powered by

powered by

• • A Prof. Dr. Raınazan ARSLAN Prof. Dr. Ejder YILMAZ Prof. Dr. Seına TAŞPINAR AY,.,YAZ Doç. Dr. Enıel HANAGASI ' Güncellenmiş 11. Baskı iCRA VE iFLAS HUKUKU ÖDEMELİ İSTEME VE GENEL DAĞ/TiM YETKiN Basım Yayım ve Dağıtım A.Ş. Strasburg Caddesi No: 31/A 06430 Sıhhiye/ ANKARA Tel: O (312) 231 42 34 (35) - 232 03 43 Faks: 229 87 85 Şube: Abide-i Hürriyet Cad. No: 158 34381 Şişli/ ISTANBUL Tel: O (212) 234 50 56 (57) Pbx Faks: O (212) 234 50 58 e-mail: yetkin@yetkin.com.tr http://www.yetkin.com.tr .,_ Y.ayınevi Sertifika No: 47453 Yayın Kodu: ISBN 978-605-05-2338-6 © Yetkin Yayınları 2025 Dizgi: Baskı: YETKiN Elektronik Yayımcılık Sistemleri YETKiN BASIMEVI Kazım Karabekir Caddesi No: 95/7-8-10 Tel: O (312) 3410006 06060 ANKARA Matbaa Sertifika No: 75879 Prof. Dr. Ramazan ARSLAN • Prof. Dr. Ejder YILMAZ Prof. Dr. Sema TAŞPINAR AYVAZ· Doç. Dr. Emel HANAĞASI ■ ■ A. iCRA ve iFLAS HUKUKU Güncellenmiş 11. Baskı Ankara - 2025 l Çok değerli Hocamız Prof. Dr. Necip BİLGE'nin anısına ÖNSÖZ Bu kitap, Prof. Dr. Ramazan ARSLAN, Prof. Dr. Ejder YILMAZ, Prof. Dr. Sema TAŞPINAR AYVAZ ve Doç. Dr. Emel HANAĞASI tarafından, hukuk fa- kültesi öğrencilerinin icra ve iflas hukuku dersinde başvurabilecekleri, uygula- macıların da icra ve iflas hukukuna ilişkin temel bilgilere ulaşabilecekleri kay- nak olması amacıyla hazırlanmıştır. Kitapta bütün kanun değişiklerini içeren icra ve iflas Kanunu, icra ve iflas Kanunu Nizamnamesi, icra ve iflas Kanunu Yönetmeliği ile icra ve iflas Kanu- nunda adı geçen diğer Yönetmelik hükümleri ile Yargıtay içtihadı Birleştirme Kararlarına ve Anayasa Mahkemesinin bu hukuk dalıyla ilgili kararlarına yer verilmiştir. Kitapta, sınırlı sayıda Yargıtay kararına yer verilmiş; bilimsel görüş- lere ve tartışmalara zorunlu olduğu ölçüde yollama yapılmış; bu görüşler ile '(argıtay kararları aynı oranda değerlendirilmiştir. Bu değerlendirmeler sonu- cunda, Yargıtay kararları ile ortak görüşlerimiz arasında farklılık bulunan du- rumlarda, kişisel görüşümüz yanında Yargıtayın görüşü de belirtilmiştir. Kitapta özellikle, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK); 6098 sa- yılı Türk Borçlar Kanunu (TSK) ve bu Kanunun yürürlüğüne ilişkin 6101 sayılı Kanun; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) ve bu Kanunun yürürlüğüne iliş- kin 6103 sayılı Kanun hükümleri de ilgili ve gerekli olduğu oranda incelenmiştir. İcra ve İflas Kanununda kapsamlı değişiklik yapan 5311 sayılı Kanun hü- kümlerinin istinaf yoluna uyum sağlamaya yönelik olduğu gözetilerek, bölge adliye (istinaf) mahkemelerinin göreve başlamasından (20.07.2016'dan) sonra uygulanan hükümlerinin yanı sıra, karşılaştırma yapabilmek için yeri geldikçe eski hükümlere de değinilmiştir. 28.02.2018 gün ve 7101 sayılı Kanun, icra ve iflas Kanununun çok sayıda hükmünü değiştirmiş ve bu arada "iflasın ertelenmesi" ile ilgili m. 179-179/c hü- kümleri kaldırılmış ve "konkordato" müessesesi tümüyle yeniden düzenlenmiş- tir. Ayrıca 09.05.2018 gün ve 7141 sayılı Kanunla, m. 362/a hükmü getirilmiştir. 06.12.2018 gün ve 7155 sayılı "Abonelik Sözleşmesinden Kaynaklanan Para Alacaklarına ilişkin Takibin Başlatılması Usulü Hakkında Kanun"la, bu tür alacaklar hakkında yapılacak takipte takip talebi ve ödeme emri bakımın- dan özel bazı düzenlemeler getirilmiş ve ayrıca icra ve iflas Kanununun 8/a, 78, 89, 286, 287, 290, 292. maddelerinde değişiklik yapılmış ve icra ve iflas Kanununa Geçici Madde 15 eklenmiştir. 6 ÖNSÖZ 20.02.2019 gün ve 7165 sayılı "Ceza Muhakemesi Kanunu ve Bazı Ka- nunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun"la icra ve iflas Kanununun 364 ve Ek 1 maddelerinde değişiklik yapılmış ve icra ve iflas Kanununa Geçici Madde 16 getirilmiştir. 22.07.2020 gün ve 7251 sayılı "Hukuk Muhakemeleri Kanununda ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun"la icra ve iflas Kanununun 8/a, 78 ve 258. maddelerinde değişiklik yapılmıştır. 09.06.2021 gün ve 7327 sayılı "icra ve iflas Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun"la, icra ve iflas Kanununun 223, 241, 295, 296, 297, 308, 308/c maddelerinde değişiklik yapılmış ve icra ve iflas Kanu- nuna Geçici Madde 17 eklenmiştir. 24.11.2021 gün ve 7343 sayılı "icra ve iflas Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun" ile icra ve iflas Kanununun 28 maddesi değiştirilmiş, beş maddesi yürürlükten kaldırılmış ve Kanuna Geçici Madde 18 eklenmiştir. 13.10.2022 gün ve 7418 sayılı "Basın Kanunu ile Bazı Kanunlarda Deği- şiklik Yapılmasına Dair Kanun" ile IIK'nun 114 ve 166. maddelerinde yapılan değişiklik sonucu, elektronik satışın gazete yanında internet haber sitesinde de yapılabilmesi mümkün hale gelmiştir. Yedinci Yargı Paketi olarak da bilinen 28.03.2023 gün ve 7445 sayılı "icra ve iflas Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun" ile IIK'na 79/a ve 88/a maddeleri eklenmiş; 82, 85 ve 88. maddelerinde değişiklik yapılmış ve Kanuna Geçici Madde 19 ile Geçici Madde 20 eklenmiştir. Kanun değişiklikleri çerçevesinde idareye verilen görev uyarınca çıkarılan iflas idare Memurluğu Yönetmeliği de Kitaba eklenmiştir. Kamuoyunda Sekizinci Yargı Paketi olarak adlandırılan 02.03.2024 gün ve 7499 sayılı "Ceza Muhakemesi Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Ya- pılmasına Dair Kanun" ile temel olarak süre ve kanun yolu bakımından olmak üzere IIK'nun üç maddesinde doğrudan; dokuz maddesinde ise süre değişik- liğine işaret etmek suretiyle değişiklik yapılmıştır. Kanun yoluna başvuru sü- releri HMK dikkate alınarak "hafta" olarak belirlenmiş; öte yandan kanun yo- luna başvuru sürelerinin "tefhim"le başlamasına son verilmiş; böylece HMK ile uyumlu bir düzenleme yapılmıştır. Son olarak 07.11.2024 gün ve 7531 s. K. ile IIK m. 111/b ve Ek madde 1'de değişiklik ve ekleme yapılmış, bundan sonra ise 04.06.2025 gün ve 7550 s.K. ile Ek Madde 1'de yeniden değişiklik yapılmıştır. ÔNSÖZ 7 Yukarıda belirtilen kanun değişikliklerinin tamamı, Kitapta değerlendiril- miştir. Kitabın başında, yararlanılan eserleri içeren "Genel Kaynakça"ya yer ve- rilmiştir. Kitapta kullanılan kısaltmaların anlamı "Kısaltmalar Cetveli"nde gös- terilmiştir. icra ve iflas Kanunu hükümleri ile ilgili diğer kuralların (mevzuatın) uygu- lanmasında kullanılmak üzere, görevli ve yetkili idare tarafından hazırlanmış olan "basılı örnekler"in bazıları ile hazırlamış olduğumuz bazı dilekçe örnek- leri, okuyucu için yararlı olacağı düşüncesiyle, Kitabın sonuna doldurularak konulmuştur. Kitabın sonuna ayrıntılı bir kavramlara göre arama cetveli konularak, oku- yucunun o kavram ve konu hakkında bilgi edinebileceği yer gösterilmiştir. Kitabı "Yetkin" yayını olarak basan Yetkin Basım Yayım ve Dağıtım A.Ş.'nin değerli sahibi Muharrem BAŞER başta olmak üzere, titiz ve özenli bir şekilde dizgiyi gerçekleştiren Buse Dilara DiRiM ile kavramlara göre arama cetvelini hazırlayan Dr. Öğretim Üyesi Nagihan MAZLUM ve değerli araştırma görevlilerimiz lsmail AYDIN ile Sümeyye Sena FIRAT'a özverili ve özenli ça- lışmaları için içtenlikle teşekkür ederiz. Eylül 2025 Prof. Dr. Ramazan ARSLAN Prof. Dr. Ejder YILMAZ Prof. Dr. Sema TAŞPINAR AYVAZ Doç. Dr. Emel HANAĞASI İÇİNDEKİLER .. .. ONSOZ ............................................................................................................ 5 İÇİNDEKİLER ............................................................................................... 8 KISALTMALAR CETVELİ .......................................................................... 33 GENEL KAYNAKÇA .................................................................................. 35 GİRİŞ § 1. CEBRİ İCRA HUKUKU HAKKINDA GENEL BİLGİ ............................. 37 A) CEBRi iCRA HUKUKU KAVRAMI ................................................ 37 8) CEBRi iCRANiN KONUSU VE KAPSAMI ..................................... 38 1 - MALVARLIĞI iLE SORUMLULUK iLKESi ........................... 38 il - CEBRi ICRANIN ETKiNLiĞi ARACI OLARAK iCRA SUÇ VE CEZALAR! ............................................................ 39 C) TEMEL KAVRAMLAR .................................................................. 40 1 - ALACAK-BORÇ VE ALACAKLI-BORÇLU ........................... 40 il - KANUNDA ÖZEL OLARAK KAPSAMI BELiRTiLEN TERiMLER .......................................................................... 41 § 2. CEBRİ İCRA TÜRLERİ ........................................................................ 42 A) iCRA YOLLAR! ............................................................................. 42 1- ILAMLI iCRA ....................................................................... 43 il - ILAMSIZ iCRA ..................................................................... 44 111- REHNIN PARAYA ÇEVRiLMESi YOLUYLA TAKIP ............ 45 8) iFLAS YOLLAR! ............................................................................ 45 C) KAMU ALACAKLARININ TAHSiLi ................................................. 47 § 3. İCRA VE İFLAS HUKUKUNUN KAYNAKLARI .................................... 48 A) iCRA VE iFLAS KANUNU ............................................................. 48 8) DiĞER KAYNAKLAR ..................................................................... 52 C) YARGITAY KARARLAR! ............................................................... 54 GENEL HÜKÜMLER § 4. iCRA ORGANLARI .............................................................................. 56 A) ASIL ORGANLAR ......................................................................... 56 1- iCRA DAiRESi .................................................................... 56 1) Kuruluşu ve Yapısı ........................................................ 56 içindekiler 9 2) icra Dairesinin (Müdürlerinin) Görev, Yetki ve Yükümlülükleri ................................................................ 60 a) Görevleri .................................................................. 60 b) Yetkileri .................................................................... 62 c) Yükümlülükleri ......................................................... 62 aa) Olumlu Yükümlülükler ........................................ 62 aaa) Dosya ve Tutanak Düzenlemek ............... 62 bbb) Parayı Ödemek ve Değerli Eşyayı Muhafaza Etmek ..................................... 65 bb) Olumsuz Yükümlülükler .................................... 67 aaa) Kendilerinin ve Yakınlarının işlerini Görme Yasağı ........................................ 67 bbb) icra Organlarının Kendi Kendileri ile Sözleşme Yapmaları Yasağı ................. 68 3) icra Dairesi Görevlilerinin Sorumlulukları ...................... 69 a) Hukuki So�umluluk ................................................. 69 aa) Tazminat Davasının Şartları ............................. 70 bb) Tazminat Davasının Görüleceği Mahkeme ....... 71 cc) Zamanaşımı ...................................................... 71 dd) Devletin Zimmet Dolayısıyla Sorumluluğu ......... 71 ee) Devletin Sorumlu icra Dairesi Görevlisine Rücu Etmesi ..................................................... 72 b) Ceza Sorumluluğu ................................................... 72 c) Disiplin Sorumluluğu ................................................ 72 il - iCRA DAiRELERi BAŞKANLIĞI ......................................... 73 111- iCRA MAHKEMESi ............................................................. 74 1) Kuruluşu ve Yapısı......................................................... 74 2) Görevleri ························:···....................................... 74 3) icra Mahkemesi Kararlarına Karşı Kanun Yolları ........... 76 a) icra Mahkemelerinin Hukuka ilişkin Kararlarına Karşı Kanun Yolları ................................................... 77 aa) icra Mahkemelerinin Hukuka ilişkin Olarak 20 Temmuz 2016'dan itibaren Verdikleri Kararlara Karşı Kanun Yolları ............................ 77 aaa) istinaf ...................................................... 77 bbb) Temyiz .................................................... 80 bb) icra Mahkemelerinin Hukuka ilişkin Olarak Verdikleri 19 Temmuz 2016 ve Daha Eski Tarihli Kararlarına Karşı Kanun Yolları .............. 81 b) icra Mahkemesinin icra Suç ve Cezaları Konusundaki Kararlarına Karşı Kanun Yolları ............. 84 10 içindekiler 8). YARDIMCI ORGANLAR ............................................................... 85 § 5. şiKAYET ................................................................................................. 87 A) ŞiKAYET KAVRAMI ...................................................................... 87 8) ŞIKAYETiN KONUSU ................................................................... 88 C) ŞIKAYET SEBEPLERi .................................................................. 88 1- iŞLEMiN KANUNA AYKIRI OLMASI.................................... 88 il - iŞLEMiN SOMUT OLAYA UYGUN OLMAMASI .................. 89 ili - BiR HAKKIN YERiNE GETiRiLMEMESi ............................. 89 iV - BiR HAKKIN SEBEPSiZ OLARAK SÜRÜNCEMEDE BIRAKILMASI ...................................................................... 89 D) ŞiKAYETiN TARAFLAR!................................................................ 90 E) ŞIKAYET SÜRESi .......................................................................... 92 F) ŞIKAYET USULÜ ........................................................................... 94 G) ŞiKAYETiN SONUÇLAR! ............................................................... 98 § 6. İCRA HARÇ VE GİDERLERİ ................................................................. 101 A) iCRA HARÇLAR! .......................................................................... 101 8) iCRA GiDERLERi ........................................................................ 103 C) iCRA HARÇ VE GiDERLERiNDEN SORUMLULUK ..................... 104 D) iCRADA VEKALET (AVUKATLIK) ÜCRETi .................................. 105 1- MÜVEKKiL iLE VEKiLi ARASINDAKI AVUKATLIK UCRETI .............................................................................. 105 11- iCRA GiDERi OLAN VEKALET ÜCRETi ............................ 106 1) icra Dairesindeki Hukuki Yardımdan Dolayı Vekalet Ücreti ............................................................................. 106 2) icra Mahkemesindeki Hukuki Yardımdan Dolayı Vekalet ücreti. ................................................................107 3) Vekalet ücretinin Aidiyeti ...............................................107 111- AVUKATLIK ASGARi ÜCRET TARiFESi ........................... 108 1) icra Dairesindeki Hukuki Yardımdan Dolayı Vekalet (Avukatlık) Ücreti .......................................................... 108 2) icra Mahkemesindeki Hukuki Yardımdan Dolayı Vekalet Ücreti ................................................................ 108 E) ADLIYARDIM ............................................................................... 109 § 7. İCRA İŞLERİNDE TEBLiGAT ........................................................... 11O A) TEBLIGATIN AMACI VE ÖNEMi .................................................. 110 8) TEBLiGATIN YAPILMASI USULÜ ................................................ 110 C) TEBLiGATIN NEREDE VE NASIL YAPILACAĞI .......................... 113 1 - GENEL OLARAK ................................................................ 113 11- TEBLiGATIN YAPILACAĞI KiŞi, ADRES VE TEBLiĞ TARIHl ................................................................................. 114 içindekiler 11 111- TÜZEL KiŞiLERE TEBLiGAT ............................................ 118 iV - TEBLiGATTA ÖZEL BAZI DURUMLAR ............................ 118 V- iLANEN TEBLiGAT ............................................................ 119 VI- USULSÜZ TEBLiGAT ......................................................... 120 D) TEBLiGAT SUÇLARI .................................................................... 122 § 8. SURELER ......................................................................................... 123 A) GENEL OLARAK .......................................................................... 123 B) SÜRELERiN ÇEŞiTLERi VE ÖZELLiKLERi ................................. 123 C) SÜRELERiN BAŞLAMASI VE HESAPLANMASI ......................... 125 § 9. TATİLLER VE ERTELEMELER (TALİKLER) .................................... 129 A) iCRA TAKIP iŞLEMLERi ............................................................... 129 1- GENEL OLARAK iCRA iŞLEMLERi ................................... 129 11- iCRA TAKIP iŞLEMLERiNiN TAŞIDIĞI ÖZELLIKLER ...... 130 B) TATiLLER VE ERTELEMELER (TALiKLER) ................................ 132 1- TATiL SAAT VE GÜNLERi ................................................. 132 il - ERTELEME HALLERi ........................................................ 133 ili - TATiLiN VE ERTELEMENiN SÜRELERE ETKiSi ............... 138 1) Tatilin Sürelere Etkisi .................................................... 138 2) Erteleme Hallerinin Sürelere Etkisi ............................... 138 § 10. İCRA TAKİBİNİN TARAFLARI ....................................................... 140 A} TARAF EHLIYETl ......................................................................... 141 B) TAKIP EHLiYETi VE TAKIP YETKiSi. .......................................... 143 C) SIFAT (HUSUMET) ...................................................................... 144 D) iCRA TAKiBiNDE TARAFLARIN TEMSiLi. .................................. 145 1- YASAL TEMSIL .................................................................. 145 il - iRADi TEMSiL (iCRADA VEKALET) ................................. 146 E) TAKIP ARKADAŞLIĞI .................................................................. 146 1- ALACAKLILAR ARASINDA TAKIP ARKADAŞLIĞI ........... 147 il - BORÇLULAR ARASINDA TAKIP ARKADAŞLIĞI ............. 147 F) TAKIP SIRASINDA TARAFLARIN DEĞiŞMESi. .......................... 148 ilAMSIZ iCRA § 11. İuMSIZ iCRADA GÖREV VE YETKİ ............................................ 152 A) GÖREV ........................................................................................ 152 B) YETKi .......................................................................................... 152 1 - GENEL BiLGi ..................................................................... 152 il - YETKi SÖZLEŞMESi ......................................................... 154 111 - YETKi iTiRAZI ................................................................... 155 111111111111 12 içindekiler iV - YETKiLi iCRA MAHKEMESi................................................ 158 V - iCRA MAHKEMESi DIŞINDAKI DiĞER MAHKEMELERiN YETKiSi .................................................. 158 BiRiNCi BÖLÜM GENEL HACİZ YOLU § 12. GENEL HACİZ YOLU İLE TAKİBİN KONUSU .................................. 161 A) PARAALACAKLARl ...................................................................... 161 B) TEMiNAT ALACAKLARl ................................................................ 164 § 13. HER BORÇLUYA KARŞI HACİZ YOLU İLE TAKİP YAPILABİLMESİ ............................................................................... 167 A) GENEL BiLGi ................................................................................. 167 B) iFLASA TABI OLAN KiŞiLERiN HACiZ YOLU iLE DE TAKIP EDiLEBiLMESi ................................................................................ 167 C) BAŞVURULAN TAKIP YOLUNUN DEĞiŞTiRiLMESi ................... 168 İCRA TAKİBİNİN BAŞLAMASI § 14. TAKİP TALEBİ .................................................................................. 170 A) TAKIP TALEBiNDE BULUNULMASI. ............................................ 170 B) TAKIP TALEBiNiN UNSURLAR! ................................................... 171 C) TAKIP TALEBiNDE BULUNMANIN SONUÇLAR!. ....................... 178 1- TAKIP HUKUKU BAKIMINDAN ........................................... 178 il - MADDi HUKUK BAKiMiNDAN ............................................. 180 ÖDEME EMRİ VE KESİNLEŞMESİ § 15. O - DEME EMR . l ................................................................................... 181 A) KAVRAM ......................................................................................... 181 B) ÖDEME EMRiNiN iÇERiĞi ............................................................. 182 C) ÖDEME EMRiNiN DÜZENLENMESi ............................................. 184 D) ÖDEME EMRiNiN TEBLiĞi. ........................................................... 185 E) TAKiBiN ÖDEME EMRi TEBLiĞiNDEN SONRAKi DURUMU ..... 185 F) KESiNLEŞEN ÖDEME EMRiNE KARŞI BAŞVURULABiLECEK YOLLAR ................................................... 186 § 16. ÖDEME EMRİNE İTİRAZ ...................................................................... 188 A) KAVRAM ......................................................................................... 188 B) iTiRAZ SEBEPLERi ....................................................................... 188 1- MADDi HUKUKTAN VEYA TAKIP HUKUKUNDAN KAYNAKLANAN iTiRAZ SEBEPLERi ................................. 189 içindekiler 13 il - iLERi SÜRÜLÜŞ ŞEKLi BAKIMINDAN iTiRAZ SEBEPLERiNiN ÇEŞiTLERi ............................................... 190 1) imzaya itiraz .................................................................. 191 2) Borca itiraz..................................................................... 192 111 - BORÇLUNUN ITIRAZIN KALDIRILMASINDA iTiRAZ SEBEPLERi iLE BAĞLI OLMASI ....................................... 193 C) ITIRAZIN GEÇERLiLiK ŞARTLAR! ...............................................195 D) ITIRAZIN YAPILMASI ....................................................................198 E) iTiRAZ SÜRESi ............................................................................ 200 F) ITIRAZIN ETKiSi ............................................................................. 201 G) GECiKMiŞ iTiRAZ ..........................................................................202 H) iTiRAZ iLE ŞiKAYET ARASINDAKI FARKLAR. ...........................206 ÖDEME EMRİNE İTİRAZIN HÜKÜMDEN DÜŞÜRÜLMESİ (ITIRAZIN GiDERiLMESi) § 17. İTİRAZIN İPTALİ DAVASI .................................................................. 210 A) GENEL BiLGi ................................................................................ 21O B) DAVANIN AÇILMASI .................................................................... 211 C) YARGILAMA USULÜ.................................................................... 215 D) DAVANIN SONUÇLAR! ................................................................ 216 1- DAVANIN REDDi ................................................................ 216 il - DAVANIN KABULÜ ............................................................ 217 1) Genel Bilgi. .................................................................... 217 2) icra Takibine Devam Edilmesi ...................................... 217 3) icra- lnkarTazminatı ..................................................... 218 a) Geçerli ilamsız icra Takibi Yapılmış Olmalıdır. ......... 218 b) Borçlu Süresi içinde Ödeme Emrine itiraz Etmiş Olmalıdır ................................................................. 219 c) Süresi içinde Açılmış Bir itirazın iptali Davası Bulunmalıdır ............................................................ 219 d) Talep Şartı ............................................................... 220 e) Borçlunun itirazının Haksızlığına Karar Verilmesi...... 220 f) Borçlunun icra-inkar Tazminatına MahkQm Edilebilmesi için Ödeme Emrine Kötüniyetle itiraz Etmiş Olması Kural Olarak Şart Değildir. .................. 224 g) icra-inkar Tazminatının Miktarı ................................. 224 111 - MADDi ANLAMDA KESiN HÜKÜM OLUŞTURMA ................225 14 içindekiler İTİRAZIN KALDIRILMASI § 18. İTiRAZIN KESİN OLARAK KALDIRILMASI ....................................... 229 A) GENEL BiLGi ............................................................................. 229 B) ALACAKLININ GÖSTERMESi GEREKEN BELGELER ............... 229 1- IMZASI iKRAR EDiLMiŞ PARA BORCUNA iLiŞKiN ADI SENET ............................................................................. 230 1) Adi Senet .................................................................... 230 2) Borç ikrarı ................................................................... 233 3) Borç ikrarının Kayıtsız ve Şartsız Olması Gerekir ........ 233 4) Borç ikrarı Belli Bir Miktar Para Borcu Hakkında Olmalıdır ..................................................................... 234 5) Alacaklının Birden Fazla Belgeye Dayanması (Belgeler Zinciri) .......................................................... 234 11- IMZASI NOTERLiKÇE ONAYLI SENET (ONAYLAMA BiÇiMiNDEKi NOTER SENEDi) ....................................... 236 111- RESMi DAiRELERiN VEYA YETKiLi MAKAMLARIN YETKiLERi DAHiLiNDE VE USULÜNE GÖRE VERDiKLERi BELGELER ................................................. 237 iV - KREDi KURUMLAR! iLE iLGiLi BELGELER ...................... 238 V - BORÇLUNUN RESMi DAiRELER VEYA MEMURLAR HUZURUNDA BORÇ IKRARINDA BULUNMASI .............. 240 C) BORÇLUNUN ITIRAZINI iSPAT ETMESi .................................... 240 1- NiTELiĞi BAKIMINDAN BELGEYE BAĞLANMASI MÜMKÜN OLMAYAN iTiRAZLAR ..................................... 241 1) icra Mahkemesinin incelemeye Yetkili Olduğu itirazlar ......................................................................... 241 2) Niteliği Bakımından Belgeye Bağlanması Mümkün Olmadığı için, icra Mahkemesinin incelemeye Yetkili Olmadığı itirazlar ......................................................... 241 11- BELGE iLE iSPATi MÜMKÜN OLAN iTiRAZLAR ............. 242 1) Alacaklının Göstermiş Olduğu Belgeden.Anlaşılan itirazlar ......................................................................... 242 2) Borçlunun ibraz Edeceği Belgeler ................................ 243 a) Adi Belge (Makbuz) ................................................ 243 b) imzası Noterlikçe Onaylı Belge (Makbuz) ................ 244 c) Resmi Dairelerin veya Yetkili Makamların Verdikleri Belge veya Makbuzlar ............................................ 244 3) Borçlunun itirazını ispat Etmesi .................................... 245 4) Borçlunun itirazını ispat Edememesi ............................ 245 5) Borçlunun Menfi Tespit Davası Açması ....................... 246 D) ITIRAZIN KALDIRILMASI USULÜ ............................................... 246 içindekiler 15 1- ITIRAZIN KALDIRILMASI TALEBi ...................................... 246 il - YARGILAMA USULÜ .......................................................... 247 E) iCRA MAHKEMESi KARARI ......................................................... 248 1- ITIRAZIN KALDIRILMASI TALEBiNiN REDDi KARARI .... 249 il - ITIRAZIN KESiN KALDIRILMASI KARARI ......................... 250 111 - ALACAKLININ ITIRAZIN KALDIRILMASI TALEBiNDEN VAZGEÇMESi ..................................................................... 251 § 19. İTİRAZIN GEÇİCİ OLARAK KALDIRILMASI VE BORÇTAN KURTULMA DAVASI ......................................................................... 252 A) ITIRAZIN GEÇiCi OLARAK KALDIRILMASI ................................. 252 1- GENEL BiLGi ...................................................................... 252 il - ADI SENETTEKi iMZANiN iNKAR EDiLMiŞ OLMASI ...... 253 III-I TIRAZIN KALDIRILMASI USULÜ ........................................ 254 iV - iCRA MAHKEMESi KARARI................................................ 257 1) itirazın Geçici Kaldırılması Talebinin Reddi Kararı ....... 257 2) itirazın Geçici Olarak Kaldırılması Talebinin Kabulü Kararı ............................................................................ 258 V - ITIRAZIN GEÇiCi KALDIRILMASININ HÜKÜMLERi ........... 258 B) BORÇTAN KURTULMA DAVASI .................................................. 259 1- GENEL BiLGi ...................................................................... 259 il - YETKi VE GÖREV ............................................................. 260 111- DAVA AÇMA SÜRESi ........................................................... 260 iV - YARGILAMA USULÜ ........................................................... 261 V- BORÇTAN KURTULMA DAVASININ SONUÇLAR! ........... 262 1) Davanın Hükümden Önceki Sonuçları .......................... 262 2) Davanın Hükümden Sonraki Sonuçları ......................... 262 a) Borçlunun Davayı Kazanması .................................. 262 b) Borçlunun Davayı Kaybetmesi ................................. 263 § 20. İCRA TAKİBİNİN İPTALİ VE ERTELENMESİ. ................................... 265 A) iCRA TAKiBiNiN iPTALi VE ERTELENMESl. ............................. 265 1- iTFA SEBEBiYLE iCRA TAKiBiNiN iPTALi ....................... 265 1) Şartları ........................................................................... 265 a) Borcun ve Ferilerinin itfa Edilmiş Olması .................. 265 b) Borcun itfa Edildiğinin Belge ile ispat Edilmesi .......... 266 2) icra Takibinin iptali Usulü .............................................. 266 il - iCRA TAKiBiNiN ERTELENMESi (TALiKi) ........................ 267 111- iCRA TAKiBiNiN iPTALi ve ERTELENMESiNiN HUKUMLERI ...................................................................... 268 1) icra Takibinin iptalinin Hükümleri .................................. 268 2) icra Takibinin Ertelenmesinin Hükümleri ...................... 268 • 16 içindekiler B) ZAMANAŞIMI NEDENiYLE iCRA TAKiBiNiN iPTALi .................... 268 § 21. MENFİ TESPiT DAVASi VE İSTİRDAT DAVASI. ............................... 270 A) GENEL BiLGi ................................................................................ 270 B) MENFi TESPiT DAVASI ................................................................ 271 1- KAVRAM ............................................................................. 271 il - MENFi TESPiT DAVASININ AÇILMA ZAMAN! ................. 272 1) icra Takibinden Önce Açılan Menfi Tespit Davası ......... 272 2) icra Takibinden Sonra Açılan Menfi Tespit Davası. ....... 273 111- YARGILAMA USULÜ ............................................................. 274 iV - MENFi TESPiT DAVASININ SONUÇLAR! ............................ 275 1) Davanın Alacaklı Lehine Sonuçlanması ......................... 275 2) Menfi Tespit Davasının Borçlu Lehine Sonuçlanması . 276 V - MENFi TESPiT DAVASININ iSTiRDAT DAVASINA DÖNÜŞMESi .......................................................................277 C) iSTiRDAT DAVASI .........................................................................277 1- KAVRAM ..............................................................................277 11- iSTiRDAT DAVASININ ŞARTLAR! ....................................... 278 1) Paranın icra Takibinin Kesinleşmesi Üzerine Cebri icra Tehdidiyle Ödenmesi ................................................ 278 2) Borçlunun Borçlu Olmadığı Bir Parayı Ödemek Zorunda Kalması ............................................................. 279 3) istirdat Davası Açma Süresi ............................................ 280 il! - iSTiRDAT DAVASINDA YARGILAMA USULÜ ...................... 280 § 22. MAL BEYANI ....................................................................................... 282 A) GENEL BiLGi .................................................................................. 282 B) MAL BEYANININ iÇERiĞi. .............................................................. 283 C) MAL BEYANINDA BULUNMA SÜRESi. ......................................... 283 D) SÜRESi iÇiNDE MAL BEYANINDA BULUNMAMANIN YAPTIRIMI: TAZYiK HAPSi ............................................................ 284 E) GERÇEĞE AYKIRI BEYANDA BULUNMANIN CEZASI ................ 285 F) BORÇLUNUN, MAL BEYANINDAN SONRA KAZANDIĞI MALLAR! VE GELiRiNDE MEYDANA GELEN ARTIŞLARI BiLDiRMEK YÜKÜMLÜLÜĞÜ ....................................................... 285 § 23. HACiZ ................................................................................................. 287 A) GENEL BiLGi ..................···......·.............··..····.....·· ...................... 287 B) HACiZ TALEBi ................................................................................ 288 C) HACiZ iÇiN YETKiLi iCRA DAiRESi .............................................. 290 O) HACZiN YAPILMASI ....................................................................... 291 E) KONUTTA HACiZ.............·............···....·......·· .................................. 294 F) HACiZ TUTANAĞI................................· ......................................... 295 içindekiler 17 G) HACZiN ETKiSi ........................................................................... 297 1- HACZiN ALACAKLI BAKiMiNDAN ETKiSi ........................ 298 il - HACZiN BORÇLU BAKiMiNDAN ETKiSi ..........................298 1) Taşınır Malların Haczedilmesinin Etkisi ........................298 2) Taşınmaz Malların Haczedilmesinin Etkisi .................. 300 111 - HACZiN ÜÇÜNCÜ KiŞiLER BAKIMINDAN ETKiSi ............. 300 H) HACiZDE TERTiP ....................................................................... 301 1) HACZiN KONUSU ....................................................................... 304 1- TAŞINIR MALLARIN HACZi ............................................. 304 il - TAŞINMAZ MALLARIN HACZi .......................................... 307 I11- iNTIFA HAKKI, PAY HACZi ve ALACAKLININ HACiZ TALEP EDEBiLECEĞi DiĞER HAKLAR .......................... 311 1) intifa Hakkının Haczi .................................................... 311 2) Pay (Hisse) Haczi ........................................................ 311 a) Şirket Payı Haczi .................................................... 312 b) Elbirliği Mülkiyeti Payı Haczi .................................... 313 c) Paylı Mülkiyet Payı Haczi. ....................................... 314 3) Borçluya Ait Ayni Hakların Tescilini isteme Yetkisinin Alacaklıya Verilmesi .................................... 315 4) Borçlunun Zilyedi Olduğu Bir Taşınmazın Tescilini Dava Etme Yetkisinin Alacaklıya Verilmesi ................. 316 5) Alacaklının Dava Takip Yetkisi Alarak Borçlu Adına Dava Açması ............................................................... 317 iV - BORÇLUNUN ÜÇÜNCÜ KiŞiLERDEKi ALACAK ve MALLARININ HACZi (HACiZ iHBARNAMELERi) ............. 317 1) Borçlunun Üçüncü Kişilerdeki Alacaklarının Haczi ....... 318 a) Borçlunun Üçüncü Kişilerdeki Alacaklarının Haczi .... 318 aa) Üçüncü Kişinin Birinci Haciz ihbarnamesine itiraz Etmemesi ............................................... 319 bb) Üçüncü Kişinin Birinci veya ikinci Haciz ihbarnamesine itiraz Etmesi ........................... 322 cc) Üçüncü Kişinin Borçlu Olduğunu Bildirmesi. ... 323 b) Borçlunun Üçüncü Kişilerdeki Taşınır Mallarının Haczi .................................................................... 323 2) Haciz ihbarnamesi Dışında Yapılan Alacak Haczi ....... 324 3) Müstakbel Alacakların Haczi ....................................... 326 4) Borçlunun Maaş veya Ücretinin Haczi ......................... 329 § 24. HACZEDİLEMEYEN (HACZi CAİZ OLMAYAN) MALLAR VE HAKLAR .............................................................................................. 331 A) TAMAM! HACZEDiLEMEYEN MALLAR VE HAKLAR .................332 • 18 içindekiler 1- MADDi HUKUKUN BAŞKASINA DEVRiNi YASAKLADIĞI MAL VE HAKLAR ...................................... 332 il - iCRA VE iFLAS KANUNUNDA TAMAMI HACZEDiLEMEZ OLARAK BELiRLENEN MAL VE HAKLAR ........................................................................... 332 111- BORCUN MALIN SATIŞ BEDELiNDEN DOĞMUŞ OLMASI ............................................................................ 341 iV - HACZEDiLEMEYEN MALLARIN HACZEDILEBILME HALLERi ........................................................................... 341 V - ÖZEL KANUNLARA GÖRE HACZEDiLEMEYEN MAL VE HAKLAR ...................................................................... 342 8) KISMEN HACZEDiLEMEYEN ŞEYLER ...................................... 343 C) HACZEDILMEZLIKTEN FERAGAT ............................................. 345 D) HACZEDILMEZLIĞIN BELiRLENMESi ....................................... 346 § 25. HACZE İŞTİRAK ............................................................................... 348 A) HACZE TAKiPLi iŞTiRAK ............................................................ 349 1- HACZE TAKiPLi iŞTiRAKiN KOŞULLAR! ......................... 349 il - HACZE TAKiPLi iŞTiRAK USULÜ .................................... 352 8) HACZE TAKiPSiZ iŞTiRAK ......................................................... 352 1- GENEL BiLGi ..................................................................... 352 11- TAKIP YAPMAYA GEREK OLMAMASI ............................. 353 111- HACZE TAKiPSiZ iŞTiRAK EDEBiLECEK OLANLAR ........ 353 iV - TAKiPSiZ iŞTiRAK USULÜ ................................................ 355 § 26. HACiZDE iSTiHKAK DAVALARI ...................................................... 356 A) iSTiHKAK DAVASININ KONUSU ................................................ 356 8) HACiZLi MALIN BORÇLUNUN ELiNDE OLMASI HALiNDE iSTiHKAK DAVASI ....................................................................... 358 1- iSTiHKAK IDDIASI ............................................................. 358 11 - iSTiHKAK IDDIASINA iTiRAZ EDiLMESi .......................... 359 ili - iSTiHKAK DAVASI ............................................................... 360 1) Davanın Açılması .......................................................... 360 2) Yargılama Usulü ........................................................... 362 3) istihkak Davasında Verilecek Karar .............................. 366 iV - ÇALINMIŞ VEYA KAYBOLMUŞ ŞEYLER ........................... 367 C) HACiZLi MALIN ÜÇÜNCÜ KiŞiNiN ZiLYETLl�INDE OLMASI HALiNDE iSTiHKAK DAVASI ..................................................... 368 D) BORÇLU iLE ÜÇÜNCÜ KiŞiNiN MALI BiRLiKTE ELDE BULUNDURMALARI ..................................................................... 369 içindekiler 19 § 27. MÜLKİYETİN SAKLI TUTULMASI SÖZLEŞMESİ İLE SATILAN MALLARIN HACZİ ............................................................................ 371 A) MÜLKiYETiN SAKLI TUTULMASI KAYOi iLE DEVREDiLEN MALIN ALICININ ALACAKLILARI TARAFINDAN HACZi ............. 371 B) MÜLKiYETiN SAKLI TUTULMASI KAYDI iLE DEVREDiLEN MALIN SATICININ ALACAKLILARI TARAFINDAN HACZi ......... 372 C) MÜLKiYETiN SAKLI TUTULMASI KAYDI iLE DEVREDiLEN MALIN BiZZAT SATICI TARAFINDAN HACZi ............................... 373 § 28. BORCUN TAKSİTLE ÖDENMESİ .....................................................374 A) ALACAKLI iLE BORÇLUNUN ANLAŞMASI HALiNDE TAKSiTLE ÖDEME ........................................................................ 374 1- TAKSiTLE ÖDEME SÖZLEŞMESiNiN YAPILIŞ BiÇiMi .... 374 11- TAKSiTLE ÖDEME SÖZLEŞMESiNiN iÇERiĞi ................ 375 111- TAKSiTLE ÖDEME SÖZLEŞMESiNiN HÜKÜMLERi .......... 376 B) ALACAKLININ RIZASI OLMAKSIZIN TAKSiTLE ÖDEME ........... 376 1 - TAKSiTLE ÖDEME KOŞULLAR! ......................................... 377 il - TAKSiTLE ÖDEME TAAHHÜDÜNÜN HÜKÜMLERi ......... 377 PARAYA ÇEVİRME (SATIŞ) § 29. SATIŞ TALEBİ ...................................................................................380 A) SATIŞ iSTEME SÜRESi. ................................................................380 8) SATIŞ TALEBiNE HAKKI OLANLAR VE TALEBiN YAPILMASI. 382 § 30. PARAYA ÇEViRME (SATIŞ) YÖNTEMLERİ ................................... 384 A) GENEL OLARAK ........................................................................... 384 8) BORÇLUYA SATIŞ YETKiSi VERiLMESi. ................................... 384 C) PAZARLIK YOLU iLE SATIŞ YÖNTEMi. ...................................... 386 D) ELEKTRONiK ORTAMDAAÇIKARTIRMA SURETiYLE SATIŞ YÖNTEMi: E-SATIŞ ....................................................................... 387 1- TAŞINIR MALLARIN SATILMASI .............................................. 389 1) Satışın Yapılması Süresi ................................................. 389 2) Açık Artırmaya Hazırlık ................................................. 389 3) Açık Artırmanın Yapılması/ Birinci Artırma ................... 392 4) ikinci Artırma ................................................................... 394 5) ihale (Satış) Bedelinin Ödenmesi ve Malın Teslimi ....... 394 il- TAŞINMAZ MALLARIN SATILMASI ........................................ 396 1) Satışın Yapılması Süresi ................................................ 396 2) Açık Artırmaya Hazırlık .................................................. 396 a) Açık Artırmanın ilanı.................................................. 397 b) Artırma Şartnamesi ................................................... 398 20 içindekiler c) Mükellefiyetler Listesi .............................................. 399 3) Açık Artırmanın Yapılması ve ihale .............................. 402 4) Satış Bedelinin Ödenmesi ve Malın Teslimi.................. 403 E) PARAYA ÇEViRMENiN DiĞER YÖNTEMLERi. .......................... 405 1- HACZEDiLEN ALACAKLARIN PARAYA ÇEVRiLMESi ........... 405 1) Genel Bilgi .................................................................... 405 2) Haczedilen Alacağın Ödeme Yerine Geçmek üzere Devri ............................................................................. 406 3) Haczedilen Alacağın Tahsil için Devri ........................... 406 il- iNTiFA HAKKI VE PAY SATIŞI. .............................................. 407 III- PAYLARIN PARAYA ÇEVRiLMESi ......................................... 409 1) Borçlunun Haczedilen Şirket Payının Paraya Çevrilmesi .................................................................... 409 2) Elbirliği Mülkiyeti Payının Paraya Çevrilmesi. .............. 41o a) Miras Payının Paraya Çevrilmesi ............................. 41o b) Adi Şirket Payının Paraya Çevrilmesi ....................... 411 3) Paylı Mülkiyet Payının Paraya Çevrilmesi ..................... 412 § 31. İHALENİN FESHİ A) GENEL BiLGi ···································································· 413 B) iHALENiN FESHi SEBEPLERi ..................................................... 414 1- SATIŞA HAZIRLIK iŞLEMLERi ÖNCESiNDE VE HAZIRLIK iŞLEMLERiNDE USULSÜZLÜK ....................... 414 il - iHALENiN YAPILMASINDA USULSÜZLÜK ....................... 414 ili - KANUNA VEYA AHLAKA AYKIRI BiR ŞEKiLDE iHALEYE FESAT KARIŞTIRILMIŞ OLMASI ...................... 415 iV - ALICININ MALIN ESASLI NiTELiKLERiNDE YANILTILMIŞ OLMASl ....................................................... 415 C) iHALENiN FESHi USULÜ ............................................................. 416 D) iHALENiN FESHiNiN SONUÇLAR! .............................................. 421 E) GEMiLERiN SATILMASI ............................................................... 421 PARALARIN ÖDENMESi AŞAMASI § 32. PARALARIN ÖDENMESi ................................................................. 422 A) ÖDEMENiN YAPILMASI ................................................................ 422 8) SIRA CETVELi ............................................................................... 424 1- SIRA CETVELiNE KARŞI ŞiKAYET YOLU ........................ 425 11- SIRA CETVELiNE iTiRAZ DAVASl. ....................................... 426 § 33. BORÇ ÖDEMEDEN ACiZ BELGESi ................................................ 428 içindekiler 21 A) ACiZ BELGESiNiN ÇEŞiTLERi .................................................... 429 1 - KESiN ACiZ BELGESi......................................................... 429 il - GEÇiCi ACiZ BELGESi ...................................................... 429 B) ACiZ BELGESiNiN HÜKÜMLERi ................................................. 430 1- ACiZ BELGESiNiN TAKIP HUKUKU BAKIMINDAN HUKUMLERI ..................................................... ············ 430 il - ACiZ BELGESiNiN MADDi HUKUK BAKIMINDAN HUKUMLERI ....................................................................... 431 ili - ACiZ BELGESiNiN CEZA HUKUKU BAKIMINDAN HUKUMLERI ........................................................................ 432 § 34. BORÇ SENEDİNİN GERİ VERİLMESİ ............................................. 433 İKİNCİ BÖLÜM § 35. KAMBİYO SENETLERİNE ÖZGÜ HACİZ YOLU İLE TAKİP .......... 434 A) TAKIP TALEBi ............................................................................... 435 B) ÖDEME EMRi ............................................................................... 439 C) ÖDEME EMRiNE iTiRAZ VE iNCELENMESi .............................. 441 1- iMZAYA iTiRAZ VE iNCELENMESi .................................. 441 il - BORCA iTiRAZ ve iNCELEMESi. ..................................... 442 111- GENEL HACiZ YOLUNA iLiŞKiN HÜKÜMLERiN UYGULANMASI .................................................................. 445 D) ÖDEME EMRiNE KARŞI ŞIKAYET ............................................. 446 E) BiRDEN FAZLA BORÇLU BULUNMASI ...................................... 446 ÜÇÜNCÜ BÖLÜM § 36. ABONELİK SÖZLEŞMESİNDEN KAYNAKLANAN PARA ALACAKLAR! HAKKINDA HACİZ YOLUYLA ilAMSIZ TAKİP ..... 448 A) TAKIP TALEBi ............................................................................... 449 B) ÖDEME EMRi ................................................................................ 450 C) AÇIK DÜZENLEME BULUNMAYAN HALLERDE IIK HÜKÜMLERiNiN UYGULANMASI .............................................. 452 DÖRDÜNCÜ BÖLÜM KİRALAR HAKKINDA ÖZEL HÜKÜMLER § 37. KİRALANAN TAŞINMAZLARIN İLAMSIZ iCRA YOLU İLE TAHLİYESi ....................................................................................... 453 A) KIRA BEDELiNiN ÖDENMEMESiNE DAYANAN ILAMSIZ TAHLIYE ........................................................................................ 453 1- TAKIP TALEBl ..................................................................... 454 o 22 içindekiler il - ÖDEME EMRi .................................................................. 455 111-ÖDEME EMRiNE ITIRAZ ..................................................... 456 1) Ödeme Emrine itiraz Edilmezse ................................... 456 2) Ödeme Emrine itiraz Edilirse ........................................ 457 a) Kira Sözleşmesine itiraz ........................................... 458 b) Kira Sözleşmesi Dışındaki itirazlar ............................ 459 c) itirazın Kaldırılması ve Tahliye Kararı ........................ 460 8) KIRA SÜRESiNiN BiTMESiNE DAYANAN ILAMSIZ TAHLiYE ..... 461 1- KONUT VE ÇATILI IŞYERI OLMAYAN TAŞINMAZLARIN TAHLiYESi ............................................ 461 1) Tahliye (Takip) Talebi ................................................... 461 2) Tahliye Emri ................................................................. 461 3) Tahliye Emrine itiraz ..................................................... 462 a) Tahliye Emrine itiraz Edilmemesi ............................. 462 b) Tahliye Emrine itiraz Edilmesi .................................. 462 il - KONUT VE ÇATILI IŞYERI KIRALARINDA TAŞINMAZLARIN TAHLiYESi ............................................ 464 C) KiRALANAN TAŞINMAZDA ÜÇÜNCÜ KiŞiNiN BULUNMASI. ..... 466 § 38. KİRALAYANIN HAPİS HAKKININ KORUNMASI ............................ 468 A) HAPiS HAKKI iÇiN DEFTER TUTULMASI ................................... 468 8) KAÇIRILAN HAPiS HAKKINA KONU EŞYANIN GERi ALINMASl ..................................................................................... 470 İlAMLI İCRA BiRiNCi BÖLÜM ORTAK HÜKÜMLER § 39. İLAM VE ilAM NiTELİĞiNDEKİ BELGELER .................................. 472 § 40. ilAMLI İCRADA YETKi ................................................................... 476 § 41. ILAMLI İCRA TAKİBİNİN BAŞLAMASI ........................................... 477 A) GENEL BiLGi................................................................................. 477 B) ILAMLl iCRA YOLUNA BAŞVURABiLMEK iÇiN HÜKMÜN KESiNLEŞMiŞ OLMASI KURAL OLARAK ŞART DE�ILDIR ....... 479 § 42. iCRANiN GERİ BIRAKILMASI ......................................................... 483 A) GENEL BiLGi ................................................................................ 483 8) iCRA EMRiNiN TEBLl�INDEN ÖNCE BORCUN iTFA EDiLMiŞ VEYA ERTELENMiŞ VEYA ZAMANAŞIMINA U�RAMIŞ OLMASI ........................................................................ 484 içindekiler 23 C) iCRA EMRiNiN TEBLiĞiNDEN SONRA, BORCUN iTFA EDiLMiŞ VEYA ERTELENMiŞ VEYA ZAMANAŞIMINA UĞRAMIŞ OLMASI ..................................................................... 486 . D) ICRAN . IN GE . Ri BIRAKILMASI TALEBiNiN SONUÇLAR! ............ 487 § 43. iCRANiN iADESi .............................................................................. 488 İKİNCİ BÖLÜM § 44. �ARA VE TEMİNAT VERİLMESi HAKKINDAKİ İlAMLARIN ICRASI .............................................................................................. 490 A) PARA ALACAKLAR! HAKKINDAKI ILAMLARIN ICRASI ............. 490 8) TEMiNAT VERiLMESi HAKKINDAKI ILAMLARIN ICRASI .......... 492 ÜÇÜNCÜ BÖLÜM KONUSU PARADAN BAŞKA BİR ŞEY OLAN ILAMLARIN İCRASI § 45. TAŞINIR TESLiMi ............................................................................. 493 § 46. TAŞINMAZ TAHLİYESİ VE TESLİMİ ................................................ 495 A) TAŞINMAZDA BORÇLUNUN BULUNMASI. ...............................495 8) TAŞINMAZDA ÜÇÜNCÜ BiR KiŞiNiN BULUNMASI ...................496 1- ÜÇÜNCÜ KiŞiNiN TAŞINMAZ ÜZERiNDE AYNİ BiR HAK IDDIASINDA BULUNMASI ....................................... 497 1) Üçüncü Kişi Taşınmazı Davadan Önce iktisap Etmiş Olabilir ......................................................................... 497 2) Üçüncü Kişi Taşınmazı Dava Devam Ederken iktisap Etmiş Olabilir .................................................... 497 3) Üçüncü Kişi Tapuda Ayni Hak iktisap Etmemiş Olmakla Birlikte Dava Anında Zilyet Olabilir ................ 498 4) Üçüncü Kişi Zilyetliği Dava Tarihinden Sonra Kazanmış Olabilir ........................................................ 498 5) Üçüncü Kişi Zilyetliği Hükümden Sonra Kazanmış Olabilir ......................................................................... 498 il - ÜÇÜNCÜ KiŞiNiN TAŞINMAZ ÜZERiNDE KiŞiSEL BiR HAK IDDIASINDA BULUNMASI ........................................ 499 111 - TAHLiYE ILAMININ KIRA SÖZLEŞMESiNE DAYANMASI 499 § 47. BiR iŞİN YAPILMASINA VEYA YAPILMAMASINA, iRTiFAK HAKKINA İLİŞKiN ILAMLARIN ICRASI ...........................................500 A) BiR iŞiN YAPILMASINA iLiŞKiN ILAMLARIN ICRASI. ................500 8) BiR iŞiN YAPILMAMASINA iLiŞKiN ILAMLARIN ICRASI ........... 501 C) BiR iŞiN YAPILMASINA VEYA YAPILMAMASINA iLiŞKiN iL.AMiN TEKRAR ICRASI ............................................................ 502 s 24 içindekiler D) iRTiFAK HAKKINA iLiŞKiN ILAMLARIN ICRASI ......................... 502 § 48. ÇOCUK TESLİMİNE VE ÇOCUKLA KİŞİSEL İLİŞKİ KURULMASINA İLİŞKİN İlAMLARIN YERİNE GETİRİLMESİ........ 503 A) GÖREVLi VE YETKiLi BiRiM ...................................................... 504 8) ÇOCUK TESLiMiNE iLiŞKiN ILAMLARIN (VEYA TEDBiR KARARLARININ) YERiNE GETiRiLMESi. .................................. 505 1- TALEP ve TESLiM EMRi ................................................... 505 il- ÇOCUĞUN TESLiMi ......................................................... 506 ili- ÇOCUĞUN TESLiMiNE iLiŞKiN ILAMLARIN (VEYA TEDBiR KARARLARININ) YERiNE GETiRiLMESiNE MUHALEFET .................................................................... 507 C) ÇOCUKLA KiŞiSEL iLiŞKi KURULMASINA iLiŞKiN ILAMLARIN (VEYA TEDBiR KARARLARININ) YERiNE GETiRiLMESi .............................................................................. 508 1- TALEP ve TESLiM EMRi ......................................................... 508 il- ÇOCUĞUN TESLiMi ................................................................ 51O ili - ÇOCUKLA KiŞiSEL iLiŞKi KURULMASINA iLiŞKiN ILAMLARIN 0/EYA TEDBiR KARARLARININ) YERiNE GETiRiLMESiNE MUHALEFET .......................................... 511 D) ŞiKAYET ...................................................................................... 512 REHNİN PARAYA ÇEVRİLMESİ YOLU İLE TAKİP § 49. REHNİN PARAYA ÇEVRİLMESİ HAKKINDA GENEL KURALLAR ........................................................................................ 513 A) GIRIŞ513 B) ÖNCE REHNIN PARAYA ÇEVRiLMESi YOLUNA BAŞVURMA ZORUNLULUĞU ........................................................................... 514 C) REHNIN PARAYA ÇEVRiLMESi YOLLAR! .................................. 517 D) REHNIN PARAYA ÇEVRiLMESi YOLU iLE ll.AMSIZ TAKIP ..... 517 1- TAŞINIR REHNININ PARAYA ÇEVRiLMESi YOLU iLE ILAMSIZ TAKIP················· ............................................... 518 1) Takip Talebi ................................................................... 518 2) Ödeme Emri ................................................................... 518 3) Ödeme Emrine itiraz ...................................................... 518 11- iPOTEĞiN PARAYA ÇEVRiLMESi YOLU iLE ILAMSIZ TAKIP .................................................................................. 519 1) Takip Talebi .................................................................... 520 2) Ödeme Emri ................................................................... 521 3) Ödeme Emrine itiraz ...................................................... 521 4) ödeme Emrine itirazın incelenmesi .............................. 522 E) REHNIN PARAYA ÇEVRiLMESi YOLU iLE ILAMLI TAKIP ......... 523 içindekiler 25 1- TAŞINIR REHNININ PARAYA ÇEVRiLMESi YOLU iLE ILAMLI TAKIP ................................................................... 523 il - iPOTEĞiN PARAYA ÇEVRiLMESi YOLU iLE ILAMLI TAKIP ............................................................................... 523 F) REHNIN PARAYA ÇEVRiLMESi YOLUYLA TAKiPTE ORTAK HÜKÜMLER ................................................................................ 526 1- PARAYA ÇEViRME .......................................................... 526 1) Satış isteme Süresi .................................................... 526 2) Paraya Çevirme Usulü ................................................ 526 il - PARALARIN PAYLAŞTIRILMASI ..................................... 527 111 - REHiN AÇIĞI BELGESi....................................................... 528 1) Geçici Rehin Açığı Belgesi .......................................... 528 2) Kesin Rehin Açığı Belgesi ........................................... 528 G) iPOTEK ALACAKLISININ GAiP OLMASI VEYA BORCU ALMAKTAN KAÇINMASI ............................................................ 530 § 50. İHTİYATİ HACİZ ............................................................................... 532 A) GENEL BiLGi .............................................................................. 532 B) iHTiYATi HACiZ KARAR! ........................................................... 534 C) iHTiYATi HACiZ KARARININ YERiNE GETiRiLMESi (ICRASI) ..................................................................................... 536 D) iHTiYATi HACiZ KARARINA KARŞI iTiRAZ VE iSTiNAF .......... 537 E) iHTiYATi HACZiN ETKiSi ........................................................... 539 F) iHTiYATi HACZi TAMAMLAYAN iŞLEMLER. ............................. 540 1- DAVA VEYA TAKiPTEN ÖNCE KONULMUŞ OLAN iHTiYATi HACZiN TAMAMLANMASI ................................ 541 1) Alacaklının Yedi Gün içinde Takip Talebinde Bulunması ................................................................... 541 a) Alacaklının Yedi Gün içinde icra Takibi Yapması ..... 541 b) Alacaklının Yedi Gün içinde iflas Takibi Yapması ..... 543 2) Alacaklının Yedi Gün içinde Alacak Davası Açması.... 543 il - DAVA VEYA TAKiPTEN SONRA KONULMUŞ OLAN iHTiYATi HACZiN TAMAMLANMASI ............................... 544 1) Takip Talebinden Sonra ihtiyati Haciz Konulması ....... 544 2) Dava Açıldıktan Sonra ihtiyati Haciz Konulması ......... 544 111- ILAMLI iCRADA iHTiYATi HACZiN TAMAMLANMAS I ...... 545 G) iHTiYATi HACiZDEN DOLAYI TAZMiNAT DAVAS! ................... 546 İFLAS HUKUKU § 51. İFLAS HUKUKUNA GiRiŞ .............................................................. 548 A) IFLASIN HUKUKi NiTELiĞi VE ÖZELLiKLERi ........................... 548 - içindekiler 26 B) iFLAS ORGANLAR! .................................................................. 550 1- IFLASIN RESMi ORGANLAR! .......................................... 550 1) icra Dairesi ................................................................. 550 2) iflas Dairesi ................................................................ 551 3) icra Mahkemesi .......................................................... 552 4) Asliye Ticaret Mahkemesi ............................................ 552 5) istinaf (Bölge Adliye) Mahkemesinin ve Yargıtayın iflasla ilgili Hukuk Daireleri. ......................................... 553 il - iFLASiN ÖZEL ORGANLAR! ........................................... 553 C) iFLAS SEBEBi ........................................................................... 554 D) HER ALACAKTAN DOLAYI iFLAS iSTENEBiLMESi.................... 555 § 52. İFLASA TAsi OLAN KİŞİLER ............................................................ 557 A) TACiRLER VE TTK GEREĞiNCE TACiR SAYILAN KiŞiLER ....... 557 8) TACiR OLMAMALARINA RAĞMEN TACiRLERE iLiŞKiN HÜKÜMLERE TABI OLAN KiŞiLER .......................................... 558 C) TACiR OLMADIKLARI HALDE iFLASA TABI OLAN KiŞiLER ..... 559 1 - ŞAHIS ŞiRKETLERiNiN ORTAKLAR! ............................... 559 il - MiRAS ORTAKLIĞI ........................................................... 560 111 - TiCARETi TERK EDEN KiŞiLER .......................................... 561 iV - BANKA YÖNETiCiLERi VE DENETÇiLERi ......................... 562 V- SERMAYE PIYASASI KURUMU ORTAKLAR! VE YÖNETiCiLERi .................................................................. 562 D) iFLASA TABI OLMANIN iFLAS DAVASININ ÖZEL DAVA ŞARTI OLMASI ........................................................................... 563 E) iFLASA TABI KiŞiYE KARŞI BAŞVURULAN TAKIP YOLUNUN DEĞiŞTiRiLEBiLMESi ............................................... 563 § 53. i • FLA A STA YETK • i ................................................................................ 564 A) YETKiLi iCRA DAiRESi ............................................................... 564 B) YETKiLi ASLiYE TiCARET MAHKEMESi .................................... 565 C) YETKiLi iFLAS DAiRESi .............................................................. 566 . ... iFLAS YOLLARI § M. GENEL iFLAS YOLU ...........................................................................570 A) GENEL OLARAK .......................................................................... 570 B) iFLAS TAKIP TALEBi .................................................................... 570 C) iFLAS ÖDEME EMRi. ................................................................... 571 D) iFLAS DAVAS! .............................................................................. 572 1- DAVANIN AÇILMASI .............................................................. 572 il - YARGILAMA USULÜ .......................................................... 573 içindekiler 27 1) Ödeme Emrı•ne itı·raz Edı·tmemı•şse ............................ 574 2) Ödeme Emrı•ne itı·raz Edı·tmı•şse ................................. 575 I11- iFLAS DAVASINDA MUHAFAZA TEDBIRLERl .................. 577 iV - iFLAS KARARI .................................................................... 579 V- iFLAS HARÇ VE GiDERLERi .............................................. 580 § 55. ÖZEL İFLAS YOLLARI ..................................................................... 583 A) KAMBiYO SENETLERINE öZGU.. 1FLA A S YOLU .......................... 583 1- iFLAS TAKIP TALEBl ....................................................... 583 il - ÖDEME EMRi ................................................................... 584 11I- iFLAS DAVAS!. ................................................................... 585 1) Ödeme Emrine itiraz Edilmemesi ve Şikayet Yoluna Başvurulmaması Halinde iflas Davası ........................ 586 2) Ödeme Emrine itiraz Edilmesi veya Şikayet Yoluna Başvurulması Halinde iflas Davası .............................. 587 B) DOĞRUDAN DOĞRUYA iFLAS YOLU ...................................... 588 1- ALACAKLININ TALEBi iLE DOĞRUDAN DOĞRUYA iFLAS ................................................................................ 588 il - BORÇLUNUN TALEBi iLE DOĞRUDAN DOĞRUYA iFLAS ................................................................................ 592 C) SERMAYE ŞiRKETLERiNiN VE KOOPERATiFLERiN DOĞRUDAN DOĞRUYA IFLASI ................................................ 593 D) TEREKENiN iFLAS HÜKÜMLERiNE GÖRE TASFiYESi ............ 595 İFlASIN HUKUKİ SONUÇLARI § 56. İFlASIN MÜFLİS BAKIMINDAN DOĞURDUĞU HUKUKİ SONUÇLAR ..................................................................................... 599 A) IFLASIN BORÇLUNUN (MÜFLiSiN) MAL, ALACAK VE HAKLAR! HAKKINDA DOĞURDUC3U HUKUKi SONUÇLAR ...... 599 1- iFLAS MASASI ................................................................. 599 il - iFLAS MASASINA GiRECEK MAL, ALACAK VE HAKLAR ........................................................................... 600 111- iFLAS MASASINDAN ÇIKARILABILECEK OLAN MAL, HAK VE ALACAKLAR ......................................................602 B) IFLASIN MÜFLiSiN TASARRUF YETKiSi ÜZERiNDEKi SONUÇLAR! .............................................................................. 604 1 - MÜFLiSiN iFLAS MASASINA GiREN MAL, HAK VE ALACAKLAR ÜZERiNDEKi TASARRUF YETKiSiNiN KISITLANMASI ................................................................ 604 il- MÜFLiS ALEYHiNDEKi BAZI TAKiPLERiN DURMASI VE DÜŞMESi ................................................................... 606 .. . . '- ,,-• I 28 içindekiler 111 - BAZI HUKUK DAVALARININ iKiNCi ALACAKLILAR TOPLANTISINDAN 10 GÜN SONRASINA KADAR DURMASI .......................................................................... 608 § 57. İFUSIN ALACAKLILAR BAKIMINDAN DOĞURDUĞU HUKUKİ SONUÇLAR ...................................................................................... 611 A) MÜFLiSiN BORÇLARININ MUACCEL HALE GELMESi .............. 611 B) FAiZLERiN iŞLEMEYE DEVAM ETMESi .................................... 612 C) GECiKTiRiCi KOŞULA (ŞARTA) VEYA BELiRSiZ SÜREYE BAĞLIALACAKLARIN DURUMU ................................................. 613 D) KONUSU PARA OLMAYAN ALACAKLARIN PARA ALACAĞINA ÇEVRiLMESi ........................................................... 614 E) iFLASTATAKAS······························································· 615 F) MÜFLiSiN KEFiL OLDUĞU BORÇLAR........................................ 616 G) MÜŞTEREK BORÇLULARIN AYNI ZAMANDA IFLASI ............... 617 H) MÜFLiSLE BiRLiKTE BORÇLU OLANLARDAN BiRiNiN BORCU KISMEN ÖDEMiŞ OLMASI ............................................ 617 1) KOLLEKTIF ŞiRKET VE ORTAKLARINiN iFLASI ....................... 618 J) KOMANDiT ŞiRKET VE KOMANDiTE ORTAKLARIN iFLASI .... 619 K) ADI VE REHiNLi ALACAKLARIN SIRASI ..................................... 619 1- REHiNLi ALACAKLAR ....................................................... 619 il- ADI ALACAKLAR ............................................................... 620 L) ADI ALACAKLAR iN ÖDENME SIRASI ......................................... 620 I - IMTIYAZLi ADI ALACAKLAR.............................................. 620 11- iMTiYAZSIZ ADI ALACAKLAR ........................................... 621 İFLAS MASASININ OLUŞMASI, YÖNETİMİ VE TASFİYESİ § 58. İFLAS MASASININ OLUŞMASI ......................................................... 623 A) DEFTER TUTULMASI ................................................................... 623 B) iFLAS MASASINDAKI MALLARIN MUHAFAZASI........................ 624 C) MÜFLiSiN YÜKÜMLÜLÜKLERi..................................................... 625 D) TASFiYE ŞEKLiNiN BELiRLENMESi ........................................... 625 1- iFLAS TASFiYESiNiN TATiLi ............................................. 626 11- BASiT TASFiYE USULÜNÜN UYGULANMASl ................. 627 111- ADI TASFiYE USULÜNÜN UYGULANMASI ....................... 627 § 59. İFLAS MASASININ YÖNETİMİ ............................................................. 629 A) GENEL OLARAK...........................···•·••••••••...••••••••••••·· ............... 629 B) BiRiNCi ALACAKLILAR TOPLANMASI........................................... 629 C) iFLAS iDARESi ••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••631 içindekiler 27 § 60. İFLAS MASASI İLE İLGİLİ BAZI DURUMLAR VE İKİNCİ ALACAKLILAR TOPLANMASI ........................................................ 636 A) iFLASTA iSTiHKAK DAVALAR! .................................................. 636 1- MALIN iFLAS MASASININ ELiNDE OLMASI HALiNDE iSTiHKAK DAVASI .............................................................636 il - MALIN ÜÇÜNCÜ KiŞiNiN ELiNDE OLMASI HALiNDE iSTiHKAK DAVASI ............................................................ 638 B) IF LA A S MASASI ALACAKLARININ TAHSiLi ................................. 638 C) ACELE SATIŞLAR ...................................................................... 639 D) ALACAKLARIN iNCELENMESi................................................... 639 E) SIRACETVELI ································································· 641 1- SIRA CETVELiNiN DÜZENLENMESi. .............................. 641 il - SIRA CETVELiNE KARŞI BAŞVURU YOLLAR! ............... 643 1) Şikayet ......................................................................... 643 2) Sıra Cetveline itiraz Davası ......................................... 644 a) iflas Masasına Karşı Açılan Sıra Cetveline itiraz Davası (Kayıt Kabul Davası) ................................... 644 b) Bir Alacaklının Diğer Bir Alacaklıya Karşı Açtığı itiraz Davası (Kayıt Silme -Terkin- Davası) ............... 645 F) ALACAKLARIN GEÇ BiLDiRiLMESi. ........................................... 645 G) iKiNCi ALACAKLILAR TOPLANMASI. ........................................647 § 61. İFLAS MASASI MALLARININ SATIŞI VE PARALARIN PAYLAŞTIRILMASI ......................................................................... 651 A) iFLAS MASASI MALLARININ SATIŞI ........................................ 651 1 - SATIŞ USULÜNÜN BELiRLENMESi ................................. 651 il - SATIŞIN YAPILMASI. ....................................................... 652 B) PARALARIN PAYLAŞTIRILMASI ............................................... 653 1- PAY CETVELi VE SON HESAP ........................................... 654 il - PARALARIN DAĞITILMASI .............................................. 655 111- BORÇ ÖDEMEDEN ACiZ BELGESi ................................... 656 iV -·MASAYA YAZDIRILMAMIŞ OLAN ALACAKLAR ............... 658 § 62. İFLASIN KAPANMASI VE iFlASIN KALDIRILMASI ..................... 659 A) IFLASIN KAPANMASI ................................................................ 659 1 - GENEL OLARAK ................................................................ 659 il - iFLAS KAPANDIKTAN SONRA YENi MAL BULUNMASI 660 8) IFLASIN KALDIRILMASI ............................................................ 661 1 - iFLASiN KALDIRILMASI SEBEPLERi ................................. 662 il - IFLASIN KALDIRILMASI USULÜ ..................................... 662 111 - IFLASIN KALDIRILMASININ HÜKÜMLERi .......................... 663 içindekiler 29 § 63. BASİTTASFİYE ·································································· 665 A) MASA MALLARININ YETMEMESi NEDENiYLE BASiT TASFiYE ..................................................................................... 665 B) ADI TASFiYENiN UZAMASINDAN DOLAYI BASiT TASFiYE .... 666 C) KONKORDATO SÜRECiNDE GERÇEKLEŞEN IFLAS ............... 667 § 64. İFLJSIN KAMU HUKUKU BAKIMINDAN DOĞURDUĞU SONUÇLAR ...................................................................................... 668 A) KAMU HUKUKU BAKiMiNDAN iFLAS ÇEŞiTLERi...................... 668 1-ADI iFLAS ••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••···· ... 668 il - TAKSiRLi ve HiLELi iFLAS ............................................... 669 B) MÜFLiSiN iTiBARiNi YENiDEN KAZANMASI ............................. 669 TASARRUFUN İPTALİ DAVASI § 65. TASARRUfUN İPTALİ DAVASININ HUKUKİ NİTELİĞİ VE iPTALE TABI TASARRUFLAR ......................................................... 671 A) GENEL OLARAK .......................................................................... 671 B) iPTALE TABI TASARRUFLAR ..................................................... 674 I- IVAZSIZ TASARRUFLAR ..................................................... 674 il- ACiZ HALiNDE YAPILAN BAZI TASARRUFLAR .............. 676 ili - ZARAR VERME KASTINDAN KAYNAKLANAN TASARRUFLAR ................................................................ 676 § 66. TASARRUFUN İPTALİ DAVASINDA YARGILAMA USULÜ VE DAVADA VERiLEN İPTAL KARARININ SONUÇLARI ..................... 678 A) TASARRUFUN iPTALi DAVASINDA YARGILAMA USULÜ ....... 678 B) TASARRUFUN iPTALi DAVASININ SONUÇLAR!. ...................... 680 KONKORDATO § 67. KONKORDATO KAVRAMI ................................................................ 682 A) GENEL OLARAK .......................................................................... 682 8) KONKORDATO ÇEŞiTLERi ......................................................... 683 § 68. ADİ KONKORDATO (iFLAS DiŞi KONKORDATO) ....................... 685 A) KONKORDATO TALEBi. .............................................................. 687 8) KONKORDATO TALEBiNiN iNCELENMESi ................................ 689 1- GEÇiCi MÜHLET VERME, GEÇiCi KONKORDATO KOMiSERi ATAMA VE MUHAFAZA TEDBiRLERi ALMA ................................................................................... 689 11- KESiN MÜHLET VERME , KONKORDATO KOMiSERi, ALACAKLILAR KURULU OLUŞTURMA .......................... 691 1) Kesin Mühlet ve Sonuçları ............................................ 691 içindekiler 31 a) Kesin Mühletin Alacaklılar Bakımından Sonuçları .... 694 b) Kesin Mühletin Borçlu Bakımından Sonuçları .......... 695 c) Kesin Mühletin Borçlunun Taraf Oldugu Bazı Sözleşmeler Bakımından Sonuçlan ......................... 696 2) Konkordato Komiseri. .................................................. 696 3) Alacaklılar Kurulu ......................................................... 699 C) KONKORDATODA ALACAKLILAR TOPLANTISI ....................... 699 D) KONKORDATONUN MAHKEMEDE iNCELENMESi VE TASDiKi ....................................................................................... 701 E) KONl. e Takip dosyasına girmemiş iddia ve taleplerin itirazın iptali davası sırasında karşı tarafın açık rızası veya ıslah yoluyla davaya dahil edilememesi de bir sonuç olarak ortaya konulabilir. Ancak Yargıtayın bu konuda farklı yönde kararları bulunmaktadır. Yüksek Mahkeme, kimi kararlarında itirazın iptali davasını icra takibine konu edilen ve itiraz edilmesi nedeniyle hak- kındaki takip duran alacak miktarına yönelik bir dava olarak nitelendirerek icra takibine konu 213 § 17. itirazın iptali Davası Yargıtayın yukarıdaki görüşü tartışılabilir. Çünkü, alacaklı takip konusu yaptığı ve borçlunun itiraz ettiği alacağı için tek bir dava açabilir ki bu da m. 67'de sözü edilen alacak (tahsil) davasıdır. Ancak, bu alacak davası, m. 67, l'deki bir yıl içinde açılırsa itirazın iptali davası ismini alır ve alacaklıya, tahsil davasının sağladığı imkanlardan başka ilamsız icra takibine devam edilmesi ve icra-inkar tazminatı haklarını da sağlar. itirazın iptali davası ile tahsil da- vasının ayrı iki dava olduğu görüşü, dava teorisine aykırı olduğu gibi, usul ekonomisine de aykırı düşer. Çünkü, itirazın iptali davasında alacağın tahsi- line de hükmedilemez denirse, ilamsız icra takibine devam ederek alacağına kavuşamayacağını anlayan alacaklı, yalnız "itirazın iptaline" şeklindeki bir ilam ile ilamlı icra takibi (m. 32) yapamaz ve borçlunun doğrudan doğruya iflasını (m. 37; 177/4) isteyemez. Bunun için, alacaklının ya ikinci bir dava (tahsil davası) açması gereke- cek veya ilamsız icra takibini bırakarak yeni baştan iflas yolu ile takip yap- ması, borçluya iflas ödeme emri göndertmesi ve ondan sonra iflas davası açması gerekecektir (m. 43, il). Bu işlemleri ve bunların sebep olacağı za- man, emek ve masraf kaybını önlemek için, alacaklının, itirazın iptali dava- sında aynı zamanda tahsil talebinde de bulunmakta hukuki yararı vardır. Mahkemenin alacaklının alacağının varlığına ve borçlunun itirazının doğru olmadığına ilişkin kararında açıkça itirazın iptaline karar verildiği yazılı olmasa bile, bu kararla aynı zamanda borçlunun itirazı iptal edilmiş sayılır. Çünkü, m. 67, l'deki bir yıl içinde açılan böyle bir dava kanundan dolayı itirazın iptali davasıdır. itirazın iptali davası için yetkili mahkeme, HMK m. 5 vd. hükümlerine göre belirlenir. Görevli mahkeme de HMK m. 1-4 hükümlerine göre belirlenir. Para ala- cağı söz konusu olduğu için görevli mahkeme, kural olarak, asliye hukuk mah- kemesidir. Ancak icra takibinin konusu alacağın, niteliği itibariyle iş, asliye ti- caret, fikri ve sınai haklar, aile veya tüketicF mahkemesi gibi mahkemelerin edilmeyen bir alacak için ıslahla talep sonucunun artırılamayacağını ve ıslah talebinin dikkate alınamayacağını belirtmektedir (öm. bkz. 23 HD, 27.05.019, E. 2016/5173, K. 2019/363, e- uyar.com). Yargıtay diğer bazı kararlarında ise, itirazın iptali davasında dava konusunun ıs- lah yoluyla arttırılmasının mümkün olduğu ve arttırılan kısım yönünden alacak davası olarak hüküm verilmesi gerektiği görüşündedir (örn. bkz. 13 HD 20.01.2016, E. 2016/16251, K. 2018/12853; 9 HD 06.10.2015, E. 2015/35604, K. 2019/7101, Legalbank). 7 Tüketici mahkemesinde açılacak davalar bakımından geçerli olan parasal sınır dikkate alın- malıdır. Çünkü, parasal sınırın altında olan alacaklar bakımından, öncellkle tüketici hakem heyetine başvuru zorunludur (TKHK m. 68). O halde, tüketici mahkemesinde itirazın iptali davası açılması, takip konusu alacağın, tüketici hakem heyetine başvuru sınırının üzerinde § 17. itirazın iptali Davası 214 görev alanına girmesi halinde, itirazın iptali davası asliye hukuk mahkeme- sinde değil, bu mahkemelerde açılır. itirazın iptali davası bir süreye tabidir: Alacaklı, bu davayı, itirazın kendi- sine tebliği (m. 62, 11) tarihinden itibaren bir yıl içinde açabilir (m. 67, 1) 8 . Ancak alacaklı, itirazın iptali davası açmak için borçlunun itirazının kendisine tebliğini beklemek zorunda değildir; itirazı öğrendiği zaman davayı açabilir. Buna kar- şılık itiraz alacaklıya tebliğ edilmemişse alacaklı bakımından dava açma sü- resi işlemeye başlamaz. Dolayısıyla örneğin dava şartı arabuluculuğa tabi bir itirazın iptali davasında alacaklının arabulucuya başvurmuş olması, itirazın ip- tali davası için bir yıllık hak düşürücü süreyi başlatmaz. Bu bir yıllık süre içinde açılan dava, teknik anlamda bir itirazın iptali dava- sıdır ve ancak bir yıl içinde açılan davanın kazanılması halinde borçlunun iti- razı iptal edilmiş olur. Bunun üzerine, alacaklı, itiraz ile durmuş olan icra taki- bine devam edilmesini, yani haciz isteyebilir. Aşağıda incelenecek olan icra- inkar tazminatına da yalnız bir yıl içinde açılmış olan itirazın iptali davasında hükmedilebilir. Alacaklı bir yıl içinde itirazın iptali davası açmazsa, yaptığı ilamsız ta- kip düşer; alacaklı bu alacağı hakkında bir daha ilamsız takip yapamaz (m. 68, l'e kıyasen). Ancak, bir yıllık süreyi geçiren alacaklının, genel hükümlerine göre alacağını dava etmek hakkı saklıdır (m. 67, iV). Yani alacaklı, alacağı zamanaşımına uğramadığı sürece, genel mahkemelerde bir alacak davası açabilir. Ancak, alacaklı böyle bir dava sonucunda alacağı ilam ile düşmüş olan ilamsız icra takibine devam edilmesini isteyemez; yalnız ilamlı icra takibi (m. 32) yapabilir. Bundan başka, bir yıl geçtikten sonra açılan alacak davasını kaybeden borçlu, icra-inkar tazminatına mahkum edilemez. itirazın iptali davası, genel hükümlere göre harca tabidir 9 (Harçlar K. m. 28, 1/a). olması halinde mümkündür. Tüketici hakem heyetine başvuru sınırlan içinde olan tüke- tici uyuşmazlıklanyla ilgili para alacaklarında genel haciz yoluna gidilmesi hAlinde, itiraz üzerine bumiktarlı alacaklar bakımından,mahkeme niteliği bulunmayan tüketici hakem he- yetinde itirazın iptali davası açılamaz; bu dava tüketici mahkemesinde açılmalıdır. 8 Bazı istisnai hallerde, itirazın iptali davası için bir yıllık genel süreden başka, yedi günlük özel bir süre daha öngörülmüştür (m. 65, V; 264, 11, iV). Ancak bu hallerde, bir yıllık dava açma süresi değiştirilmiş veya kısaltılmış olmayıp, sözkonusu durumlara özgü olmak üzere, haczin veya ihtiyati haczin sonucunu bir an önce belirlemek, borçlunun durumunu uzun bir süreye yayarak ağırlaştırmamak amaçlanmıştır. 9 Alacaklının takip talebinde bulunurken yatırmış olduğu binde bet pefln harç (Harçlar K. m. 29, 1), kendisine geri verilir veya alacaklı isterse itirazın iptali davası harcına (Harçlar K. m. 28, 1/a) mahsup edilir (Harçlar K. m. 29, 111); yani, burada normal bir davaya oranla binde beş eksik harç yatırılarak dava açılır. -, § 17. itirazın iptali Davası 215 itirazın tebliği tarihinden itibaren bir yıl içinde itirazın iptali davası açılması üzerine, derdest olan ve itiraz ile durmuş bulunan icra takibi iptal edilmiş ol- maz; aksine, takip durmaya devam eder. Davayı kazanan alacaklı, mahkeme- den alacağı ilam ile, itiraz üzerine durmuş olan ilamsız takibe devam edilme- sini (haciz) isteyebilir. Dava devam ettiği sürece, bir yıllık haciz isteme süresi işlemez (m. 78, il). C) YARGILAMA USULÜ itirazın iptali davası, yargılama usulü bakımından genel hükümlere, yani HMK'na tabidir (m. 67, 1). Borçlu, bu davaya karşı vereceği cevapta veya varsa ikinci cevapta 10 , ödeme emrine itiraz ederken bildirmiş olduğu itiraz sebepleri ile bağlı değildir. Borçlu ödeme emrine itiraz ederken imza inkarında bulunmasa bile şimdi (bu aşamada) imzayı inkar edebilir. Çünkü, borçlunun itiraz sebepleriyle bağlılığı ilkesi, alacaklının itirazın kaldırılması talebiyle icra mahkemesine baş- vurması halinde uygulanır (m. 63). Borçlu, cevap veya ikinci cevap dilekçesinde, ödeme emrine itiraz ederken bildirmiş olup olmamasına bakmaksızın, bütün itiraz sebeplerini bildirmelidir; aksi halde, savunmanın genişletildiği itirazıyla karşılaşabilir (HMK m. 141). Borçlu ödeme emrine itiraz ederken bildirdiği bir itiraz sebebini (örneğin, zamanaşımı defini), itirazın iptali davasında da usulüne uygun nir şekilde ileri sürmelidir. Aksi halde, itirazın iptali davasına bakan mahkeme, o itiraz sebe- bini (örneğin, zamanaşımı defini) kendiliğinden gözönüne alarak inceleme ko- nusu yapamaz. Alacaklı ve borçlu, icra-inkar tazminatı talep ediyorsa, bunu, itirazın iptali davasında iddianın ve savunmanın genişletilmesi ve değiştirilmesi yasağına iliş- kin kurallara uygun olarak dava veya cevap dilekçesi ya da cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçesinde belirtmelidir (HMK m. 141). Mahkeme, bir alacak davasında olduğu gibi, bu davada tarafların iddia ve savunmalarını genel hükümlere göre inceleyerek, borçlunun ödeme emrine karşı yapmış olduğu borca itirazının haklı olup olmadığını araştırır. Burada, alacaklı alacağını ispat bakımından m. 68'de sınırlı sayıda belirtilmiş bulunan belgelerle bağlı değildir. Alacaklı, bir alacak davasında olduğu gibi, alacağının ıo Davanın açılacağı mahkemeye göre yazılı yargılama usulü uygulandığında tarafların ikişer; basit yargılama usulünde ise yalnızca bir dilekçe verme hakkı vardır (HMK m. 136; 317, 3). § 17. itirazın iptali Davası 216 varlığını HMK'na göre caiz olan (HMK m. 200 vd.) her türlü delille ispat edebilir (m. 67, 1). öte yandan Yargıtay kararlarında itirazın iptali davasında geçerli bir il�msız icra takibinin varlığı, "özel dava şartlarından biri" olarak kabul edilmek- tedir. Bu nedenle itirazın iptali davasına bakan mahkeme, geçerli bir ilamsız icra takibinin varlığını (bu kapsamda takip talebi ile ödeme emrinin Kanuna uygun olup olmadığını) da araştırır. Mahkeme, borçlunun borçlu olduğu kanısına varırsa, borçlunun itirazının ip- taline ve talep üzerine borçluyu icra-inkar tazminatı ödemeye mahkum eder. Borçlunun itirazının iptal edildiğinin mahkeme kararında bildirilmesi gere- kir; bu yapılmamış olsa bile, borçlunun takip konusu alacağın borçlusu oldu- ğunu ifade eden kararla borçlunun itirazı da iptal edilmiş sayılır. D) DAVANIN SONUÇLAR! itirazın iptali davası iki şekilde sonuçlanır: 1) Davanın reddi, 2) Davanın kabulü. 1- DAVANIN REDDİ Mahkeme, alacaklının takip konusu yaptığı alacağının mevcut olmadığı sonucuna varırsa, itirazın iptali davasının reddine karar verir. Bu ret kararının kesinleşmesiyle alacaklının başlamış olduğu ve borçlunun itirazı ile duran icra takibi iptal edilmiş sayılır. Davanın reddi kararı ve bu kararın kesinleşmesiyle takip konusu alacağın mevcut olmadığı kesin hüküm olarak tespit edilmiş olur. Alacaklı, borçluya karşı aynı alacaktan dolayı yeni bir alacak davası açamaz (HMK m. 303). Davanın reddine karar veren mahkeme, alacaklının kötüniyetle icra taki- binde bulunduğu ve itirazın iptali davası açtığı kanısına varırsa talep üzerine, alacaklıyı borçluya bir tazminat (kötüniyet tazminatı; haksız takip tazminatı) ödemeye mahkum eder. Örneğin alacaklı, borçludan herhangi bir alacağı bulunmamasına veya alacağın tamamını almış olmasına rağmen takip ya- parsa, kötüniyetli kabul edilir. Bu tazminat reddolunan alacak miktarının %20'sinden aşağı olamaz. Mahkemenin borçlu lehine tazminata hükmedebilmesi için, borçlunun (ce- vap veya varsa ikinci cevap dilekçesinde) tazminat istemiş olması gerekir; tazminatın tespitinde davadaki talep esas alınır (m. 67, il, V). § 17. itirazın iptali Davası 217 il - DAVANIN KABULÜ 1) Genel Bilgi Mahkeme, borçlunun borçlu olduğu (alacaklının alacağının varlığı) kanısına vanrsa borçlunun itirazının iptaline; takibin devamına; koşulları varsa borçluyu icra-inkar tazminatı ve kanımızca borçluyu borcu ödemeye mahkum eder 11 . Bundan başka mahkeme, borçluyu yargılama giderleri ve özellikle vekalet ücreti ödemeye de mahkum eder (HMK m. 326). Ödeme emrine itiraz ettiği için o aşamada mal beyanında bulunma zorunlu- luğu olmayan borçlu, itirazın iptali hakkındaki mahkeme kararının kendisine tefhim veya tebliğinden itibaren üç gün içinde mal beyanında bulunmak zo- rundadır (m. 75). Davanın kabulü hakkındaki kararın, bu genel sonuçlarından başka, icra hukuku bakımından iki önemli sonucu daha vardır: 1) itiraz ile durmuş olan icra takibine devam edilmesini sağlama; 2) Borçlunun icra-inkar tazminatına mahkum edilmesi. 2) İcra Takibine Devam Edilmesi Borçlunun dava ve takip konusu alacağın borçlusu olduğuna ilişkin mah- keme kararı ile borçlunun itirazı iptal edilmiş olduğundan alacaklı, bu kararı icra dairesine vererek, itiraz üzerine durmuş olan (m. 66) icra takibine devam edilmesini, yani haciz isteyebilir. İtirazın iptali davasını kazanmış olan alacak- lının, borçlunun mallarının haczedilmesini isteyebilmesi için hükmün kesinleş- miş olması şart değildir. Bunun için, alacaklının, m. 78, ll'deki bir yıl içinde haciz talebinde bulunması gerekir 12 . itirazın iptali kararı ile yalnızca "itirazın iptaline" karar verilmiş, ayrıca tah- sile karar verilmemiş ise alacaklı, böyle bir karara dayanarak itirazla durmuş olan ilamsız icra takibine devam edilmesini, yani haciz isteyebilir; ilamlı icra takibi (m. 32) yapamaz; çünkü, itirazın iptali kararı ile borçlu belirli bir parayı ödemeye mahkum edilmiş değildir. 11 Mahkemenin bu kararı maddi anlamda kesin hüküm teşkil eder (HMK m. 303). Bu nedenle, itirazın iptali davasını kaybetmiş olan borçlu, menfi tespit davası veya istirdat davası (m. 72) açamaz. 12 itirazın iptali davasının açılmasından, itirazın iptaline ilişkin mahkeme kararının kesinleşme- sine kadar geçen zaman, bir yıllık haciz isteme süresinin hesabına dahil edilmez (m. 78, il). 218 § 17. itirazın iptali Davası 3) icra- inkar Tazminatı 13 itirazın iptali davası sonucunda, borçlunun itirazının haksızlığına karar ve- rilirse; borçlu, iptaline karar verilen takip konusu alacağın asgari %20'si oranında bir tazminata mahkOm edilir (m. 67, il). Bu tazminata, uygulamada "icra-inkar tazminatı" veya kısaca "inkar tazminatı" (m. 67, V) denilmektedir 14 . icra-inkar tazminatı, kaynak lsviçre hukukunda yer almayan Türk huku- kuna özgü bir düzenlemedir. Genel haciz yolunda borçlunun itirazında hiçbir sebep göstermek zorunda olmaması, hatta yalnızca itiraz iradesiyle takibi ken- diliğinden durdurabilmesi, bu imkanın gelişigüzel ve haksız kullanımlara açık olması sonucunu da doğurabilir. Kanun koyucu bunu önlemek amacıyla, ala- caklının takibini bu şekilde haksız itirazla kesintiye uğratan borçlu aleyhine bir tür medeni ceza (yaptırım) getirmiştir. Mahkemenin borçluyu icra-inkar tazminatına mahkum edebilmesi için ge- rekli şartlar şunlardır: a) Geçerli İlamsız İcra Takibi Yapılmış Olmalıdır icra-inkar tazminatına para alacaklarından dolayı ilamsız icra yollarından birisine; yani, genel haciz yolu (m. 67), rehnin paraya çevrilmesi yolu ile ilamsız takip (m. 147; 150/a), kambiyo senetlerine özgü haciz yolu ile takip (m. 170, il) veya abonelik sözleşmesinden kaynaklanan para alacağına ilişkin ta- kip (ASPAK m. 7, 3) yollarından birisine gidilmiş olması halinde hükmedilir. Para alacağına ilişkin ilamlı icrada icra-inkar tazminatı yoktur. icra-inkar taz- minatı, ilamsız icranın daha etkili olması için düşünülmüş bir tedbir, yani bir tür yaptırımdır. icra-inkar tazminatına hükmedilebilmesi için, ilamsız icra takibinin ge- çerli olması gerekir. ilamsız takip şikayet üzerine iptal edilmişse mahkeme, takibin iptalinden önce açılmış olan itirazın iptali davasına normal bir alacak 13 Bkz. Baki Kuru, icra inkar Tazminatı (Yargıtay Yüzüncü Yıldönümü Armağanı, lstanbul 1968, s. 725-765); Ejder Yılmaz, icra Tazminatı (Haluk Konuralp Anısına Armağan, C. 2, Ankara 2009, s. 675-754); Ejder Yılmaz, icra inkar Tazminatı Açısından "Likid Alacak" Kavramı (Ban- kacılar Dergisi 2008/67, s. 85-93); Nurullah Bal, Haksız Takip Nedenine Dayanan Tazminat Sorumluluğu, Ankara 2023. 14 Kanunda ve doktrinde bir terim birliği bulunmamaktadır. Nitekim 6352 s. K. ile m. 67'ye ek- lenen 5. fıkrada, "icra inkar tazminatı, kötüniyet tazminatı ve benzeri tazminatlar" kavramı kullanılmıştır. Borçlu aleyhine hükmedilen tazminata, icra-inkar tazminatı veya inkar tazmi- natı denildiği gibi, genel olarak icra tazminatı kavramı da kullanılmaktadır. Buna karşılık, ala- caklının mahk0m edildiği tazminat da "kötüniyet veya haksız takip tazminatı" olarak nitelen- mektedir. 219 § 17. itirazın iptali Davası davası olarak devam eder; bu durumda davalı (borçlu) davayı kaybetse bile onu icra-inkar tazminatına mahkOm edemez. b) Borçlu Süresi İçinde Ödeme Emrine İtiraz Etmiş Olmalıdır Borçlu süresi (yedi gün) içinde ödeme emrine itiraz etmemiş (veya süresi geçtikten sonra itiraz etmiş) ve bu nedenle ilamsız icra takibi kesinleşmiş ise, alacaklının artık itirazın iptali davası açmakta hukuki yararı yoktur. Buna rağ- men, alacaklı itirazın iptali davası açarsa, bu davada borçlu icra-inkar tazmi- natına mahküm edilemez. c) Süresi İçinde Açılmış Bir İtirazın İptali Davası Bulunmalıdır Bu tazminata karar verilebilmesi için öncelikle süresi içinde açılmış bir iti- razın iptali davası bulunmalıdır. Alacaklının "alacağının varlığını ispat etmek suretiyle ve icra-inkar tazminatının karara bağlanması" talebiyle açtığı dava, itirazın iptali davası niteliğinde olduğundan diğer koşulların da gerçekleşmesi halinde davalı borçlunun icra-inkar tazminatına mahkum edilmesi gerekir. Bir yıllık itirazın iptali davası açma süresi geçtikten sonra açılan bir alacak davasında borçlu icra-inkar tazminatına mahkum edilemez. Şu halde icra-inkar tazminatı, ancak itirazın tebliği tarihinden itibaren bir yıllık süre içinde mahkemede 15 açılan itirazın iptali davasında söz konusu ola- bilir 16 . Yukarıda belirtildiği üzere, bir yıllık süre içinde açılmış olsa bile Yargıtay, itirazın iptali davasında, itirazın iptali ve alacağın tahsilinin birlikte isteneme- yeceği, yani alacaklının talebini bunlardan birisine hasretmesi konusunda hakimin görevli olduğunu belirtmektedir. Bir yıllık süre içinde açmış olmasına rağmen, alacaklının itirazın iptali davasında alacağın tahsiline karar veril- mesini talep etmişse Yargıtaya göre bu dava bir alacak davası olduğu için alacaklı, talep etmiş ve koşulları gerçekleşmiş olsa bile icra-inkar tazmina- tına hükmedilemez. 15 Belirli bir parasal sınır altında kalan tüketici uyuşmazlıklarıyla ilgili para alacaklarında genel haciz yoluna gidilmesi halinde, itiraz üzerine bu miktarlı alacaklar bakımından, mahkeme niteliği bulunmayan tüketici hakem heyetinde itirazın iptali davası açılamaz; bu durumda tü- ketici mahkemesine başvurulması gerekir.Öte yandan tarafların tahkim şartı öngörmeleri veya tahkim sözleşmesi yapmış olmaları, tahkime başvurmadan ilamsız icra yoluna git- meye engel kabul edilmemektedir. Bu durumda itirazın iptalinin söz konusu olması halinde, alacaklının hakem önünde bu davayı açabileceği ancak hakemin inkar tazminatına karar veremeyeceği kabul edilmektedir. 1s Davacı bir yıl içinde mahkemede açtığı davayı açıkça itirazın iptali davası olarak nltelendir- memiş olsa bile, alacaklının talebi ve diğer koşulların da varlığı halinde, davalı borçluyu icra- inkar tazminatına mahkOm eder. 220 § 17. itirazın iptali Davası d) Talep Şartı itirazın iptali davasında icra-inkar tazminatına hüküm verilebilmesi için, alacaklının bunu açıkça istemiş olması gerekir (m. 67, il). Genel hükümler çer- çevesinde açılan ve görülen bir dava olan itirazın iptali davası, HMK'na göre açılır ve karara bağlanır. Bu nedenle, alacaklının itirazın iptali davasında iddi- anın genişletilmesi ve değiştirilmesi yasağına uygun olarak dava veya cevaba cevap dilekçesinde tazminat talebinde bulunması gerekir (HMK m. 141). icra-inkar tazminatı ancak alacağın esası hakkında açılan itirazın iptali da- vasıyla birlikte istenebilir; icra-inkar tazminatı yalnız başına bir davaya konu edilemez; yani ayrı bir dava ile sadece icra-inkar tazminatı istenemez. icra-inkar tazminatının tespitinde, takip talebi veya davadaki talep esas alınır (m. 67, V). Bu nedenle tazminata esas oluşturacak alacak, alacaklının tercihine göre takip talebinde yer verdiği ve borçlunun itiraz ettiği miktar olabi- leceği gibi, borçlunun takipten sonra yaptığı ödemeler dikkate alınarak, ala- caklının dava açarken yapacağı hesaba göre tespit ettiği miktar da olabilir. Alacaklının takip talebinde veya itirazın iptali davasında talep ettiği miktar dik- kate alınacağı için tazminata esas oluşturacak miktar yalnızca asıl alacağı değil faizi de kapsar 17 . e) Borçlunun İtirazının Haksızlığına Karar Verilmesi Alacaklı lehine icra-inkar tazminatına hükmedilebilmesi için mahkemenin, itirazın iptali davasında yaptığı inceleme sonucunda borçlunun ödeme emrine 17 " ... 2004 sayılı Kanunun 67'nci maddesine 2004 sayılı Kanunda öngörülen icra-inkar tazmi- natı, kötü niyet tazminatı ve benzeri tazminatların tespitinde, takip talebi veya davadaki tale- bin esas alınacağına ilişkin bir fıkra eklenmiştir Fıkra, icra hukukunun genel hükmü niteli- ğindedir. ileride gerçekleşebilecek kapsamlı bir reformda, sistematiğe uygun yeri farklı ola- bilecektir. Bu Kanunda öngörülen ve önerilen fıkrada belirtilen tazminatların tespit ve terti- binde, takip talebinde yahut davada yer alan alacakların nitelikleri (sözgelimi asıl alacak-feri alacak/faiz; cezai şart ve benzeri ayırımlar) gözetilerek farklı bir uygulamaya gidilemez; ala- cak kalemlerinden asıl alacağın dışında kalan kalemlere; faiz, cezai şart, gecikme zammı gibi haklara, cezai şart yürütülemeyec�i çözümüne ulaşılamaz. Böyle bir çözüm, bu Tasa- rıdan önce ve h�len yürürlükte bulunan icra mevzuatımız ekseninde de savunulamaz. Çünkü bu yönde gerçek veya örtülü bir hukuk boşluğu yoktur. Takip ve dava talepleri, bu tazminat- ların tespit ve tertibi yönünden -kendisini oluşturan kalemler arasında ayırıma izin vermeyen- bir bütünlük oluşturur. Esasen aynı ilke (sonuç), dava ve takip talebi müesseselerinin norma- tif yapısında ve icra hukukunun genel amacında mevcuttur (icra ve iflas Kanunu m. 58, 68, 72 vd.; HMK m. 26). Bundan başka, yürürlükteki yasanın hiçbir hükmü, bu tazminatların ter- tibi yönünden asıl alacak-faiz ve benzeri ayırıma imkan veren bir içerik taşımamaktadır. Ge- tirilen düzenleme, tazminatların yöneldi�! önleme ve koruma amacını pekiştirdikten başka, uygulamadaki kimi duraksamaları da giderme amacını taşımaktadır" (6352 s. K. Adalet Ko- misyonu gerekçesi}. 1 § 17. itirazın iptali Davası 221 karşı yapmış olduğu itirazın haksız olduğuna karar vermesi ve itirazı iptal et- mesi gerekir. Borçlunun itirazın iptali davasını kaybetmesi, her zaman onun itirazının haksız olması anlamına gelmez. Bazı hallerde, itirazın iptali davası sonucunda borçlu aleyhine karar verilmiş olmasına rağmen, borçlunun icra-inkar tazmi- natına mahk0m edilmesi söz konusu olmaz. Bu durum, iki şekilde ortaya çı- kabilir. İlk olarak, itirazın iptali davası, usuli bir sebeple (örneğin, icra takibi ke- sinleşmiş olmasına rağmen alacaklının itirazın iptali davası açması üzerine) sona ermiş ise, borçlu aleyhine tazminata hükmedilmez (m. 68, Vll'ye kıya- sen). Borçlunun tazminata mahkum edilebilmesi için esasa ilişkin bir se- beple itirazında "haksızlığı"na karar verilmiş olmalıdır. Borçlunun haksız- lığı, itiraz ettiği ana göre tespit edilir. Bu nedenle, borçlu, itiraz etmesine rağ- men borcu, itirazın iptali davası açıldıktan sonra kısmen veya tamamen ödese bile, tazminata mahkum edilir. Çünkü, bu tazminat, itiraz edip takibi durdurmak suretiyle alacaklının alacağını geç elde etmesinin bir yaptırımıdır. Aynı şekilde itirazın iptali davası konusuz kalsa bile mahkeme, yargılamaya devam edip tazminat hakkında bir karar vermelidir. İkinci olarak borçlu aleyhine esasa ilişkin olarak karar verildiği halde, borçlu itirazında "haksız" bulunmuş sayılmayabilir. Borçlunun itirazının haksız olup ol- madığını tespit edebilmek için, takip konusu yapılan ve borçlunun itiraz ettiği alacağın likit (muayyen, belirli) olup olmadığına bakmak gerekir: Alacak likit ise borçlu itirazında haksızdır; alacak likit değilse, borçlu itirazında haklıdır. Likit alacaklarda, alacağın miktarı bellidir; yani borçlu tarafından alacağın gerçek miktarını belirlemek için bütün unsurlar bilinmektedir veya bilinebi- lecek durumdadır. Alacağın gerçek miktarını tespit etmek için alacaklı ve borçlunun anlaşmalarına veya böyle bir anlaşma olmazsa bir mahkeme kara- rına gerek yoktur. Borçlu, yalnız başına ne kadar borçlu olduğunu tespit ede- bilir, yani bilebilir; örnekler: Alacaklı bir ödünç sözleşmesine dayanarak 250.000 TL tutarında bir ala- cak için takip talebinde bulunmuş ise, borçlu bu ödünç sözleşmesinden dolayı kaç lira borçlu olduğunu bilebilecek durumdadır. Burada, borcun gerçek mik- tarının tespiti için mutlaka alacaklı ile borçlu arasında bir anlaşmaya veya ol- mazsa bir mahkeme kararına ihtiyaç yoktur. Buna rağmen, borçlu "borcum yoktur" diye borcun tamamına itiraz eder ve mahkemece örneğin 230.000 TL § 17. itirazın iptali Davası 222 ödemeye mahkum edilirse, borçlu itirazında haksız çıkmış demektir ve borç- lunun icra-inkar tazminatına da mahk0m edilmesi gerekir. Çünkü, borçlu ödünç sözleşmesinden dolayı 230.000 TL borçlu bulunduğunu, mahkeme ka- ran olmadan da bilebilirdi. Bunun gibi, borçlu borç senedi altındaki imzasını inkar (imzaya itiraz) eder; alacaklı itirazın iptali davası açar ve bu davada imzanın borçluya ait olduğu anlaşılır ise, borçlu icra-inkar tazminatına mahkum edilir; çünkü alacak tutarı bellidir (yani likittir). Alacaklı borçluya satıp teslim ettiği belli bir malın satış bedeli olan 100.000 TL için takip talebinde bulunmuşsa, borçlu, alacaklı ile böyle bir satış sözleşmesi yapıp yapmadığını, bu satış sözleşmesi gereğince o malı teslim alıp almadığını ve nihayet malın satış bedelinin ne kadar olduğunu ve bunu ödeyip ödemediğini bilebilecek durumdadır, yani alacak likittir. Bu satış be- delinin gerçek miktarının tespiti için mutlaka bir mahkeme kararına ihtiyaç yok- tur. Buna rağmen, borçlu ödeme emrine itiraz eder ve mahkemece, (satış söz- leşmesi ve buna göre malın teslim edildiği tespit edilerek) borçlu, satış bedeli olan 100.000 TL'nı alacaklıya ödemeye mahkum edilirse, itirazında haksız çık- mış demektir; icra-inkar tazminatına mahkum edilmesi gerekir. Borçlu, likit bir alacak için yapılan icra takibinde, borcun takibe konulduğu kadar olmadığını ileri sürerek borcun bir kısmına itiraz etmek isterse, itiraz etmek istediği alacak kesiminin miktarını itirazında açıkça göstermek zorun- dadır (m. 62, iV). Borçlu bu zorunluluğa uymaz ve gene de borcun tamamına itiraz ederse, itirazın iptali davası sonucunda borçlu olduğu tespit edilen miktar üzerinden icra-inkar tazminatı ödemekle yükümlü olur. Çünkü, borçlunun iti- razı, borçlu olduğu tespit edilen alacak kesimi bakımından haksızdır. Likit alacaklarda borçlunun icra-inkar tazminatına mahkum edilebilmesi için borçlunun, itirazında borcu inkar etmiş olması (borcun hiç doğmadığı, im- zanın kendisine ait olmadığı, borcun itfa edilmiş olduğu gibi) şart değildir. Borçlunun borcu inkardan başka sebeplerle itiraz etmiş olması halinde de iti- raz sebebi haksız ise borçlu icra-inkar tazminatına mahkum edilir. Örneğin, borçlu borcun muaccel olmadığı, zamanaşımına uğradığı, erteleyici bir şarta bağlı olduğu ve erteleyici şartın gerçekleşmediği veya alacaklının alacaklısı- fatına sahip olmadığı gibi bir sebeple ödeme emrine itiraz eder, alacaklı itira- zın iptali davası açar ve bu davada itiraz sebebinin doğru olmadığı (alacağın § 17. itirazın iptali Davası 223 l muaccel olduğu, zamanaşımına uğramadığı, erteleyici şartın söz konusu ol- madığı) sonucuna varılırsa, borçlu itirazında haksız çıkmış olacağından, icra- inkar tazminatına mahk0m edilir. 1 Yukarıdaki örnekler dışında Yargıtay kararları doğrultusunda aşağıdaki ala- cakların da likit olması nedeniyle borçlunun icra-inkar tazminatına mahk0m 1 edilmesi mümkün olur: Satış sözleşmesi uyarınca düzenlenen (itiraz edilmeyen) t faturaya dayanan alacak; vekalet sözleşmesinden doğan alacak; noter önünde 1 yapılan taşınmaz satış vaadi sözleşmesi uyarınca alıcı tarafından satıcıya öden- miş olan bedel alacağı; kira sözleşmesinden doğan kira alacağı; profesyonel futbol sözleşmesinde açıkça ödeneceği belirtilen alacak; banka kredi sözleşme- sinden kaynaklanan alacak; tüketici kredisinden doğan alacak; kredi kartı üyelik sözleşmesinden doğan alacak; kredi kartı ile yapılan harcamadan doğan banka alacağı; elektrik abonman sözleşmesinden doğan alacak; unsurları belli faiz ala- cağı; eser yapım sözleşmesi ile miktarı kesin olarak belirlenmiş alacak; satış bedelinin belli bir yüzdesi olarak kabul edilen cezai şart alacağı; işçinin ihbar ve kıdem veya kıdem tazminatı alacağı; kooperatif aidat alacağı; avukatın Avukat- lık Asgari Ücret Tarifesine göre hesaplanan alacağı gibi. Buna karşılık, likit olmayan alacaklarda alacağın miktarı belirli değildir; yani, borçlu tarafından alacağın gerçek miktarını tespit edebilmek için bütün unsurlar bilinmemekte veya bilinememektedir. Alacağın gerçek miktarının tespiti için ya alacaklı ve borçlu bir anlaşmaya varacaklar veya (böyle bir anlaşma olmazsa) alacağın gerçek miktarı bir mahkeme kararı ile tespit olunacaktır. Borçlu, yal- nız başına gerçekten ne kadar borçlu olduğunu tespit edememektedir. Böyle likit olmayan bir alacak için yapılan takip talebi ve gönderilen ödeme emri üzerine, borçlu, ödeme emrine itiraz ederse, itirazında haklıdır ve bu nedenle icra-inkar tazminatına mahkum edilemez. Örneğin, alacaklı haksız fiilden dolayı 150.000 TL alacaklı olduğunu bildirerek borçluya karşı ilamsız icra takibi yapmış ve borçlu ödeme emrine itiraz etmiştir. Alacaklının açtığı itirazın iptali davasında mahkeme, borçluyu 150.000 TL tazminat ödemeye mahkum etse bile, ayrıca icra-inkar taz- minatına mahkum edemez. Çünkü, borçlu haksız fiilden dolayı ne kadar tazminat ödemesi gerektiğini miktar olarak bilmek imkanından yoksundur. Borcun (tazmi- natın) gerçek miktarı, taraflar anlaşamadıklarına göre, ancak mahkeme kararı ile tespit edilecektir; yani, tazminat alacağı likit değildir. Şu halde, borçlu itirazında haklıdır, icra-inkar tazminatına mahkum edilemez. Yargıtay kararları doğrultusunda aşağıdaki alacaklar likit olmadığı için borçlu icra-inkar tazminatına mahk0m edilemez: itiraza uğrayan faturadan ı § 17. itirazın iptali Davası 224 kaynaklanan alacak; kaçak elektrik, doğalgaz veya su kullanımından kaynak- lanan alacak; sebepsiz zenginleşmeden doğan alacak; eser yapım sözleşme- sinin ayıplı ifasından doğan alacak; haksız fiilden doğan alacak; trafik kaza- sından doğan tazminat alacağı; kasko sigortası yapılmış aracın uğradığı za- rann tazmini alacağı; iş bedelinin sözleşme ile önceden kararlaştırılmadığı du- rumlarda piyasa rayicine göre talep edilebilecek iş bedelinden kaynaklanan alacak; sözleşmede kararlaştırılmamış bulunan faiz alacağı; trafik kazasından dolayı ödeme yapan sigorta şirketinin halefiyetten doğan rücu alacağı; mun- zam zarar alacağı; kat karşılığı eser yapım sözleşmesinde kararlaştırılan ce- zai şart ve kira mahrumiyeti alacağı gibi. f) Borçlunun İcra-İnkar Tazminatına Mahkum Edilebilmesi İçin Ödeme Emrine Kötüniyetle İtiraz Etmiş Olması Kural Olarak Şart Değildir itirazının haksızlığına karar verilen borçlu, iyiniyetle itiraz etmiş olsa bile, icra-inkar tazminatına mahkum edilir. Ödeme emrine itiraz eden borçlunun velisi, vasisi, kayyımı veya mirasçısı ise (asıl borç bu kimselerin kendi fiillerinden doğan bir işlem olmadığından) bu halde borçlunun icra-inkar tazminatına mahkum edilebilmesi için, bu kimsele- rin ödeme emrine kötüniyetle (borçlunun borçlu olduğunu bildikleri halde) itiraz ettiklerinin ispat edilmiş olması gerekir (m. 67, 111). g) İcra-İnkar Tazminatının Miktarı icra-inkar tazminatı, hüküm altına alınan alacağın %20'sinden aşağı olamaz (m. 67, il). Mahkeme, %20'nin altında icra-inkar tazminatına hükme- demez. Ancak davacı, dilekçesinde %20'den daha az (örneğin %1O) icra-inkar tazminatı istemişse, mahkeme, bundan (örneğin %1O'dan) fazla icra-inkar taz- minatına hükmedemez (HMK m. 26). icra-inkar tazminatına hükmedilebilmesi için borçlunun itirazının haksızlığına karar verilmiş olması yeterli olup alacaklının bir zarar görmüş olması şart değildir. İcra-inkar tazminatı, m. 67'de TBK anlamında bir tazminat olarak değil borçlunun haksız yere itirazını önlemek ve alacaklıyı korumak amacıyla konulmuştur. Bu nedenle, nasıl ki asıl alacağın zamanında ödenmemesinden dolayı icra dairesi tarafından temerrüt faizi hesap ediliyorsa, mahkemenin icra- inkar tazminatına hükmetmesi halinde (özellikle hükme karşı istinaf yoluna baş- vurulması gibi nedenlerle, alacaklının alacağını ve bu arada icra-inkar tazmina- tını geç alması durumunda), icra dairesi tarafından, icra-inkar tazminatına, § 17. itirazın iptali Davası 225 mahkeme kararının verildiği tarihten itibaren (alacağın ve/veya icra-inkar tazminatının ödenmesi anına değin) temerrüt faizi hesap edilmelidir. icra- inkar tazminatına faiz yürütülmemesi, icra-inkar tazminatının niteliğine uymadığı gibi, borçlu olduğunu bile bile (itiraz ederek) borcu inkar eden borçluyu, hak et- mediği şekilde korumak anlamına da gelir. icra-inkar tazminatına temerrüt faizi yürütülmesi, icra-inkar tazminatının konuluş gerekçesinin gereğidir. Buradaki te- merrüt faizi de asıl alacağa uygulanan faiz oranı olmalıdır. Kanun, icra-inkar tazminatının azami miktarı için bir sınır koymamış- tır. Alacaklı, borçlunun itirazı üzerine uğramış olduğu zararın %20'den daha yüksek olduğunu iddia eder ve bu iddiasını ispat ederse, mahkeme %20'den yüksek bir icra-inkar tazminatına da karar verebilir. Mahkemenin, %20'den daha fazla bir icra-inkar tazminatına hükmederken, iki tarafın durumu ile da- vanın ve hükmolunan şeyin tahammülünü göz önünde bulundurması ve taz- minat oranının uygun olması gerekir (m. 67, 11). İtirazın iptali davası, takip konusu alacağın sonradan ödenmesi veya borçlunun itirazını geri alması gibi bir nedenle konusuz kalsa bile, mahkeme- nin yargılamaya devam ederek, icra-inkar tazminatı talebi hakkında bir karar vermesi gerekir. Çünkü bu tazminat, haksız itiraz yoluyla takibin uzatılmasıyla mücadele amacıyla kanuni düzenlemeye kavuşturulmuştur. 111 - MADDİ ANLAMDA KESİN HÜKÜM OLUŞTURMA İtirazın iptali davası sonucunda alacağın esası hakkında hüküm verildiğin- den, mahkemenin itirazın iptali kararı veya itirazın iptali davasının reddi kararı, maddi anlamda kesin hüküm teşkil eder (HMK m. 303). Bu nedenle, itirazın iptali davasının konusu olan alacak, artık aynı dava sebebinden dolayı ve aynı taraflar arasında yeni bir dava konusu yapılamaz. Buna göre; itirazın iptali da- vasını kaybetmiş olan borçlu, menfi tespit davası veya istirdat davası (m. 72) veya sebepsiz zenginleşme davası (TBK m. 78) açamaz. itirazın iptali davası reddedilen alacaklı da aynı alacak için, aynı borçluya karşı, aynı dava sebe- bine dayanarak yeni bir alacak davası açamaz. İTİRAZIN KALDIRILMASI itirazın kaldırılması, borçlunun itirazı ile duran ilamsız icra takibine, ilamsız icra prosedürü içinde devam edilmesini sağlayan yollardan biridir. Nitekim IIK'nun 67. maddesinin üst başlığı itirazın hükümden düşürülmesi şeklindedir; bu ifade ile itirazın iptali (m. 67), itirazın kesin olarak kaldırılması (m. 68; 68/b) ve itirazın geçici olarak kaldırılması (m. 68/a; 69) yolları ile itirazın hükümden düşürülmesinin mümkün olacağı belirtilmiştir. itiraz ile duran ilamsız icra takibine devam edilmesini sağlamak için ala- caklının icra mahkemesi dışındaki genel veya özel görevli mahkemelerde iti- razın iptali davası açması mümkündür (m. 67). Ancak, itirazın iptali davası açmak ve bunun sonucunu beklemek uzun sürebilir. Para (ve teminat) alacakları için, ilamlı icradan başka, ayrı bir ilamsız icra yolu kabul edilmesinin amacı, alacaklının, yalnız ilamsız icra prosedürü içinde, mahkemeden bu konuda bir ilam almadan, çabuk ve basit bir şekilde alaca- ğına kavuşmasını sağlamaktır. Alacaklıya, borçlunun itirazını hükümden dü- şürmek için yalnız itirazın iptali davası açma imkanı tanınsaydı borçlu hiçbir haklı nedene dayanmayan bir itirazla alacaklıyı mahkemede dava açmaya zorlayabilir ve bununla ilamsız icra yolunu işlemez hale getirebilirdi. İşte bu sakıncayı önlemek ve ilamsız icranın amaç edindiği çabukluk ve basitlik ilkelerini gerçekleştirmek için borçlunun itirazının ilamsız icra prose- dürü içinde kaldırılmasını sağlamak üzere, itirazın iptali davasından başka, icra mahkemesinde itirazın kaldırılması yolu kabul edilmiştir (m. 68-70). Alacaklıya, borçlunun itirazını icra mahkemesinde çabuk ve basit bir şe- kilde kaldırtmak imkanı tanınırken, borçlunun hakkının (savunma imkanının) tehlikeye atılmaması gerekir. Ancak borçlunun gerçekten borçlu olduğu hak- kında güçlü delillerin bulunması halinde, alacaklı icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını isteyebilmelidir: Bu nedenle, alacağı m. 68'deki belgelerden birine bağlı olmayan alacaklı, icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını isteyemez (yalnız, mahkemede itirazın iptali davası açabilir). Başka bir de- yişle, takip konusu alacağın m. 68'deki belgelerden birine bağlı olması halinde, alacaklı icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını isteyebilir. Bu halde alacaklının, itirazın iptali davası açmak veya itirazın kaldırılmasını iste- mek hususunda bir seçim hakkı vardır. 227 itirazın Kaldırılması İtirazın kaldırılması bir dava değildir. itirazın kaldırılması, borçlunun borçlu olup olmadığının ilamsız icra prosedürü içinde tespit edilmesine yara- yan bir hukuki çare veya yoldur. Burada icra mahkemesinin incelemesi, itira- zın iptali davasına oranla daha sınırlıdır: Alacaklı, alacağını yalnız m. 68'deki belgelerden biriyle ispat edebilir. Borçlu da itirazını kural olarak yalnız belgeyle ispat edebilir. itirazın kaldırılmasında tanık (HMK m. 240 vd.) ve yemin (HMK m. 225 vd.) delillerine başvurulamaz. Bu nedenle, icra mahkemesinin itirazın kaldırılması talebinin kabul ve reddi hakkındaki kararları maddi anlamda kesin hüküm (HMK m. 303) oluşturmaz. itirazın kaldırılması talebi bir süreye tabidir: Alacaklı, itirazın kendisine tebliğinden (m. 62, il) itibaren altı ay içinde, icra mahkemesinden itirazın kal- dırılmasını isteyebilir; aksi halde yeniden ilamsız takip talebinde bulunamaz (m. 68, I; 68/a, I; karş. m. 169 vd.; 269, 111). Bu altı aylık süre hak düşürücü niteliktedir. Alacaklı, bu altı aylık süre geçtikten sonra itirazın kaldırılmasını isterse icra mahkemesi, itirazın kaldırıl- ması talebini, esasa girmeden, süre aşımından (usulden) dolayı reddeder. Başka bir deyişle, icra mahkemesi bu altı aylık sürenin geçip geçmediğini ken- diliğinden gözetmek zorundadır; çünkü, m. 68, I hükmü kamu düzenine ilişkin- dir. ilK m. 68, l'deki altı ay içinde itirazın kaldırılmasını istememiş olan alacaklı, bir daha aynı alacaktan dolayı ilamsız icra yolu ile takip yapamaz (m. 68, I; karş. m. 269, ili). Alacaklı, yeni bir ilamsız takip yaparsa, m. 68, I hükmü kamu düzenine ilişkin olduğundan, icra müdürünün takip talebini reddetmesi gerekir. icra müdürü takip talebini kabul ederek borçluya ödeme emri gönderirse, borçlu, şikayet yoluna (m. 16) başvurarak m. 68, 1 hükmüne aykırı olarak ya- pılmış olan ilamsız icra takibinin iptal edilmesini isteyebilir. IIK m. 68, I hükmü kamu düzenine ilişkin olduğundan, buradaki şikayetin süresiz olduğu kanısın- dayız. liK m. 68, l'de altı aylık sürenin itirazın kaldırılması istenmeden geçirilmesi nedeniyle ilamsız icra takibi düşmez. Çünkü, alacaklı, m. 67, l'deki bir yıl içinde (yani m. 68, l'deki altı aydan sonraki ikinci altı ay içinde), itirazın iptali davası açmak suretiyle ilamsız takibe devam edilmesini sağlayabilir. İİK m. 67, l'deki bir yıllık sürenin geçmesi ile ilamsız takip düşer. Bazı hallerde, itirazın kaldırılması talebi için altı aylık bu genel süreden başka, yedi günlük özel bir süre daha öngörülmüştür (m. 65, V; 264, 11, IV). Bu halde, alacaklının altı ay içerisinde itirazın kaldırılmasını talep hakkı düşmez; itirazın Kaldınlması 228 sadece, borçlunun mallarına haciz konulmuş olması halinde, onun hukuki duru- munu kısa bir süre içinde netleştirmek için, alacaklının yedi gün içinde itirazın kaldırılmasını talep etmesi önem kazanır. IIK m. 68, l'deki altı ay içinde itirazın kaldırılmasının istenmesi ile, derdest olan ve itiraz ile durmuş bulunan icra takibi iptal edilmiş olmaz; takip derdest olmaya devam eder. icra mahkemesi itirazın kaldırılmasına karar verirse, ala- caklı, bu kararla ilamsız icra takibine devam edilmesini, yani haciz isteyebilir (m. 78, 1). itirazın kaldırılması talebinin yapıldığı tarihten itirazın kaldırılması hakkın- daki icra mahkemesi kararının kesinleşmesine kadar geçen zaman, bir yıllık haciz isteme süresinin hesabında gözönüne alınmaz (m. 78, il). İtirazın kaldırılması iki çeşittir: 1) Borca itiraz edilmiş olması hali için iti- razın kesin kaldırılması (m. 68), 2) imzaya itiraz edilmiş olması hali için iti- razın geçici kaldırılması (m. 68/a; 69). § 18. İTİRAZIN KESİN OLARAK KALDIRILMASl 1 A) GENEL BiLGİ itirazın kesin kaldırılması yoluna, borçlunun borca itiraz etmiş olması halinde başvurulabilir. Alacağı m. 68'deki belgelerden birine bağlı olan ala- caklı, borçlunun borca itiraz etmesi üzerine, itirazın iptali davası (m. 67) aça- bileceği gibi, icra mahkemesinden itirazın kesin kaldırılmasını da isteyebilir. Alacaklının itirazın kaldırılması yoluna başvurması halinde, icra mahke- mesi alacaklıyı haklı bulursa, borçlunun itirazının kesin olarak kaldırılmasına karar verir. Alacaklı, bu kesin kaldırma kararıyla icra dairesinden, itiraz ile dur- muş olan icra takibine devam edilmesini, yani haciz isteyebilir (m. 78). Bu ha- ciz kesin (icrai) hacizdir. işte bundan dolayı, buradaki itirazın kaldırılmasına kesin kaldırma denilmektedir. Borçlu itirazın kaldırılması kararına karşı istinaf yoluna başvurmuş olsa bile, alacaklı buna rağmen kesin haciz isteyebilir; çünkü, icra mahkemesi ka- rarlarının istinaf edilmesi yalnız satışı durdurur (m. 363, iV). B) ALACAKLININ GÖSTERMESİ GEREKEN BELGELER Daha önce de belirtildiği gibi, medeni usul hukukunda, hukuki işlemin ya- pıdığı zamanki miktar ve değerine göre belirli bir parasal sınırı aşması (2025 yılı için 33.000 TL'nın üzerinde olması) halinde, kesin delille ispat zorunludur (HMK m. 200 vd.). IIK ise, genel haciz yoluna başvurmak için alacaklının bir delil (senet veya belge) göstermesini aramamakta; borçlunun da hiçbir sebep göstermeksizin itiraz edebileceğini ve takibin duracağını kabul etmektedir. Ne var ki bu aşa- madan sonra alacaklının, icra takibinde başarılı olabilmesi, elinde bazı "güçlü belgelerin" olmasına bağlıdır. Elinde hiçbir belge olmayan alacaklının, genel hükümlere tabi olarak aça- cağı itirazın iptali davasında alacağını ispat etmesi ve takibine devam etmesi mümkündür. Bu, aslında alacaklının ilamsız icraya başvuruya gerek kalmadan doğrudan doğruya da tercih edilebileceği bir yoldur. icra hukuku ise, daha kısa, basit ve çabuk bir yöntemle alacağın tahsilini amaçlar. Bunu gerçekleş- tirmek için ise Kanun, deyiş yerindeyse, (elde bulunan belgedeki) "güce" itibar Bkz. Taylan Özgür Kiraz, icra Mahkemesinde itirazın Kaldırılması, Ankara 2013; Zeliha Büşra Tanır, Genel Haciz Yoluyla Takipte itirazın Kesin Olarak Kaldırılması, Ankara 2022. § 18. itirazın Kesin Olarak Kaldırılması 230 etmekte, ilk bakışta güçlü olanı "haklı" kabul etmektedir. Nitekim IIK, burada bir alacak davasında alacağın ispatı için kullanılabilecek her türlü delile de izin vermemektedir. Bu anlamda alacaklının alacağını ispat etmek için yani itirazın kaldırılması için kullanabileceği deliller m. 68, l'de sayılmıştır 2 • icra mahkeme- sinin burada söz edilen deliller dışında başka bir delili dikkate alması mümkün değildir. Alacaklı, ancak m. 68, l'deki belgelerden birine dayanarak icra mahkeme- sinden itirazın kesin kaldırılmasını isteyebilir. Alacaklı, alacaklı olduğunu an- cak m. 68, l'deki belgelerden biriyle ispat edebilir. icra mahkemesi, alacaklının dayandığı belgenin m. 68, l'deki belgelerden olmadığı kanısına varırsa, borç- lunun itirazı hakkında bir inceleme yapmaksızın, alacaklının itirazın kaldırıl- ması hakkındaki talebini reddetmek zorundadır. Alacaklının, itirazın kesin kaldırılmasını isteyebilmek için, göstermesi ge- reken belgeler şunlardır: 1- İMZASI İKRAR EDİLMİŞ PARA BORCUNA İLİŞKİN ADİ SENET icra takibinin dayanağı olan bir adi senet altındaki imza borçlu tarafından kabul edilir (inkar edilmezse) ve senet belli bir miktar para için kayıtsız şartsız bir borç ikrarını içerirse, alacaklı, bu senede dayanarak itirazın kesin kaldırıl- masını isteyebilir ve alacaklı olduğunu bu senetle ispat edebilir: Örneğin, "A'ya 150.000 TL borçluyum; bu borcumu 25.01.2026 tarihinde kendisine ödeyece- ğim, B (imza)" şeklindeki bir adi senet gibi. Bu adi senedin unsurları şöyledir: 1) Adi Senet imza ikrarından (kabulünden) söz edebilmek için elde bir adi senet ve bu adi senet altında borçlunun imzasının 3 bulunması gerekir. 2 Özel kanunlarla yapılan düzenlemelerle m. 68 anlamında belge niteliğinde kabul edilen bazı belgeler de vardır. ômeğin,Semıaye Piyasası Kanununun 31. maddesinin dördüncü fıkra- sına 7186 s. K. ile yapılan ekleme şu şekildedir: "ihraççıların borçlanma araçlarına ilişkin ödeme yükümlülüklerini yerine getimıemesi nedeniyle, MKK tarafından düzenlenip hak sa- hiplerine verilen belge 9/6/1932 tarihli ve 2004 sayılı icra ve iflas Kanununun 68 inci madde- sinin birinci fıkrasında belirtilen belgelerden sayılır". 3 imza atamayanların senet düzenleyebilmesi bakımından HMK'nda özel bir hüküm bulun- maktadır. Buna göre okuma ve yazma bildiği halde imza atamayanların mühür veya bir alet ya da pamıak izi kullanmak suretiyle yapacakları hukuki işlemleri içeren belgelerin senet ni- teliğini taşıyabilmesi, noterler tarafından onaylanmasına veya düzenlenmesine bağlıdır. Buna karşılık, okuma ve yazma bilmeyip imza atamayanların mühür veya bir alet ya da par- mak izi kullanmak suretiyle yapacakları hukuki işlemleri içeren belgelerin senet niteliğini ta- şıyabilmesi, noterler tarafından düzenleme biçiminde oluşturulmasına bağlıdır (HMK m. 206, 2). 231 § 18. itirazın Kesin Olarak Kaldırılması Güvenli elektronik imza, elle atılan imzayla aynı hukuki sonucu do�urur. Güvenli elektronik imzayla oluşturulan elektronik veriler, adi senet hükmünde- dir (Elektronik imza K. m. 5; HMK m. 205; IIK m. 8/a, 11). Borçlunun imzasını taşımayan adi belgeler, örneğin delil başlangıcı (HMK m. 202) ve faturalar m. 68, l'deki belgelerden değildir. Adi senet, ayrı bir kağıt üzerine yazılı olabileceği gibi, alacaklının defterine de yazılabilir; yalnız, alacaklının defterindeki kayıtsız şartsız para borcu ikrarı altında borçlunun imzasının bulunması gerekir. Buna karşılık, alacaklının ticari defterlerinin kendi lehine delil sayılabilmesi için ticari defterlerin HMK m. 222'de aranan şartları taşıması gerekir 4 . Buradaki adi senet, alacaklının takip talebinde bildirmiş ve aslını veya ör- neğini icra dairesine vermiş olduğu, başka bir deyişle, takibin dayandığı se- nettir (m. 68, 1). Alacaklı, takip talebinde ve ödeme emrinde yazılı olandan başka bir senede (örneğin, başka tarihli bir senede) dayanarak, itirazın kaldı- rılmasını isteyemez. Adi senedin takip alacaklısı lehine olması gerekir; yani, senedin takip yapan alacaklının alacaklı olduğunu göstermesi gerekir. Senet alacaklısı alacağını bir başkasına temlik etmiş ise, temlik alanın ala- caklı sıfatı temliknameden anlaşılabileceğinden, temlik alan alacaklının, takip talebine belge olarak hem senedi hem de temliknameyi (TSK m. 184) veya bun- ların örneklerini eklemesi gerekir. Yani, temlik alan alacaklı, icra mahkemesinde alacaklı olduğunu senet ve temliknameyle ispat edebilir. Bu söylenenler, temlik alan alacaklının senet borçlusuna karşı takip yapması hali içindir. Buna karşılık, temlik alanın TBK m. 191-193 gereğince rücu alacağı için temlik edene karşı yaptığı takipte, bu rücu alacağı TBK m. 191-193'deki şartların gerçekleşmesine bağlı olduğundan ve senetle temlikname bu rücu alacağı bakımından kayıtsız şartsız bir borç ikrarı teşkil etmeyeceğinden, temlik alan alacaklı icra mahkeme- sinden itirazın kaldırılmasını isteyemez; ancak mahkemede itirazın iptali davası (m. 67) açabilir. Borçlu, TBK m. 191-193'e dayanan bir itirazda bulunmayıp, başka nedenle (örneğin, borcu ödediğini bildirerek) ödeme emrine itiraz ederse, icra mahkemesi işin esasını incelemeye yetkilidir. Burada öngörülen şekil, bir ispat şeklidir. Bu kişilerin Kanunda belirtilen şekilde düzenlediği senet adi senet sayılmayıp, resmi senet niteliğindedir. Bu şekle uyulmadan düzenlenen se- netleri, borçlu itirazında mühür veya parmak izini ayrıca ve açıkça inkar etmese de icra mah- kemesi önünde itirazın kaldırılmasını sağlayan belge olarak kabul etmek doğru olmaz. 4 Bkz. 15.03.1950 gün ve 28/06 sayılı IBK (RG 30.06.1950, sa.7546). Ayrıca bkz. Ejder Yıl- maz, Ticari Defterlerin Delil Olması (HMK m. 222) ve Hukuk Muhakemeleri Kanununun Bu Konuda Getirdiği Yenilikler (Bankacılar Dergisi 2013/Özel Sayı, s. 28-41). 232 § 18. itirazın Kesin Olarak Kaldırılması Alacaklının yukarıdaki niteliklere sahip bir adi senede dayanarak icra mah- kemesinden itirazın kesin kaldırılmasını isteyebilmesi için adi senet altındaki imzanın, takip borçlusu tarafından ikrar edilmiş olması gerekir. Borçlu itiraz ederken imzayı ikrar ettiğini açıkça bildirebilir. Ancak, borçlu imzasını genel- likle örtülü olarak ikrar eder. Borçlu, itirazında imzayı inkar ettiğini ayrıca ve açıkça bildirmezse, o icra takibi yönünden adi senetteki imzayı ikrar etmiş sayılır (m. 62, V; 60, 11/3); burada borçlunun imzaya itiraz etmemiş, aksine borca itiraz etmiş olması halini (itirazın kesin kaldırılmasını) incelediğimize göre, borçlu adi senet altındaki imzayı örtülü ikrar etmiş durumdadır. Adi senette borçlu olarak görünen kimse ölmüş ise, alacaklı asıl borçlu- nun mirasçısına karşı takip yapar. Bu takipte, borçlu mirasçı ödeme emrine itirazında, kendisinin asıl borçlunun mirasçısı olmadığını (yani, örneğin, asıl borçlunun çocuğu, eşi vs. olmadığını) ileri sürerse, alacaklının, icra mahke- mesinde, takip borçlusunun asıl borçlunun mirasçısı olduğunu, bir mirasçılık belgesi ile ispat etmesi gerekir. Buna karşılık, takip borçlusu itirazında, mirasçı olmadığını değil de mirası reddettiğini ileri sürerse, bu halde, borçlunun mirası reddettiğini mahkeme kararıyla ispat etmesi gerekir (m. 68, iV). Alacaklı, takip talebi ile birlikte senedin aslını değil de sadece onaylı bir örneğini icra dairesine vermişse, itirazın kaldırılması talebi ile birlikte senedin aslını icra mahkemesine vermelidir. Fotokopi veya faks senet değildir. Bu nedenle, senedin aslını ibraz ede- meyen alacaklının icra mahkemesine verdiği fotokopi borçlu tarafından kabul edilmezse, icra mahkemesi, senedin fotokopisine dayanarak itirazın kaldırıl- masına karar veremez. Bunun gibi, senedin mikro filmi de yalnız başına iti- razın kaldırılması için yeterli bir belge sayılmaz. Alacaklı senedi kaybetmişse, senetsiz alacaklarda olduğu gibi, icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını isteyemez; ancak mahkemede dava açabilir (m. 67). Bir adi senet tamamen yırtıldıktan sonra, senedin yırtılan parçaları bir araya getirilip yapıştırılır ve alacaklı böyle yapıştırılmış bir senetle icra takibi yaparsa, bu senede dayanarak icra mahkemesinden itirazın kaldırılması iste- nemez. Çünkü senedin tamamen yırtılmış olması, borcun ödenmiş olduğunu gösterebilir. Senedin bu amaçla yırtılmış olup olmadığı ise, yetkisi sınırlı olan icra mahkemesi tarafından inceleme konusu yapılamaz. Ancak, bazı kağıt pa- ralarda olduğu gibi, senet katlandığı yerden yırtılmış v_e o yerden düzenli ola- rak yapıştırılmış ise, bu halde senedin borcun ödenmesi nedeniyle yırtılmış 233 § 18. itirazın Kesin Olarak Kaldınlması olması ihtimali zayıf olduğundan, icra mahkemesi, böyle bir senede dayanarak itirazın kaldırılmasına karar verebilmelidir. 2) Borç lkran Adi senedin bir borç ikrarını içermesi gerekir. Bu borç ikrarı, yukarıdaki örnekte olduğu gibi, borç sebebini göstermeyebilir. Bu halde, senetteki ikrar soyut borç ikrarıdır. Senette borç ikrarının sebebi gösterilmiş de olabilir (sebebe bağlı borç ik- rarı). Örneğin, "A'dan 150.000 TL ödünç aldım; bu parayı 25.01.2026 tarihinde kendisine ödeyeceğim, B (imza)" şeklindeki bir adi senet gibi. Aynı şekilde, şirket yönetim kurulu üyesi, fazla aldığı parayı ödemesini bil- diren şirket yazısının altına, bu borcunu, belli taksitlerle ödemeyi kabul etti- ğini yazmışsa bu belge, 68. maddede yazılı borç ikrarını kapsayan belgeler- den sayılır. Yazılı bir satış sözleşmesinde yukarıdaki gibi, malın alıcıya teslim edilmiş olduğu; yani, satıcının sözleşmeden doğan borcunu tamamen yerine getirdiği ve borçlunun satış bedelini belli bir tarihte ödeyeceği yazılı ise, böyle bir yazılı satış sözleşmesi de borç ikrarıdır; yani m. 68, l'deki belgelerdendir. Buna kar- şılık, satış sözleşmesinde, alıcının malı teslim aldığı yazılı değilse, böyle bir yazılı satış sözleşmesi, yalnız başına m. 68, 1 anlamında bir belge sayılmaz. Bunun gibi, yazılı kira sözleşmesinde, kiralanan şeyin kiracıya teslim edildiği yazılı ise, böyle bir kira sözleşmesi, sözleşmede kabul edilmiş olan kira alacağı için yapılan takipte, m. 68, 1 anlamında borç ikrarını içeren bir belgedir. 3) Borç İkrarının Kayıtsız ve Şartsız Olması Gerekir Borçlu, senette hiçbir kayıt ve şart ileri sürmeksizin, borçlu olduğunu ikrar etmiş olmalıdır. Borç ikrarı şarta bağlı ise, borçlunun senetteki şartın gerçekleşmediği hak- kındaki itirazı üzerine, icra mahkemesi, alacaklının itirazın kaldırılması talebini reddeder. Ancak alacaklı, senetteki şartın gerçekleştiğini m. 68, l'deki belgeler- den biriyle ispat ederse, borçlunun başkaca itirazı yoksa veya olup da icra mah- kemesince yerinde görülmezse, borçlunun itirazının kaldırılmasına karar verilir. Cezai şart alacağı, şarta bağlı olduğundan cezai şartın öngörüldüğü belge, cezai şart alacağı bakımından kayıtsız şartsız bir borç ikrarı sayılamaz. Bundan başka, icra mahkemesinin cezai şartı indirme (TBK m. 182) yetkisi § 18. itirazın Kesin Olarak Kaldırılması 234 bulunmadığı için de icra mahkemesi, cezai şart alacağı için itirazın kaldırılma- sına karar veremez. 4) Borç İkrarı Belli Bir Miktar Para Borcu Hakkında Olmalıdır Borçlunun borçlu olduğunu kabul ettiği borç miktarı senette açıkça göste- rilmelidir. Borç miktarını göstermeyen ve borçlunun yalnızca borçlu olduğunu bildiren belge, m. 68, 1 anlamında bir belge değildir. 5) Alacaklının Birden Fazla Belgeye Dayanması (Belgeler Zinciri) Buraya kadar, kayıtsız şartsız borç ikrarının tek bir belgede (adi senette) bulunması halini inceledik. Bazen alacaklı ile borçlu arasında düzenlenen ilk belgeden (örneğin, bir sözleşmeden), borçlunun borcunu kayıtsız şartsız ikrar ettiği anlaşılmaz. Yukarıda görüldüğü gibi, alacaklı yalnız böyle bir belgeye dayanarak itirazın kaldırılmasını isteyemez. Alacaklı ve borçlu arasında daha sonra düzenlenen ve ilk belge ile bağ- lantısı olan (birbirini tamamlayan) diğer belge (veya belgeler) ile, ilk belgenin birlikte incelenmesinden (belgeler zincirinden), borçlunun kayıtsız şartsız belli bir miktarın borçlusu olduğu sonucuna varılırsa, icra mahkemesi, bu belgeler zincirine dayanarak, itirazın kesin kaldırılmasına karar verir. ilK m. 68, l'den, alacaklının sadece tek bir belge ile itirazın kaldırılmasını isteyebileceği gibi bir anlam çıkmakta ise de borçlunun belli bir para borcunu kayıtsız şartsız ödemekle yükümlü bulunduğunu gösteren ve birbirini tamamla- yan birden fazla belgeyle de alacaklının icra mahkemesinde itirazın kesin kaldı- rılmasını isteyebileceğinden kuşku duyulmamalıdır. Çünkü icra mahkemesi, belgeler zincirine dahil olan her belgeyi m. 68'deki esaslara göre inceleyeceğin- den, burada da aslında sınırlı yetkisi dahilinde hareket etmektedir. İcra mahke- mesinin birden fazla belgeye dayanarak yapılan itirazın kaldırılması taleplerini incelemeye yetkili olduğu, m. 68'in gerekçesinde belirtilmiştir 5 . Bundan başka, bu husus ipoteğin paraya çevrilmesi yolu ile ilamsız takip bakımından açıkça hükme bağlanmıştır (m. 150/a, 1). lsviçre'deki uygulama bu şekilde olduğu gibi, Yargıtayın uygulaması da bu yöndedir. 5 Nlki tarafa borç yükleyen bir mukaveleye müsteniden itirazın kaldırılmasını isteyen alacaklı, aynı zamanda bu mukavele mucibince kendisine terettüb eden borcun yerine getirilmiş oldu- ğunu resmi veya imzası ikrar edilmiş bir makbuzla ispat etmek mecburiyetinde kalacaktır" (538 s. K. ile değiştirilen 68. maddeye ilişkin Hükümet gerekçesinden). § 18. itirazın Kesin Olarak Kaldıniması 235 Bu duruma özellikle bankacılık alanında yapılan sözleşmelerde rastlanır. Örneğin, kredi açan alacaklı (genellikle bir banka) ile kredi alan borçlu ara- sında yapılan yazılı bir kredi açma sözleşmesinde, alacaklı, sadece yazılı kredi açma sözleşmesine dayanarak itirazın kaldırılmasını isteyemez. Çünkü, kredi açma sözleşmesi tek başına borçlunun kayıtsız şartsız bir borç ikrarını göstermeyip borçlunun, belli bir limit dahilinde kredi açandan (bankadan) para çekebileceğini gösterir. Borçlunun bu krediyi kullanıp kullanmadığı, başka bir deyişle, bu kredi açma sözleşmesi gereğince alacaklının borçluya ne miktar ödemede bulunduğu, borçlunun imzasını taşıyan makbuz, tediye fişi gibi bir belgeden anlaşılır. işte alacaklı, kredi açma sözleşmesi ve borçluya ödemede bulunduğunu gösteren böyle bir belge (makbuz, tediye fişi, çek, poliçe, bono vs.) ile icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını isteyebilir ve alacaklı oldu- ğunu ispat edebilir (m. 68/b). Bir satış sözleşmesinde alıcının satılan malı teslim aldığı yazılı değilse bu sözleşme, satış bedeli bakımından kayıtsız şartsız bir borç ikrarı oluştur- madığından, alacaklı (satıcı), bu satış sözleşmesine dayanarak, itirazın kaldı- rılmasını isteyemez. Yani icra mahkemesi, böyle bir satış sözleşmesine da- yanarak itirazın kaldırılmasına karar veremez. Ancak satıcı, sattığı malı alıcı borçluya teslim ettiğini, m. 68, l'deki belgelerden biriyle ispat ederse, icra mahkemesi, satış sözleşmesi ve onu tamamlayan malın teslimi belgesine, yani belgeler zincirine dayanarak, itirazın kesin kaldırılmasına karar verir. Satış sözleşmesinde satılan malın alacaklıya teslim edildiği yazılı ise, söz- leşme kayıtsız şartsız bir borç ikrarı olarak değerlendirilir. Teminat mektubu bedelini cebri icra yolu ile veya rızası ile muhataba ödemiş olan banka, ödediği para için kontrgaranti verene rücu edebilir ve bu rücu alacağı için ilamsız takip yapabilir. Kontrgaranti veren borçlu ödeme em- rine itiraz ederse, alacaklı, parayı muhataba ödemiş olduğunu gösterir mak- buz ile, borçlunun itirazının kaldırılmasını isteyebilir. Takip borçlusunun, takip alacaklısından sadece bir miktar para aldığını gösteren bir makbuz, tek başına itirazın kaldırılmasını sağlayacak bir belge niteliğinde değildir. Ancak, bu paranın borç olarak alındığı, başka bir belgeyle ispat edilebilirse alacaklı, bu belge ve onu tamamlayan makbuza dayanarak, itirazın kaldırılmasını isteyebilir. örneğin, alacaklı ile borçlu arasındaki bir kredi açma sözleşmesi ve borçlunun bu sözleşme gereğince aldığı paralar için verdiği makbuzlara dayanarak itirazın kaldırılmasının istenmesinde olduğu gibi (bkz. m. 68/b). § 18. itirazın Kesin Olarak Kaldırılması 236 il - İMZASI NOTERLİKÇE ONAYLI SENET (ONAYLAMA BiÇiMiNDEKi NOTER SENEDi) Buraya kadar incelenmiş olan imzası ikrar edilen adi senetler gibi kayıtsız şartsız borç ikrarını içeren imzası noterlikçe onaylanmış senetler de itirazın kesin kaldırılmasını sağlayan belgelerdendir (m. 68, 1). Bilindiği gibi, noter senetleri ikiye ayrılır. Düzenleme biçimindeki noter senetleri (resen düzenlenen noter senet- leri) bizzat noter tarafından bir tutanak ş�klinde düzenlenir 6 . Kayıtsız şartsız bir para borcu ikrarını içeren düzenleme biçimindeki noter senetlerHlam hük- münde olup (m. 38), elinde böyle bir senet bulunan atacaktı, ilamlı icra yoluna başvurabilir. Ancak alacaklının böyle bir senetle ilamlı icra takibi yapmak ye- rine ilamsız icra yolunu tercih etmesi halinde, bu senet de hiç kuşkusuz itirazın kesin kaldırılmasını sağlar. İİK m. 68, l'deki noter senetleri, düzenleme biçi- mindeki noter senetleri değildir. İmzası noterlikçe onaylı senetler (onaylama biçimindeki noter senet- leri), noter huzurunda olmadan, herhangi bir yerde düzenlenir ve notere ge- tirilir. Noter, kendisine verilen böyle bir adi senedi huzurunda borçluya imza- latır ve imzanın kendi huzurunda atıldığını ve imzayı atan kimseye (borçluya) ait olduğunu şerh vererek imzayı onaylar (Noterlik K. m. 60/4; 90-93). Bu imza onaylaması, onaylanan imzanın ilgiliye (borçluya) ait olduğunu belge- lendirme niteliğinde olup, hukuki işlemlerin içeriğini kapsamaz. Bu işlemler- deki imza ve tarih, sahteliği sabit oluncaya kadar geçerlidir (Noterlik K. m. 82, ili; HMK m. 204, 4). işte IIK m. 68, !'deki "imzası noterlikçe tasdik edilen senetler" bunlardır. imzası noterlikçe onaylı bir senedin, itirazın kaldırılmasını sağlayıcı nite- likte bir belge olarak kabul edilebilmesi için, imzası ikrar edilen adi senet- lerde olduğu gibi kayıtsız şartsız bir para borcu ikrarını içermesi gerekir (m.68, 1). içerik bakımından, adi senet ile imzası noterlikçe onaylı senet arasında hiç- bir fark yoktur. Bu senetler arasında itirazın kaldırılmasını sağlama bakımından tek fark, adi senetteki imza onaylı olmadığı halde, borçtu ayrıca ve açıkça itiraz etmediği için, imzayı ikrar etmiş sayılmakta; noter senedindeki imza ise noter tarafından onaylanmış olduğu için borçlunun bu imzayı inkar etme olanağı bu- 6 Bkz. Noterlik K. m. 84-89; 60/1; 72; 82, 1-11; HMK m. 206. § 18. itirazın Kesin Olarak Kaldınlnıası 237 lunmamaktadır. Başka bir deyişle, adi senede dayanarak itirazın kesin kaldırıl- masının istenebilmesi için borçlunun itirazında imzayı ayrıca ve açıkça inkar et- memiş olması gerektiği halde, borçlunun noterlikçe onaylı imzayı inkar etmesi- nin, itirazın kesin kaldırılması prosedürüne bir etkisi yoktur. Borçlu itirazında noterlikçe onaylı imzayı inkar etmiş olsa bile alacaklı, itira- zın kesin kaldırılmasını isteyebilir ve icra mahkemesi inkar edilen noterlikçe onaylı imza hakkında bir inceleme yapamaz. Çünkü, noterlikçe onaylı imza, sahteliği sabit oluncaya kadar geçerlidir (Noterlik K. m. 82, 111; HMK m. 209, 2) ve icra mahkemesi bu sahtelik iddiasını incelemeye yetkili değildir. Borçlu, no- terlikçe onaylı imzanın kendisine ait olmadığını, ancak sahtelik davası (yani, IIK m. 72'deki menfi tespit davası) ile ispat edebilir (HMK m. 208 vd.). Borçlu diğer itirazlarını ispat edemezse, icra mahkemesi itirazın kesin ola- rak kaldırılmasına karar verir (m. 68, 11). Alacaklının birden fazla belgeye dayanması halinde, bu belgelerden biri im- zası ikrar edilmiş adi belge, diğeri ise imzası noterlikçe onaylı bir belge olabilir. 111 -RESMİ DAİRELERİN VEYA YETKİLİ MAKAMLARIN YETKİLERİ DAHİLİNDE VE USULÜNE GÖRE VERDİKLERİ BELGELER Resmi dairelerin veya yetkili makamların yetkileri dahilinde ve usulüne göre verdikleri belgeler de itirazın kaldırılmasını sağlayıcı nitelikte sayılmıştır (m. 68, 1). Bu belgeler, resmi daireler veya yetkili makamlar tarafından düzen- lendiklerinden, bunlarda borçlunun imzası bulunmaz; bu nedenle, borçlunun imzasının ikrar veya onaylanmış olması şartı burada aranmaz. Ancak bu bel- gelerin, itirazın kaldırılmasını sağlayıcı nitelikte sayılabilmesi için, borçlunun, belli bir para borcunu kayıtsız şartsız ödemek zorunda olduğunu göstermeleri gerekir. Resmi dairelerin veya yetkili makamların düzenledikleri bir belgenin, iti- razın kaldırılmasını sağlayıcı nitelikte bir belge olduğu, genellikle özel bir kanun hükmü ile kabul edilmiştir. örneğin, borç ödemeden aciz belgesi, m. 68, 1 anlamında borç ikrarını içeren bir belge niteliğindedir (m. 143, il; 105, 1)7. Aynı şekilde diğer örnekler için bkz. 5464 s. K. m. 32, iV; 5411 s. K. m. 81, il; 5684 s. K. m. 24/16. 7 iflas tasfiyesi sonunda verilen aciz belgesinin, m. 68, 1 anlamında borç ikrarını içeren bir belge niteliğinde sayılabilmesi için, müflisin bu alacağı kabul etmiş olması (m. 230) gerekir (m. 251, 1/c. 3). 238 § 18. itirazın Kesin Olarak Kaldırılması Kesin rehin açığı belgesi (m. 152, iV), borç ikrarını içeren senet niteli- ğindedir. Yukarıdaki örneklerde görüldüğü gibi, bazı belgeler, açık bir kanun hükmü ile, m. 68, 1 anlamında, resmi dairelerin ve yetkili makamların yetkileri dahi- linde ve usulüne göre verdikleri belgeler niteliğinde sayılmıştır. Böyle açık bir kanun hükmü bulunmayan hallerde, resmi dairelerin veya yetkili makamların yetkileri dahilinde ve usulüne göre verdikleri belgelerin m. 68, l'e göre itirazın kaldırılmasını sağlayıcı nitelikte sayılabilmesi için, bu bel- gelerin, borçlunun, belli bir para borcunu kayıtsız şartsız ödemek zorunda ol- duğunu göstermesi gerekir. Kanun, resmi dairelerin veya yetkili makamların verdikleri makbuzları da birlikte düzenlemekte ise de bu makbuzlar (örneğin, posta veya banka mak- buzları), yalnız başına itirazın kaldırılmasını sağlayıcı nitelikte değildir. Çünkü bu makbuzlar, borçlunun kayıtsız şartsız borçlu olduğunu (borç ikrarını) gös- termez. Alacaklı, borçlunun makbuzda yazılı olan parayı borç olarak aldığını başka bir belgenin yardımı ile ispat edebilirse, o zaman bu belge ve onu ta- mamlayan makbuza dayanarak, icra mahkemesinden itirazın kesin kaldırılma- sını isteyebilir. iV - KREDİ KURUMLAR! İLE İLGİLİ BELGELER Alacaklının alacaklı olduğu konusunda kanaat uyandıran bir kısım belge- lerin varlığı halinde, borçlunun itirazının kaldırılması mümkündür. Bu belgeler, alacaklıdan değil, borçludan sadır olan, yani ondan kaynaklanan veya ona izafe edilebilen bir kısım senet veya belgelerdir. Ayrıca borçludan kaynaklan- mamakla birlikte, uyuşmazlığın da tarafı olmayan resmi bir makam veya ku- rum önünde gerçekleşen bazı borç ikrarları da borçlunun itirazını gidermeye elverişlidir. Kanun koyucu, bu yaklaşımdan, kredi kurumlarının (bankaların) alacaklı olması halinde ayrılmış; özel bir düzenleme yapmıştır 8 . Buna göre, alacaklı bankanın borçlu müşterisine usulüne uygun olarak gönderdiği kredi söz- leşmeleri ile hesap özeti, makbuz veya diğer belgelere 9 borçlunun süresi 8 Bkz. Ejder Yılmaz, Kredi Kuruluşlarının IIK m. 68/b ve IIK m. 150/ı Hükümlerinden Yararlan- ması (Prof. Dr. Ramazan Arslan'a Armağan, C. 2, Ankara 2015, s. 1867-1885); Cemal Fazıl Karakaş, icra ve lfl�s Hukukunda Banka Alacaklarının Korunması, Ankara 2019. 9 "Borçlu cari hesap veya kısa, orta, uzun vadeli kredi şeklinde işleyen kredilerde krediyi kul- landıran taraf, krediyi kullanan tarafın kredi sözleşmesinde belirttiği adresinde, borçlu cari hesap sözleşmesinde belirtilen dönemleri veya kısa, orta, uzun vadeli kredi sözleşmelerinde 239 § 18. itirazın Kesin Olarak Kaldırılması içinde ve usulüne uygun olarak itiraz etmemesi halinde1°, bu itiraz edilmeyen belgeler, bankanın müşterisine yaptığı icra takibine itiraz edilmesi halinde, iti- razın kesin kaldırılmasını sağlayan belge 11 işlevini görür. Başka bir de- yişle, bir icra takibi başlamadan önce müşterinin bankadan gelen bu tür ihtar, hesap özeti vb. belgelere itiraz etmemesi halinde, icra takibi bakımından bun- lar adeta borçludan sadır olmuş veya onun iradesiyle gerçekleşmiş borç ikrarı gibi kabul edilir. Bu durumda borçlunun ancak bir menfi tespit veya istirdat davası açma imkanı (m. 72) kalır. Krediyi kullanan tarafın kredi hesabının kesilmesine veya borcun ödenme- sine ilişkin ihtarname içeriğine itiraz etmiş olması, kredi hesabının kesilmesi ve borcun ödenmesine ilişkin ihtarnameden önce tebliğ edilen ve itiraz edil- meyerek kesinleşmiş bulunan faiz tahakkuk dönemlerine ilişkin hesap özetle- rinin içeriğine itiraz edilmemiş olmasının sonuçlarını ortadan kaldırmaz. Yani, bu (itiraz edilmemiş) hesap özetlerinde gösterilen miktar için yapılacak takipte, borçlu borcunu ödedikten sonra dava açabilir (m. 68/b, iV; 68/b, il). Kredi kurumları için getirilen bu özel düzenleme karşısında, borçluların (müşterilerin) süresi içinde ve usulüne uygun itiraz etmeleri ile, bu belgelerin itirazın kesin kaldırılmasını sağlayan belge olma niteliğini ortadan kaldırmaları mümkündür. Buna karşılık, süresi içinde gönderilen hesap özetinin içeriğine, alındığından itibaren bir ay içinde itiraz etmeyen krediyi kullanan taraf (takip borçlusu), hesap özetinin gerçeğe aykırılığını, ancak borcunu ödedikten sonra ileri sürüp, dava açabilecektir. Bu ise, krediyi kullanan müşteri bakımından ağır bir sonuç ve yaptırımdır 12 . öte yandan, bir özel hukuk ilişkisi içerisinde yazılı faiz tahakkuk dönemlerini takip eden onbeş gün içinde bir hesap özetini noter aracılı- ğıyla göndermek zorundadır. Sözleşmede gösterilen adresin değiştirilmesi, yurt içinde bir adresin noter aracılığıyla krediyi kullandıran tarafa bildirilmesi halinde sonuç doğurur; yeni adresin bu şekilde bildirilmemesi halinde hesap özetinin eski adrese ulaştığı tarih tebliğ tarihi sayılır" (m. 68/b, 1). 10 "Süresi içinde gönderilen hesap özetinin muhtevasına, alındığından itibaren bir ay içinde iti- raz etmeyen krediyi kullanan taraf, hesap özetinin gerçeğe aykırılığını, ancak borcunu öde- dikten sonra dava edebilir" (m. 68/b, il). 11 "Kredi sözleşmeleri ve bunlarla ilgili süresinde itiraz edilmeyen hesap özetleri ile ihtarnameler ve krediyi kullandıran tarafından usulüne uygun düzenlenmiş diğer belge ve makbuzlar, icra ve iflas Kanununun 68 inci maddesinin birinci fıkrasında belirtilen belgelerden sayılır. Krediyi kullanan taraf, itiraz etmediği hesap özetinin dayandığı belgelerde kendisine izafe edilen im- zayı kabul etmiş sayılır" (m. 68/b, 111). IIK m. 68/b, 111 hükmü, m. 150/a hükmünün söz konusu olduğu hallerde de aynen uygulanır (m. 68/b, ili/son cümle). 12 IIK m. 68/b, il hükmünün Anayasaya aykırılığı ileri sürülmüşse de Anayasa Mahkemesi, ku- ralı Anayasaya aykırı bulmamıştır. Anayasa Mahkemesinin 14.01.201O gün ve 62/07 sayılı kararı için bkz. Arslan/Yılmaz/Taşpınar Ayvaz/Hanağası-lcra Pratik, s. 137. .---- 240 § 18. itirazın Kesin Olarak Kaldırılması alacaklıya tanınmayan yetkiler, aynı özellikteki bir özel hukuk ilişkisinde ala- caklı kredi kurumlarına tanınmıştır. V - BORÇLUNUN RESMİ DAİRELER VEYA MEMURLAR HUZURUNDA BORÇ İKRARINDA BULUNMASI IIK m. 68, 1 hükmünde, borçlunun resmi bir daire (veya memur) huzurunda borç ikrarında bulunması ihtimali açıkça düzenlenmemiştir. Ancak bu da imzası noterlikçe onaylı senetlere kıyasen kabul edilmektedir. örneğin, icra tutanak- ları, aksi ispat edilinceye kadar geçerli kabul edilmekte; tutanaktaki imza, sahibi 1 aleyhine de delil olmaktadır (m. 8, iV). Alacaklı, borçlunun borçlu olduğuna iliş- kin bir beyanını ve imzasını içeren bir icra tutanağına dayanarak, icra mahke- mesinden itirazın kaldırılmasını isteyebilir. Bunun gibi, borçlu ihtiyati haciz tu- tanağında borçlu olduğunu ikrar etmişse, alacaklı bu ihtiyati haciz tutanağına dayanarak, icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını isteyebilir. Borçlunun konkordato projesinde veya ona ekli ayrıntılı bilançosunda (m. 286) göstermiş olduğu alacaklılar ve proje veya bilançoda gösterilmemekle beraber, borçlunun konkordato komiseri huzurunda kabul etmiş olduğu ala- caklılar, ticaret mahkemesinin konkordato tasdiki talebini reddetmesi üzerine borçluya karşı yapacakları ilamsız takiplerde, konkordato projesine (ayrıntılı bilançoya) veya konkordato komiserinin borçlunun borcunu kabul ettiğini gös- terir tutanağına dayanarak, icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını isteye- bilir. Çünkü, konkordato projesi veya komiserin tutanağı, borçlunun resmi daireler önünde borcunu ikrar ettiğini gösterir belge (senet) niteliğindedir. Yukarıda açıklanan nitelikteki belgeler, adi senetlerden daha güçlü oldu- ğundan ve bu belgelerdeki imza resmi bir makam veya memur huzurunda atıl- mış olduğundan, bu belgeleri imzası noterlikçe onaylı senetlere paralel düşün- mek gerekir. Yani borçlu, ödeme emrine itiraz ederken, bu belgelerdeki imza- sını ayrıca ve açıkça inkar etmiş olsa bile, bu itirazı dikkate alınmamalı ve alacaklı buna rağmen icra mahkemesinden itirazın kesin kaldırılmasını isteye- bilmelidir. Borçlu, bu belgelerdeki imzanın kendisine ait olmadığını, ancak sahtelik davası, yani IIK m. 72'deki menfi tespit davası ile ispat edebilmelidir. C) BORÇLUNUN İTİRAZINI İSPAT ETMESİ ispat yükü kendisine düşen alacaklının, borçludan alacaklı olduğunu icra mahkemesinde yukarıda incelenen (m. 68, l'deki) belgelerden biri ile ispat et- mesi üzerine, borçlunun da itirazının haklı olduğunu ispat etmesi gerekir. An- § 18. t • n Kesin Olarak Kaldınlması 241 cak, bo�unun iflastan sonra yeni mal iktisap etmediği gerekçesiyle itiraz et- miş olması halinde (m. 251, il), alacaklı borçlunun yeni mal iktisap ettiğini ispat etmekle yükümlüdür. Borçlu rtirazını ispat edemezse, icra mahkemesi itirazın kesin kaldırılmasına karar verir (m. 68, il). Borçlu itirazının haklı olduğunu ispat ederse, icra mahke- mesi, alacakJının itirazın kaldırılması talebinin reddine karar verir (m. 68, 111). Borçlu rtirazını, kural olarak, yalnız m. 68, l'deki belgelerden biri ile ispat etmekJe yükümlüdür (m. 68, 11-111). Ancak, bazı itirazların niteliği bakımından belgeye bağlanması mümkün değildir. O halde, konuyu buna göre ikiye ayıra- rak incelemek uygun olur. 1- NITELİĞİ BAKIMINDAN BELGEYE BAĞLANMASI MÜMKÜN OLMAYAN İTİRAZLAR Borçlunun rtirazlarından bir kısmı bir belgeye bağlanamayan, yani belge ile ispatı mümkün olmayan itirazlardır. Buna rağmen icra mahkemesi, bu iti- razlardan bir kısmını incelemeye yetkiliyken; diğer bir kısmını ise incelemeye yetkili değildir: 1) İcra Mahkemesinin İncelemeye Yetkili Olduğu İtirazlar İcra dairesinin yetkisiz olduğu (m. 50, 11) ve borçlunun (müflisin) yeni mal iktisap etmediği (m. 251, il) hakkındaki itirazların, niteliği bakımından belgeye bağlanmasına imkan yoktur. Ancak, icra mahkemesi bu itirazları incelemeye yetkilidir (m. 50, il; 251, il) ve borçlu bu itirazlarını ispat için belge göstermek zorunda değildir. 2) Niteliği Bakımından Belgeye Bağlanması Mümkün Olmadığı İçin, İcra Mahkemesinin İncelemeye Yetkili Olmadığı İtirazlar icra mahkemesi, yukarıdaki istisnalar dışında, niteliği bakımından belgeye bağlanması mümkün olmayan itirazları inceleyemez. Örneğin, alacaklının da- yandığı borç senedinin hata (yanılma), hile (aldatma) veya korkutma (TSK m. 30-39) nedeniyle geçerli olmadığı, borçlunun borç senedini imzaladığı anda fiil ehliyetine (TMK m. 9-16) sahip bulunmadığı, borçlunun satıcıdan (alacaklıdan) satın ve teslim aldığı malın ayıplı olduğu (TBK m. 219 vd.) gibi itirazların, niteliği bakımından belgeye bağlanması mümkün değildir. Bu nedenle borçlu, bu itiraz- larını ispat etmek için hiçbir belge gösteremez ve icra mahkemesi, bu itirazları incelemeden, borçlunun itirazının kaldırılmasına karar verir (m. 68, il). Çünkü 242 § 18. itirazın Kesin Olarak Kaldırılması bu durumda, icra mahkemesinin bu itirazları inceleme yetkisi yoktur. Ancak icra mahkemesi "görevsizlik" kararı değil; aksine, alacaklının "itirazın kesin kaldırıl- ması talebinin kabulüne" karar vermesi gerekir. Çünkü, alacaklı, alacağını m. 68'de gösterilen belgelerden birisiyle ispat ettiği halde, borçlu aynı tür belgeler- den birisiyle itirazını (itirazının doğru olduğunu) ispat edememiştir. icra mahkemesi, niteliği bakımından belgeye bağlanması mümkün olma- dığından incelemeye yetkili bulunmadığı bir itiraz üzerine, itirazını ispat ve mahkemeye başvurabilmesi için borçluya süre veremez ve borçlu mahke- meye başvurduğu takdirde bu davayı itirazın kaldırılması talebi için bekletici sorun yapamaz (m. 68, iV son cümle). icra mahkemesi, itirazın kaldırılmasına karar vermek zorundadır. itirazının kaldırılmasına karar verilen borçlu, borçlu olmadığının tespiti için menfi tespit davası açabilir. Ancak, bu dava icra takibini durdurmaz. Sa- dece, mahkeme, icra veznesindeki (icra dairesinin banka hesabındaki) pa- ranın alacaklıya ödenmemesi için ihtiyati tedbir kararı verebilir (m. 72, 111). Borçlu, icra takibinden önce menfi tespit davası açmış ve mahkemeden icra takibinin durdurulması için ihtiyati tedbir kararı almış ise (m. 72, 11), o zaman icra mahkemesi, borçlunun itirazının kaldırılmasına karar veremez, yani menfi tespit davasının sonuçlanmasını bekletici sorun yapar. 11- BELGE İLE İSPATI MÜMKÜN OLAN İTİRAZLAR Yukarıda açıklananlar dışındaki itirazların, belgeye bağlanması veya belge ile ispat edilmesi mümkündür. işte borçlu, bu itirazlarını, icra mahkeme- sinde ancak m. 68, l'de belirtilen nitelikte bir belge ile ispat edebilir; bu halde, alacaklının itirazın kaldırılması talebi reddedilir (m. 68, 111); ispat edemezse itirazın kesin kaldırılmasına karar verilir (m. 68, il). icra mahkemesinde tanık ve yemin deliline başvurulamaz. Borçlu bu itirazlarını belgeyle ispat etmekle yükümlü ise de bunun için ge- rekli belgeyi mutlaka kendisi göstermek (vermek) zorunda değildir. Çünkü, borçlu, zamanaşımı gibi bazı itirazlarını alacaklının göstermiş olduğu belgeyle ispat edebilir. Bu nedenle, m. 68, ll'deki mutlak ifade yerinde değildir. Borçlu, ancak alacaklının göstermiş olduğu belgeden anlaşılamayan itiraz sebepleri için belge göstermekle yükümlüdür: 1) Alacaklının Göstermiş Olduğu Belgeden Anlaşılan İtirazlar Borçlu, alacaklının göstermiş olduğu belgeden anlaşılan itirazlarını ispat için belge göstermek zorunda değildir; onları alacaklının göstermiş olduğu 243 § 18. itirazın Kesin Olarak Kaldırılması belgeyle ispat edebilir. örneğin borçlu, alacaklının göstermiş olduğu senet- teki vadeye göre borcun zamanaşımına uğradığını 13 veya borcun muaccel olmadığını, alacaklının gösterdiği senede dayanarak ispat edebilir. 2) Borçlunun İbraz Edeceği Belgeler Borçlu, alacaklının göstermiş olduğu belgeden anlaşılamayan itirazlarını (örneğin, ödeme itirazını), icra mahkemesinde ispat etmek için belge göster- mek zorundadır. Borçlu, belge gösteremezse icra mahkemesi itirazın kesin kaldırılmasına karar verir (m. 68, il); gösterirse itirazın kaldırılması talebi red- dedilir (m. 68, 111). Alacaklının göstermiş olduğu belgeden anlaşılamayan itirazlar, borcu do- ğurandan başka bir hukuki işleme veya vakıaya dayanan itirazlardır. Örneğin, borcun ödenmiş olduğu, alacaklının borçluya bir süre vermiş olduğu, borçlu- nun da alacaklıdan alacaklı olduğu ve bu alacağı ile borcunu takas ettiği, borç senedinin muvazaalı (örneğin bedelsiz olduğu -TSK m. 19-) olduğu, senet- teki borç sebebinin gerçekleşmediği, alacaklının bir sözleşme ile icra taki- binden bulunma hakkından vazgeçtiği, borçlunun konkordatosunun tasdik edilmiş olduğu, borçlunun mirası reddetmiş olduğu gibi itirazlarını borçlu, an- cak m. 68, l'deki belgelerden birini göstermek suretiyle ispat edebilir. Borçlunun göstereceği belgeler de üç çeşittir: a) Adi Belge 14 (Makbuz) Borçlu, itirazını (örneğin, borcu ödediğini) alacaklı tarafından verilmiş bir adi belge (makbuz) ile ispat edebilir. Örneğin, "B'deki 150.000 TL tutarındaki alacağımı tamamen aldım, tarih ve imza A" şeklindeki bir adi makbuz gibi. Alacaklı, borçlunun icra mahkemesinde göstermiş olduğu böyle bir adi belge (makbuz) altındaki imzasını ikrar ederse, icra mahkemesi itirazın kal- dırılması talebini reddeder (m. 68, 111). 13 Borçlunun zamanaşımı defini (itirazını) alacaklının ibraz ettiği belge ile ispat etmesi üzerine, alacaklı zamanaşımının kesildiğini (TBK m. 154; 157; TTK m. 750-751) veya tatile uğradığını (TBK m. 153) iddia ederse, alacaklı bu iddiasını ancak m. 68, l'deki belgelerden biri ile ispat edebilir (bkz. 15.03.1950 gün ve 28/06 sayılı IBK: RG 30.06.1950, sa. 1546; karş. m. 33/a, I; 71, il). 14 Alacaklının alacağını ispat için göstermesi gereken belge olarak adi senetten söz ettiğimiz halde, borçlunun ibraz etmesi gereken belge bakımından teknik olarak Msenet" kavramını kullanmak doğru olmaz. Çünkü, borçlu, borcun sona erdiğine ilişkin alacaklının beyanını içe- ren bir belge sunacaktır ki, bu ise bir "senet" değildir. § 18. itirazın Kesin Olarak Kaldırılması 244 Borçlunun gösterdiği adi belge (makbuz) altındaki imza alacaklı tarafından inkar edilirse icra mahkemesi, bu imzanın alacaklıya ait olup olmadığını, m. 68/a'daki usule göre inceler. icra mahkemesi, yapacağı imza incelemesi sonu- cunda, adi belge (makbuz) altındaki imzanın alacaklıya ait olduğu kanısına va- rırsa, alacaklının itirazın kaldırılması talebini reddeder ve haksız yere imzasını inkar eden alacaklıyı sözü edilen belgede gösterilen değer veya miktarın %1O'u oranında para cezasına mahkOm eder (m. 68, V). icra mahkemesi, imzanın ala- caklıya ait olmadığı kanısına varırsa, borçlunun itirazının kesin olarak kaldırıl- masına karar verir. Borçlu, icra mahkemesine adi belgenin (makbuzun) aslını vermelidir. Borçlu, belgenin aslının mevcut olmadığını (örneğin, kaybolduğunu) bildirerek fotokopisini ibraz eder ve alacaklı bu fotokopiyi kabul etmezse, borçlu itirazını (ödemeyi) ispat edememiş sayılır ve icra mahkemesi itirazın kesin kaldırılma- sına karar verir. b) İmzası Noterlikçe Onaylı Belge (Makbuz) Borçlu, itirazını (örneğin borcu ödediğini) alacaklı tarafından verilmiş imzası noterlikçe onaylı bir belge (senet, makbuz) ile de ispat edebilir (m. 68, 111). Adi belge (makbuz) hakkındaki açıklamalar, aynen imzası noterlikçe onaylı belgeler için de geçerlidir. Yalnız burada alacaklı, noterlikçe onaylı imzasını inkar ede- mez; daha doğrusu, icra mahkemesi böyle bir imza inkarını inceleme konusu yapamaz ve alacaklının itirazın kaldırılması talebinin reddine karar verir. Kuşkusuz, borçlu, itirazını HMK'nun imza atamayanların durumuna ilişkin m. 206'ya uygun olarak düzenlenmiş bir belge ile de ispat edebilir. c) Resmi Dairelerin veya Yetkili Makamların Verdikleri Belge veya Makbuzlar Borçlu, itirazını (örneğin borcu ödediğini), resmi dairelerin veya yetkili ma- kamların yetkileri dahilinde ve usulüne göre verdikleri bir makbuz veya belge ile de ispat edebilir (m. 68, 111). Borçlu, borcu ödediğini posta idaresi havale mak- buzu, banka havale makbuzu veya aynı alacak için daha önce yapılmış ve sonuçlanmış olan takipte borcunu icra dairesinin banka hesabına ödediğine iliş- kin havale makbuzu ile de ispat edebilir. Alacaklı, daha önce aynı alacak için borçluya karşı dava açmış ve dava reddedilmişse veya borçlu daha önce alacaklıya karşı bir menfi tespit davası açmış ise; borçlu, icra mahkemesinde, böyle bir dava sonucunda almış olduğu 245 § 18. itirazın Kesin Olarak Kaldırılması menfi tespit hükmü ile, borçlu olmadığını ispat edebilir ve icra mahkemesi itirazın kaldırılması talebinin reddine karar verir. Alacaklı daha önce takip yapmış, icra mahkemesi itirazın kaldırılması ta- lebini reddetmiş, bundan sonra aynı alacak için aynı borçluya karşı yeni bir takip yapmış ise; borçlu, bu yeni takipte, birinci takipte verilmiş olan itirazın kaldırılması talebinin reddi kararıyla alacaklının itirazın kaldırılması talebi- nin yeniden reddini sağlayabilir. Mirasçı sıfatı ile takip edilen borçlu, mirası reddetmiş olduğunu, sulh hu- kuk mahkemesinden alacağı tespit edici karar (TMK m. 609) ile ispat edebilir. 3) Borçlunun İtirazını İspat Etmesi Borçlu, itirazını (örneğin, borcu ödediğini) yukarıda incelenen üç çeşit bel- geden biri ile ispat ederse icra mahkemesi, itirazın kaldırılması talebinin red- dine karar verir (m. 68, 111). Buna karşılık, borçlu itirazını bu üç çeşit belgeden biri ile ispat edemezse, icra mahkemesi itirazın kesin kaldırılmasına karar verir (m. 68, 11) 15 . Borçlu, itirazını icra mahkemesinde ancak belgeyle ispat edebilir, tanık veya yemin deliliyle ispat edemez. Ancak, borçlu itirazını ispat için belge ibraz edememekle beraber, alacaklı, icra mahkemesinde borçlunun ödeme iddia- sını ikrar ederse, icra mahkemesi itirazın kaldırılması talebinin reddine karar verir. 4) Borçlunun İtirazını İspat Edememesi Borçlu, icra mahkemesinde itirazını m. 68, l'deki belgelerden biriyle ispat edemeyince, icra mahkemesi, itirazını ispat etmesi için mahkemeye başvu- rabilmesi için borçluya bir süre veremez ve borçlu bu süre içinde mahke- mede dava açtığı takdirde bu davayı itirazın kaldırılması talebi için bekletici so- run yapamaz (m. 68, IV/c. 2); icra mahkemesi, itirazın kesin kaldırılmasına karar vermek zorundadır. Ancak icra mahkemesi istisnai olarak, murisine ait bir ala- cak nedeniyle takip edilen borçlunun terekenin borca batık olduğunu ileri sür- mesi halinde, bu hususta bir karar getirmesi için kendisine uygun bir süre verip, itirazın kaldırılması hakkında karar vermeyi erteler (m. 68, IV/c.1). 15 Borçlunun itirazını m. 68, l'deki belgelerden biri ile ispat edememesi halinde, icra mahkeme- sinin görevsizlik kararı vermesi yanlıştır. Çünkü, bu halde itirazın kaldırılmasına karar verile- ceQi, m. 68, ll'de açık bir şekilde ifade edilmiştir. 246 § 18. itirazın Kesin Olarak Kaldırılması 5) Borçlunun Menfi Tespit Davası Açması itirazının kaldırılmasına karar verilen borçlu, borçlu olmadığının tespiti için bir menfi tespit davası açabilirse de bu dava icra takibini durdurmaz. Mahkeme, kural olarak, icra veznesindeki (icra dairesinin banka hesabındaki) paranın ala- caklıya ödenmemesi için ihtiyati tedbir 16 kararı verebilir (m. 72, 111). Borçlu icra takibinden önce bir menfi tespit davası açmış ve mahkemeden icra takibinin durdurulması için ihtiyati tedbir kararı almış ise (m. 72, il), o za- man icra mahkemesi, borçlunun itirazının kaldırılmasına karar veremez; yani, menfi tespit davasının sonuçlanmasını bekletici sorun yapmalıdır. D) İTİRAZIN KALDIRILMASI USULÜ 1 - İTİRAZIN KALDIRILMASI TALEBİ Alacaklı, itirazın kaldırılması için icra mahkemesine başvurur. Bu talep, icra takibinin yapıldığı icra dairesinin tabi olduğu icra mahkemesine, bir dilek- çeyle, elektronik ortamda UYAP üzerinden veya sözlü olarak yapılır (m. 70; 18, 11). itirazın kaldırılması talebinde bulunan alacaklıdan başvurma harcı alınır. itirazın kaldırılması talebi HMK anlamında bir dava olmadığından, itirazın kaldırılması dilekçesinde 17 (veya tutanağında) HMK m. 119'daki bütün kayıt- ların bulunması gerekmez. Ancak dilekçede, alacaklı ile borçlunun isim ve ad- resleri, borçluya karşı bir icra takibi yapıldığı, borçlunun ödeme emrine haksız olarak itiraz ettiği açıklanmalı ve borçlunun itirazının kaldırılması istenmelidir. Alacaklı, itirazın kaldırılması dilekçesinde, ayrıca, itirazın kaldırılması kararı verilmesiyle birlikte borçlunun, itiraz ettiği miktarın %20'sinden az olmayan bir tazminata mahkum edilmesini de isteyebilir (m. 68, VII). Alacaklıya tazminat ta- lep etme hakkı tanımak suretiyle, borçlunun haksız itirazda bulunarak takibi kö- tüniyetle uzatmasının önüne geçmek amaçlanır. Yukarıda görüldüğü gibi, itirazın kaldırılmasını isteme süresi, itirazın ala- caklıya tebliği tarihinden itibaren altı aydır. itirazın iptali davasında olduğu gibi, burada da alacaklı, itirazın kendisine tebliğini beklemeksizin itirazın kal- 16 Buna karşılık mahkeme, borçluya karşı takip yapılmasının yasaklanması şeklinde tedbir ka- rarı veremez. 17 Bkz. aşa. § 73, Ek No. 41. § 18. itirazın Kesin Olarak Kaldırılması 247 dırılması talebiyle icra mahkemesine başvurabilir. Ancak, itiraz alacaklıya teb- liğ edilmeden, itirazın kaldırılması için öngörülen altı aylık süre işlemeye baş- lamaz. il - YARGILAMA USULÜ İcra mahkemesi, itirazın kaldırılması talebini basit yargılama usulüne (HMK m. 316-322) göre ve mutlaka duruşmalı olarak inceler (m. 70; 18, 1). icra mahkemesi, duruşma yapmadan dosya üzerinden karar veremez. Bu ne- denle, itirazın kaldırılması talebini alan icra mahkemesi, alacaklı ve borçluyu en kısa zamanda duruşmaya çağırır (m. 70; 18, 111). Alacaklı ve borçlu ya da bunlardan biri, takibi vekille yürütüyorsa, duruşma davetiyesinin vekil veya ve- killere tebliğ edilmesi gerekir. Taraflardan biri duruşmaya gelmez, diğeri gelir ve duruşmaya devam edil- mesini isterse icra mahkemesi, gelmeyen tarafın yokluğunda inceleme yapa- rak kararını verir. İki taraf da duruşmaya gelmez veya taraflardan biri gelir ve ancak duruşmaya devam etmeyeceğini bildirirse, itirazın kaldırılması dosyası, HMK m. 1S0'ye göre işlemden kaldırılır. İcra mahkemesi, ilk önce, varsa borçlunun alacağın esasına ilişkin ol- mayan itirazlarını inceler. örneğin, icra dairesinin yetkisiz olduğu (m. 50, il), borçlunun (müflisin) yeni mal iktisap etmediği (m. 251, il), alacaklının icra ta- kibinde bulunmak hakkından vazgeçmiş olduğu gibi itirazlar ilk önce incelenir. İcra mahkemesi, böyle bir itirazı yerinde bulursa, alacağın varlığını ve borçlu- nun alacağın esasına ilişkin itirazlarını incelemeden, alacaklının itirazın kaldı- rılması talebini reddeder. icra mahkemesi, alacağın esasına ilişkin olmayan itirazları reddederse veya böyle bir itiraz yapılmamışsa, o zaman, itirazın kaldırılması talebini esas- tan incelemeye başlar. Yukarıda belirtildiği gibi, bu inceleme yalnız m. 68, l'deki belgeler üzerinde yapılır ve icra mahkemesinde tanık ve yemin delille- rine başvurulamaz. Önce, alacaklı alacağını m. 68, l'deki belgelerden biriyle ispat eder; yani, alacağın varlığını ispat yükü alacaklıya düşer. Alacaklı, alacağını m. 68, l'deki belgelerden biriyle ispat edemezse icra mahkemesi, itirazın kaldırılması tale- binin reddine karar verir. Alacaklı, alacağını m. 68, l'deki belgelerden biriyle ispat ederse, bu kez borçlu itirazının doğru olduğunu ispat etmelidir. § 18. itirazın Kesin Olarak Kaldırılması 248 Borçlunun itirazı, niteliği bakımından belgeye bağlanması mümkün olma- yan ve bu nedenle icra mahkemesinin incelemeye yetkili bulunmadığı bir itiraz ise, icra mahkemesi, itiraz hakkında bir inceleme yapmadan, itirazın kesin kal- dırılmasına karar verir. Borçlunun itirazı, niteliği bakımından belge ile ispatı mümkün olan bir itiraz ise, borçlu bu itirazını, alacaklının göstermiş olduğu belge veya kendi göste- receği ayrı bir belge ile ispat etmelidir. Borçlu, itirazını ispat ederse, icra mah- kemesi, itirazın kaldırılması talebinin reddine; ispat edemezse, itirazın kesin kaldırılmasına karar verir. Borçlu, icra mahkemesindeki itirazın kaldırılması duruşmasında, yalnız itirazında bildirmiş olduğu itiraz sebepleri ile alacaklının dayandığı senet metninden anlaşılan itiraz sebeplerini (borçlu itirazında sebep bildirme- mişse, yalnız alacaklının dayandığı senet metninden anlaşılan itiraz sebeple- rini) ileri sürebilir (m. 63). Borçlu ayrıca, itirazın kaldırılması talebinin esasa ilişkin nedenlerle reddi halinde, alacaklının takibe koyduğu miktarın %20'sinden az olmayacak bir taz- minata mahkum edilmesini de isteyebilir (m. 68, VII). Borçluya bu tazminatı is- teme hakkı tanınarak, alacağı olmadığı halde haksız takipte bulunan kötüniyetli alacaklıyla mücadele amacı güdülmektedir. Bu maddede öngörülen tazminatın tespitinde, takip talebi veya davadaki talep esas alınır (m. 67, V). Borçlu, borcun muaccel olmadığı, zamanaşımına uğradığı gibi alacaklının dayandığı senet metninden anlaşılan itiraz sebeplerini, icra mahkemesin- deki ilk duruşmada hep birlikte ileri sürmelidir (IIK m. 70; 18, I; HMK m. 318, 319, 322; 141). Bundan sonra (yani, aynı duruşmada cevap verdikten sonra veya daha sonraki duruşmalarda) borçlu ancak alacaklının açık muvafakatı ile yeni itiraz sebepleri ileri sürebilir. Yani, HMK m. 319'daki savunmanın geniş- letilmesi yasağı ve onun istisnası olan alacaklının açık muvafakatı burada da uygulanır. Borçlu, itirazında bildirmediği ve alacaklının dayandığı senet metnin- den anlaşılamayan bir itiraz sebebini (örneğin, borcu ödediğini), aynı şe- kilde, alacaklının açık muvafakatı ile icra mahkemesinde ileri sürebilmelidir. E) İCRA MAHKEMESİ KARARI icra mahkemesinin itirazın kaldırılması talebi hakkında vereceği kararın, HMK'nun 297. maddesindeki hususları içermesi gerekir; ayrıca, HMK m. 297- -- § 18. itirazın Kesin Olarak Kaldırılması 249 302 hükümleri icra mahkemesi kararları için de uygulanır. icra mahkemesi ka- rarları da diğer hukuk mahkemeleri kararları gibi yazılır, imzalanır, saklanır ve taraflara verilir (bkz. Y m. 82; HMK m. 297-302). icra mahkemesi kararlarından maktu harç alınır ve kararda yargılama giderleri ile harçların gösterilmesi ge- rekir; aksi durum, kararın kaldırılması veya bozulması sebebi olur. icra mahkemesinin itirazın kaldırılması talebi hakkında vereceği karar iki şekilde olur: 1) itirazın kaldırılması talebinin reddi kararı; 2) itirazın kesin kal- dırılması kararı. icra mahkemesi, ya itirazın kesin kaldırılmasına veya itirazın kaldırılması talebinin reddine karar verebilir. Bunun dışında, yukarıda belirtil- diği üzere, icra mahkemesinin görevsizlik kararı verme yetkisi yoktur. icra mahkemesinin itirazın kesin kaldırılması veya kaldırma talebinin reddi kararları, maddi anlamda kesin hüküm oluşturmayıp sadece o takip bakı- mından bir anlam taşır. O nedenle, icra mahkemesi kararı, yalnızca o takibe devam edilip edilmeyeceğini gösteren ve sınırlı belge ve incelemelerle oluşan geçici bir "başarı veya başarısızlığı" ifade eder. icra mahkemesinin, alacağın varlığı veya borcun sona ermesi konusunda sınırlı inceleme yetkisi yanında, tarafların ellerinde Kanunun aradığı belgelerin bulunmaması hali de bu sonu- cunu doğurur. Bu kararların "yargısal gerçeği" (kesin hükmü) yansıttığı söyle- nemeyeceği için, aynı taraflar arasında, aynı sebebe ve aynı alacağa dayalı olarak bu kez genel mahkemelerde dava açmak mümkündür. Böylece, yal- nızca m. 68'de sayılan, sınırlı sayıda belge ve hakimin dar yetkileri aşılarak, HMK'nun izin verdiği şekilde yargılama yapılarak maddi anlamda "kesin hü- küm" oluşturan ve uyuşmazlığı bütün bir gelecek için çözen .karara ulaşılır. 1 - İTİRAZIN KALDIRILMASI TALEBİNİN REDDİ KARARI itirazın kaldırılması talebinin reddi ile, alacaklının ilamsız icra takibine de- vam edemeyeceğine karar verilmiş olur. itirazın kesin kaldırılması talebinin esasa ilişkin nedenlerle reddi kararı ile alacaklı, borçlunun talebinin bulun- ması koşuluyla, itiraza uğrayan alacağın %20'sinden az olmamak üzere taz- minata mahkum edilir (m. 68, VII). Hükmolunan bu tazminatın tahsili, alacak- lının genel mahkemede dava açması halinde dava sonuna kadar ertelenir. Dava alacaklı lehine sonuçlanırsa aleyhine hükmedilen tazminat kalkar (m. 68, VII). Alacaklının tazminata mahkum edilebilmesi için kötüniyetli olması (karş. m. 67, 11) gerekmez. itirazın kaldırılması talebinin reddi kararı, maddi anlamda kesin hüküm (HMK m. 303) oluşturmaz. Bu karar, yalnız ilamsız icra bakımından kesindir. 250 § 18. itirazın Kesin Olarak Kaldırılması Yani, bu karar ile, (bir yıllık süre içinde itirazın iptali davası da açılmazsa) ala- caklının ilamsız icra takibi son bulur; bundan sonra alacaklı aynı alacak için yeni bir ilamsız takip de yapamaz. Alacaklı, ödeme emrine itirazın tebliğinden itibaren bir yıl içinde, itirazın iptali davası açabilir (m. 67, 1) veya alacaklı, aynı alacağı için genel mahke- mede bir alacak davası da açabilir. Bu davada borçlu (davalı), icra mahkeme- sinin itirazın kaldırılması talebinin reddi kararına dayanarak, kesin hüküm iti- razında bulunamaz. Alacaklı, bu davayı kazanırsa, mahkemeden alacağı ilam ile ilamlı icra yoluna (m. 32) başvurabilir; fakat, eski ilamsız icra takibine de- vam edilmesini isteyemez. il - İTİRAZIN KESİN KALDIRILMASI KARAR! itirazın kesin kaldırılması kararıyla borçlunun yapmış olduğu itiraz kaldırıl- mış, yani hükümden düşürülmüş olur. Bu karar üzerine, borçlu sanki ödeme emrine hiç itiraz etmemiş gibi bir durum doğar: Alacaklı, itirazla durmuş olan icra takibine devam edilmesini, yani haciz isteyebilir (m. 78). Alacaklının haciz isteyebilmesi için itirazın kesin kaldırılması kararının kesin- leşmiş olmasına gerek yoktur. Çünkü, karara karşı kanun yoluna başvurulmuş olması, satıştan başka icra takip işlemlerini durdurmaz (m. 363, iV; 364, 111). itirazın kaldırılması kararı, yalnız o ilamsız icra takibi bakımından kesin hüküm oluşturur. Ancak bu karar, taraflar arasındaki uyuşmazlığı maddi hukuk bakımından kesin olarak çözümlemiş değildir; yani, itirazın kaldırılması kararı, maddi anlamda kesin hüküm (HMK m. 303) oluşturmaz. Bu nedenle, itira- zında haklı olduğu, yani borçlu olmadığı kanısında bulunan borçlu, genel mah- kemede bir menfi tespit davası (m. 72, 111) veya borcu icra dairesine ödedikten sonra bir istirdat davası (m. 72, VII) açabilir. Alacaklı, böyle bir davada, icra mahkemesinin itirazın kaldırılması hakkındaki kararına dayanarak kesin hü- küm itirazında (HMK m. 303) bulunamaz. Buna karşılık, itirazın kesin kaldırıl- ması kararı, aynı alacak için yapılacak yeni bir icra takibinde, icra mahkeme- sinde kesin hüküm oluşturur. icra mahkemesi, itirazın kaldırılması talebinin esasa ilişkin nedenlerle ka- bulüne karar verince, borçlunun itirazının kaldırılmasına karar verir. Ayrıca, alacaklının talebi varsa, borçluyu itiraz ettiği miktarın %20'sinden aşağı ol- mayan tazminat ödemeye ve yargılama giderlerine mahkum eder. Hükmolu- nan bu tazminatın tahsili, borçlunun menfi tespit ve istirdat davası açması halinde, bu davanın sonuna kadar ertelenir. Dava borçlu lehine sonuçlanırsa, bu tazminat kalkar (m. 68, VII). § 18. itirazın Kesin Olarak Kaldınlması 251 Borçlu, itirazın kaldırılması kararının kendisine tefhim veya tebliğinden itiba- ren üç gün içinde mal beyanında bulunmak zorundadır (m. 74-75). itirazın kesin kaldırılması talebinin reddi ve itirazın kesin kaldırılması hak- kındaki icra mahkemesi kararları, takip konusu alacağın IIK m. 363, 1 ve m. 364'te belirtilen istinaf ve temyiz sınırını aşması koşuluyla istinaf ve sonra- sında temyiz edilebilir. 111-ALACAKLININ İTİRAZIN KALDIRILMASI TALEBİNDEN VAZGEÇMESİ ·Alacaklı, itirazın kaldırılması talebinden vazgeçebilir, yani talebini geri ala- bilir. Bu vazgeçme ile alacaklı, alacağından feragat etmiş (HMK m. 307) ol- maz; alacaklı, mahkemede normal bir alacak davası açabilir. Vazgeçme so- nucunda icra mahkemesinin "talep konusuz kaldığından, hakkında bir karar verilmesine yer olmadığına" şeklinde bir kararla incelemesine son vermesi ge- rekir. icra mahkemesi, bu kararında alacaklıyı, talebinde haksız çıkmış (itira- zın kaldırılması talebinin reddi kararındaki} gibi, yargılama giderlerine (bu arada vekalet ücretine) mahkum eder. İtirazın kaldırılması hakkındaki talebinden vazgeçen alacaklı, m. 68, l'deki altı aylık süre henüz dolmamışsa, bu süre içinde yeniden başvurma harcı öde- yerek, icra mahkemesinden yeniden itirazın kaldırılmasını isteyebilir. Bunun gibi, alacaklı, m. 67, l'deki bir yıllık süre içinde, itirazın iptali davası da açabilir. § 19. İTİRAZIN GEÇİCİ OLARAK KALDIRILMASI VE BORÇTAN KURTULMA DAVASI A) İTIRAZIN GEÇİCİ OLARAK KALDIRILMASI 1 - GENEL BİLGİ Yukarıda, itirazın kaldırılmasının niteliği ve tabi bulunduğu süre incelen- dikten sonra, itirazın kaldırılmasının iki çeşit olduğu, borca itiraz halinde kesin kaldırma, imzaya itiraz halinde ise geçici kaldırma istenebileceği belirtilmiş ve kesin kaldırma incelenmişti. Burada ise, özel bir durum olan ve borçlunun im- zaya itiraz etmesi halinde söz konusu olan itirazın geçici kaldırılması ele alı- nacaktır. Alacaklı bir adi senede dayanarak ilamsız takip yapar ve borçlu itirazında adi senet altındaki imzayı inkar ederse, alacaklı, artık itirazın kesin kaldırılma- sını isteyemez, ancak geçici kaldırma isteyebilir (m. 68/a, 1). Başka bir deyişle, itirazın geçici kaldırılması, alacaklının takibinin dayandığı adi senet altındaki imzanın borçlu tarafından inkar edilmesi, imzaya itiraz halinde söz konusu ola- bilir. Borçlunun senette tahrifat yapıldığı iddiası ise borca itirazdır. Çünkü bu- rada borçlu, imzasını inkar etmemekte, aksine, borç miktarının değiştirildiğini ileri sürmektedir. Takibin dayandığı adi senet altındaki imzanın borçlu tarafından inkar edil- mesi halinde, alacaklı icra mahkemesinden ancak itirazın geçici kaldırılmasını istemek yerine itirazın iptali davası da açabilir (m. 67). Alacaklının itirazın geçici kaldırılmasını istemesi üzerine, icra mahkemesi, adi senet altındaki imzanın borçluya ait olup olmadığını inceler. icra mahke- mesi, imzanın borçluya ait olduğu kanısına varırsa, borçlunun itirazının geçici kaldırılmasına karar verir. Alacaklı, bu geçici kaldırma kararına dayanarak, itirazla durmuş olan (m. 66) icra takibine devam edilmesini isteyemez. Yedi günlük borçtan kurtulma davası süresi (m. 69, 11) içinde borçlu tarafından, borçtan kurtulma davası açılmışsa dava sonuçlanıncaya kadar icra takibi (derdest olarak) durmaya devam eder. Alacaklı, itirazın geçici kaldırılması kararına dayanarak, yalnız geçici haciz isteyebilir (m. 69, 1). işte bundan dolayı, buradaki itirazın kaldırılmasına, geçici kaldırma denilmektedir. § 19. itirazın Geçici Olarak Kaldırılması ve Borçtan Kurtulma Davası 253 il - ADI SENETTEKi IMZANIN iNKAR EDiLMiŞ OLMASI itirazın geçici kaldırılması yolu, yalnız alacaklının takibinin dayandığı adi senet altındaki imzanın borçlu tarafından inkar edilmiş olması içindir. HMK m. 209, 1 hükmündeki "adi bir senetteki imza inkar edildiğinde, bu konuda bir karar verilinceye kadar, o senet herhangi bir işleme esas alınamaz" hükmü, icra takipleri hakkında kendiliğinden ve doğrudan uygulanmaz. Çünkü, IIK imzaya itirazı ayrıca düzenlemiştir (m. 68/a; 72; 170). IIK'nun bu hükümleri, HMK m. 209, 1 hükmüne oranla özel hüküm niteliğinde olduğundan HMK ile değiştirildiği söylenemez. Bu halde, adi bir senetteki imzanın sahte olduğu ileri sürülerek açılan bir sahtelik davası, IIK m. 72 anlamında menfi tespit davası olduğundan, icra takibi, ancak menfi tespit davasına bakan mahkeme tarafından IIK'nun 72. maddesine göre verilecek bir ihtiyati tedbir kararıyla dur- durulabilir. Yoksa, adi senetteki imzanın sahte olduğu iddiasıyla açılmış olan bir sahtelik davası, HMK m. 209, 1 hükmüne göre icra takibini kendiliğinden dur- durmaz. Alacaklının takibi, noterlikçe onaylı bir senede veya resmi dairelerin veya yetkili makamların verdikleri bir belgeye dayanmakta ise, imzaya itiraz söz ko- nusu olamayacağından, itirazın geçici kaldırılması da söz konusu olamaz. Bu iki halde, alacaklı itirazın kesin kaldırılmasını isteyebilir. Kanun, borçlunun itiraz iradesinin açık ve anlaşılır olmasını istemekte ve imzaya itirazın, "ayrıca ve açıkça" yapılmasını aramaktadır (m. 60, 11/3). Alacaklının itirazın kaldırılmasını istemesine dayanak olan adi senet kav- ramını ve koşullarını, yukarıda itirazın kesin kaldırılması bölümünde incele- miştik. Oradaki adi senet kavramı ve unsurları hakkındaki açıklamalar, itirazın geçici kaldırılması için aranan adi senet için de aynen geçerlidir. Yalnız, ora- daki imza ikrarına ilişkin açıklamalar, itirazın geçici kaldırılması için geçerli de- ğildir. Çünkü, burada adi senet altındaki imza borçlu tarafından ikrar değil, inkar edilmiş durumdadır. Şu halde, adi senedin itirazın kaldırılmasını sağlayıcı nitelikte bir belge sa- yılması bakımından, kesin kaldırma ile geçici kaldırma arasındaki tek fark, ke- sin kaldırmada adi senetteki imza ikrar edilmiş olduğu (veya öyle sayıldığı) halde, geçici kaldırmada, borçlu adi senetteki imzayı inkar etmiş durumdadır. Buna göre, buradaki imzası inkar edilmiş adi senedin de kayıtsız şart- sız bir para borcu ikrarını içermesi gerekir. imzası inkar edilmiş olan adi senet, kayıtsız şartsız bir para borcu ikrarını ihtiva etmiyorsa, icra mahkemesi, l 254 § 19. itirazın Geçici Olarak Kaldırılması ve Borçtan Kurtulma Davası imza hakkında bir inceleme yapmadan, itirazın geçici kaldırılması talebini red- detmelidir. 111 - İTİRAZIN KALDIRILMASI USULÜ itirazın geçici kaldırılması talebinde bulunulması tamamen kesin kaldır- mada olduğu gibidir. Borçlunun imzaya itiraz ettiğini öğrenen (m. 62, il) alacaklı, itirazın kaldırıl- ması talebinde bulunmadan önce, derhal icra dairesine başvurarak, borçlunun uygulamaya elverişli (tatbike medar, uygulama için kullanılabilecek) imzalarının (HMK m. 211,1/b) resmi dairelerden getirtilmesini (HMK m. 217) isteyebilir (m. 66, il). Böylece, borçlunun imza uygulaması için kullanılabilecek imzaları, du- ruşmadan önce toplanmış ve icra mahkemesindeki duruşmada uygulamaya el- verişli imzaların aranıp getirtilmesi ile zaman kaybedilmemiş olur. icra mahkemesi, alacaklının borçlu tarafından imzaya yapılan itirazın ken- disine tebliği tarihinden itibaren altı ay içinde yapacağı itirazın geçici kaldırıl- ması talebini de basit yargılama usulüne göre ve mutlaka duruşmalı olarak inceler. icra mahkemesi, takip dosyasını icra dairesinden ister. icra dairesi, istenilen takip dosyasını ve toplanmışsa, borçlunun imza uygulaması için kullanılabilecek imzalarını, (m. 66, il) hemen icra mahkemesine gönderir (Niz. m. 26). Borçlu, icra takibi yapan icra dairesinin yetki çevresi içinde ise, icra mah- kemesindeki duruşmada bizzat kendisi 1 hazır bulunmaya mecburdur (m. 68/a, il); borçlu geçerli bir mazereti olmaksızın hazır bulunmazsa, icra mah- kemesi, imza incelemesi veya başka bir inceleme yapmaksızın, yalnız bu ne- denle, itirazın geçici kaldırılmasına ve borçlunun sözü edilen senede dayanan takip konusu alacağın %1O'u oranında para cezasına mahkumiyetine karar verir (m. 68/a, V). Borçlu, bir mazeret (engel, özür) sebebiyle duruşmada bulunamayacaksa, bu engelini duruşmadan önce belgelendirip, icra mahkemesine bildirmelidir (m. 68/a, 11/c. 2). icra mahkemesi, borçlunun mazeretini kabul ederse, yeni bir duruşma günü belirler ve borçluya o gün için yeni bir davetiye gönderir. icra mahkemesi, "borçlunun duruşma gününü kalemden veya UYAP'tan öğren- mesi" şeklinde bir karar vermekle yetinemez. Borçlunun vekilinin (avukatının) duruşmaya gelmiş olması yeterli de�ildir; bizzat borçlu- nun kendisinin gelmesi gerekir. Borçlu duruşmaya gelmemişse, vekili gelmiş olsa bile, m. 68/a, V'e göre itirazın geçici kaldırılmasına karar verilmesi gerekir. ! § 19. itirazın Geçici Olarak Kaldınlması ve Borçtan Kurtulma Davası 255 Buna karşılık, kendisine icra dairesinin yetki çevresi dışında ödeme emri tebliğ edilmiş olan borçlu, itirazın geçici kaldırılması talebini inceleyen icra mahkemesindeki duruşmada bizzat bulunmak zorunda değildir; vekili de duruşmada bulunabilir. Borçlu ya da vekili duruşmada bulunmazsa, duruşma borçlunun yokluğunda yapılır; ancak, yalnız bu nedenle, itirazın geçici kaldı- rılmasına ve para cezasına (m. 68/a, V) karar verilemez. Bu halde, icra mah- kemesi, borçlunun bulunduğu yerdeki icra mahkemesinde istinabe yolu ile sorgulanmasına (isticvabına) karar vermelidir. Borçlu, istinabe olunan icra mahkemesinin usulüne uygun daveti üzerine, o icra mahkemesindeki duruş- mada bizzat bulunmak zorundadır (m. 68/a, 11/c. 2). Aksi halde, yalnız bu nedenle itirazın geçici kaldırılmasına karar verilir (m. 68/a, V). Borçlunun icra mahkemesindeki duruşmada bizzat bulunmak zorunda ol- masından dolayı, icra mahkemesinin bizzat borçluya 2 göndereceği duruşma davetiyesine, yukarıda gördüğümüz hususlardan başka, "mazeretini daha önce belgelendirip bildirmedikçe duruşmada bizzat bulunmak zorunda olduğu, aksi halde başkaca inceleme yapılmaksızın itirazın geçici kaldırılmasına ve hakkında para cezasına karar verileceği" ihtarının yazılması gerekir (m. 68/a, V). Bu şekildeki ihtar, esasında soyut olarak icra takibinin başında, ödeme emri içinde de yer almaktadır (m. 60, 11/3). Böyle bir ihtarlı davetiyeyi alan borçlu, buna rağmen duruşmaya bizzat gelmezse, icra mahkemesi, baş- kaca inceleme yapmaksızın, itirazın geçici kaldırılmasına karar verir (m. 68/a, V). Davetiyede böyle bir ihtar yoksa, borçlu duruşmaya gelmese bile, imza incelemesi yapılmadan itirazın geçici kaldırılmasına ve para cezasına karar verilemez. Borçlu duruşmaya gelirse, icra mahkemesi, alacaklının itirazın geçici kaldırılması talebini incelemeye başlar. icra mahkemesi hakimi, ilk önce iki taraftan bilgi alır (m. 68/a, I/c. 2). Kanun, imza incelemesi usulü bakımından açıkça HMK'na yollama yap- mış olduğu için icra mahkemesi, bu hükümleri uygulayarak sonuca varır (m. 68/a, iV; HMK m. 211, 1/b). 2 icra mahkemesinin alacaklıya göndereceği duruşma davetiyesine, yukarıdaki gibi bir ihtarın konulmasına gerek bulunmadığı doğaldır. Alacaklı, HMK m. 320; 322 hükümlerine göre, ge- rekli ihtarları içeren bir davetiye ile duruşmaya davet edilir. Alacaklı duruşmaya gelmez, buna karşılık borçlu gelir ve duruşmaya devam edilmesini isterse, icra mahkemesi alacaklının yok- luğunda inceleme yaparak kararını verir. Duruşmaya gelen borçlu, duruşmaya devam etme- yeceğini bildirirse, dosya işlemden kaldırılır. Alacaklı ve borçlunun her ikisi de duruşmaya gelmezse, dosya işlemden kaldırılır (HMK m. 150). § 19. itirazın Geçici Olarak Kaldırılması ve Borçtan Kurtulma Davası 256 Duruşmaya gelen borçlu, icra mahkemesi önünde isticvap sırasında veya daha sonra da inkar etmiş olduğu imzayı icra mahkemesinde açıkça ka- bul (ikrar) ederse bununla alacaklının dayandığı senet, m. 68, 1 anlamında imzası ikrar edilmiş bir adi senet haline gelir ve alacaklının itirazın geçici kal- dırılması talebi de kesin kaldırma talebine dönüşür. Bu halde, borçlu borca itiraz sebeplerini icra mahkemesinde ileri sürebilir ve icra mahkemesi, bu iti- razları kesin kaldırma usulüne göre inceleyerek, itirazın kesin kaldırılmasına veya kesin kaldırma talebinin reddine karar verir. Borçlu, icra mahkemesinde de senet altındaki imzanın kendisine ait olma- dığını ifade ederse, icra mahkemesi, adi senetteki imzanın borçluya ait olup olmadığını incelemeye başlar: İmza incelemesi, adi senetteki inkar edilen imza ile, borçluya ait bulun- duğu muhakkak olan başka bir imzanın karşılaştırılması şeklinde yapılır (m. 68/a, 111); bu karşılaştırma sonucunda, inkar edilen imzanın borçluya ait olup olmadığına karar verilir. Borçluya ait bulunduğu muhakkak olan bir imza iki şekilde elde edilir: 1) Borçlunun daha önce başka bir nedenle imzalamış bulunduğu belgeler- deki imzalar; ki bu belgelere uygulamaya (karşılaştırmaya) elverişli (tatbike medar) belgeler denir (m. 68/a, iV). örneğin, borçlunun bir noter senedindeki, evlenme defterindeki veya icra tutanağındaki imzası veya borçlunun bir da- vada taraf, tanık, bilirkişi olarak mahkeme önünde atmış olduğu imzalar gibi. 2) Borçlunun böyle bir uygulamaya elverişli imzası bulunamazsa borçluya icra mahkemesi önünde yazı yazdırılır ve imza attırılır. Bu ise istiktab veya yazı yazdırma adını alır (m. 68/a, I11-IV). Adi senetteki inkar edilen imza, borçlunun uygulamaya (karşılaştırmaya) elverişli imzası varsa bununla, yoksa yazı yazdırma sonucunda elde edilecek imzası ile karşılaştırılır (m. 68/a, il). Adi senetteki inkar edilen imza ile, karşılaştırılacak imza arasında ilk ba- kışta görülebilecek derecede bir uygunluk ve benzerlik varsa, icra mahkemesi hakimi, imza karşılaştırmasını kendisi yapabilir. iki imza arasında ilk bakışta görülebilecek derecede bir uygunluk ve ben- zerlik yoksa veya adi senetteki inkar edilen imzanın taklit edilmesi kolay ise, icra mahkemesi hakimi, imza karşılaştırması için bilirkişiye başvurmalıdır (m. 68/a, 111; HMK m. 211, 1/b). Ancak, bilirkişi incelemesi, oturumun bir defadan fazla ertelenmesine meydan vermeyecek şekilde yaptırılmalıdır (m. 68/a, 111/c.2). 257 § 19.itirazın Geçici Olarak Kaldırılması ve Borçtan Kurtulma Davası Kanun, imza incelemesinin nasıl yapılacağını bir sıra dahilinde saymış olup, bu da yukarıda görüldüğü gibi, öncelikle borçlunun uygulamaya elverişli (tatbike medar) imzası, bu yoksa yazı yazdırma yoluyla elde edilen imzası ile adi senet- teki inkar edilmiş olan imzanın karşılaştırılması şeklinde olur (m. 68/a, 111 ve iV). Bunun dışında, imzanın borçluya ait olup olmadığı hususunda tanık dinlene- mez ve yemin deliline başvurulamaz 3 . Görüldüğü gibi icra mahkemesinin in- celediğimiz bu imza incelemesiyle yollama yaptığı HMK m. 211 hükmü uyumlu hale gelmiştir. Çünkü, HMK m. 211'de de aynı usul ve sıra söz konusudur. O nedenle, imza incelemesinin icra mahkemesi veya genel mahkeme önünde ya- pılması bakımından bugün için hiçbir fark kalmamıştır; icra mahkemesi de genel mahkeme de imza incelemesi için tanık dinleyemez 4 . icra mahkemesi, yukarıdaki şekilde yapılacak imza incelemesi sonucunda, adi senetteki inkar edilen imzanın borçluya ait olduğu kanısına varırsa, itirazın geçici kaldırılmasına karar verir; imzanın borçluya ait olmadığı kanısına varırsa, itirazın geçici kaldırılması talebinin reddine karar verir. iV - İCRA MAHKEMESİ KARARI İcra mahkemesinin, itirazın geçici kaldırılması talebi hakkında vereceği ka- rar iki şekilde olur: 1) İtirazın geçici kaldırılması talebinin reddi kararı; 2) İtirazın geçici kaldırılması kararı. 1) İtirazın Geçici Kaldırılması Talebinin Reddi Kararı İcra mahkemesi, yukarıdaki şekilde yapacağı inceleme sonucunda, ala- caklının dayandığı adi senet altındaki imzanın borçluya ait olmadığı kanısına varırsa, alacaklının itirazın geçici kaldırılmasına ilişkin talebinin reddine karar verir. Bununla alacaklının, borçlunun itirazı ile durmuş bulunan (m. 66) ilamsız icra takibine devam edemeyeceğine karar verilmiş olur. icra mahkemesi ay- rıca, borçlu tarafından talep etmiş olması şartıyla, alacaklıyı takip konusu yap- tığı miktarın %20'sinden az olmayan tazminata 5 da mahkum eder (m. 68/a, VIII). Ancak, alacaklı genel mahkemede alacak davası açarsa hükmolunan 3 IIK m. 68/a, lll'de "diğer delil ve karineler'' denilmekte ise de bundan kasıt, herhalde tanık ve yemin değildir. Bu deyimi, daha çok "fiili karineler" şeklinde anlamak gerekir. Bir an için genel mahkemeler önünde "yemin" deliline başvurulabileceği akla gelebilirse de sahte senet düzenlemek veya imza taklidi suç oluşturacağından ve konusu suç oluşturabile- cek vakıalar hakkında yemin teklifi de mümkün olmadığından (HMK m. 226, 1/c) genel mah- keme önünde de bu hususta yemin söz konusu olamaz (Bkz. Arslan/Yılmaz/Taşpınar Ay- vaz/Hanağası-Usul, § 28, B, 1, 2, b; § 29, B. 5 Bu maddede öngörülen tazminatın tespitinde, takip talebi veya davadaki talep esas alınır (m. 67, V). 258 § 19. itirazın Geçici Olarak Kaldırılması ve Borçtan Kurtulma Davası tazminatın tahsili dava sonuna kadar ertelenir. Alacaklı bu davayı kazanırsa, aleyhine hükmolunan tazminatı ödemekten kurtulur (m. 68/a, VIII). Alacaklının tazminata mahkCım edilebilmesi için kötüniyetli görülmesi (karş. m. 67, 11) şart değildir. itirazın geçici kaldırılması talebinin reddi hakkındaki icra mahkemesi ka- rarı da maddi anlamda kesin hüküm teşkil etmez. Bu nedenle alacaklı borç- luya karşı genel veya özel görevli mahkemede dava açabilir. 2) İtirazın Geçici Olarak Kaldırılması Talebinin Kabulü Kararı icra mahkemesi, yukarıdaki şekilde yapacağı imza incelemesi sonucunda, alacaklının dayandığı adi senet altındaki imzanın borçluya ait olduğu kanısına varırsa veya borçlu usulüne göre çağrılmış olduğu duruşmaya gelmezse, borçlunun itirazının geçici olarak kaldırılmasına karar verir (m. 68/a, 111). icra mahkemesi, aynı kararda haksız olarak imzasını inkar etmiş olan borçluyu sözü edilen senede dayanan takip konusu alacağın %1O'u oranında para ce- zasına mahkCım eder (bkz. m. 68/a, VI). icra mahkemesi ayrıca, alacaklının itirazın geçici kaldırılması talebi ile bir- likte tazminat da istemiş olması halinde, borçluyu inkar ettiği miktarın %20'sinden az olmayan tazminata da mahkCım eder (m. 68/a, VIII). Borçlunun borçtan kurtulma, menfi tespit veya istirdat davası açması halinde bu tazmi- natın tahsili dava sonuna kadar ertelenir. Borçlu açtığı davayı kazanırsa bu tazminatı ödemekten kurtulur (m. 68/a, VIII). itirazın geçici kaldırılması kararı, yalnız takip hukukuna ilişkin olup, maddi anlamda kesin hüküm teşkil etmez. Bu karar üzerine, borçluya borçtan kur- tulma davası açabilme imkanının tanınmış olması (m. 69, 11), geçici kaldırma kararının maddi anlamda kesin hüküm teşkil etmediğinin açık bir delilidir. itirazın geçici kaldırılması talebinin reddi ve itirazın geçici kaldırılması hak- kındaki icra mahkemesi kararları, takip konusu alacağın iiK m. 363, 1 ve m. 364'e göre istinaf ve temyiz sınırını aşması koşuluyla istinaf ve sonrasında temyiz edilebilir. Ancak, geçici kaldırma kararının, az sonra göreceğimiz hü- kümleri için, kesinleşmesi şart değildir. V - İTİRAZIN GEÇİCİ KALDIRILMASININ HÜKÜMLERİ itirazın geçici kaldırılması, takip hukukuna ilişkin bazı sonuçlar daha do- ğurur. 259 § 19. itirazın Geçici Olarak Kaldırılması ve Borçtan Kurtulma Davası itirazın geçici kaldırılması kararı üzerine, alacaklı kesin haciz isteyemez; ancak geçici haciz isteyebilir (m. 69, 1). Geçici haciz, kesin haciz hakkındaki hükümlere göre (m. 78 vd.) yapılır. Kesin hacizle geçici haciz arasındaki tek fark, geçici haciz sahibi alacaklının satış talebinde bulunamamasıdır (m. 108; 138, iV). Borçlu, itirazın geçici kaldırılması kararının kendisine tefhim veya tebliğin- den itibaren üç gün içinde mal beyanında bulunmak zorundadır (m. 74- 75). Ancak alacaklı, geçici haciz isteyebilmek için, borçlunun mal beyanında bulunmasını beklemek zorunda değildir (m. 78, 1). Borçlu, itirazın geçici kaldırılması kararının kendisine tefhim veya tebli- ğinden itibaren yedi gün içinde, borçtan kurtulma davası açabilir (m. 69, 11). Borçlu, itirazın geçici kaldırılması kararının kesin kaldırma kararına dönüş- mesini (m. 69, 111) önlemek istiyorsa bu yedi günlük süre içinde borçtan kur- tulma davası açmalıdır. Borçlu yedi gün içinde borçtan kurtulma davası açmazsa, itirazın ge- çici kaldırılması kararı ve konulmuşsa geçici haciz kesinleşir (m. 69, 111). Bundan sonra borçlu, menfi tespit davası (m. 72, 111) veya borcu ödedikten sonra istirdat davası (m. 72, VII-VIII) açabilir. B) BORÇTAN KURTULMA DAVASI 1 - GENEL BİLGİ İcra mahkemesince itirazı geçici olarak kaldırılan borçlu, aleyhine başla- mış olan icra takibine devam edilmesini önlemek için, yedi gün içinde (icra mahkemesi dışındaki) genel veya özel görevli mahkemede bir dava açabilir; buna borçtan kurtulma davası denir (m. 69, il). Borçtan kurtulma davası, hukuki niteliği bakımından bir menfi tespit da- vasıdır. Borçlunun, icra takibi sonuçlanıncaya kadar menfi tespit davası açma hakkı vardır (m. 72). Ancak borçlu, menfi tespit davasını itirazın geçici kaldırılması kararından itibaren yedi gün içinde açarsa, dava borçtan kur- tulma davası adını alır. Şu halde, borçtan kurtulma davası, icra hukukuna özgü teknik bir terimdir ve ancak itirazın geçici kaldırılması kararı üzerine yedi gün içinde açılan menfi tespit davasına verilen bir isimdir. Bu yedi gün geçtikten sonra, borçlunun borçlu olmadığının tespiti için açacağı bütün davalar, olağan birer menfi tespit davasıdır (m. 72). 260 § 19. itirazın Geçici Olarak Kaldırılması ve Borçtan Kurtulma Davası itirazı geçici olarak kaldırılan borçlu, borçlu olmadığına inanıyorsa aley- hine başlamış olan icra takibinin durmakta (m. 66) devam etmesini ve iptal edilmesini sağlamak için, m. 69, ll'deki yedi gün içinde borçtan kurtulma da- vası açmalıdır; açmazsa, itirazın geçici kaldırılması kararı kesinleşir; bunun üzerine alacaklı icra takibine devam edilmesini, yani kesin haciz isteyebilir (m. 69, ili; 78, 1). Borçlu, itirazının geçici olarak kaldırılmasına karar verilmeden önce, genel mahkemede borçlu olmadığına ilişkin bir menfi tespit davası açmışsa (m. 72), artık itirazının geçici olarak kaldırılması üzerine yedi gün içinde bir borçtan kurtulma davası açamaz. Daha önce açılmış olan menfi tespit davası m. 69, il anlamında bir borçtan kurtulma davası yerine geçer ve icra takibi bu davanın sonucuna kadar durmaya devam eder. Bunun için, davacının, mahkemenin kendisine vereceği uygun bir süre içinde dava konusu alacağın %15'i ora- nında teminatı (m. 69, il) yatırması gerekir; davacı bu süre içinde teminat ya- tırmazsa, menfi tespit davası borçtan kurtulma davasına dönüşmez; davaya normal bir menfi tespit davası olarak devam edilir. il - YETKİ VE GÖREV Kanun bu dava için iki özel yetki kuralı kabul etmiştir. Buna göre, iki yetkili mahkeme belirlenmiştir: 1) Alacaklının yerleşim yeri mahkemesi 6 ; 2) icra taki- binin yapıldığı yer mahkemesi (m. 69, il). Borçlu, bu iki yer mahkemelerinden dilediğinde borçtan kurtulma davasını açabilir. Bunlar dışında borçtan kur- tulma davası için yetkili mahkeme yoktur. Ancak tacir veya kamu tüzel kişisi olan taraflar, borçtan kurtulma davası hakkında bir yetki sözleşmesi de yapa- bilirler (HMK m. 17). Çünkü, m. 69, ll'deki yetki kuralları kesin değildir. Davaya bakmakla görevli mahkeme, para alacağı olma_sı nedeniyle kural olarak asliye hukuk mahkemesidir (HMK m. 2). Ancak dava konusunun özel görevli mahkemenin görevine girmesi halinde, bu mahkemeler görevli olur 7 . ili- DAVA AÇMA SÜRESİ Borçlu, borçtan kurtulma davasını, itirazın geçici kaldırılması kararının kendisine tefhim veya tebliğinden itibaren yedi gün içinde açmalıdır (m. 69, 6 Alacaklı borçtan kurtulma davasında davalı durumunda olduQu için davanın alacaklının yer- leşim yeri mahkemesine açılabileceQinin hükme baQlanması ile, HMK m. G'daki genel yetki kuralı sadece teyit olunmuştur. 7 Bkz. Arslan/Yılmaz/Taşpınar Ayvaz/Hanaı')ası-Usul, § 9. 261 § 19. itirazın Geçici Olarak Kaldırılması ve Borçtan Kurtulma Davası il). Borçlunun borçtan kurtulma davası açabilmesi için, itirazın geçici kaldırıl- ması kararının kesinleşmesi şart değildir. itirazın geçici kaldırılması kararı hakkında kanun yoluna başvurulmuş olsa bile, borçtan kurtulma davasının, geçici kaldırma kararının borçluya tefhim veya tebliğinden itibaren yedi gün içinde açılması gerekir. Bu yedi günlük süre, hak düşürücü niteliktedir; bu nedenle mahkemece kendiliğinden gözetilir. Mahkeme, borçtan kurtulma da- vasının yedi günlük süresinden sonra açıldığını tespit ederse, bu nedenle da- vanın reddine karar vermemeli, bir ara kararı ile davanın teknik anlamda borç- tan kurtulma davası olmadığını açıkladıktan sonra, davaya normal bir menfi tespit davası (m. 72) olarak devam etmelidir. Borçlu, itirazın geçici kaldırılması kararının kendisine tefhim veya tebliğin- den itibaren yedi gün içinde borçtan kurtulma davası açmazsa, itirazın geçici kaldırılması kararı kesin kaldırma kararına dönüşür; yani, alacaklı borçlunun mallarının haczedilmesini (kesin haciz) isteyebilir (m. 78). Borçlunun mallarına geçici haciz konulmuşsa, geçici haciz de kesin hacze dönüşür (m. 69, 111). Borçlunun, süre geçtikten sonra açacağı normal bir menfi tespit davası, icra takibini durdurmaz (karş. m. 72, 111). Borçlu, bundan sonra ancak m. 71'e göre icra takibinin iptal veya ertelenmesini sağlayabilir; borcu ödemişse, istirdat davası (m. 72, VII) açabilir. IV- YARGILAMA USULÜ Davanın tarafları, icra takibinin alacaklısı ile borçlusudur. Burada borçlu davacı, alacaklı ise davalı durumdadır. Borçtan kurtulma davasının dinlenebilmesi için, genel dava şartlarından başka, özel bir dava şartı daha kabul edilmiştir: Borçtan kurtulma davasının dinlenebilmesi için borçlunun, ilk duruşma gününe kadar dava konusu ala- cağın %15 oranında bir teminat göstermesi gerekir; aksi halde, dava red- dolunur (m. 69, II/c. 2-3) 8 . Genel hükümlere göre bakılan bu davadaki deliller ve incelenmesi tama- men genel hükümlere tabidir. Alacaklı ve borçlunun taraf rollerinin değişmiş olması, ispat yükü bakımından bir değişiklik gerektirmez. ispat yükü bakımın- 8 Zamanında teminat yatırılmamış olması nedeniyle davanın reddi yaptırımı (m. 69, 11/c. 3) çok ağırdır. Kanımızca, burada da (Kanunun açık hükmüne rağmen), dava reddolunmamalı, mahkeme bir ara kararı ile açılan davanın borçtan kurtulma davası olmadığını belirttikten sonra, usul/takip ekonomisi gereği davaya normal bir menfi tespit davası (m. 72) olarak de- vam etmelidir. 262 § 19. itirazın Geçici Olarak Kaldırılması ve Borçtan Kurtulma Davası dan da genel hükümler uygulanır. Yani normal olarak, borçlu istenilen alaca- ğın borçlusu olmadığını iddia etmekle yetinecek, alacaklı alacağın varlığını ispat yükünü taşıyacaktır. Alacaklı, alacağını ispat ettikten sonra borçlu, borçlu olmadığı, borcu ödediği, borcun muaccel olmadığı veya zamanaşımına uğradığı gibi hususları ispat eder. V - BORÇTAN KURTULMA DAVASININ SONUÇLAR! Davanın sonuçlarını hükümden önce ve hükümden sonra olmak üzere ayrı ayrı incelemek gerekir. 1) Davanın Hükümden Önceki Sonuçları Süresi içinde açılan borçtan kurtulma davası ile, borçlunun itirazı üzerine durmuş olan (m. 66) icra takibi durmaya devam eder. Bunun gibi, süresi içinde açılan borçtan kurtulma davası ile, varsa geçici haczin (m. 69, 1) kesin hacze dönüşmesi (m. 69, 111) de dava sonuna kadar önlenmiş olur. Borçtan kurtulma davası işlemden kaldırılmış (HMK m. 150) olsa bile, icra takibi durmaya devam eder. icra takibine devam edilebilmesi için, alacaklının davayı takip ederek red- dettirmesi ve mahkemeden alacağı hükmü icra dairesine vermesi gerekir. iş- lemden kaldırılmış olan borçtan kurtulma davası, HMK m. 150, 5 hükmüne göre açılmamış sayılırsa, bununla itirazın geçici kaldırılması kararı kesin kaldırma ka- rarına dönüşür ve alacaklı kesin haciz isteyebilir. Borçlu aleyhine hükmolunan takip konusu alacağın %10'u oranındaki para cezası ile %20'si oranındaki icra tazminatının tahsili dava sonuna kadar ertelenir. Bunların yanı sıra, borçtan kurtulma davasının açılmasından, bu dava so- nucunda verilecek hükmün kesinleşmesine kadarki süre, bir yıllık haciz isteme süresinin hesabına dahil edilmez (m. 78, 11). 2) Davanın Hükümden Sonraki Sonuçları Borçtan kurtulma davası sonucunda verilen hüküm ile, taraflar arasındaki hukuki ilişki maddi hukuk bakımından kesin olarak karara bağlanır. Yani, veri� len hüküm, taraflar arasında maddi anlamda kesin hüküm (HMK m. 303) oluşturur. a) Borçlunun Davayı Kazanması Borçlu davayı kazanırsa, yani borçlunun borçlu olmadığı tespit edilirse, yapılmış olan icra takibi ve takibin temelini oluşturan ödeme emri, itirazın ge- çici kaldırılması kararı ve konulmuşsa geçici haciz hükümsüz kalır. Bundan 263 § 19. itirazın Geçici Olarak l