YABANCI MAHKEME KARARLARININ
TENFİZİNİN MÜTEKABİLİYET ŞARTINA
BAĞLANMASI İLE AVRUPA İNSAN HAKLARI
SÖZLEŞMESİNDE YER ALAN
BAZI HAKLAR ARASINDAKİ İLİŞKİ
THE RELATIONSHIP BETWEEN THE RECIPROCITY AS
A CONDITION FOR THE ENFORCEMENT OF
FOREIGN JUDGMENTS AND THE CERTAIN RIGHTS
IN THE EUROPEAN CONVENTION ON HUMAN RIGHTS
İlyas ARSLAN
*
Özet: 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hak-
kında Kanun (MÖHUK) m.54 uyarınca yabancı mahkeme kararlarının
tenfizi için karşılanması gereken şartlardan biri olarak kabul edilen
mütekabiliyet, objektif olarak tenfiz yargılamasının taraflarının men-
faatlerini gözetmediği gibi, böyle bir şartın aranmasında tenfiz dev-
letinin ne tür menfaatinin olduğu tam olarak anlaşılamamaktadır.
Devletin tamamen manevi/psikolojik bir saikle öngörmüş olduğu bir
şart olan mütekabiliyet, tenfiz yargılamasının tarafları arasında da-
valının lehine olacak şekilde bir eşitsizliğe yol açmaktadır. Zira MÖ-
HUK m.54’te yer alan diğer tenfiz şartları ile birlikte ele alındığında,
diğer tenfiz şartları vasıtasıyla menfaatleri yeterince korunabilecek
olan davalıya, böyle bir şart ile davacı karşısında tenfiz yargılaması-
nın akıbetini ciddi bir şekilde etkileyen ve gereği olmayan bir koruma
sağlanmaktadır. Bu nedenle, salt tenfize konu kararın menşeini esas
alan böyle bir şartın tatbiki, insan hakları hukuku açısından da ciddi
problemlere yol açabilecek mahiyettedir. Özellikle davacının Avrupa
İnsan Hakları Sözleşmesinde (AİHS) yer alan hakları dikkate alındı-
ğında, söz konusu şartın tatbiki, yabancı kararla ortaya çıkan özel
hukuka ilişkin bir haktan tenfiz devletinde de yararlanmak isteyen
davacının temel haklarının ihlal edilmesine neden olabilir. Bu çalış-
mada, söz konusu tenfiz şartının tatbikinin AİHS’deki çeşitli hakları
gerçekten ihlal edip etmeyeceği veya hangi hallerde böyle bir ihlalin
söz konusu olabileceği incelenmeye çalışılmıştır. Bu kapsamda, baş-
ta davacının olmak üzere, mütekabiliyetin tatbiki suretiyle tarafların
AİHS’de güvence altına alınan AİHS m.6(1), AİHS m.8 ve P-1 m.1 gibi
haklarının ihlal edildiği iddialarının Avrupa İnsan Hakları Mahkeme-
si (AİHM) tarafından nasıl bir değerlendirmeye tabi tutulabileceği
AİHM içtihatları ışığında analiz edilmeye çalışılmıştır. Zira MÖHUK
*
Arş. Gör. Dr., Yalova Üniversitesi Hukuk Fakültesi Milletlerarası Özel Hukuk
Anabilim Dalı, ilyas.arslan243@gmail.com, ORCID: 0000-0002-1567-2630, Maka-
lenin Gönderim Tarihi: 10.01.2018, Kabul Tarihi: 10.01.2018
332
