powered by

powered by

AV. Çate Tel: (0312) 2:�..�� 46f892 KENDİGELEN / KIRCA ŞİRKETLER HUKUKU CiLTI Ergün Avukatlık Bürosu da, Evrim Ergün ınar Bulvarı No :S. Kızılırmak ah.����ıu:aı · a Daire: 33 Neıtt Leııel, ,. c,O.., • :, ..AA 06520 Çankaya - AN"" ea,kent V,O, ı onikilevha llll 11111111111111111111111111 YAYIN No: 1839 ŞİRKETLER HUKUKU - CİLT I PROF. DR. ABUZER KENDİGELEN / PROF. DR. İSMAİL KIRCA ISBN 978-625-7528-55-9 1. BASI - İSTANBUL, EKİM 2021 © ON İKİ LEVHA YAYINCILIKA. Ş. Adres Prof. Nurettin Mazhar ôktel Sokak No: 4/1 Şişli/ İSTANBUL Telefon (212) 34309 02 Faks (212) 224 40 02 Web www.onikilevha.com.tr E-Posta bi1gi@)oniki1evha.com.tr O facebook.com/onikilevha O twitter.com/onikilevha e instagram.com/onikilevha Baskı/Cilt ASSUM Basım ve Mücellit Davutpaşa Cad. Güven Sanayi Sitesi B Blok 313-314-315 Zeytinburnu / İstanbul Tel: (212) 613 00 Ol Sertifika No: 420l O PROF. DR. PROF. DR . .ABuzER KENDİGELEN İsMAİL KIRCA İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ HUKUK FAKÜLTESİ TOBB EKONOMİ VE TEKNOLOJİ ÜNİVERSiTESi TiCARET HUKUKU ANADİLİM DALI HUKUK FA.KÜLTESİ TİCARET HUKUKU ÔtRETİM ÜYESİ ÔÔRETİM ÜYESİ ŞİRKETLER HUKUKU CİLTI: GİRiş ADİŞİRKET TİCARET ŞİRKETLERİ: GENEL HÜKÜMLER VE ŞAHIS ŞİRKETLERİ İSTANBUL 2021 onikilevha 111111111111111111111 111111111 KIZLARIMIZA ÖNSÖZ Kadim bir düstur olan "evvel refik, ahir (badel] tarik (önce yoldaş, sonra yol)" kuralını kendimize rehber edinerek 2018 yılında başlayan çalışmalarımız kapsamında ilk olarak 2019 yılında "Kıymetli Evrak Hukuku" isimli ortak eserimiz gün ışığına çıktı ve geçtiğimiz günler- de güncellenmiş beşinci basısı ilgilileri ile buluştu. İşte elinizdeki bu kitap da, otuz yılı aşkın dostluğu takip eden ortak çabanın ve takriben bir yılı aşan yoğun emeğin ikinci ürünüdür. Şirketler hukukuna yönelik bu çalışmaya başlarken yaptığımız is- tişarelerde, önemi ve son yapılan kanuni düzenlemelerdeki değişiklik oranı dikkate alınarak sadece "sermaye şirketleri"ne yönelik bir eserin kaleme alınmasının ihtiyaca cevap verebileceği değerlendirilmişse de, bir yandan şirketler hukukunun merkezinde yer alan, ne var ki düzen- lendiği kanun ve ilgilendirdiği alan itibariyle öğretide genellikle "üvey evlat" muamelesi gören "adi şirket" konusunu içermeyen bir çalışma- nın eksik kalacağı, öte yandan ticaret şirketlerinin genel hükümlerinin sermaye şirketleri bakımından da geçerlilik taşıdığı, nihayet sayıları her geçen gün giderek azalsa da şahıs şirketlerinin sınırlı sayıdaki değişikliklerle birlikte ele alınmasına ihtiyaç duyulması gerekçeleri karşısında bütün şirket türlerini içerecek bir çalışmanın daha isabetli olacağı sonucuna ulaşılmıştır. Şirketler hukukunun hacim itibariyle oldukça geniş olması, şüphesiz uzun soluklu bir programı ve gayreti gerektirmektedir. Bu amaca yönelik çalışmanın ilk ürününü, şirketler hukukuna giriş, adi şirket, ticaret şirketlerinin genel hükümleri ile şahıs şirketlerini içeren eserin birinci cildini tamamlamış ve okuyucuyla paylaşılmaya hazır hale getirmiş bulunuyoruz. Öte yandan eserin ikinci cildine yönelik planlamayı yaptığımızı ve "sermaye şirketleri"nin yanı sıra "ticaret şirketlerinin yeniden yapılandırılması (birleşme, bölünme, tür değiş- tirme)" ile "şirketler topluluğu"na tahsis etmeyi düşündüğümüz kısmı da yazmaya başladığımızı paylaşmak isteriz. Ancak düzenleme konu- su yapıldıkları madde sayısı dikkate alındığında daha kapsamlı olması kaçınılmaz ikinci (ve belki de süre ve hacmin gündeme getirebileceği zorunluluk karşısında üçüncü) cildin yazılmasının uzun bir süreye Vlll ÔNsöz ihtiyaç duyacağı şüphesizdir. Bu aşamada söyleyebileceğimiz sadece şudur: uGöreliın Mevla neyler, neylerse güzel eyler." Daha önceki eserimizde olduğu gibi yöntem olarak şirketler huku- kuna ilişkin temel bilgilerin büyük puntolarla yazılması tercih edilmiş, ayrıntı sayılabilecek konular ile tartışmalara daha küçük puntolarda yer verilmiştir. Benimsenen bu yöntemin doğal bir sonucu olarak dipnotlar ise sadece öğretideki kaynaklar ile Yargıtay kararlarına ya- pılan yollamalara tahsis edilmiştir. Bu vesileyle eserin yalnızca büyük puntolardan oluşan metninin takriben 150 sayfadan ibaret olduğuna, bir başka deyişle eserin yarısından fazlasının ikincil nitelik taşıyan konulara ve dipnotlarına tahsis edildiğine işaret edilmelidir. Eserin kaleme alınmasında, birkaç istisna dışında, yararlanılan kaynakçanın ve yollama yapılan kararların güncel olmasına özen göste- rilmiştir. Bu bağlamda mevzuat ve yollama yapılan eserler bakımından 15 Ağustos 2021 tarihi esas alınmıştır. Yargıtay tarafından verilen ve ulaşılabilen bütün kararlar (2020 yılı sonu itibariyle) taranmış, bunlar- dan emsal nitelikte olanların küçük bir kısmı kitaba özet olarak işlen- miş, ancak sayfa sayısı dikkate alınarak emsal veya örnek niteliğindeki diğer kararlardan güncelliği gözetilerek seçilen bir kısmına ise yalnızca yollama yapılması tercih edilmiştir. Belirtelim ki özellikle 2012 yılı ve sonrasına ait olmak üzere eserde alındığı yer özel olarak gösterilmeyen kararların tamamına "https://karararama.yargitay.gov.tr/" adresinden ulaşılabilir. Eserin hangi bölümlerinin kimin tarafından kaleme alındığına ilgili bölümlerde işaret edilmiştir. Bununla birlikte her iki yazar ken- disinin kaleme almadığı bölümü de okumuş, önerilerini diğer yazarla paylaşmış, hatta yer yer diğer bölümlere eklemeler yapmış, böylece eserde gerek içerik gerek ifade bakımından bir bütünlük sağlanmaya çalışılmıştır. Yazarlar okuyucunun da tespit, öneri ve eleştirilerine mü- teşekkir olacaklarını şimdiden ifade ederler. Eser kızlarımıza, onların şahsında bütün gençlerimize ithaf edil- miştir. Akademik çalışmalarımızı gerekçe göstererek zaman zaman ihmal ettiğimiz; bununla birlikte attıkları her adımı, elde ettikleri her başarıyı mutlulukla gözlemlediğimiz; karşılaştıkları her türlü sıkıntıyı yüreğimizde hissettiğimiz; gelecekleri için her daim duacı olduğumuz çocuklarımıza; hepsine sağlık, huzur ve mutluluk dileyerek. Eserin gün ışığına çıkmasına katkıda bulunan herkese, özellikle son tashihinde yardımcı olan Dr. Öğr. Üyesi Ufuk Tekin ile Dr. İb- rahim Çağrı Zengin'e, metni bir bütün olarak okuyarak önerilerini ÔNSÖZ IX bizimle paylaşan Dr. Öğr. Üyesi M. Halil Çonkar'a, kavram indeksini hazırlayan Araş. Gör. Atahan Güncan'a, madde indeksi ile kısaltmalar listesini hazırlayan Araş. Gör. Mehmet Akif Özsoy ile Ahmet Özsoy'a gösterdikleri gayret ve özen için ayrıca teşekkür ederiz. Nihayet dizgisi tamamen tarafımızdan gerçekleştirilen bu eserin yayımlanması konusunda özel bir gayret sarfeden On İki Levha Ya- yıncılık AŞ' nin ilgili tüm mensuplarına, özellikle mizanpajını bizzat yapan şirket yöneticisi, dostumuz Sayın Erol Öz'e müteşeklciriz. Her zaman olduğu gibi, eserin Türk hukukuna katkıda bulunması ümidi ve dileğiyle... İstanbul -Ankara, 05 Eylül 2021 KENDİGELEN / KmcA İÇİNDEKİLER Ü••NSO••Z..............••......•......••. ............................................................................................ VII I • ÇI . NDEKI • LER •••••••••••••••••••••..•...........•..••.•.•..•....•...•.............••.•••...•.•. ................ •• XI KAYNAKÇA •••••••••••••••••••••••••••••••••.••••..•••••••••••••..••••••••.•••••••••••.•••...••. ••• XXIII KISALTMALAR •••••••••••.•.••.....•................•.•..••.••..•........•...••...•.......••. • XXXVII BİRİNCİ BÖLÜM ŞİRKETLER HUKUKUNA GİR.İş 1. ŞİRKETLER HUKUKUNDA TÜR KAVRAMI, SINIRLI SAYI İLKESİ VE TİPOLOJİ SORUN1J .................................................................................................................... 1 1.1. Tür Kavramı. ........................................................................................1 1.2. Sınırlı Sayı İlkesi .................................................................................1 1.3. Tipoloji Sorunu ................................................................................... 2 2. İLGİLİ MEVZUAT ...................................................................................................................... 4 3. TERMİNOLOJİ .............................................................................................................................. 7 4. ŞİRKETİN TANIMI VE UNSURLARI ...................................................................................... 8 4.1. Tanımı ................................................................................................. 8 4.2. Unsurları .............................................................................................. 9 4.2.1. Kişi topluluğu .......................................................................... 1 O 4.2.2. Ortak bir amacın varlığı. ......................................................... 11 4.2.2.1. Ortak amaç ve işletme konusu kavramları .................... 11 4.2.2.2. Ortak amacın gerçekleşmesine katkıda bulunma yükümlülüğü ........................................................................ 15 4.2.2.2.1. Sermaye payları ile .............................................. 15 4.2.2.2.2. Affectio societatis ................................................ 16 4.2.2.3. Ortakların hem kara hem zarara katılma mecburiyeti ... 19 4.2.3. Kişi topluluğunun temelinin sözleşmeye dayanması. ............. 20 5. ŞİRKETLERİN SINIFLANDIRILMASI .................................................................................. 24 5.1. Tüzel Kişiliği Olan ve Olmayan Şirketler ........................................ 24 XII İÇİNDEKİLER. 5.2. Şahıs Şirketleri ve Sermaye Şirketleri ................................................. 25 5.3. Ortakların Şirket Borçlarından Sorumlu Olduğu ve Olmadığı Şirketler ................................................................................................ 29 5.4. Basit Sennayeli, Belirli Sermayeli ve Değişir Sermayeli Şirketler. 32 6. ZAMANAŞIMI .................................................................................................................................. 33 İKİNCİ BÖLÜM Ani ŞİRKET 1. GENEL OLARAK ........................................................................................................................... 35 2. TANIMI, GİZLİ ŞİRKET KAVRAMI, SONUCA KATILMALI SÖZLEŞMELERLE KARŞILAŞTIRMA VE GÖRÜNÜM BİÇİMLERİ ................................ 41 2.1. Tanımı .................................................................................................. 41 2.2. Atipik Bir Yapı Olarak Gizli Şirket. .................................................... 41 2.3. Sonuca Katılmalı Sözleşmelerle Karşılaştırma .................................... 43 2.4. Görünüm Biçimleri ve Uygulamadan Örnekler. ................................. 46 3. TÜZEL KİŞİLİĞİN BULUNMAMAS ININ SONUÇLARI ........................................................ 49 3.1. Genel Olarak ........................................................................................ 49 3.2. Ortaklar Arasında Elbirliği Mülkiyeti İlişkisinin Varlığı ................... 50 3.3. Borçlardan Ortakların Birinci Derecede, Müteselsil ve Sınırsız Sorumlu Olmaları ................................................................................ 53 3.4. Dava ve Taraf Ehliyetinin Bulunmaması ............................................. 58 3.5. Diğerleri ............................................................................................... 60 4. KURULUŞU ............................................................................................... 62 5. İŞLEYİŞİ .................................................................................................... 65 5.1. Ortaklar Kurulu .................................................................................... 65 5.1.1. Genel olarak ............................................................................... 65 5.1.2. Yetkileri ..................................................................................... 66 5.1.2.1. Temel iş ve işlemler .......................................................... 66 5.1.2.2. Olağan dışı işler ................................................................ 67 5.1.2.3. Diğerleri ........................................................................... 71 5.1.3. Toplanması, nisaplar ve kararların geçersizli ği ......................... 71 5.2. Şirketin Yönetimi .................................................................................. 73 5.2.1. Yönetim kavramı ve temsil ile ilişkisi ....................................... 73 İÇiNDBKiLBR XIII 5.2.2. Yetkinin verilmesi .................................................................... 74 5.2.3. Yetkinin kullanılma biçimi olarak bireysel veya birlikte hareket ...................................................................................... 75 5.2.4. Yetkinin kapsamı ..................................................................... 76 5.2.5. Yöneticilerin itiraz hakkı ......................................................... 78 5.2.6. Şirket işlerini görenler ile ortaklar arasındaki ilişkiye uygulanacak hükümler ............................................................ 80 5.2.7. Yetkinin kaldırılması ve sınırlanması ...................................... 82 5.2.7.1. Ortağın yetkisi bakımından............................................ 82 5.2.7.2. Üçüncü kişinin yetkisi bakımından ............................... 86 5.3. Şirketin Temsili .................................................................................. 87 5.3.1. Dolaylı temsili ......................................................................... 87 5.3.2. Doğrudan doğruya temsili ...................................................... 88 5.3.3. Yetkili olanlar .......................................................................... 89 5.3.4. Yetkinin kapsamı ..................................................................... 91 5.3.5. Yetkinin geri alınması ve sınırlanması. ................................... 94 6. ORTAKLARIN HAKLARI VE BORÇLARI ......................................................................... 95 6.1. Katılım Payı Koyma Borcu ............................................................... 95 6.1.1. Katılım payı olarak getirilebilecek değerler ........................... 96 6.1.2. Katılım payının ifası ............................................................. 100 6.1.2.1. Genel olarak ................................................................. 100 6.1.2.2. Katılım payı getirme borcuna aykırılık ........................ 1 O1 6.2. Kazanç ve Zarara Katılma ............................................................... 103 6.2.1. Şirkete ait olanları şirkete getirme yükümlülüğü .................. 103 6.2.2. Kazanç ve zarar kavramları ................................................... 104 6.2.3. Yöneticilerin hesap verme ve kazanç paylarını ortaklara ödeme yükümlülüğü .............................................................. 105 6.2.4. Kazanç ve zarara katılım payı ............................................... 108 6.3. Bağlılık (Sadakat) Borcu ................................................................. 111 6.3.1. Kavram ve bağlılık borcunun görünüm halleri ..................... 111 6.3.2. Rekabet etmeme borcu (rekabet yasağı) ............................... 114 6.4. Şirket İşlerinde Gösterilmesi Gereken Özenin Ölçüsü ve Şirkete Verilen Zararı Giderme Yükümlülüğü ................................ 116 • XIV lçiNDEıc.iLER. 6.5. Giderleri Tazmin, Borçlardan Kurtarma, Faiz ve Ücret Talepleri.121 6.5.1. Giderlerin tazmini ..................................................................... 12l 6.5.2. Üstlenilen borçlardan kurtarma ............................................... 123 6.5.3. Uğranılan zararların giderilmesi .............................................. 124 6.5.4. Verilen avans için faiz ödenmesi ............................................. 125 6.5.5. Sarf edilen emek için ücret talebi ............................................ 125 6.6. Bilgi Alma ve İnceleme Hakkı. .......................................................... 126 7. ORTAKLIK YAPISINDAKİ DEĞİŞİKLİKLER ········································· 131 7.1. Genel Olarak ........................................................................................ 131 7.2. Yeni Ortak Alınması ve Alt Katılım ................................................... 132 7.2.1. Yeni ortak alınması ................................................................... 132 7.2.2. Alt katılım .................................................................................. 136 7.3. Çıkma ve Çıkarılma ............................................................................. 138 7.3.1. Sebepleri ve usulü ..................................................................... 138 7.3.2. Sonuçları .................................................................................... 143 8. SONA ERME VE TASFİYE ............................................................................... 150 8.1. Sona Erme ............................................................................................ 150 8.1.1. Sona erme sebepleri .................................................................. 150 8.1.1.1. BK 639'da sayılan sebepler. ........................................... 150 8.1.1.1.1. Amacın gerçekleşmesi veya gerçekleşmesinin imkansız duruma gelmesi ............... 151 8.1.1.1.2. Ortaklardan birinin ölmesi ................................... 152 8.1.1.1.3. Bir ortağın kısıtlanması, iflası veya tasfiyedeki payının cebri icra yoluyla paraya çevrilmesi ........................................................................ 155 8.1.1.1.4. Ortaklar kurulu kararı ........................................... 157 8.1.1.1.5. Sürenin dolması. .................................................... 157 8.1.1.1.6. Bir ortağın fesih bildiriminde bulunması ............ 158 8.1.1.1.7. Haklı sebebe dayalı olarak mahkeme kararıyla 161 8.1 .1.2. Diğer sebepler ................................................................... 165 8.1.2. Sona ermenin genel sonuçları ................................................... 165 8.2. Tasfiye .................................................................................................. 167 8.2.1. Genel olarak ............................................................................... 167 İÇİNDEKİLER XV 8.2.2. Tasfiyeyi yapmaya yetkili olanlar. ......................................... 169 8.2.2.1. Ortaklar veya ortakların gözetiminde tasfiye görevlileri ............................................................................. 169 8.2.2.2. Mahkeme ........................................................................ 170 8.2.3. Tasfiyede yapılacak işler ......................................................... 171 8.3. Şirketin Sona Ermesinin Üçüncü Kişilere Karşı Sorumluluğa Etkisi ................................................................................................... 175 ÜÇÜNCÜ BÖLÜM TİCARET ŞİRKETLERİNİN GENEL HÜKÜMLERİ 1. GENEL OLARAK.................................................................··········· ......... 177 2. TÜRLERİ ................................................................................................... 178 3. TÜZEL KİŞİLİK VE HAK EHLİYETİ ............................................................. 179 3.1. Tüzel Kişilik ....................................................................................... 179 3.2. Hak Ehliyeti ....................................................................................... 180 4. UYGULANACAK KANuN HÜKÜMLERİ ....................................................... 184 5. SERMAYE KOYMA BORCU ............................................................................ 185 5.1. Konusu ................................................................................................ 186 5.2. Ayni Sermayenin Şirkete Getirilmesini Sağlamaya Yönelik Önlemler ............................................................................................. 188 5.2.1. Genel olarak ............................................................................ 188 5.2.2. Şerh, kayıt ve tevdi ................................................................. 188 5.2.3. İhtiyati tedbir ........................................................................... 190 5.2.4. Bildirim ve tescili talep hakkı. ............................................... 191 5.3. Ayni Sermayenin Şirkete Devri ........................................................ 192 5.3.1. Taşınmazların devri ................................................................. 192 5.3.2. Taşınırlar ile hakların devri .................................................... 195 5.4. Sermaye Koyma Borcunun İfasında Özellik Gösteren Durumlar. 196 5.5. Hizmet Karşılığı Kardan Pay Verilmesi ......................................... 201 5.6. Faiz ve Ücret Alma Hakkı ................................................................ 202 6. ORTAKLARIN KİŞİSEL ALACAKLILARI ............................................................................ 202 7. BAKANLIĞIN DÜZENLEME VE DENETLEME YETKİSİ ............................................ 206 - XVI İÇİNDEKİL.E)l 7.1. Genel Olarak ........................................................................................... 206 7.2. Bakanlığın Fesih Davası Açma Yetkisi ............................................... 207 8. BASİT YARGILAMA USULÜ ..................................................................................................... 2ll 9. ÖLÇEKLERİNE GÖRE TİCARET ŞİRKETLERİ .................................................................. 213 J0. ZAMANAŞIMI ................................................................................................................................ 215 DÖRDÜNCÜ BÖLÜM ŞAHIS ŞİRKETLERİ BİRİNCİ AYRIM GENEL OLARAK 1. KAVRAM ..................................................................................................................................... 217 2. TAAİHÇE VE UYGULAMA ..................................................................................................... 218 3. KANuNİ DÜZENLEME VE UYGULANACAK HÜKÜMLER ........................................... 221 4. BELLİ BAŞLI ÖZELLİKLERİ ................................................................................................ 222 İKİNCİ AYRIM KOLLEKTİF ŞİRKET 1. GENEL ÜLAJlAK ........................................................................................................................ 227 2. TANIM, UNSURLAR VE KURULUŞ ...................................................................................... 228 2.1. Tanım .......................................................................................... 228 2.2. Unsurlar ...................................................................................... 229 2.2.1. Kişi unsuru ........................................................................ 229 2.2.2. Sözleşme unsuru ................................................................ 229 2.2.3. Sermaye ve amaç unsuru .................................................... 230 2.2.4. Sınırsız sorumluluk ............................................................ 230 2.2.5. Tüzel kişilik ....................................................................... 231 2.3. Kuruluş ........................................................................................ 23 l 2.3.1. Şirket sözleşmesinin hazırlanması ve imzalanması. ............ 231 2.3.1.1. Şekli .......................................................................... 231 2.3.1.2. İçeriği ........................................................................ 232 2.3.1.3. Noksanlıklar .............................................................. 233 İÇİNDEKİLER XVII 2.3.2. Ticaret siciline tescil ............................................................... 233 2.3.3. Kuruluş aşamasındaki işlemlerden sorumluluk ..................... 234 3. ORTAKLAR ARASINDAKİ İLİŞKİLER (İç İLİŞKİ) ........................................................ 234 3.1. Sözleşme Serbestisi ............................................................................ 234 3.2. Kişisel Nitelikteki Haklar ve Borçlar ................................................ 235 3.2.1. Oy hakkı ve şirket kararları ................................................... 235 3.2.2. Yönetim hakkı ve görevi ........................................................ 238 3.2.2.1. Genel olarak .................................................................. 238 3.2.2.2. Yönetici sıfatının kazanılması....................................... 239 3.2.2.3. Yöneticilerin görevden alınması. .................................. 240 3.2.2.4. Yönetim hakkının kapsamı ........................................... 241 3.2.2.4.1. Genel olarak ........................................................ 241 3.2.2.4.2. Temel işlemler ..................................................... 241 3.2.2.4.3. Olağanüstü iş ve işlemler .................................... 242 3.2.2.4.4. Olağan iş ve işlemler .......................................... 243 3.2.2.5. Yönetim hakkının sınırlandırılması ...............................244 3.2.2.6. İtiraz hakkı .................................................................... 245 3.2.2.7. Yöneticilerin sorumluluğu ............................................ 247 3.2.3. Denetleme (ve bilgi edinme) hakkı ........................................ 248 3.2.4. Dava hakları ............................................................................ 249 3.2.5. Rekabet etmeme borcu (rekabet yasağı) ................................ 250 3.3. Mali Nitelikte Haklar ve Borçlar....................................................... 255 3.3. l. Sermaye borcu ......................................................................... 255 3.3.2. Kar ve zarara katılma .............................................................. 258 3.3.2.I. Kara katılma hakkı ......................................................... 258 3.3.2.2. Zarara katılma borcu ...................................................... 262 3.3.3. Tasfiye payı (ve ayrılma payı) ................................................ 263 3.3.4. Diğer mali talepler .................................................................. 264 3.3.4.I. Faiz talep hakkı ............................................................. 265 3.3.4.2. Ücret talep hakkı ............................................................ 266 3.3.4.3. Masraf talep hakkı ......................................................... 266 4. ÜÇÜNCÜ K.iŞİLERLE İLİŞKİLER (Dış İLİŞKİ) .............................................................. 266 4. l. Genel Olarak............ .............................................................� ............ 266 xvııı İçiNDEKİLBQ. 4.2. Şirketin Teı-nsili .................................................................................... 267 4.2.1. Temsil yetkisinin verilmesi. ...................................................... 267 4.2.2. Temsil yetkisinin kapsamı ......................................................... 268 4.2.3. Temsil yetkisinin sınırlandırılması ............................................. 270 4.2.4. Temsil yetkisinin kullanılması ve hükümleri ........................... 272 4.2.5. Temsil yetkisinin kaldırılması ve sona ermesi ......................... 273 4.2.6. Temsilcilerin sorumluluğu .......................................................... 274 4.3. Şirketin ve Ortakların Sorumluluğu .................................................... 274 4.3.1. Şirketin sorumluluğu ................................................................. 274 4.3.2. Ortakların sorumluluğu............................................................... 275 4.3.2.1. Sorumluluğun özellikleri .................................................. 275 4.3.2.1.1. Sınırsız sorumluluk ................................................ 275 4.3.2.1.2. Müteselsil sorumluluk ............................................ 276 4.3.2.1.3. İkinci derecede sorumluluk ................................... 277 4.3.2.2. Sorumluluğun doğumu...................................................... 277 4.3.2.2.1. Genel olarak ........................................................... 277 4.3.2.2.2. Şirkete karşı yapılan bir icra takibinin semeresiz kalması ............................................................ 279 4.3.2.2.3. Şirketin herhangi bir sebeple sona ermesi ........... 280 4.3.2.3. İhtiyati haciz yoluyla ortaklara başvurulabilmesi ........... 281 4.3.2.4. Ortağın iflas yoluyla takibi .............................................. 282 4.3.2.4.1. Genel olarak ........................................................... 282 4.3.2.4.2. Ortak aleyhine iflas yoluyla takip yapılması. ..... 283 4.3.2.4.3. Bağımsız bir takibe gerek olmaksızın ortağın şirketle birlikte iflası .......................................... 284 4.3.2.5. Sorumluluğa ilişkin zamanaşımı ...................................... 285 5. ORTAKLIK YAPISINDAKİ DEĞİŞİKLİKLER ..................................................................... 287 5. 1. Genel Olarak .......................................................................................... 287 5.2. Şirkete Yeni Ortak Girmesi ................................................................... 288 5.3. Ortağın Şirketten Ayrılması .................................................................. 289 5.3.1. Genel olarak ................................................................................ 289 5.3.2. Çıkma .......................................................................................... 290 5.3.2.1. Şirket sözleşmesinde öngörülmesiyle ............................... 290 İÇİNDEKİLER XIX 5.3.2.2. Ortakların kararıyla ...................................................... 290 5.3.2.3. Ortağın ölümüyle .......................................................... 291 5.3.3. Çıkarılma ................................................................................ 293 5.3.3.1. Ortakların kararıyla ...................................................... 293 5.3.3.2. Mahkeme kararıyla ....................................................... 295 5.3.3.2.1. İki kişilik kollektif şirkette ................................ 296 5.3.3.2.2. İkiden fazla ortaklı kollektif şirkette ................. 296 5.3.4. Ayrılmanın hükümleri ............................................................ 297 5.3.4.1. Ticaret siciline tescil ve ilan ........................................ 297 5.3.4.2. Ayrılma payının hesaplanması ve ödenmesi ................ 298 5.3.4.3. Ayrılan ortağın sorumluluğu ......................................... 300 6. SONA ERME .............................................................................................. 301 6.1. Genel Olarak ..................................................................................... 301 6.2. Sona Erme Sebepleri ........................................................................ 302 6.2.1. Kanuni düzenleme ve sözleşme serbestisi ............................. 302 6.2.2. İnfisah sebepleri .................................................................... 304 6.2.2.1. Amacın gerçekleşmesi veya gerçekleşmesinin imkansızlaşması ................................................................. 304 6.2.2.2. Ortağın ölümü .............................................................. 304 6.2.2.3. Ortağın kısıtlanması ..................................................... 305 6.2.2.4. Sürenin dolması ........................................................... 305 6.2.2.5. Şirketin iflası ................................................................ 306 6.2.2.6. Ortağın iflası ................................................................. 306 6.2.2.7. Sermayenin kaybı ......................................................... 307 6.2.2.8. Birleşme ........................................................................ 307 6.2.3. Fesih sebepleri ........................................................................ 307 6.2.3.l. İrade açıklamasıyla ....................................................... 308 6.2.3.1. l. Ortakların kararıyla ............................................ 308 6.2.3.1.2. Bir ortağın fesih beyanıyla ................................. 308 6.2.3.1.3. Kişisel alacaklının itirazıyla ...............................309 6.2.3.2. Mahkeme kararıyla ....................................................... 31 O 6.2.3.2.l. Haklı nedenlerle ................................................. 3 l O 6.2.3.2.2. Sermaye borcunu ifada temerrüt nedeniyle ....... 312 XX İçiNDEKiLıııt 6.2.3.2.3. Ortağın payının haczi nedeniyle ....................... 313 6.2.3.2.4. Tescil yükümünü yerine getirmemek nedeniyle .................................................................. 313 6.3. Sona Ennenin Sonuçları ................................................................ 313 6.3.1. Tescil ve ilanı ...................................................................... 314 6.3.2. Ortakların yönetim ve temsil haklarının sona ermesi ........... 314 6.3.3. Ehliyetin sınırlanması ve ticaret unvanına ek yapılması ....... 315 6.3.4. Ortaklara başvunna imkanının doğması. .............................. 316 6.3.5. Şirketin tasfiye haline ginnesi .............................................. 316 7. TASFİYE .............................................................................................. 316 7.1. Genel Olarak ................................................................................. 316 7.2. Tasfiye Memurları. ....................................................................... 317 7.2. l. Görevlendirilmeleri ............................................................ 317 7.2.2. Görevden alınmaları ........................................................... 318 7.2.3. Ücret hakkı ......................................................................... 318 7.2.4. Şirketin tasfiye sürecinde temsili ......................................... 319 7.2.5. Sorumlulukları .................................................................... 320 7.2.6. Tescil ve ilanı ...................................................................... 321 7.3. Tasfiye İşleri ................................................................................. 321 7.3. l. Malvarlığını koruyucu işlemler ............................................ 322 7.3.2. Başlanmış işlerin tamamlanması .......................................... 322 7.3.3. Alacakların tahsili ve varlıkların paraya çevrilmesi .............. 323 7.3.4. Borçların ödenmesi ............................................................. 323 7.3.5. Ortakların denetleme hakkı .................................................. 324 7.3.6. Son bilançonun hazırlanması. .............................................. 324 7.3.7. Net varlığın (tasfiye bakiyesinin) dağıtılması ....................... 325 7.3.8. Tasfiyenin sonlandırılması. .................................................. 325 ÜÇÜNCÜ AYRIM KOMANDİT ŞİRKET l. GENELOLAAAK ................................................................................ 327 2. TANIMI ............................................................................................... 328 3. KOLLEKTİF ŞİRKETTENFARKLI OLANBAŞLICAYÖNLERİ ............................. 329 İÇİNDEKİLER XXI 4. KOMANDİTER ÜRTAĞ IN SORUMLULUĞU .................................................................... 334 4.1. İlke: Sınırlı Sorumluluk .................................................................. 334 4.2. İstisnaları .......................................................................................... 335 4.2.1. Sorumluluğ un sınırsız olması ................................................ 336 4.2.1.1. Adının ticaret unvanında yer alması ............................ 336 4.2.1.2. Şirket adına işlemlerde bulunması ............................... 336 4.2.1.3. Ortaklığın yönetimine katılması .................................. 337 4.2.1.4. Sorumluluğun tescilden önce yapılan işlemlere dayanması ........................................................................... 337 4.2.2. Sorumluluğun genişlemesi .................................................... 338 4.2.2.1. Paradan başkaca sermayey e biçilen değerin yüksek olması ..................................................................... 338 4.2.2.2. Komanditerin sermayesini aşan oranda sorumluluk üstlenmesi ....................................................... 338 4.2.3. Sorumluluğ un yeniden doğması ............................................ 339 KAVRAM İNDEKSİ................................•.....••••••.•.•.••••••••••••••••••••.•.•. .............. 341 MADDE İNDEKSİ• ··············································· 353 ı KAYNAKÇA AK.DAĞ GÜNEY, Necla / GÜMÜŞ, Alper M.; "Yeni Türk Ticaret Kanununa Göre Taşınmazların Anonim Şirkete Sermaye Olarak Getiril- mesi ve Tescilsiz İktisabı", Regesta 2013, C. 3, S. 1, s. 33-55 (Regesta 2013/ 1). AK.DAĞ GÜNEY, Necla/ GÜMÜŞ, Alper M.; "Taşınırların Anonim Şirkete Esas Sermaye Olarak Getirilmesi", Regesta 2013, C. 3, S. 3, s. 3-30 (Regesta 2013/ 3). AKER, Halit; "Türk Ticaret Kanunu Tasarısı 'nın Kollektif ve Komandit Şirketlerde Şirket Kararlarına İlişkin Oy Hakkı Düzenlemeleri (TK Tasarı m. 226, 309) Hakkında Bazı Düşünceler", LHD 2019, Yıl 7, S. 81, s. 2799-2812. Al AoiŞiRKET 71 5.1.2.3. Diğerleri Ortaklar kurulu kararına konu iş ve işlemler daha çok temel ve 154 olağan dışı iş ve işlemler olsa da bunlarla sınırlı değildir. Özellili ŞiRKET 117 sında yer almasından dolayı bir ortağın şirkete (diğer ortaklara) ver- diği zararı giderme yükümlülüğünde uygulanır3 11 ; ortakların üçüncü kişilere karşı sorumluluğu, BK 638/3 hükmü ile sorumluluğu doğuran ilişkinin hukukuna tabidir3 13 . İkinci fıkra ise, denkleştirme kurumuyla sınırlı olmak üzere, bütün sorumluluk ilişkilerinde uygulanan genel bir hukuk ilkesini dü- zenlediği için, hem ortaklar arası sorumlulukta hem ortakların üçüncü kişilere karşı sorumluluğunda devreye girer. BK 628, yalnız ortakların özen borçlarını ve sorumluluklarını kapsar. Yönetici üçüncü kişilerin özen borçları ve sorumlulukları, üçüncü kişi ile şirket arasındaki akdi ilişki (vekalet veya hizmet) hak- kındaki hükümlere tabidir (bkz. BK 396, 400, 506/ 2-3). Keza şirket işlerini yetkisiz biçimde gören üçüncü kişiler hakkında ise vekaletsiz işgörmeye ilişkin hükümler (BK 526 v d.) uygulanır. Birinci ve üçüncü fıkralarda geçen "ortaklık işleri" kavramı, ön- celikle şirketin yönetimi çerçevesinde yapılan iş ve işlemleri kapsar. Önemle belirtelim ki, hüküm, yalnız yönetime yetkili kişilerce yetki- lerinin kapsamı içinde yaptıkları işlerde uygulama alanı bulur. Daha önce ifade edildiği üzere itiraz hakkı da yönetim yetkisine dahildir (BK 625/ 2). Bu sebeple, hem şirketin çıkarlanna aykırı bir işe itiraz edilmemesi hem şirket yararına olan bir işin yapılmasının haksız bir itirazla engellenmesi sorumluluk doğurabilir1 24 . Gecikilmesinde sakınca olan durumlarda o işi yapmaya yönetici ortaklar yanında yönetici olmayan ortakların da yetkili olduğunu ha- tırlatmak isteriz. Dolayısıyla yönetici olsun olmasın bu türden işleri gören ortak, özenli hareket etmelidir, aksi takdirde doğan zarardan sorumludur1 15 . Yetkisiz ortaklar tarafından yapılan işlerde BK 628 değil vekaletsiz işgörme hakkındaki hükümler (BK 526 vd.) uygulanır (BK 630/2). 264 265 Birinci ve üçüncü fıkralarda geçen "ortaklık işleri" kavramı or- 266 takların bu sıfatla şirkete karşı üstlendikleri borçları da kapsar. Do- layısıyla ortaklar borçlarını ifa ederken özenli davranmalı ve şirkete zarar vermemelidir. Bu nedenle ortaklar, örneğin katılım payının ifası, rekabet yasağı ve sır saklama borcunun ihlalinden doğan zararlardan 311 J1J JU 315 HANDSCHINNONZUN, Art. 538 Nr. 1, 5; POROYITEKİNALP (Çamoğlu), . 91d; KJRCA, Kalpsilz Annağanı, 202. HANDSCHINNON ZUN, Art. 538 Nr. 5. fELLMANN/MÜLLER,Art. 535 Nr. 119-120. fELLMANN/MÜLLER, Art. 535 Nr. 250, 252. 118 KııtcA BK 628 uyarınca sorumludur1 16 • Keza ortak, sadakat borcuna aykın biçimde oy kullanmamak veya olumsuz oy kullanmak suretiyle bir kararın alınmasını engeller ve bu yüzden fırsat kaçırılırsa mahrum kalınan kan tazminle yükümlüdür (BK 628/2) 317 • 267 BK 628'de hem özen borcunun hem zararı giderme yükümlülü- ğünün düze nlenmesi tesadüf değildir. Çünkü özen borcu, bir yandan yöneticilerin şirket işlerini görürken neleri yapıp neleri yapmaması gerektiğinin belirlenmesinde, yani yetkinin kullanılmasında hareket tarzının ve yetkinin içeriğinin somutlaştırılmasında esas alınırken, diğer yandan BK 628/2'de belirtildiği üzere, sorumluluğun kurucu un- suru niteliğ indeki kusur kavramı bağlamında şirketin işlerini görenle- rin şirkete bir zarar vermeleri durumunda kusurlu olup olmadıklarının tayininde rol oynaı-1 18 • Kusur bağlamında belirtmek gerekir ki, borçlunun kastından ve ağır kusurundan sorumlu olmayacağına ilişkin önceden yapılan anlaşma kesin olarak hükümsüz sayıldığı için (BK 115/ 1), kusur bağ- lamında özen kavramı, sadece ihmalin (hafif ve orta kusur) varlığının tespitinde rol oynayacaktır 19 • 268 BK 628/1 ve 3 hükümleri birlikte göz önünde tutulduğunda gö- rülecektir ki özen borcunun ölçüsü konusunda ortağın ücret alıp al- mamasına göre bir ayrım yapılmaktadır. Birinci fıkra ücret almayan ortağın, üçüncü fıkra ise ücret alan ortağın özen yükümünü düzenle- mektedir1 30 . Ücret, yönetici ortağın bu görevi dolayısıyla söz konusu olabilir, prensip itibariyle yönetim görev ve yetkisi bulunmayan ortağın ücret alması için bir sebep yoktur; bununla beraber emeğini katılım payı olarak getiren ortağa emeği için ücret ödenmesi kararlaştırılabilir ki işte bu takdirde o ortak için hizmet ediminin (emek) ifasında BK 628/3 hükmü uygulanır. 269 BK 628/ 1'e göre ''[h}er ortak, ortaklık işlerinde kendi işle rinde olduğu ölçüde çaba ve özen göstermekle yükümlüdür. " 316 317 318 319 330 FELLMANNIMÜLLER, Art. 538 Nr. 48-49; HANDSCHINNONZUN, Art. 538 Nr. 4, 31-32; KARAYALÇIN, 144-145; KıRCA, KalpsüzAnnağanı, 202-203. FELLMANN/MüLLER. Art. 534 Nr. 66; HANDSCHJNNONZUN, Art. 534-535 Nr. 49; SE'IHE, Art. 534 Nr. 3. Bu konuda bkz. KIRCA (Şehirali Çelik/Manavgat), C. 1, 656-657. FELLMANN/MÜLLER,Art. 538 Nr. 39 vd.; HANDSCHI NNONZUN, Art. 538 Nr. 27; POROY/ TEKİNALP (Çamoğlu), N. 91c; ŞENER, Adi Ortaklık, 302; KIRCA, KalpsUz Annağanı, 206-207. Böyle bir aynın yapmanın doğru olmadığı, bunun yerine tek bir özen ölçUsOnUnesas alınması gerektiği yöntınde, AYHANIÇAĞLARIÔZDAMAR , 59. ► ► ,AoiŞiRKBT 119 Yönetici olsun olmasın yalnız ücret almayan ortakla ilgili bu hüküm Roma hukuku kaynaklı olup ortakların birbirlerini bütün özellikleri, yetenekleri ve zaaflarıyla tanıyıp sözleşme akdetti �l�r! varsayımından hareket eder. Keza şirket işlerini gören ortak, elbırlığı mülkiyeti ilişkisinin sonucu olarak, aynı zamanda kendi işini de gör- müş sayılacağı için, şirket işlerinde kendi işinde gösterdiği özenden daha fazlasını göstermesinin kendisinden beklenemeyeceği de söylen- mektediı-1 31 . Gösterilmesi gereken özen için ilgili ortağın esas alınmasından ötürü BK 628/1'de öznel (sübjektif) bir ölçü getirilmektedir. Bununla beraber öznel ölçü, kendi işlerinde lakayt, özensiz davranan ortağın şirket işlerinde de böyle davranmasını hoş görmek değil, sadece tecrübe, yaş, zaman darlığı gibi öznel gerekçelerin özenin ölçüsünde dikkate alınması olarak anlaşılmalıdır1 32 . Bu sebeple sorumluluğunun hafifletilmesi için öznel gerekçeleri bulunmayan ortak şirket işlerinde nesnel ölçüye göre belirlenmiş özeni göstermelidir. BK 628 emredici değildir3 33 . Bu durum özellikle birinci fıkra- 270 da öngörülen özenin ağırlaştırılması, yani özenin çıtasının yukarıya çekilmek suretiyle öznel ölçünün yerini nesnel bir ölçünün alması bakımından önem taşır. Hükmün aksi, açık ya da örtülü irade beyanlarıyla kararlaştırıla- bilir. Örneğin nesnel bir özen gös terilmesinin doğasında bulunduğu bir ticari işletme işleten adi şirkete yönetici olarak atanan ortak, ücret almasa bile, nesnel ölçüte göre belirlenecek özeni göstermek mec- buriyetinde olmalıdır, ortakların bu yönde örtülü irade beyanlarının varlığını kabul etmek gerekir. BK 628'in aks inin ka rarlaştırılması sorumsuzluk anlaşması şeklinde de karşımıza çıkabilir. Yukarıda da ifade ettiğimiz gibi so- rumsuzluk anlaşması kasıt ve ağır kusur hakkında yapılamaz, kural olarak sadece ihmalden (hafif ve orta kusur) sorumlu olunmayacağı kararlaştırılabilir (BK l 15/1 ve 3). BK 628/3'e göre, "[o]rtaklık işlerini ücret karşılığı yürüten or- 271 tak, vekalet hükümlerine göre sorumlu olur. " Vekilin özen borcunu düzenleyen BK 506/3 uyarınca, "[v]ekilin özen borcundan doğan JJ/ BK 628/1 hükmUnUn konuluş amacı hakkında bkz. HANoscHıN/VoNZUN, Art. 538 Nr. 18; HATEMilSEROZAN/ARPACJ, 589; KIRCA, Kalpsüz Armağanı, 203-204; CANARSLAN, 134 vd. JJJ Tartışmalı olan bu konu için bkz. FELLMANNIMÜLLER A. rt. 538 Nr. 32 vd.; MEıER-HAvoz/ FORSTMOSERISETHE, § 12 Nr. 75; HANDSCHINNONZUN, Art. 538 Nr. 22 vd.; POROY/ TEKİNALP(Çamoğlu), N. 91c; KIRCA, KalpsUzArmağanı, 204-205. JJJ FELLMANNIMOLLER , Art. 538 Nr. 80; HANDSCHıNNONZUN, Art. 538 Nr. 21; ŞENER, Adi Ortaklık, 303; KıRCA, KalpsUzAnnağanı, 207. 120 ı,_ - -------------------------------------------------------------------- --.'.~�le>. sorumluluğunun belirlenmesinde, benzer alanda iş ve hizmetleri üs /enen basiretli bir vekilin göstermesi gereken davranış esas alını':. Görüldüğü üzere vekilin özen borcunun ölçüsü_ nesnel (objektif) ni �. liktedir. Bu ölçüye göre, ücret alan ortağın özenı, ancak (çalışan sayts dağıtım ağı, ciro, i �acat ve/veya ithalat yapıp yapmadığı gibi ölçüt! � esas alınmak suretıyle belırlenecek) aynı çap ve büyüklükte ve ayrı, türden işlerle uğraşan bir şirkette görev yapan ortağın (yöneticinin) örnek (model) alınmasını gerektirir1 3 ". Haftalık, aylık veya huzur hakkı adıyla verilen her türlü para ve diğer menfaatler Ucret kavramına girer; harcırah, yol ve konaklama ücretleri gibi zorunlu harcamalar ise ücret olarak nitelendirilmez 335 . 272 Ortakların verdikleri zararı giderme yükümlülüğünü düzenleyen BK 628/2'nin içine denkleştirme kurumunun sıkıştırıldığını belirtmek isteriz. Bu durum BK 628/ 2'nin Roma hukuku kaynaklı olmasından ileri gelmektedir. BK 628/2 uyarınca, zarar hesaplanırken başka işlerden sağlanan menfaatler zarardan mahsup edilmez. O halde aynı işten sağlanan menfaat zarardan düşülür. İşte, bununla kastedilen denkleştirrnedir. Kanuni bir dayanağa ihtiyaç göstermeyen ve genel bir hukuk ilkesi olarak kabul gören denkleştirme, doğum kaynağı ne olursa olsun her türlü zararın hesaplanmasında uygulanır1 36 • 273 Bir ortağın şirkete (diğer ortaklara) verdiği zararı gidermek için diğer ortaklar, tazminatın şirkete ödenmesi için zarar veren ortağa kar- şı birlikte tazminat davası açar1 37 • Ortaklar bu davayı açmazsa her bir ortak, zarar veren ortağa karşı yine tazminat şirkete ödenecek şekilde ortak davası (actio pro socio) ikame edebilir. Tazminat davasının açılabilmesi için şirketin feshini istemek veya sona ermesini beklemek gerekmez 338 • Tazminat alacağı beş yıllık za- manaşımına tabidir [BK 147/1-(4)]. BK 628'e dayalı tazminat davalarında, tazminatın belirlenmesi JJ, JJ5 JJ6 JJ7 JJIJ Vekilin özen borcu hakkında bkz. Türk Borçlar Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu (J/499), 214; EREN, Özel, N. 2500 vd.; aynca bkz. KıRCA (Şehirali Çelik/Ma- navgat), C. 1, 657 vd. DOMAN İÇ, 78. BK 628/2 hakkında bkz. PoRoYrrEKİNALP (Çamoğlu), N . 9Jd-9lf; KıRCA, KalpsOzAr· mağanı, 21O vd. FELLMANN/MOLLER,Art. 538 Nr. 137-138; PoROYITEK.İNALP (Çamoğlu), N. 91d. FELLM.ANNIMOLLER, Art. 538 Nr. 138, 140; PoROYITEK.İNALP (Çamoğlu), N. 9le; ŞI· NER, Adi Ortaklık., 309; Yargıtay 13. HD'nin 04.05.1976 tarih ve 7046/3620 sayılı karan (UYGUR, 9791-9792). ► AJ>i ŞiRKBT 121 ve indirilmesi ile hukuka (sözleşmeye) aykırılığı kaldıran hallere ilişkin olanlar başta gelmek üzere haksız fiil sorumluluğuna ilişkin hükümler kıyas yoluyla uygulanır (BK l 14/2)-'J 9 . 6.5. Giderleri Tazmin, Borçlardan Kurtarma, Faiz ve Ücret Talepleri BK 626 ve 628'inci maddeler gibi BK 627 de ortaklar arası so- rumlulukla ilgili düzenlemeleri içermektedir. Üç fıkradan oluşan mad- denin ilk fıkrasında, ortakların şirket için yaptığı giderler ve üstlendiği borçlar ile uğradığı zararların giderilmesi; ikinci fıkrasında, şirkete verilen avans için faiz ödeme; son fıkrasında ise, sarf edilen emek için hangi koşullarda ücret ödeneceği konuları hükme bağlanmıştır. 6.5.1. Giderlerin tazmini 274 "Ortaklardan birinin ortaklık işleri için yaptığı giderlerden [. ..] 275 dolayı diğer ortaklar, ona karşı sorumlu olurlar[...}" (BK 627/1). Yalnız yönetime yetkili ortaklar ile gecikmesinde sakınca olan hallerde sakıncayı bertaraf eden işi gören ortak BK 627/1 uyarınca talepte bulunabilir3' 0 • BK 627/1'de sözü edilen kalemlere yönelik yö- netici üçüncü kişilerin talepleri, üçüncü kişi ile şirket arasındaki akdi ilişki (vekalet veya hizmet) hakkındaki hükümlere tabidir. Yetkisiz ortakların gider (masraf) ve zararı tazmin talepleri hak- kında ise BK 627/l değil vekaletsiz işgörme hakkındaki hükümler (BK 526 vd.) uygulanır1' 1 (BK 630/ 2). Keza yetkisiz iş gören üçüncü kişilerin gider ve zararı tazmin talepleri için de vekaletsiz işgörmeye ilişkin hükümler (BK 526 vd.) uygulama alariı bulur. Hükümde açıkça belirtildiği üzere sırf şirket işleri için yapılan 276 giderler talep edilebilir3' 2 . Bu işlerin olağan veya olağan dışı olmasının bir önemi yoktur. Zorunlu masraflar yanında faydalı masraflar da talep JJ9 140 J'1 ı,ı Konuyla ilgili örnek olaylar için bkz. Yargıtay TD'nin 19.06.1970 tarih ve 1969- 5302/2666 sayılı kararı (YALMANffAYLAN, 129-130); Yargıtay 13. HD'nin 18.06.1991 tarih ve 492717 100 (UYGUR, 9806-9807) ile 24.12.1992 tarih ve 8912/10071 sayılı ka- rarlan {UYGUR, 9794). FELLMANNIMÜLLER, Art. 537 Nr. 9-13; HANDSCHI NNONZUN, Art. 537 Nr. 4-5; POROYI TEKİNALP (Çamoğlu), N. 90; ŞENER, Adi Ortaklık, 332. FELLMANN/MÖLLER, Art. 537 Nr. 15; HANDSCHtNNONZUN, Art. 537 Nr. 7; PoROYffE- KİNALP (Çamoğlu), N. 90; ŞENER, Adi Ortaklık, 333-334. Masrafların talebi bağlamında şirket işleri kavramı için bkz. F ELLMANN/MÜLLER, Art. 537 Nr. 25 vd.; HANoscmNNONZUN, Art. 537 Nr. 18-20; SETHE, Art. 527 Nr. 5. ..:..12::,:2::_, �� edilebilir. Önem taşıyan, giderin, şirket işlerinin gereği gibi görülrn için yapılmasıdır" 3 . Csı 277 BK 627/1 anlamında gider, şirket için ortağın kendi malvarlığın. dan rızasıyla yaptığı harcamadır3 44 • Bir mal veya hizmet karşılığı yapılan ödemeler, ister çalışanların ücretleri ve kredi borcu gibi özel hukuk ister vergi gibi kamu hukuku kaynaklı olsun her türden şirket borçlarının ödenmesi, ortaklar kurulu toplantısı veya iş seyahatleri için yapılan harcamalar, olağan bir şekil- de çalışanlara ve müşterilere verilen hediyelerin temini, yargılama gi- derleri ve icra masrafları ile avukatlık ücretleri gibi yargılama ve takip hukuku çerçevesinde yapılan harcamalar gider sayılu- 145 • Gider, esas itibariyle para harcanmasını gerektirir. Bununla beraber bir motorlu aracın, fikri mülkiyet hakkının veya bir taşınmazın kullandınlması örneklerinde olduğu gibi bir aynın veya hakkın kullanılması yahut özel tüketim için alınan yiyeceklerin ihtiyaç sebebiyle işletmenin mut- fağında kullanılması örneğindeki gibi eşyanın tüketilmesi sebebiyle duruma göre akaryakıt masrafları, kira, lisans ücreti veya tüketilen yiyeceklerin bedeli de BK 627/1 çerçevesinde talep edilebilir1 46 [keza bkz. İsvBK 402/ 1 (karş. BK 510/1), 549/1 (karş. BK 643/1)]. 278 Yapılan giderleri tazmin borcunun muacceliyeti hak.landa şirket sözleşmesinde bir hüküm yoksa veya bu konuda bir ortaklar kurulu kararı alınmamışsa yahut somut olayın koşullarından başka bir sonuç çıkarmak mümkün değilse bu borç, giderin yapıldığı tarihte muaccel olur3 47 • Keza giderlerin tazminini talep için şirketin feshini istemek veya sona ermesini beklemek gerekmemelidir3' 8 . Giderlerin tazmini beş yılhk zamanaşımına tabidir [BK 147/1-(4)]. 279 Giderleri tazmin usulü hakkında şirket sözleşmesinde bir hüküm veya bir ortaklar kurulu kararı yoksa bunun için öncelikle şirketin Bu hususta ayrıca bkz. Yar gıtay HGK' nın 16.02.1994 tarih ve 1993-13-801 /58 sayılı kararı (KazancıİBB). 3U FELLMANN/MÜLLER, Art. 537 Nr. 19; SETHE, Art. 527 Nr. 3. Örnekler için bkz. FELLMANNIMÜLLER, Art. 537 Nr. l9, 57; HANDSCHINNONZUN, An. 537 Nr. 11-12, 16; SETHE, Art. 527 Nr. 3; $ENER, Adi Ortaklık, 327 vd.; EREN, ÖZel,N. 2935; AYAR, 137; keza bkz. Yargıtay 3. HD'nin 04.12.2019 tarih ve 1824/9679 sa;ılı kararı. HANDSCHJNNONZUN, Art. 537 Nr. 14; FELLMANNIMÜLLER, Art. 537 Nr. 20. Bu konudaki tartışmalar ve olasıhklar için bkz. FELLMANNIMÜLLER, Art. 537 Nr. 45 ,d.; AYAR, 136. Bu konudaki tartışmalar için bkz. FELLMANNIMÜLLER, Art. 537 Nr. 50, 55- 56; Srnıt Art. 527 Nr. 7; PoRoYITEKİNALP(Çamoğlu), N. 90; $ENER, Adi Ortaklık. 342 vd kasasından tatmin olunma yoluna gidilmelidir1 49 . Şirket kasasında giderleri karşılayacak nakit yoksa, ortak, iç ilişkiyle ilgili bir durum olması sebebiyle, kendi payı dışında kalan tutar için diğer ortaklara zarara katılma payları oranında başvurabilmelidir1 50 . 6.5.2. Üstlenilen borçlardan kurtarma "Ortaklardan birinin ortaklık işleri için[...] üstlendiği borçlar- 280 dan dolayı diğer ortaklar, ona karşı sorumlu olurlar[...}" (BK 627/l). Bu hükmün, bir ortağın şirketi (diğer ortakları) dolaylı biçimde temsil ettiği durumlarda uygulanacağı söylenmektedir1 51 . Dolaylı temsilin düzenlendiği BK 637/1'e göre, "[k]endi adına ve ortaklık hesabına bir üçüncü kişi ile işlemde bulunan ortak, bu kişiye karşı bizzat kendisi alacaklı ve borçlu olur. "Borçtan kurtarma, doğal olarak dolaylı temsil çerçevesinde üstlenilen borçların henüz ifa edilmediği durumlarda söz konusu olur, borç ifa edilmişse borçtan kurtarma tale- bi giderin tazmini talebine dönüşür3 52 . Borçtan kurtarma, daha çok üstlendiği borç için kendi adına ha- 281 reket eden ortakla iç üstlenme sözleşmesinin yapılması (BK l95/1) ve bunu takiben kendisine bir karşılık sağlanması veya doğrudan üçüncü kişiye borcun ifası (bkz. BK 83) yahut borca katılma (BK 201) sure- tiyle gerçekleşir 53 • Dolaylı temsilci ortak da borçlu olarak kalacağı için diğer ortaklarca alacaklı üçüncü kişiyle dış üstlenme sözleşmesi- nin yapılması (BK 196 vd.) uygun bir araç değildir3 54 . Borçtan kurtarma talebi, ortaklar aksini kararlaştırmadıkça, or- 282 tağın borç üstlenmesiyle muaccel olur, bunun için üstlenilen borcun muaccel olması koşulu aranmaz 355 . Borçtan kurtarma talebi, beş yıllık zamanaşımına tabidir [BK 147/ 1-(4)]. 349 Giderlere yönelik ş irket sözleşmesine hüküm konulmasına örnek bi r somut olay için bkz. Yargıtay HGK'nın 16.02.1994 tarih ve 1993-13-801/58sayılı kararı (KazancıİBB). 350 Bu konuda bkz. ve karş. FELLMANNIMÜLLER, Art. 537 Nr . 50 vd., 57; DOMANİÇ, 81-82; PoROYffEKİ NALP (Çamo ğlu), N. 90; $ENER, Adi Ortaklık, 340 vd.; KARAYAL ÇIN, 145- 146. 351 FELLMANNIM ÜLLER, Art. 537 Nr. 95-96, 104; HANDSC HINNONZUN, Art. 537 Nr. 21; SETHE, Art. 527 Nr. 4; ŞENER, Adi Ortaldık, 331-332; EREN, Özel, N. 2938. 351 FELLMANNIMÜLLER,Art. 537 Nr. 101; $ENER, Adi Ortaklık, 332; AYAR, 140. 353 Borçtan kurtarma yöntemleri hakkında bkz. FE LLMANNIMÜLLER, Art. 537 Nr. 108 vd.; HANDSCHINNONZUN, Art. 537 Nr. 34. 354 FELLMANN IMÜLLER, Art. 537 Nr. 108. 355 FELLMANNIM ÜLLER,Art. 537Nr.119, 121. ::...•2=-4-= ------------------------------------------------------ �Kı¼ 6.5.3. Uğranılan zararların giderilmesi 283 ''Ortaklardan birinin [. ..} yönetim işleri yüzünden doğruda doğruya uğradığı zararlar ile ortaklığın yönetiminden kaynaklanan tehlikeler sonucunda doğan zararları, diğer ortaklar gidermekle ya� kümlüdürler. "(BK 627/1). Ortak, şirket için kendi malvarlığından rızasıyla harcama yaptı. ğında gider (masraf) söz konusuyken, yönetim işleri yüzünden rıza dışında ortağın malvarlığının aktifi azaldığı veya pasifi arttığı takdirde zarardan söz edilir1 56 . Yönetici ortağın işletmede bulunduğu sırada iş kazasına veya iş görüşmesine giderken trafik kazasına uğraması sebebiyle yaptığı has- tane masrafları yahut trafik kazası sebebiyle üçüncü kişilere tazminat ödemesi ve arabasının tamiri için yaptığı harcamalar zarara örnek ola- rak gösterilebilir' 57 • Manevi tazminat taleplerinin hükmün kapsamına girmediği ifade edilmektediı-1 58 . "[D}oğrudan doğruya uğradığı zararlar ile ortaklığın yöneti- minden kaynaklanan tehlikeler" ifadesi sebebiyle, tazminle yükümlü olunacak zarar konusunda giderlerin tazmini ve borçtan kurtarmaya göre daha katı davranılması gerektiği, çünkü gider veya borçlanma- nın bir şekilde şirket işleriyle bağlantısı yeterli görülürken zarar ile yönetim işleri arasında doğrudan veya ayrılmaz bir bağın varlığının aranacağı söylenmektediı-1 59 . 284 Hükümde sözü edilen yönetim işleri, yetki kapsamına dahil işler yanında gecikmesinde sakınca olan hallerde sakıncayı bertaraf etmek amacıyla yapılan işleri de kapsar1 60 . Zararları tazmin talebinin muacceliyeti, usulü, diğer ortaklara başvuru ve zamanaşımı konularında yukarıda giderlerin tazmini hak- kında anlattıklarımız geçerlidir. JS6 Bu konuda bkz. FELLMANNIMÜLLER, Art. 537 Nr. 150, 154; HANDSCHINNONZUN,An . 537 Nr. 34. 357 BK 627/1 kapsamında söz konusu olabilecek zarar örnekl eri için bkz. FELLMANNIMCı- LER, Art. 537 Nr. 152, 171; HANDSCHINIVONZUN, Art. 537 Nr. 34-36, 44; POROYffEKİ· NALP (Çamoğlu), N. 9l;AYAR, 138. JS8 JS9 J60 FELLMANN/MüLLER, Art. 537 Nr. 153, 172; EREN, Özel, N. 2939. Bu hususta ayrıntılı bilgi için bkz. FELLMANN/MüLLER, Art. 537 Nr. 159 vd.; HAND- SCHINNONZUN, Art. 537 Nr. 38; SETHE, Art. 527 Nr. 1O; ŞEN ER, Adi Ortaklık, 330. FELLMANN/MüLLER, Art. 537 Nr. 157-158; HANDSC HINNONZUN, Art. 537 Nr. 37. A.Di ŞiRKET 125 6.5.4. Verilen avans için faiz ödenmesi "Ortaklığa avans olarak para v eren ortak, verdiği günden başla- mak üzerefaiz isteyebilir" (BK 627/2). Bilindiği üzere avans, ileride doğacak borca mahsuben önceden yapılan ödeme anlamına gelmektedir3 61 . Oysa BK 627/2'de avans kavramı, teknik anlamından çok, ortakların birinci fıkra kapsamında yaptıkları ödemeleri kastetmek amacıyla kullanılmıştır3 61 (ayrıca bkz. BK 510/ 1, TK 20). BK 627/ 2'de sözü edilen faiz, temerrüt faizi değil kapital faizi- dit' 63 • Faiz oranı FaizK 1 hükmüne göre belirlenir (keza bkz. TK 8-9). Faiz, BK 627 /l uyarınca ödemenin gerçekleştiği, yani giderin yapıl- dığı veya zararın doğduğu tarihten itibaren işlemeye başlar3 64 (ayrıca bkz. TK 20, AlmTK 354/ 2). 6.5.5. Sarf edilen emek için ücret talebi "Yükümlü olmadığı halde ortaklık işleri için emek sar/etmiş olan bir ortak, hakkaniyetin gerektirdiği bir karşılık ödenmesini isteyebi- lir." (BK 627/ 3). Hükmün anlamını tespit için, eBK 527/2-c.2'deki karşılığı hak- kında kısa bir bilgi vermek kaçınılmazdır. eBK 527/2- c.2'ye göre, "[Şerik] şahsi emeği için ayrıca tazminat isteyemez." Bu hükmün kaynağı ise, İsvBK 537/ 3'tür ve halen yürürlüktedir. Bu hükümler gereği, yönetim görevi sebebiyl e yapılanlar ile emeğini katılım payı olarak getirenler başta gelmek üzere ortak sıfatıyla şirket işlerini gö- renler bunun karşılığında zaten kardan pay alır, bunun için kendilerine ayrıca ücret ödenmez, ancak bunun aksi kararlaştırılabilir1 65 . Kaynak İsvBK 537/3'ten de farklılık yaratılması sonucunu doğuracak biçimde eBK 527/2-c.2'nin yerine neden yeni hükmün konulduğu hakkında gerekçede hükmün tekrarından öte bir açıklama bulunmamaktadır: "Maddenin sonfikrasında, 818 sayılı Bo rçlar Ka- nununun 527 nci maddesinin ikinci fıkrasının son cümlesinden farklı olarak, yükümlü olmadığı halde ortaklık işleri için emek sar/etmiş 285 286 287 J61 J61 J6J JU J6j Bkz. Türk Hukuk Lugatı, 25 "Avans". FELLMANNIMÜLLER , Art. 537 Nr. 37; HANDSCHINNONZUN, Art. 537 Nr. 46; ŞENER , Adi Ortaklık, 345-346; KARAYALÇIN, 146. fELLMANNIM ÜLLER, Art. 537 Nr. 37. HAND SCHJNNONZUN, Art. 537 Nr. 46. Bu konuda birçoktan ye rine bkz. FELLMANN/MOLLER, Art. 537 Nr. 207 vd.; ŞENER, Adi Ortaklık. 346- 348; ÖZENLİ , 59, 79. 288 289 olan bir ortağın, hakkaniyetin gerektirdiği bir karşılık ödenmesini isteyebileceği hiikme bağlanmıştı,: " 366 Kanaatimizce, gerek yönetici olan, gerek emeğini katılım pa olarak koyan, gerek gecikınesinde sakınca olan hallerde sakıncaYı bertaraf etmek için işi gören ortaklar, yükümlülükleri gereği bu iş] � yaptıklarından 367 eskiden olduğu gibi aksi kararlaştırılmadıkça Sarf ettikleri emeklerinin karşılığında ücret talep edemezler. BK 62713 hükmünün gerek sözünden gerek amacından gerek tarihı gelişiminden aksine bir sonuç çıkarmak mümkün gözükmemektedir. BK 627/3'ün söylemek istediği, yetkili olınaksızın ortaklık işlerini görmesi sebe. biyle vekaletsiz işgörmeye ilişkin hükümlerin uygulandığı hallerde (BK 630/2), vekaletsiz işgören ortağa sarf ettiği emek için hakkaniyet gerektiriyorsa uygun bir ücretin ödenmesidir. Gerçekten öğretide, işgören tarafından iş sahibinin menfaatine görülen ve iş sahibi tarafından da görülmesi yasaklanmış olmayan bir işi görme anlamına gelen gerçek (caiz) vekaletsiz işgörmede, vekalet sözleşmesine ilişkin BK 502/3 'ün kıyasen uygulanması suretiyle işgörene uygun bir ücret verilmesi kabul edilrnektedir1 68 • İşte, BK 627/3'ün, öğretideki bu görüşün adi şirkette pozitif düzenleme olarak hayata geçirilmiş hali olduğu fıkrindeyiz 369 • Eklemek isteriz ki, BK 627/3 hükmünün, daha çok yöneticiler ile emeğini katılım payı olarak getirenlere ücret ödenen şirketlerde uygulanma olasılığı vardır. 6.6. Bilgi Alma ve İnceleme Hakkı "Ortaklık işlerini inceleme" başlığını taşıyan BK 631/1'e göre;"[y]önetim yetkisi olmasa bile, her ortağın, ortaklığın işleyişi hakkında bilgi alma, defter ve kayıtlarını inceleme, bunlardan örnek alma ve mali durumu hakkında özet çıkarma hakkı vardır" (BK 631/1). Maddenin başlığı ile içeriği örtüşmemektedir. Çünkü maddede inceleme yanında bilgi alına hakkı da tanınmaktadır; defter ve belge- lerin incelenmesi dışında özellikle çalışanlara ve yöneticilere sorular sormak suretiyle veya depoların gezilmesi gibi başka yollarla da şirket işleri hakkında bilgi edinilmesi mümkündür. Bilgi a lma ve inceleme hakkı tanınmasının birçok sebebi vardır. Oy, yönetim yetkisinin kaldırılması veya sınırlanması ve dava hakları başta gelmek üzere haklan isabetli ve yerinde kullanabilme olanağı- 366 367 368 369 Türk B orçlar Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu (l /499), 253. Keza bkz. BADAK AYBAR. 134-135. BirçokJan yerine bkz. EREN, Özel, N. 3116. BK 627/3 hakkında ayrıca bkz. ve karş. CANARSLAN, 287 vd. A.J>iŞİRKET 127 na kavuşmak ; katılım paylarından oluşan sermayenin akılcı biçimde değerlendirilip değerlendirilmediğini, bu çerçevede yöneticilerin kar veya zarar hakkındaki beyanlarının gerçekle örtüşüp örtüşmediğini anlayabilmek; sınırsız sorumluluk açısından büyük önem taşıyan üstlenilen finansal risklerin boyutunu görebilmek vb., bilgi alma ve inceleme hakkı sayesinde olur3 70 . BK 631/1 hükmü emredicidir. Hükümde tanınan hakları ortadan 290 kaldıran veya sınırlayan şirket sözleşmesi hükümleri ve ortaklar kuru- lu kararları BK 631/2 uyarınca kesin olarak hükümsüzdür3 71 . Ortağın da bu hakkından vazgeçemeyeceği kabul edilmektedir3 72 . Kesinlikle hakkın özüne dokunmamak kaydıyla, usulü ve zamanı başta gelmek üzere hakkın kullanımına yönelik şirket sözleşmesine hüküm konulabilir veya ortaklar kurulu kararı alınabiliı-1 73 . Şirketin gidişatı hakkında periyodik raporların gönderilmesinde olduğu gibi ortakların bilgi alma haklarını kullanmaları kolaylaştırı- labilir. "Yönetim yetkisi olmasa bile" ibaresinden de anlaşılacağı üzere 291 yönetici olsun olmasın her ortak bilgi alma ve inceleme hakkına sa- hiptir. Yöneticilerin yetkisi kapsamına giren işlerin görülmesine iştirak etmedikleri, dolayısıyla şirketin işleri ve gidişatı hakkında yeterli bilgi sahibi olamayabilecekleri için yönetici sıfatı bulunmayan ortaklara bu hakkın tanınması doğaldır. Keza gizli şirkette gizli ortak da BK 631 kapsamında bilgi alma ve inceleme hakkına sahiptir3 74 . Yönetim yetkisine sahip ortaklar da bilgi almaya ve incelemeye ihtiyaç duyabilir. Öncelikle yönetim yetkisine sahip olmasına rağmen özellikle yöneticilere farklı kapsamda yetkilerin verildiği durumlarda yetkisinin kapsamına girmeyen konularda yönetim yetkisine sahip ortakların da bilgi alma ve inceleme ihtiyaçları vardır. Bundan başka 370 371 372 373 17" Bilgi alma ve inceleme hakkının işlevleri hakkında bkz. FELLMANNIMÜLLER, Art. 54 l Nr. 9; HANDSCHINNONZUN, Art. 541Nr. 1-2; HANDSCHıN, Art. 541 Nr. l-2; ŞENER, Adi Ortaklık. 354-355; YıLDIRJM, 196 vd. Bilgi alma ve inceleme hakkının mutlak niteliği hakkınd a bkz. YtLDlRIM, 198 vd. MEIER-HAYOz!FORSTMOSERISETHE, § 12 Nr. 79; FELLMANNIMÜLLER, Art. 541 Nr. 12; ŞENEit, Adi Ortaklık. 355. FELLMANN/MÜLLER, Art. 541 Nr. 12; HANoSCHlNNONZUN, Art. 541 Nr. 25; KARAYAL- ÇIN, 147; ŞENER, Adi Ortaklık, 362; YILDIRIM, 217-218. MErER-HAYoz!FoRSTMOSERISETH E, § 15 Nr. 39; FELLMANNIMÜLLER, Art. 541 Nr. 37- 40; HANoscHıNIVoNZUN, Art. 541 Nr. 10; BİLGİLİ, Gizli Ortaklık, 78-79; ŞENER, Adi Ortaklık. 356; karş. KARAYALÇIN, 177. _1.2.8.;.._ �Ji ŞiRKET 161 bildiriıni, dürüstlük kurallarına aykırı olarak ve öze1likle uygun olma- yan bir zamanda yapılamaz (BK 640/ 1-c.l). Örneğin, geliştirilen bir ürünün piyasaya sürülmesi veya şirket için kazançlı bir sözleşmenin akdedilmesi öncesinde yapılan fesih bildirimi bu niteliktedi.r5 17 . Bu değerlendirmede fesih bildiriminde bulunulduğu tarih değil fesih bildiriminin hükümlerini doğurmaya başlayacağı, yani şirketin tasfiyeye gireceği tarih esas alınmalıdır. Uygun olmayan zamanda yapılan fesih bildirimine nasıl bir sonuç bağlanacağı tartışmalıdır. Bir görüşe göre, uygun olmayan za- manda fesih bildirimi herhangi bir hüküm ve sonuç doğurmaz, yani şirketi sona erdirmez, uygunsuzluğa sebebiyet veren koşulların orta- dan kalktığı ileriki bir zamanda hüküm ve sonuçlarını doğur 18 . Diğer görüşe göre ise vekalete ilişkin BK 512 hükmünde de açıkça ifadesini bulduğu gibi uygun olmayan zamanda yapılan fesih bildirimi, fesih bildirim süresi ve dönemine uyulmamasından farklı olarak, hüküm ve sonuçlarını doğurur, yani şirketi sona erdirir, ancak fesih bildiriminde bulunan, muhatabın (diğer ortakların) bu yüzden uğradığı zararları tazminle yükümlüdür5 19 . BK 633 çerçevesinde fesih bildiriminde bulunan ortağın çıkması 360 veya çıkarılması yönünde şirket sözleşmesinde düzenleme bulunmadı- ğı takdirde bildirimin hüküm ve sonuçlarını doğurmaya başlamasıyla birlikte şirket sona erer ve tasfiyeye girer. Ne var ki, fesih bildiriminde bulunan ortak ile diğer ortaklar tasfiye payının tutan üzerinde anlaşa- bilir ve böylece diğer ortaklar şirketin kendi aralarında devamına karar verebilir. 8.1.1.1. 7. Haklı sebebe dayalı olarak mahkeme kararıyla BK 639/1-(7) hükmüne göre, haklı sebeplerin bulunması halinde, 361 her zaman başkaca koşul aranmaksızın, bir ortağın istemi üzerine mahkeme kararıyla şirket sona erer. Bu davanın açılabilmesi için şirketin belirli veya belirsiz süreli olmasının hiçbir önemi yoktur. Öyle olduğu için, hükümde belirtildiği üzere, dava, haklı sebeplerin bulunması halinde, her zaman başkaca koşul aranmaksızın açılabilir. Diğer bir ifadeyle, BK 639/ 1-(7), belirli 517 HANDSC HıNNONZUN, Art. 545-547 Nr. 127; keza bkz. DOMANİÇ, 111; ŞENER, Adi Or- taklık, 480-481. 5 2 8 STAEHE LIN, Art. 545/546 Nr. 23; SETHE, Art. 545/546 Nr. 14; HANDSCHINIVONZUN, Art. 545-547 Nr. 128; uygun olmayan zamanda yapılan fesih bildiriminin tamamen geçersiz olacağı yönünde, ŞEN ER, Adi Ortaklık, 477, 481; keza BiLGİLilDEMİRKAPI, 47. 529 Buz, 442; AYHANIÇAĞLARIÖZDAMAR, 104. 162 KIRCA süreli şirketlerde sürenin sona ermesinden önce, belirsiz süreli şirket- lerde ise fesih bildiriminde bulunmaya gerek kalmaksızın fesih davası açılabilmesi olanağını vermektedir5 30 . BK 639/ 1-(7) hükmünün emredici olduğu ifade edilmektedir5 3 '. Dolayısıyla bu hakkın ortadan kaldırılması veya sınırlanması mümkün değildiı-5 32 . 362 Şirketin bu yolla sona ermesinde, haklı sebep kavramı kilit rol oynamaktadır. Bu kavramın açıklığa kavuşturulmasında ve kapsa- mının belirlenmesinde adi şirketin niteliğine uygun olduğu oranda pekala kollektif şirketlerde konuyu düzenleyen TK 245 hükmünden yararlanılabilir. Çünkü bütün şahıs şirketlerine uygulanabilecek nite- lik taşıyan ve haklı sebebin tanımı ile örnek niteliğinde sıralanan haklı sebep hallerini içeren bu hüküm, MK 2'nin sürekli edimli hukuki iliş- kilere uygulanmasından ibarettir5 33 • Zaten söz konusu tanıma İsviçre Federal Mahkemesi kararlarında sıkça tesadüf edilmektedir. Nihayet haklı sebep kavramının MK 23/2 hükmüyle de yakın ilgisi bulundu- ğunu belirtmek isteriz 53 '. 363 "Haklı sebep, şirketin kuruluşuna yol açan fiili veya kişiselse- beplerin şirketin işletme konusunun elde edilmesini imkansız kılacak veya güçleştirecek şekilde ortadan kalkmış olmasıdır" (TK 245/1) 535 ki böyle bir durumda artık şirket ilişkisini devam ettirmesi, ortaktan beklenemez 536 . Haklı sebep, bir ortağın şirketin parasını haksız biçimde kendi hesabına aktarması gibi ortaklardan kaynaklanabileceği gibi girdi ma- liyetlerinin katlanılamaz boyutlara ulaşması örneğinde olduğu üzere ortaklarla ilgisi bulunmayan bir olay niteliği de taşıyabilir. Bundan başka, her ne kadar uygulamada çoğu olayda haklı sebebin ortaya çıkmasında ortaklar kusurlu olmakla birlikte, haklı sebebin varlığı SJO SJJ SJ2 SJJ SJ4 SJS SJ6 Bkz. eBK 535/2; Türle Borçlar Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu ( 1/499), 257. SETHE, Art. 545/546 Nr. 17; STAEHELIN, Art. 545/546 Nr. 33; bu hususta aynca bkz. ve karş. HANoscHıNNONZUN, Art. 545-547 Nr. 163 vd. Yargıtay 3. HD'nin 04.12.2019 tarih ve 1824/9679 sayılı kararı; keza bkz. ŞAHANKAYA, 108 vd. Birçokları yerine bkz. ÇAMOĞLU, 55. Birçokları yerine bkz. ÇAMOĞLU, 56; ŞAHANKAYA, l 08. Söz konusu tanım ve unsurları hakkında ayrıca bkz. ÇAMOĞLU, 24 vd.; ŞAHANKAYA, 91- 94, 100 vd. BGE 16 I 777, 24 il 193, 3011462; İsviçre Federal Mahkemesi 'nin 13.11.2006 tarih ve 4C.249/ 2006 sayılı karan (E.3.1) (www.legalis.ch); SETHE, Art. 545/546 Nr. ı6; STAE- HELIN, Art. 545/546 Nr. 30; HANDSCHJNNONZUN, Art. 545-547 Nr. 148. Aoi ŞhlK8T 163 için, şirket ilişkisinde öneın)i bir yer tutan ortağın sürekli bir has talığa maruz kalması sonucunda şirket işlerini yapamayacak duruma gelme- sinde olduğu gibi ortakların kusurunun bulunması şart değildir. TK 245/1' de tanımı takiben örnek niteliğinde bazı haklı sebep 364 halleri sıralanmıştır: "a) Bir ortağın, şirketin yönetim işlerinde veya hesaplarının çıkarılmasında şirkete ihanet etmiş olması, b) Bir ortağın kendisine düşen asli görevleri ve borçları yerine getirmemesi, c) Bir ortağın kişisel menfaatleri uğruna şirketin ticaret unvanını veya mal- larım kötüye kullanması, d) Bir ortağın, uğradığı sürekli bir hastalık veya diğer bir sebepten dolay ı, üstüne aldığı şirketin işlerini yapmak için gerekli olan yeteneği ve ehliyetini kaybetmesi" 537 • Bu sıralananlar arasında bir ticaret unvanına sahip olma ması sebebiyle "kişisel menfaat uğ runa şirketin ticaret unvanının kötüye kul/anılması " örneği adi şirkete uymamaktadır. Bununla beraber bu örneği, uygulamada ortaklarca çoğu zaman seçilip kullanılan işletme adının veya tacir olmaları halinde adi şirketin ortaklarının sahip ol- dukları ve adi şirkete ilişkin bir eki içeren ticaret unvanının kötilye kullanılması şeklinde anlayabiliriz. Yukarıda sıralanan örnekler yanında daha önce de ifade ettiğimiz üzere hammadde temininde yaşanan sıkıntılar, satışların ciddi oranda düşmesi, girdi maliyetlerindeki çok yüksek oranlı artışlar, ortaklar arasındaki anlaşmazlıklar sebebiyle karar alınamaması (kilitlenme) sebebiyle işletme konusunun gerçekleşmesini güçleştiren haller de haklı sebep sayılabilir. Aynı şekilde şirketin sürekli zarar etmesi, or- taklardan birinin yüz kızartıcı bir suç işlemesi gibi sebeplerle kötü şöhretle anılır olması, sadakat borcunu ve özellikle rekabet yasağını ihlal, yönetici ortağın hesap verme ve kazanç paylarını ortaklara öde- me yükümünü ihlal etmesi, ortaklar arasındaki şiddetli geçimsizlikler, bir ortağın diğerine veya onun yakınlarına hakaret etmesi, şirketin banka hesaplarının kişisel harcamalar için kullanılması, katılım payı borcunun ifa edilmemesi, ortakları eşlerden oluşan bir şirkette eşlerin boşanmaları vs., haklı sebep oluşturabilir5 38 . Ekleyelim ki, bu örnekle- rin bir kısmını TK 245/1'de sıralanan hallere sokmak da mümkündür. Ver diğimiz örnekler bağlamında önemle vurgulamak isteriz ki, 537 Kanunda sıralanan bu örnekler hakkında bkz. ÇAMOĞLU, 37 vd. 538 Bu örnekler ve benzerleri için bkz. ÇAM0ĞLU, 44 vd.; KARAYALÇIN, 158-159; PoR0YffE- KİNALP (Çamoğlu), N. l 11; ŞENER, Adi Ortaklık, 488 vd.; ŞAHANKAYA, 126 vd.; SETHE, Art. 545/546 Nr. l 6; STAEHELIN, Art. 545/546 Nr. 31; HANDSCHI N/VONZUN, Art. 545- 547 Nr. 159; Yargıtay 3. HD'nin 28.05.2018 tarih ve 2016-19699/5859 ile 04.12.2019 tarih ve 1824/9679 sayılı kararları; Yargıtay 13. HD'nin 02. 06.2008 tarih ve 6209/7531 (KazancıİBB), 17.10.2006 tarih ve 10616/ 13753, 12.05.2003 tarih ve 1438/5852 ile 21.0 J.1985 tarih ve 1984-6823/2 73 sayılı kararları (KazancıİBB). - 164 Kııt.cA haklı sebeple fesih davasında hakim, haklı sebep oluşturduğu iddia edilen olayın varlığını araştınnak yanında somut olayı bütün yönle- riyle değerlendirerek söz konusu olayın haklı sebep niteliği taşıyıp taşımadığını, yani ortaklar arasındaki ilişkinin devamını katlanılmaz kılıp kılmadığını da takdir yetkisi kapsamında değerlendirecektir (MK 4)519. Dolayısıyla yukarıdaki örnekler somut olayın birinde haklı sebep oluştururken diğerinde oluşturmayabilir. 365 TK 245/2'de belirtildiği üzere kendi kusuruyla haklı sebebin ger- çekleşmesine sebebiyet veren ortak, fesih davası açamaz 540 • Haklı sebep oluşturan olayı kabullendiğini gösteren davranışlarda bulunan ortağın açtığı dava da reddedilmelidir (MK 2). 366 Fesih davası, diğer bütün ortaklara yöneltilmelidir5 41 ; davalı or- taklar arasında mecburi dava arkadaşlığı vardır (HMK 59, 60). Dava dilekçesinde davalı olarak gösterilmeyen ortak varsa, davacı ortağa kesin süre verilerek davanın o ortağa da yöneltilmesi sağlanmalıdır [HMK 114/1-(d), 115]. Dava, davalı ortaklardan birinin yerleşim yeri mahkemesinde açılabilir (HMK 7). Dava dilekçesinde fesih yerine örneğin tasfiyenin veya katılım paylarının iadesinin istenmesi gibi aynı anlama gelebilecek talepler de BK 639/1-(7) hükmüne dayalı bir istem olarak görülebilir5 42 • 367 Haklı sebebin doğum kaynağı ve etkileri başta gelmek üzere, so- mut şirketin ortaklık ve yönetim yapısı, yürütülen faaliyetin niteliği ve çapı gibi hususları da göz önünde bulundurmak suretiyle davacının talebi üzerine ihtiyati tedbir kararı vermek ihtiyacı doğabilir (HMK 389 vd.). 368 Haklı sebeple fesih davası, mevcut bir hukuki durumun ortadan kaldırılması (adi şirketin sona erdirilmesi) talep edildiğinden, inşai dava (yenilik doğuran dava) niteliği taşır (HMK 108/1). Bundan ötürü mahkemece verilecek fesih kararı, inşai bir karar niteliğinde olduğu için, başkaca bir işleme gerek kalmaksızın şirketin feshi sonucunu do- 5J9 540 541 541 Haklı sebeple feshe ilişkin takdir yetkisinin kullanılmasında göz önünde bulundurulma- sı gereken ilkeler hakkında bkz. ŞAHANKAYA, 119 vd. Limited şirkete ilişkin olmakla birlikte haklı sebebin oluşumunda diğer ortağa nazaran daha fazla kusurlu sayılan davacı ortağın açtığı fesih davasının reddedilmesi gerektiği yönünde ilkesel bir karar için bkz. Yargıtay 11. HD'nin 09. l 1.2009 tarih ve 7104/ 11578 sayılı kararı [ERİŞ (2014), 1918, 3570]. Bu konudaki tartışmalar için bkz. ŞAHANKAYA, 171-172. ŞENER, Adi Ortaklık, 485; Yargıtay HGK'nın 16.01.2020 tarih ve 2017-3-1019/ 25 ile 04.07.2018 tarih ve 3-16/1315 sayılı kararları; Yargıtay 13. HD'nin 28.12.1981 tarih ve 7082/8596 sayılı kararı (KazancıİBB). Aoi ŞiRKET 165 ğunır. Bununla beraber şirketin sona ermesi sonucunu doğurabilmesi için fesih kararının kesinleşınesi gerekir, çünkü karar kişiler hukukunu ilgilendinnektedir (HMK 350/2). Fesih kararı, geçınişe etkili değildir, ileriye etkili sonuç doğurur (HMK 108/3). Bu sonuç, sürekli edimli bir sözleşme niteliği taşıma- sından ötürü adi şirketin yapısına da uygundur. Fesih kararının kesinleşmesinden sonra da davacı ortak ile diğer 369 ortaklar tasfiye payının tutarı üzerinde anlaşabilir ve bunun üzerine diğer ortaklar şirketin kendi aralarında devamına karar verebilir. 8.1.1.2. Diğer sebepler Şirket sözleşmesinde de sona erme sebebi öngörülebilir. Örneğin 3 7o patent hükümsüz kılındığı (SMK 138) veya ihtiyaç duyulan ruhsat alı- namadığı takdirde şirketin sona ereceği (bkz. BK 173) vb. sözleşmeye yazılabilir-5 41 . Adi şirketin işlettiği ve yegane malvarlığı olan ticari işletmenin, 3 71 bir ticaret şirketiyle, onun tarafından devralınması suretiyle birleşmesi (TK 194/1) son bulma durumlarından biridir. . �ş�ketin malvarlığının tüm aktif ve pasifiyle ortaklardan bi- 372 nne ve� bır ü iıncüJsişiY.� gevredilmesi de (BK 202; keza TK 11/3) bir sona erme halidir. Öğretide, a ğırlığı itibariyle haklı sebebin ötesine geçen ve orta- 373 ğın kişiliğinin aşın sınırlanması sonucunu doğuran durumlar ortaya çıktığı takdirde (MK 23/2) mahkemeye başvurmaya ve belirsiz süreli şirketlerde ihbar süresine uymaya gerek kalmaksızın, derhal hüküm ve sonuç doğuracak şekilde şirketin feshinin istenebileceği yönünde bir görüşün varlığına da dikkat çekmek isteriz 544 . 8.1.2. Sona ermenin genel sonuçları Sona ermenin en önemli sonucu şirketin tasfiyesi olmakla ve aşa- 374 ğıda ayn bir başlık altında ele alınmakla birlikte, başka sonuçları da vardır. Bunların belli başlılarını şöyle sıralamak mümkündür: (1) İşletme konusunu gerçekleştirmeye yönelik faaliyetlere son 375 verilir, bunun yerini tasfiye amacı alır. (2) Son bulma sebeplerinin gerçekleşmesiyle ortakların yönetim 376 543 S# Bu konuda bkz. HA.NoscHINNONZUN, Art. 545-547 Nr. 8 vd.; AYHANIÇAĞLARIÖzoAMAR, 101-102; Yargıtay 13.HD'nin11.02. 1993 tarih ve 924/1049 sayılı kararı (UYGUR, 9849). STAEHELlN, Art. 545/546 Nr. 29; SETHE, Art. 545/546 Nr. 18; böyle bir fesih usulünün kabul edilemeyeceğ i görüşünde, HANDSCHJNNONZUN, Art. 545-547 Nr. 137-139; ŞA- HANKAYA, 118-119. 166 ve temsil yetkileri de sona erer (BK 641), bu yetkiler artık tasfiyeyi kim(ler) yapıyorsa on(lar)a aittir (BK 644). Fesih bildirimiyle sona erme halinde bildirimin bütün ortaklara varması gerektiğinden şirketin sona erme zamanı ile ortakların son bulmayı öğrendikleri zaman esas itibariyle örtüşür ve fesih bildirimi kendisine yöneltilen yönetici ve/veya temsilci ortağın bu yetkisi de sona erer. Oysa diğer sona erme sebeplerinde şirketin sona erme za- manı ile ortakların bunu öğrendikleri zaman farklı olabilir. Bundan ötürü şirket, fesih bildiriminden başka bir yolla sona ererse, bir ortağın ortaklık işlerini yönetme konusundaki yetkisi, sona ermeyi öğrendiği veya durumun gerektirdiği özeni gösterseydi öğrenebileceği zamana kadar, kendisi hakkında devam eder (BK 641/1). Bu olasılıkta ortak, öğrenme anına kadar şirket sona ermemiş gibi yetkisini kullanabile- cek demektir5 45 . Sona ermenin ortaklarca öğrenilmesini sağlamak amacıyla, şirketin, ortaklardan birinin ölümüyle sona ermesi hakkında özel bir hüküm sevk edilmiş ve ölen ortağın mirasçısı, durumu hemen diğer ortaklara bildirmekle yükümlü tutulmuş tur (BK 641/2 -c.1). Diğer hallerde de sona erme sebebini öğrenen bir ortak durumdan diğer ortakları haberdar etmelidir 546 , çünkü sadakat ve özen borcu bunu gerektirir. BK 644'te sadece yönetim yetkisinden söz edilse de hükmün işin doğası gereği temsil yetkisini de kapsadığı kabul edilmelidir5 47 . Ortakların yönetim ve temsil yetkisi, hemen sona ermemeli, şir- ket işlerinin yüzüstü bırakılmaması için, tasfiye düzeni sağlanıncaya kadar devam etmelidir 48 • Nitekim BK 644/2'de, şirket, ortaklardan birinin ölümüyle sona erdiği takdirde hem mirasçının, gerekli önlem- ler alınıncaya kadar, ölen ortağın daha önce yürütmekte olduğu işlere dürüstlük kuralı çerçevesinde devam edeceği, hem diğer ortakların, geçici olarak, ortaklık işlerini aynı şekilde yürütmeyi sürdürecekleri ifade edilmektedir. Her ne kadar ölüm halini konu alsa da hükmün kapsamına.·. diğer sona erme sebeplerinin de sokulması gerektiği açıktır. Bu yetkinin kullahım·ında, yetkinin geçiciliği, şirketin tasfiye aşamasında olduğu ve tasfiyenin buna yetkili kişilerce yapılacağı göz önünde tutulmalıdır5 49 . Nihayet, BK 644 hükmünde sadece ortakların yönetim yetkisin- den söz edilse de 1 yönetim ve temsil yetkisinin tasfiye görevlilerine 545 546 SETHE, Art. 547-551 Nr. 4; STAEHELIN, Art. 547 Nr. 3. SETHE,Art. 547-551 Nr. 3; STAEHELIN,Art. 547 Nr. 5. 547 , PoROYITEKİNALP (Çamoğlu), N. 113; STAEHELIN, Art. 547 Nr. 2-3. 548 549 STAEHELIN, Art. 547 Nr. 4. Keza bkz. POROYITEKİNAI.;P.(Çamôğlu), N. 113a. geçmesi sebebiyle, üçüncü kişilerinin sahip oldukları yönetim ve tem- sil yetkisi de sona ermelidir. (3) Sona ermenin, yönetim ve temsil yetkisini sona erdirme dışın- 377 da ortakların diğer hak ve borçları üzerinde de etkisi vardır. Ortakla- rın diğer hak ve borçları da duruma göre ya sona erer ya da kapsam itibariyle tasfiye amacına göretayin edilir. Örneğin, daha önce ifade ettiğimız gibi rekabet yasagının kapsamı tasfiye amacıyla sınırlı ola- cak lJıçımae cla1"alır. Keza o zamana kadar ödenmemiş katılım payının duruma göre artık ifası istenmeyebilir veya kısmen ifası istenebilir vs. 8.2. Tasfiye 8.2.1. Genel olarak Tasfiyenin amacı ve tasfiyede yapılması gerekenlerin önemli bir 378 kısmı ana hatları itibariyle BK 643'te hükme bağlanmıştır. Bu hükmü de göz önünde bulundurmak suretiyle tasfiye ile kastedilen, şirket var- lıklarının tespiti ve paraya çevrilmesi ile alacakların tahsili suretiyle elde edilen paradan şirketin üçüncü kişilere ve ortaklara olan borç- larının ödenmesi, kalan olursa sırasıyla ortaklara katılım paylarının iade edilmesi ve ortaklara kazanç payı olarak dağıtılmasıdır. Şirketin varlıkları, üçüncü kişilere ve/veya ortaklara olan borçlarının ödenme- sine ve/veya ortaklara katılım paylarının iadesine yetmeyebilir ki bu takdirde ortaklar arasında paylaşılması gereken bir zarar var demektir (keza bkz. TK 291). İşte şirket, ancak bu tasfiye işlerinin yapılmasıyla temelli sona erer. Bazı durumlarda şirket, son bulma sebebinin gerçekleşmesiyle, 379 yani tasfiyesiz olarak da sona erebilir. Adi şirketin işlettiği ve yegane malvarlığı olan ticari işletmenin, bir ticaret şirketiyle, onun tarafından devralınması suretiyle birleşmesi (TK 194/1) tasfiyesiz son bulma durumlarından biridir. Keza adi şirketin malvarlığının tüm aktif ve pasifiyle ortaklardan birine veya bir üçüncü kişiye devredilmesi de (BK 202; TK 11/3) bir tasfiyesiz sona erme halidir. Şirketin hiçbir aktif ve pasifi bulunmuyorsa doğal olarak tasfiye edilecek bir şey de yok demektir, dolayısıyla şirket tasfiyesiz son bul- muştur5 50 . Tasfiye BK 642 ila 644 hükümlerinde düzenlenmiştir. Bu hü- 380 kümler, esas itibariyle yedek hüküm niteliği taşımaktadır. Ayrıca söz konusu hükümler arasında şirketin alacaklılarını koruyucu hükümlere 551 SETHE, Art. 547-551 Nr. 2. 168 KIRCA de tesadüf edilmemektedir. Bu tercihte ortakların şirketin borçlarında n birinci derecede ve sınırsız s orumluluklarının bulunmas ı rol oynamış- tır 51 • Hal böyle olunca ortaklar, BK 642 ila 644 hükümlerinde öngö- rülenden farklı bir tasfiye düzeni kararlaştırabilir5 52 • Tas�yen� b�zzat ortaklar veya ortakların gözetim ve d:netimin�_e ��fiye�orevlılen tarafından yapılmasını öngören BK 642 ıla 644 hu: kümlen, bazı b_akımlardan yetersizdir, şirket varlıklarının belirlenmesı ve paraya çevnlmesi, tasfiye görevlile rinin azli gibi konular hakkında s usm�d_ır. K�un boşluklarını doldurmak için bir şahıs şirketi olan kollektif şır�e�ın tasfiyesi hakkındaki ayrıntılı düzenlemelerden (� 267 vd .) adı şırketin niteliğine uygun düştüğü oranda yararlanılabılır (MK }/2)SSJ. Bu bağlamda Yargıtay'ın, bazı koşulların varlığında, eBK zam�- nında başlayan ve halen süren, dolayısıyla artık yerleşik hale gelen hır uygulamasından söz etmek gerekir: Tasfiyenin mahkeme tarafından yapılması. Yargıtay, mirasın resmi tasfiyesine ilişkin hükümleri (MK 632 vd.) kıyasen uygulamak suretiyle bu uygulamasına meşruiyet sağlamaktadır. Yargıtay bunu yaparken, tasfiye işleriyle ilgili BK 642- 643 hükümlerini de göz ardı etmeden aynı zamanda mirasın resmi tasfiyesinde usulle ilgili MK 634-635 hükümlerini kıyasen uygula- maktadır5 54 • Yargıtay'ın, bu uygulamasıyla, bir anlamda BK 642-644 hükümlerindeki boşluğu genel anlayıştan farklı bir şekilde doldur- duğunu söyleyebiliriz. Hem BK 642 vd. hükümlerindeki boşluğun kollektif şirketin tasfiyesine ilişkin hükümlerin kıyasen uygulanması yerine mirasın resmi tasfiyesine ilişkin hükümlerin kıyasen uygulan- ması suretiyle doldurulması hem tasfiyenin kim(ler) tarafından yapıla- cağı hususunda BK 642- 644 hükümlerinde bir boşluk olup olmadığı, dolayısıyla tasfiyenin mahkeme tarafından yapılmasının hukuki bir dayanağının bulunup bulunmadığı tartışmaya muhtaçtır 55 • Bununla beraber tasfiyenin mahkeme tarafından yapılmasına yönelik tartışma- yı bir yana bırakırsak şu kadarını söylemek isteriz ki, mirasın resmi tasfiyesinde yapılacak işler (bkz. MK 634-635), şirketlerin tasfiyesine ilişkin hükümlerde öngörülen işlerle özde benzerlik taşımaktadır. Do- ssı ssı SSJ ss.ı 555 ŞENER, Adi Ortaklık, 516-517. Bu konuda ayrıntılı bilg i için bkz. ŞENER, Adi Ortaklık, 516 vd. KAAAYALÇIN, 161-162; POROYffEKİNALP (Çamoğlu), N. 115, 118; ŞENER, Adi Ortaklık, 516; ULUSOY, 892 vd. Birçok karar yerinesadece bkz. Yargıtay 3. HD'nin 28.06.2018 tarih ve 2017-17071 /7348 ile 25.09.2019 tarih ve 3466/7156 sayılı kararlan, Yargı tay HGK'nın 08.07.2020 tarih ve 2017-3-1768/541 sayılı kararı ile Yargıtay 11. HD'nin 09.12.2020 tarih ve 642/5755 sayılı kararı. Tasfiyenin bizzat mahkeme tarafından yapılmasının hukuka aykın o lduğu yönUnd e, DOMANİ Ç, 116 vd.; ULUSOY, 900 vd.; ŞAHANKAYA, 291-292. AJ>i Şilt.KET 169 }ayısıyla aslında hangi hükümler uygulanırsa uygulansın adi şirketi n tasfiyesinde yapılacak işler aşağı yukarı aynıdır. Yukarıdaki tablo karşısında aşağıda sırasıyla tasfiyeyi yapmaya yetkili olanlar (tas fiyenin bizzat ortaklar veya ortakların gözetiminde tasfiye g örevlileri tarafından yapılmas ı yahut mahkeme tarafından yapılması) ile adi şirketin tasfiyesinde yapılacak işler ana hatlarıy la ayn ayn ele alınıp incelenecektir. 8.2.2. Tasfiyeyi yapmaya yetkili olanlar 8.2.2.1. Ortaklar veya ortakların gözetiminde tasfiye görevlileri Kanuni düzen, tasfiyenin ortaklar tarafından yapılmasıdır. Ger- 381 çekten BK 644/1-c.l uyarınca, "[ oJrtaklığın sona ermesi halinde tasfiye, yönetici olmayan ortaklar da dahil olmak üzere, bütün or- takların elbirliğiyle yapılır. " Elbirliğiyle kastedilen, tasfiye işlerinin yapılmasında bütün ortakların birlikte hareket etmeleridir5 56 . Şirket, ortaklardan birinin ölümü sebebiyle sona erdiği takdirde mirasçılar tasfiye için ortak bir temsilci tayin etmelidirler5 57 • Gizli şirketin tasfiyesinde kanuni düzen ise, tasfiyenin aktif ortak tarafından yapılmasıdır. BK 644/1-c.2 'ye göre, "[...] ortaklık sözleş- mesinde, ortaklardan biri tarafından kendi adına ve ortaklık hes abına belirli bazı işl emlerin yapılması öngörülmüşse, bu ortak, o rtaklığ ın sona ermesinden sonra da o işlemle ri tek başına yapmak ve diğerleri- ne hesap vermekle yükümlüdür." 558 Birlikte hareket mecburiyetinin, ortaklar arasında anlaşmazlıkları 382 da beraberinde getirmesi olasıdır. Bu gibi sakıncaları bertaraf etmek amacıyla duruma göre tasfiyenin başında veya tasfiye işlerinin yapıl- ması sırasında ortaklar, birlikte tasfiyeden vazgeçerek tasfiye işlerini yürütmek üzere istenilen sayıda tasfiye görevlisi atayabilir (bkz. BK 644/2-c.1). Tasfiye görevlisi, ortak ve/veya üçüncü kişi olabilir. Tasfi- ye görevlisi atanması konusunda anlaşamamaları halinde, ortaklardan her biri, tasfiye görevlisinin hakim tarafından atanması isteminde bu- lunabilir (BK 644/ 2-c.2). Hiç kuşkusuz, ortaklık sözleşmesiyle veya ortaklar kurulunun 383 alacağı kararla şirket tasfiyeye girmeden önce de kanuni düzen olan 556 PoROYffEK.İNALP (Çamoğlu), N. 114, 118. 557 SETHE, An. 547-551 Nr. 6; BGE 11911122- 123. 551 Gizli şirketin tasfiyesi bağlamında bkz. Yargıtay 3. HD'nin 12 11.2020 tarih ve 3659/6509 sayılı karan. 170 KııtCA e]birliğiyle tasfiyeden sapılabilir ve tasfiye işlerini yürütmek üzere tasfiye görevlisi atanabilir. 384 Her ortağın, tasfiye işleri hakkında bilgi alma, ilgili defter ve ka- yıtlan inceleme, bunlardan örnek alma vb. hakkı olmalıdır (kıyasen BK 631 ve TK 301-302). 385 İster ortaklar ister mahkeme tarafından atansın, ortaklar kurulun- ca veya haklı sebeplerin varlığında her bir ortak tarafından tasfiye gö- rev1isinin yetkisi kaldırılabilmeli veya sınırlanabilmelidir. Bu konuda şirketin yöneticilerinin yetkilerinin kaldırılması veya sınırlanmas ı ile tasfiye görevlisinin yetkisinin kaldırılmas ı yahut sınırlanması arasında fark bulunmamalıdır5 59 (karş. TK 274-277). 386 Tasfiye ister ortaklar ister tasfiye görevlisi tarafından yapılsın tasfiye usulüne veya tasfiye sonucunda her bir ortağa dağ ıtılacak paya ilişkin doğabilecek uyuşmazlıklar, ilgililerin istemi üzerine ha kim ta- rafından çözüme bağlanır (BK 644/ 4). 8.2.2.2. Mahkeme 387 Ortaklardan biri tasfiyenin mahkeme tarafından yapılması için dava açtığı takdirde bu olasılık karşımıza çıkar. Esas itibariyle, BK 639/l-(7)'ye istinaden şirketin haklı sebeple feshi vey a sona ermiş şirketin sona erdiğinin tespiti istemiyle birlikte tasfiye talebinde bu- lunulmaktadır. Keza dava dilekçesinde çoğu kez açıkça tasfiyeden söz edilmek- sizin ancak bu anlama gelmek üzere şirketin varlıklarının mülkiy eti veya değerinin tazmini, katılma payının iadesi vb. istenmektedir5 60 • Tasfiye davası, diğer ortakların tamamına yöneltilmelidir5 61 , yani davalılar arasında mecburi dava arkadaşlığı vardır (HMK 59-60) 561 • 388 Mahkeme, tasfiyeyi yaparken çoğu kez tasfiye görevlisinden yararlanır. Bunun için öncelikle ortaklardan tasfiye görevlisi belirle- melerini is ter. Ortakların bu konuda anlaşamamaları halinde ise, tas- 559 560 561 562 Karş. SETH E, Art. 547-551 Nr. 9; STAEHELIN, Art. 550 Nr. 6; K.ARAYALÇIN, 164; ULUSOY, 892; AYHANI ÇAĞLARIÔZDAMAR, 112. Örnek somut olaylar için bkz. Yargıtay 3. HD'nin 20.01.2015 tar ih ve 2014-13639/ 1168, 28.06.2018 tarih ve 2017-17071/7348, 04.12.2019 tarih ve 1824/9679 ile 02.03.2020 tarih ve 201 9-5718/ 1897 sayılı kararları; Yargıtay 13. HD'nin 29.12.2005 tarih ve 12983/19395 sayılı kararı (KazancıİBB); Yargıtay HGK'nın 08.07.2020 tarih ve 2017- 3-1768/54 1 sayılı kararı; keza bkz. ŞENER, Adi Ortaklık, 545 vd. ŞENER, Adi Ortaklık, 559. Tasfiye davasına ilişkin bazı usul hukuku sorunları için bkz. ŞENER. Adi Ortakhk, 560 vd !J)i ŞiRKET 171 fiyeyi gerçekleştirmek üzere şirketin faaliyet alanına göre konusunda uzman bir veya daha fazla kişi mahkeme tarafından tasfiye memuru olarak resen atanıı-5 63 • Önemle ekleyelim ki mahkeme, tasfiye görev- lisi atamakla işten el çekmemekte, tasfiye memurları mahkemenin gözetiminde çalışmakta ve tasfiye bizzat mahkeme tarafından yapılıp sonlandırılmaktadır. BK 639/l-(7)'ye istinaden şirketin haklı sebeple feshi ve tasfiye- sinin istenmesi özellik gösterir. Buna göre, daha önce ifade ettiğimiz üzere, şirketin sona ermesi sonucunu doğurabilmesi için fesih kararı- nın kesinleşmesi gerekir. Dolayısıyla söz konusu kesinleşmeden önce tasfiyeye hükmedilmemeli ve şirketin tasfiyesine başlanmamalıdu-5 64 • Oysa uygulama aksi yöndedir5 65 . Bizce fesihle birlikte tasfiye isten- mesi halinde birbirinden bağımsız iki asli talep, dolayısıyla davaların yığılması söz konusudur (HMK 11O). Bu sebeple mahkeme fesih ta- lebi hakkında hüküm verirken tasfiye talebini ayırmalı (HMK 167) ve tasfiye yargılaması fesih kararı kesinleşinceye kadar bekletilmelidir (HMK 165/1). 8.2.3. Tasfiyede yapılacak işler 389 Söz konusu işlerin tespitinde, adi şirketin tasfiyesine ilişkin 390 BK 642-643, kollektif şirketin tasfiyesi hakkındaki TK 267 vd. ve Yargıtay'ın yerleşik uygulaması sebebiyle mirasın resmi tasfiyesiyle ilgili MK 634-635 hükümleri birlikte göz önünde bulundurulmuştur. Bu işler, hem tasfiyenin bizzat ortaklar veya ortakların gözetiminde tasfiye görevlileri hem mahkeme tarafından yapılmasında karşımıza çıkar. Somut bir tasfiye sürecinde bu işlerden birinin veya birkaçının yapılmasına ihtiyaç duyulmayabilir. Keza şirket sözleşmesinde veya ortaklar kurulu tarafından farklı bir tasfiye düzeni de öngörülebilir. Ortakların kararlaştırdığı tasfiye düzeni, tasfiye mahkeme tarafından yapılsa da dikkate alınır. Adi şirketin tasfiyesinde yapılacak işleri zaman itibariyle şu şekil- de sıralamak mümkündür5 66 : (1) Tasfiyeyi yapanlar, göreve başlar başlamaz öncelikle şirketin 391 malvarlığını tespit etmelidir. Bu amaçla, yöneticiler başta gelmek üze- 563 565 566 Yargıtay 3. HD'nin 28.06.2018 tarih ve 2017-17071/7 348, 19.03.2019 t arih ve 1120/2284, 09.09.2019 tarih ve 2721/ 6386, 25.9.2019 tarih ve 3466/7 156, 04.12.2019 tarih ve 1824/9679 ile 02.03.2020 tarih ve 2019-5718/1897 sayılı kararları; Yargıtay HGK'nın 16.01.2020 tarih ve 2017-3-1019 /25 ile 08.07.2020 tarih ve 2017-3-1768/ 541 sayılı kararları; Yargıtay 11. HD'nin 09.12.2020 tarih ve 642/5755 sayılı kararı. ÖZENLİ, 133-134. Bkz. ŞENER. Adi Ortaklık. 574-575. Bu konuda aynca bkz. ŞENER, Adi OrtakJık. 588 vd. - 172 "'"" re muhasebeci gibi şirket işlerini görenlerin yardımıyla şirketin fınan. sal durumunu gösteren bir envanter ile bilanço düzenlenir (bkz. TK 287/1-c.1; MK 634/2). Bu aşama, niteliği gereği şirkete ait olmakla birlikte ortakların, özellikle yöneticilerin ve temsilcilerin kendi hesap- larına iktisap etmekle birlikte henüz şirkete getirmedikleri maddi ya da gaynmaddi değerlerin tespiti ve tasfiyeye dahil edilmesi bakımından büyük önem taşır5 67 (bkz. BK 622). • Bu aşamada ihtiyaç duyulursa envanter ve bilançoda yer alan var. lıklann değeri uzmana/bilirkişiye tespit ettirilebilir. Tasfiyeyi yapanlar, envanter ve bilançonun düzenlenmesinden sonra, sona ermiş bulunan şirketin envanterde yazılı bütün mallan ile belgelerine ve defterlerine el koyar (bkz. TK 287/2), aynca tasfiye işle- rinin güvenliğini sağlamak için gereken defterleri tutar (bkz. TK 288). Söz konusu envanter ve bilanço ortaklara tebliğ edilmelidir. Bu konuda ortaya çıkacak anlaşmazlıklar kendi aralarında giderilemezse, ortaklar mahkemeye başvurarak bu envanter ve bilançoya itiraz ede- bilir (BK 644/4). 392 (2) Şirketin faaliyette bulunduğu dönemde başlanmış olup da he- nüz sonuçlandırılmamış iş ve işlemler (yürüyen işler) tamamlanmalı- dır (bkz. TK 291; MK 635/1). Bunun için örneğin stoktaki hamrnadde işlenerek ürün teslim taahhüdü yerine getirilebilir. Bununla beraber yeni satış sözleşmeleri akdetmek amacıyla üre- tim yapmak gibi tasfiyenin gereklerinden olmayan yeni bir işlem yapı- lamaz (bkz. TK 292). Şu kadar ki, somut olayın koşullan gerektirdiği takdirde, ortaklar kurulunun veya tasfiyenin mahkemece yapıldığı hallerde mahkemenin kararıyla şirketin işletme konusu kapsamına giren işler geçici olarak yapılabilmelidiı-5 68 (bkz. TK 293). Başlanmış işlerin tamamlanması bağlamında eklemek isteriz ki, tarafı olunan özellikle sürekli edimli sözleşmeler, sözleşmedeki hü- kümlere veya ilgili kanuni düzenlemelere göre sona erdirilir5 69 • 393 (3) Şirketin alacakları tahsil edilir (bkz. TK 291). Bunun için ge- rekirse alacak davası açılır ve icra takibi yapılır. Hemen aşağıda değinilecek olan taşınırların satışında olduğu gibi alacakların satılması da mümkündürf 70 . 567 Bu konuda ayrıca bkz. ŞENER, Adi Ortaklık, 590 vd. ile orada anılan Yargıtay kararlan. 568 Bu hususta ayrıca bkz. HANDSCHI NNONZUN, Art. 548-55 l Nr. l 08. 569 PoROY/TEKİNAl.P (Çamoğlu), N. 117; HANoscHINIVoNZUN, Art. 548-551 Nr. 105, lO'hd 570 AYHANIÇAĞLARIÔZDAMAR, ıı4. Aoi ŞiRKET 173 (4) Şirketin varlıkları paraya çevrilir (bk.z. TK 291; MK 635/1). Taşınırlar, durumun gereklerine göre ya açık artırma yoluyla (bk.z. BK 274 vd.) veya pazarlıkla satılabilir (bkz. TK 294/1- c. l ). Ortaklar kuru- lu veya tasfiye mahkemece yapılıyorsa mahkeme pazarlıkla satışa izin vennediği takdirde, taşınmazlar açık artırma yoluyla satılmalıdır (TK 294/1-c.2; MK 635/ 3). oı:ıa�lar_ kurulunun veya tasfiye mahkemece yapılıyorsa m ��- kemenın ıznıyle, önemli miktardaki şirket varlıkları toptan satılabılır (bk.z. TK 295). . Varlıkların paraya çevrilmesi, özellikle şirket borçlarının öden- mesı ve ortakların katılım paylarının iadesi bakımından önem taşır. Ortaklar�urulunun alacağı bir kararla, varlıkların üçüncü kişilere satıl- ması yerme ortaklar arasında aynen taksim edilmesi veya ortaklardan birine yahut birkaçına devredilmesi (satılması) mümkündür. Bunun karşılığında nakit getirilmek suretiyle şirketin borçları ödenebilir vs. Keza aynen taksimde değer farklılıkları nakit ödemelerle denkleştiri- lir5 71 • Tasfiye mahkeme tarafından yapılsa bile varlıklar paraya çevril- meden önce ortaklara sorulmalı ve ona göre hareket edilmelidir. Önemle belirtmek isteriz ki, katılım payı olarak mülkiyeti değil sadece kullanım hakkı getirilen şey (bkz. BK 621/2), işin niteliği gere- ği paraya çevrilmez, ortağa aynen iade edilir. (5) Şirketin üçüncü kişilere olan borçları ödenmelidir (BK 634/1; TK 291; MK 635/1) 572 . Şirkete ödünç vermesi örneğinde olduğu gibi ortağın üçüncü kişi sıfatıyla şirketten olan alacağı da bu aşamada ödenir. Gerekirse, alacaklarını bildirmeleri için şirketin alacaklılarına çağrı yapılır (bkz. MK 634/ 2). Vadesi henüz gelmemiş olan borçlar iskonto uygulanarak ödenir ve alacaklılar da bu ödeme tarzını kabule zorunlu olmalıdır5 73 (bkz. TK 297; karş. BK 96) . Şirketin borçlarının kapsamına tasfiye görevlisine ödenecek üc- ret de girer. Tasfiye görevlisine ödenecek ücret, şirket sözleşmesinde buna ilişkin bir hüküm veya ortaklar kurulunca verilmiş bir karar yoksa tasfiyenin gerektirdiği emek ile şirket malvarlığının geliri göz önünde tutularak hakim tarafından belirlenir (BK 644/ 3). Şirketin varlığı, borçlarının tamamına yetmediği takdirde, or- taklardan, katılım payı, şirket kasasından alınan ödünç niteliğindeki 394 395 571 571 573 Örnek bir olay için bkz. Yargıtay 13. HD'nin 06.l1.1984 tarih ve 5127/6924 sayılı kararı (KazancıİBB). Bu konuda bkz. HANosc HıNNONZUN, Art. 548-551 Nr. 141 vd. ULUSOY, 899. 174 paralar gibi varsa şirkete olan borçlarını ifa etmeleri istenir (bkz. Ti( 298) 574 • Bunun ötesinde, ortaklar kurulu aksine karar almadıkça hiçbir ortak, zarar sebebiyle azalan sermayeyi tamamlamaya zorlanamaz (bkz. TK 229/1) (ayrıca bkz. Kn. 220). 396 (6) Şirketin borçları ödendikten sonra ortaklardan her birinin şir- kete verdiği avanslar ile şirket için yaptığı giderler (bkz. BK 627/ 1ve 2) kendisine iade edilir (BK 643/1). 397 (7) Ortakların şirkete koymuş oldukları katılım payları geri verilir (BK 643/ 1). Daha önce ifade ettiğimiz gibi katılım payı olarak yalnız kulla- nım hakkı şirkete getirilen şey ortağa aynen iade edilir. Katılım payı olarak bir şeyin mülkiyetini koyan ortak ise, o şeyi olduğu gibi geri alamaz; ancak koyduğu katılım payına ne değer biçilmişse , o değeri isteyebilir (BK 642/1). Böyle bir değer biçilmemişse, o şeyin katılım payı olarak konduğu zamandaki değeri belirlenir ve bu değer ortağa verilir (BK 642/2). Şu halde katılım payının konulmasından sonra meydana gelen değer artışları ve kayıpları hesaba katılmayacaktır. Bu artışlar veya kayıplar, ortakların hepsine kar veya zarar olarak yansır. Katılım payının konduğu zaman ile kastedilen, katılım payı şirketin kuruluş unda borçlanılmışsa şirketin kurulduğu (şirket sözleş- mesinin akdedildiği), katılım payı getirilmek suretiyle sonradan ortak olunmuşsa şirkete girilen tarihtir. Nakdi katılım payı, doğal olarak ortağa nakden iade edilecektir. Ayni katılım payında olduğu gibi nakdi katılım payında da, borç- lanma tarihinden sonra paranın değerindeki değişmelerin bir önemi yoktur. Önemle eklemek isteriz ki, katılım payı olarak ortaklara geri ve- rilecek olan, kuşkusuz taahhüt aşamasında kalmayıp ifası gerçekleşen katılım paylarıdır5 75 . Dolayısıyla katılım payını ifa etmeyen ortağa katılım payının iadesi söz konusu olmaz. Ortaklar tarafından aksi kararlaştırılmış olmadıkça ortağın şahsi emeği için ayrıca tazminat istenemez 576 • 398 (8) Yukarıdaki aşamalar tamamlandıktan sonra bir şey artarsa, artan kısım ortaklar arasında kazanç olarak dağıtılacaktır (BK 643/1). 574 575 576 TK 298 hakkında bkz. ŞENER, Ortaklıklar Hukuku. 272. ŞENER, Adi Ortaklık, 632 ; Yargıtay 3. HD'nin 12.11.2020 tarih ve 3659/6509 sayılı karan. Yargıtay 13. HD'nin 06. l l.1984 tarih ve 5127/ 6924 sayılı karan (KazancıİBB); k.arş. KARAYALÇJN, 168. ADi ŞiRKET 175 Ortaklar farklı bir düzen öngörmedikçe tasfiyede kazanç payı hakkın- da BK 623 uygulanır. Şirketin, borçlar, giderler ve avanslar ödendikten sonra kalan varlığı, ortakların koydukları katılım paylarının geri verilmesine yet- mezse, zarar ortaklar arasında paylaşılır (BK 643/ 2). Tasfiyede zarara hangi oranda katılınacağı konusunda BK 623 devreye sokulur, meğer- ki aksine bir sözleşme hükmü veya ortaklar kurulu kararı bulunsun. Ortakların kar veya zarardaki bu paylarını gösteren ve son bilanço adı verilen bir bilanço düzenlenir (bkz. TK 289/ 1). Ortaklar mahke- meye başvurarak bu bilançoya itiraz edebilir (BK 644/4; TK 289/ 1). İtirazda bulunulmazsa bilanço kesinleşir. Karın dağıtımı ve zararın paylaşımı kesinleşen bu bilançoya göre yapılır. Tasfiyenin mahkeme tarafından yapıldığı hallerde hakim, hük- mün kapsamının oluşturulmasında (bkz. HMK 297) sonuç bilançosu- nu esas almakta, bu bilançoya göre tarafların hak ve yükümlülüklerini saptayıp tasfiye işlemini sonlandırmakta ve hüküm vermektedir5 77 • Tasfiyede kazanç payı (tasfiye payı) alacağı beş yıllık zamanaşı- 399 mına tabidir [BK 147/1-(4)] 578 . Beş yıllık sürenin başlangıcı, sona erme sebebinin gerçekleştiği tarihtir. Eklemek isteriz ki, BK 639/1-(7) hükmüne dayalı sona erme- de fesih kararının kesinleşmesiyle şirket sona ermiş sayılacağından, tasfiye alacağının zamanaşımı süresi, fesih kararının kesinleştiği ta- rihte işlemeye başlar5 79 • 8.3. Şirketin Sona Ermesinin Üçüncü Kişilere Karşı Sorumluluğa Etkisi BK 645'e göre, "[o]rtaklığın sona ermesi, üçüncü kişilere karşı 400 olan yükümlülükleri değiştirmez. " Tasfiye sırasında şirketin varlıkları yeterli olmasına rağmen şirketin borçları ödenmemiş olabilir veya şirketin varlıkları borçları ödemeye yetmeyebilir. Hangi olasılık olursa olsun tasfiye tamamlanıp şirket temelli sona erse bile ortaklar şirket borçlarından sorumlu kal- 577 Birçok karar yerine bkz. Yargıtay 3. HD'nin 28.06.2018 tarih ve 2017-17071/7 348 ile 25.09.2019 tarih ve 3466/7156 sayılı kararları; Yargıtay HGK'nın 16.01.2020 tarih ve 2017-3-1019/ 25 sayılı kararı; Yargıtay 11. HD'nin 09.12.2020 tarih ve 642/5755 sayılı kararı. 571 Yargıtay 3. HD'nin 22.12.2014 tarih ve 19810/17025 sayılı kararı. 579 Yargıtay 13. HD'nin 20.03.1996 tarih ve 2250/2775 (KazancıİBB) ile 25.11.2009 tarih ve 6702/ 13783 sayılı kararlan. 176 ,naya devanı eder. Bu sorumluluğun tabi olduğu süre ise, ilgili borcun zamanaşımı süresi kadardır. Bununla beraber sorumluluk hakkında, adi şirketin malvarlığı ortaklardan birine veya üçüncü kişiye devredilirse BK 202'deki iki yıllık süre; adi şirket, işlettiği ve yegane malvarlığı olan ticari işlet- menin, bir ticaret şirketiyle, onun tarafından devralınması suretiyle birleşmesiyle (TK I94/l) sona ermişse TK 158 hükmündeki üç yıllık süre geçerlidir. ÜÇÜNCÜ BÖLÜM TİCARET ŞİRKETLERİNİN GENEL HÜKÜMLERİ 1. GENEL OLARAK Daha önce ifade ettiğimiz gibi TK'nın altı kısımdan oluşan İkinci 401 Kitap'mm Birinci Kısım'ı ticaret şirketlerinin genel hükümlerine özgü- lenmiştir. Bu Kısım'da sırasıyla ticaret şirketlerinin türleri (TK 124), tüzel kişilik ve ehliyet (TK 125), uygulanacak kanun hükümleri (TK 126), sermaye koyma borcu (TK 127-132), ortakların kişisel alacaklıları (TK 133), birleşme, bölünme ve tür değiştirme (TK 134-194), şirketler topluluğu (TK 195-209) ile Ticaret Bakanlığının düzenleme ve denetle- me yetkisi (TK 21O) konuları hakkında hükümler öngörülmüştür . Bu arada TK'nın ticaret şirketleriyle ilgili çeşitli maddelerinde (TK 332/3, 333, 353, 354, 407/ 3, 419/ 2, 429/3, 434/ 4, 453, 456/2, 460/2, 509/3, 516/3, 530, 537/3, 541/2, 1522, 1524/4, 1527/5-6) kendisine birtakım yetkiler verilen Gümrük ve Ticaret Bakanlığının, Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında (1) Sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi (m. 441 vd.)1 ile "Ticaret Bakanlığı" unvanı altında ya- pılandırıldığını belirtelim. • Bunlardan yalnız birleşme, bölünme ve tür değiştirme ile şirketler topluluğunu düzenleyenlerin dışında kalanları, gerçek anlamda genel nitelikte hüküm olarak görmek mümkündür. Bu açıdan Ticaret Bakanlığının düzenleme ve denetleme yetkisi hakkındaki hükmün de sistematik bakımdan gerçek anlamda genel hükümler içinde, yani birleşme, bölünme ve tür değiştirmeye ilişkin maddelerden önce yer alması daha isabetli olurdu 3 . Öte yandan ticaret şirketlerini ilgilendiren bazı davaları basit yar- gılama usulüne tabi tutan TK 1521 ile çeşitli hükümlerin uygulanması bakımından önem taşıyan ölçeklerine göre işletmeleri ve şirketleri RG 10.07.2018 / 30474. ı KENDİGELEN, İlk Tespitler, 120. 3 KENDİGELEN, ilk Tespitler, 120. 178 KENDİGELEN / l