11.2003 tarihin- den geçerli olmak üzere, katma değer vergilerinden tevkifat yapma zorun- luluğu getirilen kurum ve kuruluşlar (birbirlerine karşı ifa ettikleri hariç olmak üzere) yeniden 91 seri nolu KDV Genel Tebliği’nde (28.02.2004 tarih ve 25387 sayılı RG) aşağıdaki gibi sayılmıştır. — Genel bütçeye dahil daireler, katma bütçeli idareler, il özel idare- leri, belediyeler ve bunların teşkil ettikleri birlikler, — Döner sermayeli kuruluşlar, — Kanunla kurulan kamu kurum ve kuruluşları, — Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, — Üniversiteler, (vakıf üniversiteleri hariç) — Kanunla kurulan veya tüzel kişiliği haiz emekli ve yardım san- dıkları, — Bankalar ve özel finans kurumları, — Kamu iktisadi teşebbüsleri, (Kamu İktisadi Kuruluşları, İktisadi Devlet Teşekkülleri) — Özelleştirme kapsamındaki kuruluşlar — Organize sanayi bölgeleri ile menkul kıymetler, vadeli işlemler borsaları dahil bütün borsalar, — Yarıdan fazla hissesi doğrudan yukarıda sayılan kurum ve kuru- luşlara ait olan (tek başına ya da birlikte) kurum, kuruluş ve işletmeler. — Siyasi partiler,sendikalar,kamu menfaatine yararlı dernekler, Ba- kanlar Kurulu’nca vergi muafiyeti tanınan vakıflar,vakıflarca kurulan üniversiteler ve tarımsal amaçlı kooperatifler bu uygulamanın dışında- dırlar. 270 TBB Dergisi, Sayı 52, 2004 AVUKATLARIN VERGİ SORUNLARI dosya TBB Dergisi, Sayı 52, 2004 271 dosya AVUKATLARIN VERGİ SORUNLARI III. Tevkifat Uygulanacak İşlemler Yukarıda sayılan kurum ve kuruluşların; — Yapım işleri ile bu işlere ilişkin mühendislik-mimarlık ve etüt- proje hizmetleri, — Temizlik, bahçe ve çevre bakım hizmetleri, — Özel güvenlik hizmetleri, — Makine, teçhizat, demirbaş ve taşıtlara ait tadil, bakım ve onarım hizmetleri, — Her türlü yemek servisi, — Danışmanlık ve denetim hizmetleri, alımlarına ait bedel üzerinden hesaplanan katma değer vergisinin aşağıda belirtilen oranlara göre belirlenecek kısmı bu kurum ve kuruluş- larca sorumlu sıfatıyla (2 numaralı Katma Değer Vergisi Beyannamesi ile) beyan edilmek ve ödenmek üzere tevkifata tabi tutulacaktır. Tevkifat kapsamına giren bu işlemlerin tamamı “hizmet” mahiyetin- dedir. Katma Değer Vergisi Kanunu’nun 2. maddesinde tanımı verilen “teslim” mahiyetindeki işlemler, tevkifat uygulaması kapsamına girme- mektedir. Teslim mahiyetindeki işlemler aşağıdaki gibidir: “1. Teslim, bir mal üzerindeki tasarruf hakkının malik veya onun adına hereket edenlerce, alıcıya veya adına hareket edenlere devredilmesidir. Bir malın alıcı veya onun adına hareket edenlerin gösterdiği yere veya kişilere tevdi teslim hükmündedir. Malın alıcıya veya onun adına hareket edenlere gönderilmesi halinde, malın nakliyesinin başlatılması veya nakliyeci veya sürücüye tevdi edilmesi de mal teslimidir. 2. Bir mal üzerindeki tasarruf hakkının iki veya daha fazla kimse tarafından zincirleme akit yapılmak suretiyle, malın bu arada el değiştirmeden doğrudan so- nuncu kişiye devredilmesi halinde, aradaki safhaların her biri ayrı bir teslimdir. 3. Su, elektrik, gaz ısıtma soğutma ve benzeri şekillerdeki dağıtımlar da mal teslimidir. 4. Kap ve ambalajlar ile döküntü ve tali maddelerin geri verilmesinin mutat olduğu hallerde teslim bunlar dışında kalan maddeler itibariyle yapılmış sayılır. Bunların yerine aynı cins ve mahiyette kap ve ambalajlar ile döküntü tali mad- delerin geri verilmesinde de aynı hüküm uygulanır. 5. Trampa iki ayrı teslim hükmündedir.” 270 TBB Dergisi, Sayı 52, 2004 AVUKATLARIN VERGİ SORUNLARI dosya TBB Dergisi, Sayı 52, 2004 271 dosya AVUKATLARIN VERGİ SORUNLARI Bu nedenle yukarıda sayılan kurum ve kuruluşların, tevkifat kapsa- mına giren hizmetlerde kullanılacak olanlar da dahil olmak üzere piya- sadan yapacakları her türlü mal alımında tevkifat uygulanmayacaktır. Ancak kapsama dahil hizmetleri ifa edenlerin bu hizmetlerin ifası için kullandıkları mal, madde ve malzemelere ait tutarlar hizmet bedelinden ayrıştırılmayacaktır. Yapılacak tevkifat, kullanılan malzemelere ait tutarlar da dahil olmak üzere toplam hizmet bedeli üzerinden hesaplanacaktır. IV. Tevkifat Oranı Tevkifat oranı, hesaplanan katma değer vergisinin; temizlik, bahçe ve çevre bakım, özel güvenlik, danışmanlık ve denetim hizmetlerinde %50’si, diğer hizmetlerde ise 1/3’üdür. V. Danışmanlık ve Denetim Hizmetlerinde Tevkifat Teknik, ekonomik, mali ve hukuki alanda sunulan danışmanlık ve denetim hizmetleri üzerinden hesaplanan katma değer vergisi %50 ora- nında tevkifata tabi tutulacaktır. Tevkifat yapmak zorunda olan kurum ve kuruluşlara sunulan piyasa etüt-araştırma ve ekspertiz hizmetleri ile bu kuruluşlara yapılan herhan- gi bir teslim ya da hizmet kapsamında veya bu teslim ya da hizmetin devamı niteliğinde verilen ve bedeli ayrıca belirlenen eğitim hizmetleri danışmanlık hizmeti kapsamındadır. Avukatların hukuki ihtilaflarla ilgili olarak yargı mercileri nezdinde veya yargı kararlarının sonuçları ile ilgili olarak vekalet akdi çerçeve- sinde (icra vb.) verdikleri hizmetler prensip olarak tevkifat kapsamına girmemektedir. Avukatların verdikleri danışmanlık hizmetleri ise tev- kifata tabidir. Avukatlarla yapılan sözleşmede avukatlık ve danışmanlık hizmetleri birlikte yer alıyorsa bu iki unsur ayrı ayrı ücretlendirilmediği takdirde yapılan toplam ödeme üzerinden tevkifat uygulanacaktır. Ayrıca uluslararası gözetim şirketleri tarafından ifa edilen gözetim hizmetleri denetim hizmeti olarak tevkifata tabi bulunmaktadır. Tevkifat kapsamına giren her bir işlemin bedeli Vergi Usul Kanu- nu’na göre o yıl için geçerli fatura düzenleme sınırını aşmadığı takdirde hesaplanan katma değer vergisi tevkifata tabi tutulmayacaktır. Fatura düzenleme sınırı 2004 yılı için Katma Değer vergisi dahil 440 milyon lira olduğundan, bu yılın sonuna kadar katma değer vergisi ile birlikte 440 milyon lirayı geçmeyen işlemler için tevkifat uygulanması söz ko- 272 TBB Dergisi, Sayı 52, 2004 AVUKATLARIN VERGİ SORUNLARI dosya TBB Dergisi, Sayı 52, 2004 273 dosya AVUKATLARIN VERGİ SORUNLARI nusu değildir. Ancak, tespit edilen tutarı aşan işlemlere ait katma değer vergisinin tevkifat zorunluluğundan kaçınmak amacıyla bedel parçalara ayrılmayacak, aynı işleme ait bedellerin toplamı üzerinden tevkifat ya- pılacaktır. VI. Tevkifata Tabi Hizmetleri İfa Eden Serbest Meslek Erbabının Yapacağı İşlemler A. Belge Düzeni Tevkifat kapsamına giren hizmetleri ifa eden mükellefler düzenle- yecekleri serbest meslek makbuzunda işlem (avukatlar verdiikleri da- nışmanlık hizmet) bedelini, hesaplanan katma değer vergisini, tevkifat miktarını ve tahsil edecekleri toplam meblağı göstereceklerdir. Örneğin 100 milyar liralık tevkifata tabi danışmanlık işi için %50 tevkifat oranı dikkate alınarak, serbest meslek makbuzu; Danışmanlık hizmet bedeli 100 Hesaplanan KDV 18 TOPLAM 118 Tevkif edilen KDV (18x %50=) (-) 9 Tahsil edilecek toplam tutar 109 şeklinde düzenlenecektir. Bu serbest meslek makbuzu satıcı açısından, hizmet bedeli üzerinden tevkifat uygulandığını tevsik eden belge mahi- yetini de taşımaktadır. B. Beyan Serbest meslek erbabı tevkifat uygulanan işlem bedelinin tamamını ilgili dönem Katma Değer Vergisi Beyannamesi’nin “Teslim ve Hizmetlerin Karşılığını Teşkil Eden Bedel” başlıklı 6. satırına dahil edeceklerdir. Beyannamenin “Matrahın Oranlara Göre Dağılımı” başlıklı 9., 11., 13., 15. ve 17. satırlarında önce tevkifata tabi olmayan normal işlemler beyan edilecek, sonraki satırlarda tevkifat uygulanan işlem bedelinin yine “ta- mamı” beyan edilecektir. “Oran” sütununa tevkifat oranı %50 olduğu için “%9” yazacaklardır. Bu bölümdeki “vergi” sütununa bu orana göre he- saplanacak tutar yazılacaktır. Buna göre, vergi sütununda, hizmet bedeli üzerinden hesaplanan katma değer vergisinin tevkifata tabi tutulmayan kısmı yer alacaktır. 272 TBB Dergisi, Sayı 52, 2004 AVUKATLARIN VERGİ SORUNLARI dosya TBB Dergisi, Sayı 52, 2004 273 dosya AVUKATLARIN VERGİ SORUNLARI Tevkifata ait alış ve giderler dolayısıyla yüklenilen vergiler harcama- ların yapıldığı dönemlerde genel hükümler çerçevesinde indirim konusu yapılacaktır. C. İade Tevkifata tabi hizmeti ifa eden serbest meslek erbabı bir vergilendir- me döneminde hesaplanan katma değer vergisinden yüklendikleri vergiyi indirecekler, indirim konusu yapamadıkları katma değer vergisinin iade- sini talep etmeleri halinde ise hizmetin yapıldığı dönem beyannamesinin 49. satırına (Kısmi Tevkifat Kapsamındaki İşlemler) hizmet bedelini, 50. satırına (Yüklenilen Katma Değer Vergisi) ise “sorumlular tarafından tevkif edilen katma değer vergisi tutarını” yazacaklardır. Bu bölüme işlemin bün- yesine giren verginin yazılması söz konusu değildir. İade olarak talep edilecek tutar işlemin bünyesine giren vergi değil, tevkif edilen vergi esas alınarak belirlenecektir. Dolayısıyla iadesi istenilecek katma değer vergisi hiçbir surette tevkif edilen vergiden fazla olmayacaktır. Ayrıca iade talep eden mükelleflerden istenecek olan “yüklenilen vergiler listesi” iadenin tevkif edilen vergi tutarına göre belirlenmesine engel değildir. Tevkifat kapsamına alınan işlemlerle ilgili olarak doğan katma değer vergisinin nakden veya mahsuben iadesi miktarına bakılmaksızın sadece banka teminat mektubu veya inceleme raporu karşılığında yerine getiri- lecek, teminat mektupları vergi inceleme raporunun düzenlenmesinden sonra çözülecektir. İade talebinde bulunan mükelleflerin, dilekçelerine tevkifat uygu- lanan işleme ait serbest meslek makbuzlarının/faturaların aslına uy- gunluğunu belirten bir şerh taşıyan örneklerini veya bu serbest meslek makbuzlarının/faturaların dökümünü ihtiva eden bir liste ile yüklenilen vergilerin listesini de eklemeleri gerekmektedir. VII. Sorumlu Tayin Edilen Kurum ve Kuruluşlarca Yapılacak İşlemler Maliye Bakanlığı’nca yayımlanan 18 sıra numaralı Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliği’nde Değişiklik Yapılmasına İlişkin Tebliğ’de (10.11.2003 tarih ve 25285 sayılı Resmi Gazete) genel bütçeli dairelerin yaptıkları vergi tevkifatı için beyanname vermeyecekleri, katma büt- çeli idareler ve döner sermayeli kuruluşların ise yaptıkları tevkifatları beyanname düzenlemek suretiyle ilgili vergi dairelerine yatıracakları belirtilmiştir. 274 TBB Dergisi, Sayı 52, 2004 AVUKATLARIN VERGİ SORUNLARI dosya Buna göre, genel bütçeli idareler, tevkifata tabi işlemler dolayısıyla tevkif ettikleri katma değer vergileri için ayrıca beyanname vermeye- ceklerdir. Genel bütçeli idareler dışında yukarıda sayılan diğer kuruluşların tamamı ise tevkif ettikleri vergiyi vergi sorumlularına ait 2 numaralı Katma Değer Vergisi Beyannamesi ile beyan edip kanuni süresi içinde vergi dairelerine yatıracaklardır. Bu kuruluşlardan KDV mükellefiyeti olmayanlar mükellefiyetlerini tesis ettireceklerdir. Sorumlu sıfatıyla be- yanname sadece işlemin yapıldığı dönemde verilecek, bu kuruluşlar her ay beyanname vermeyeceklerdir. 2 nolu Katma Değer Vergisi Beyanna- mesi, her ay değil, vergi sorumluluğu gerektiren işlemlerin bulunduğu dönemler için verilecektir. Sorumluluk gerektiren her bir işlem için 2 nolu Beyanname’nin ayrı ayrı verilmesi gerekir. (Aynı tür faaliyetler tek bir iş- lem sayılır) Beyanname ise sorumluluk gerektiren işlemin bulunduğu ayı izleyen ayın 20. günü akşamına kadar verilecek, beyannameye göre ortaya çıkacak vergi ise, aynı ayın 26. günü akşamına kadar ödenecektir. Bankalar 2 numaralı Katma Değer Vergisi Beyannamesi’ni Kurumlar Vergisi yönünden bağlı oldukları vergi dairesine vereceklerdir. Ancak, Maliye Bakanlığı bu uygulamanın yaratacağı sorunları dikkate alarak Katma Değer Vergisi Kanunu’nun 43/6. maddesi çerçevesinde isteyen bankaların tevkif ettikleri katma değer vergisini şube bazında da beyan edip ödeyebileceklerine izin vermiştir. 2 numaralı Beyanname’nin 7. satırından itibaren önce varsa 91 nolu Tebliğ kapsamı dışındaki işlemlerden doğan tevkifat tutarları yazılacaktır. Sonraki satırlara Tebliğ kapsamındaki işlemler dahil edilirken, “matrah” sütununa tevkifata tabi işlem bedelinin tamamı, “oran”sütununa tevkifat oranı %50 olan işlemler için “%9” yazılacaktır. Vergi sütununda bu orana göre hesaplanacak vergi miktarı gösterilecektir. 2 numaralı Beyanname’de herhangi bir surette indirim yapılması mümkün olmadığından tevkif edilen verginin, aynen vergi dairesine yatırılması gerekmektedir. Ancak tevkifat uygulayan kurumun katma değer vergisi mükellefiyetinin bulunması ve bu hizmeti indirim hakkı tanınan işlemlerde kullanacak olması halinde, hizmet bedelinin satıcıya ödenen kısmı ile birlikte 2 numaralı Beyanname ile beyan edilen tevkifat tutarı 1 numaralı Beyanname’de indirim konusu yapılacaktır. Hizmet bedeli üzerinden hesaplanan verginin satıcıya ödenen kısmı takvim yılı aşılmamak şartıyla hizmet faturasının defterlere kaydedildiği dönemde, sorumlu sıfatıyla beyan edilen kısmı ise 2 numaralı Beyanname’nin ait olduğu dönem için verilen 1 numaralı Beyanname’de indirim konusu yapılacaktır.