SAHTECİLİK İDDİASI BAKIMINDAN HUKUK VE CEZA MAHKEMESİ KARARLARININ BİRBİRİNE ETKİSİ * THE EFFECT OF CIVIL AND CRIMINAL COURT DECISIONS ON EACH OTHER ABOUT CLAIM OF FORGERY Bahattin ARAS ** Özet: Yapılan yargılama sonucunda hukuk ve ceza mahkeme- lerinin verdikleri nihai kararlar, birbirilerinin yargılama sürecini etki- lemekte ve bazı noktalarda bağlayıcı nitelik kazanmaktadır. Mesela ceza ve hukuk mahkemesinin sahtecilik ve yaş düzeltmeye dair ver- dikleri kararlarda bu görülmektedir. Aynı şekilde taksirle meydana gelmiş bir haksız fiil eyleminin tazminat yönünden hukuk, aynı za- manda suç olan eylemin cezalandırılması yönünden ise ceza yargısı- nın konusunu teşkil etmektedir. Dolayısıyla her iki yargı çeşidinin de belli durumlarda birbirlerinin vereceği kararları beklemesi ya da esas alması gerekmektedir. Bu çalışmada temel olarak hukuk ve ceza mahkemelerin sah- tecilik konusunda verdikleri kararların hukuk ve ceza yargılamasına olan etkisi ele alınacaktır. Anahtar Kelimeler: Hukuk Mahkemesi, Ceza Mahkemesi, Kesin Hüküm, Etki, Sahtecilik Abstract: The final decisions taken by civil and criminal courts as a result of judging affect each other in terms of judgment pro- cesses and may be binding in some ways. This effect can be seen in the decisions about forgery and age amendment in civil and cri- minal courts. There tortuous acts may be a subject for civil justice with regard to compensation; at the same time, may be a subject for criminal justice with regard to penalization of the criminal act. Therefore, two kinds of jurisdiction should wait for and predicate upon the decisions of each other. In this study, the effect of forgery decision that is given by cri- minal and civil courts will mainly be discussed. Keywords: Civil Court, Criminal Court, Definitive Judgment, Conclusive Evidence, Effect, Forgery * Bu çalışma temel olarak Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü tarafından 26/11/2013 tarihinde kabul edilen ve daha sonra kitaplaştırılan “Hukuk ve Ceza Mahkemesi Kararlarının Birbirine Etkisi” konulu doktora tez çalışmamdaki görüş- ler çerçevesinde yeniden kaleme alınmıştır. ** Dr., Hâkim Sahtecilik İddiası Bakımından Hukuk Ve Ceza Mahkemesi Kararlarının Birbirine Etkisi...358 GİRİŞ Belli uyuşmazlıklarda hukuk ve ceza mahkemelerinin yargılama sonucunda verdikleri nihai kararlar, birbirilerinin yargılama süreci- ni etkilemekte ve bazı noktalarda bağlayıcı nitelik kazanmaktadırlar. Mesela ceza ve hukuk mahkemesinin sahtecilik ve yaş düzeltmeye dair verdikleri karalarda bu görülmektedir. Aynı şekilde taksirle mey- dana gelmiş bir haksız fiil eyleminin tazminat yönünden hukuk, aynı zamanda suç olan eylemin cezalandırılması yönünden ise ceza yargı- sının konusunu teşkil etmektedir. Dolayısıyla her iki yargı çeşidinin de belli durumlarda birbirlerinin vereceği kararları beklemesi ya da esas alması gerekmektedir. Burada usul ekonomisinin etkisi olduğu kadar maddi gerçeğe ulaşmak için yapılan yargılamada çelişik kararların önüne geçmenin de esas alındığı unutulmamalıdır. Ceza ve hukuk yargısının bu şekilde birbirlerine bağımlı olduğu haller olmakla birlikte bu iki yargı çeşidinin yargılama usulünde te- mel farklılıklar bulunmaktadır. Ceza yargısında kamusal yarar esas olduğundan “resen araştırma ilkesi “temel ilke olarak kabul edilirken hukuk yargılamasında “kişisel yarar” esas olduğundan “tasarruf il- kesi” ve “taraflarca hazırlama ilkesi” esastır. Ancak bu temel uygula- ma ilkeleri bir mutlakıyet taşımamaktadır. Gerek ceza yargısında ve gerekse hukuk yargısında bu temel ilkelerin birlikte uygulandığı du- rumlar da mevcuttur. Ceza yargısının konusunu suç teşkil eden fiillerden dolayı cezalan- dırma yetkisi oluştururken; hukuk yargısının konusunu özel hukuk alanındaki yargısal faaliyetler oluşturmaktadır. Her ne kadar hukuk ve ceza yargılarının uygulanma alanları ve temel usulleri farklı olsa da birbirilerinden tamamen bağımsız bir konumda da değildirler. Zira yaş düzeltmede olduğu gibi bazı hallerde, aslında medeni yargıya tabi olan bazı uyuşmazlıkların ceza yargısında çözümlenebilmesi müm- kün olduğu gibi tersi uygulama ile aslında ceza yargısının konusunu oluşturan bir sahtecilik olayının hukuk mahkemesinde açılacak bir davayla da çözüme kavuşturulabileceği yasalarla mümkün kılınmış- tır. Hal böyle olunca bu iki yargı çeşidinde de belli durumlarda birbir- lerinin vereceği kararları beklemek ya da esas almak gibi bir durumun olduğu anlaşılmaktadır. Hukuk ve ceza yargısının ilkesel bağlamda bile bu şekilde etki- leşim içerisinde olmasının doğal bir sonucu da bu yargı çeşitlerinde TBB Dergisi 2016 (124) Bahattin ARAS 359 verilen kararların da birbirini etkilemesidir. Çünkü bazen meydana gelen bir uyuşmazlığın her iki yargı çeşidini de ilgilendiren yönleri olabilir. Mesela taksirle meydana gelmiş bir haksız fiil, tazminat yö- nünden hukuk; eylemin aynı zamanda suç olması halinde verilecek ceza bakımından caza yargısının konusunu teşkil etmektedir. Bu çalışmada temel olarak hukuk ve ceza mahkemelerinin sah- tecilik konusunda vermiş oldukları kararların, hukuk ve ceza yargı- sı bakımından ortaya çıkarttıkları etki ve sonuçlar ele alınacaktır. Bu noktada teorideki görüşler ve Yargıtay uygulamaları irdelenecektir. A. HUKUK VE CEZA YARGISI ARASINDAKİ TEMEL BENZERLİKLER ve FARKLILIKLAR a. Hukuk ve Ceza Yargılaması Arasındaki Temel Benzerlikler Taraflar arasındaki uyuşmazlıkların kanunların belirlediği usul ve esaslara göre karara bağlanması ve bu şekilde maddi gerçeği bulup ortaya çıkarılması hukuk ve ceza yargılamasının temel amacıdır. Bu kapsamda hâkim, her iki yargılama usulünde de suça veya uyuşmaz- lığa konu olan eylemin somut olayda gerçekleşip gerçekleşmediğini araştırarak, elde edilen deliller ışığında kararını vermektedir. Ceza ve hukuk yargılamasında delillerin toplanmasına ilişkin farklı ilkelerin geçerli olması, ceza yargılamasında maddi gerçeğin, hukuk yargıla- masında ise yalnızca şekli gerçeğin esas alındığını düşünmek yerinde değildir. Aksi halde aynı olay hakkında hukuk ve ceza yargılama- sında çelişkili kararların ortaya çıkması söz konusu olacak ve bu da yargıya olan güvenin sarsılmasına sebep olacaktır. Özellikle haksız fi- ile ilişkin bir tazminat davasında HMK’nın 198’inci maddesi uyarınca hâkimin kanuni istisnalar dışında delilleri serbestçe değerlendireceği açık hüküm altına alınmıştır. 1 1 Mustafa Reşat Belgesay, Medeni Usul Hukukunda Delillerin Değerlendirilmesi, Kazancı Yayınları, İstanbul 1990, s.62; Ahmet Kılıçoğlu, Borçlar Hukuku Genel Hükümler, Genişletilmiş 16. Baskı, Turhan Kitabevi, Ankara 2012, s.458; Ahmet Kılıçoğlu, “Haksız Fillerde Sorumlulukta Ceza Hukuku İle Medeni Hukuk İlişki- si”, AÜHFD, Ankara 1973, C.XXIX, S.3-4, (Haksız Fiil), s.201; Muhammet Özekes, Medeni Usul Hukukunda Asli Müdahale, Alfa Basım Yayım Dağıtım, İstanbul 1995, s.17; Hakan Pekcanıtez, Oğuz Atalay, Muhammet Özekes, Medenî Usul Hu- kuku, 6. Baskı, Yetkin Yayıncılık, Ankara 2007, s.50; Buse Dişel, “Ceza Mahkemesi Mahkûmiyet Kararının Hukuk Mahkemesi Kararına Etkisi ve Bekletici Sorun Ya- pılması”, DEÜHFD, C.11, Özel Sayı 2009, s.188; H.Yavuz Alangoya, Medenî Usul Sahtecilik İddiası Bakımından Hukuk Ve Ceza Mahkemesi Kararlarının Birbirine Etkisi...360 Esasında özellikle ceza yargılaması ve diğer yargılama dalları ara- sında temel benzerlikler bulunmaktadır. Bu ortak esaslar şöyle özetle- nebilir; • Çeşitli süjeler faaliyette bulunmakla beraber, esas faaliyet yargıla- ma makamlarınındır. • Yargılama sürecinde iki taraf bulunmaktadır. • Var olan veya varsayılan uyuşmazlık kolektif bir yargılama ile çö- zülmektedir. • Yargılama sürecinin başlaması için kural olarak dava açılmasına ihtiyaç vardır. • Yargılama hukuku ilişkileri ve işlemleri bulunmaktadır. • Morfolojik prensiplere uyulması gerekmektedir. 2 Bu iki yargı kolu arasındaki yakınlık dolayısıyla medeni yargı- lamada çözülecek bir uyuşmazlığın ceza yargılamasında çözülmesi mümkün olabilir. Örneğin CMK’nın 218’inci maddesinin ikinci fıkra- sı uyarınca kovuşturma aşamasında sanığın veya mağdurun yaşının ceza hükümleri bakımından tespitiyle ilgili bir sorunla karşılaşılması halinde; ceza mahkemesi, ilgili yasalardaki hükümler çerçevesinde bu sorunu çözerek hükmünü verecektir. 3 Bu noktada önemli olan diğer bir husus ise, CMK’da hüküm bu- lunmayan hallerde genel kanun olduğu için Hukuk Muhakemeleri Kanunu uygulanacağı dile getirilmektedir. 4 Ancak öğretide bunun ye- rinde olmadığı da ileri sürülmektedir. Zira hukuk ve ceza yargılaması arasında konu, amaç ve delil sistemleri bakımından temel farklılıklar Hukukunda Vakıaların ve Delillerin Toplanmasına İlişkin İlkeler, İstanbul 1979, s.86-87; H.Yavuz Alangoya, Kamil Yıldırım, Nevhis Deren Yıldırım, Medenî Usul Hukuku Esasları, 4. Baskı, Alkım Yayınevi, İstanbul 2004, s.4-5; Sabri Şakir Ansay, Hukuk Yargılama Usulleri, 7. Baskı, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayın- ları No.142, Ankara 1960, s.374; Meral Sungurtekin Özkan, Avukatlık Hukuku, 1.Baskı, Fakülteler Kitabevi, İzmir 2006, s.259; Ejder Yılmaz, “Usul Ekonomisi”, AÜHFD, Ankara 2008, C.LVII, S.1, (Usul Ekonomisi), s.243-274. 2 Nurullah Kunter, Feridun Yenisey, Ayşe Nuhoğlu, Muhakeme Hukuku Dalı Ola- rak Ceza Muhakemesi Hukuku, 19. Baskı, Beta Yayıncılık, İstanbul 2009, s.20 vd. 3 Nur Centel, Hamide Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku, 9.Baskı, Beta Yayıncılık, İstanbul 2012, s.7. 4 Baki Kuru, Ramazan Arslan, Ejder Yılmaz, Medeni Usul Hukuku, 23.Baskı, Yetkin Yayıncılık, Ankara 2012, s.59; Pekcanıtez, Atalay, Özekes, s.72-73. TBB Dergisi 2016 (124) Bahattin ARAS 361 bulunması ve Hukuk Muhakemeleri Kanununda bu kanunun genel kanun olduğu ve hüküm bulunmayan hallerde ceza yargılamasında uygulanacağına dair herhangi bir hüküm bulunmamaktadır. Ayrıca yasa koyucunun böyle bir amacı bulunsaydı bunu açıkça düzenleye- ceği dile getirilmektedir. 5 Kanaatimizce CMK’da hüküm bulunmayan hallerde, CMK’ya göre özel bir kanun niteliğinde olmayan HMK’nın ilgili hükümlerinin kıyasen ceza usulü hukukunda uygulanması mümkündür. Ancak uygulanacak hükmün ceza yargılamasının temel ilkelerine aykırı bir nitelik taşımaması gerekir. Bu bağlamda HMK’nın 334 ila 340’ıncı maddelerinde düzenlenen adli yardıma ilişkin hüküm- lerin, bu hususta CMK’da hüküm bulunmadığından ceza yargılama- sında uygulanması mümkündür. Aynı şekilde HMK’da tavzih öngörülmesine karşın CMK’da tavzih kurumuna yer verilmemiştir. Ancak ceza mahkemesi, mahkeme ismi veya adli para cezasının gün sayısındaki maddi hatayı “resen” tavzih edebileceği gibi ilgilinin talebi ile de maddi hataları tavzih yolu ile dü- zeltmesine bir engel bulunmamaktadır. b. Hukuk ve Ceza Yargısı Arasındaki Temel Farklılıklar Hukuk ve ceza yargılaması arasında yukarıda belirtilen ben- zerliklerin yanı sıra önemli temel farklılıklar da bulunmaktadır. Bu kapsamda konu ele alındığında, öncelikle her iki yargılama türünün konularının farklı olduğu açıktır. Ceza muhakemesi hukuku, suçluyu bulup cezalandırmak suretiyle cezanın genel önleyici işlevini gerçek- leştirmeyi ve bu şekilde kişisel öç alınmasını engelleyerek toplum- sal barışı sağlamayı hedefler. Kamusal niteliğinden dolayı istisnalar haricinde kendiliğinden harekete geçer. Medeni yargılama hukuku ise özel hukuk kurallarına aykırı hareket edilmesi halinde yapılacak yargılamanın usulünü ve bireylerin kişisel haklarının korunmasını sağlamaya yönelik hükümleri içermektedir. Görüldüğü üzere mede- ni yargılama hukuku bireylerin kişisel çıkarlarına hizmet ettiğinden dolayı ve bu yargılama hukukuna hâkim olan tasarruf ilkesinin de bir sonucu olarak medeni yargılama ancak hakkı ihlal edilen tarafından harekete geçirilebilir. 6 5 Centel, Zafer, s.8. 6 Centel, Zafer, s.6. Sahtecilik İddiası Bakımından Hukuk Ve Ceza Mahkemesi Kararlarının Birbirine Etkisi...362 İki yargılama hukuku arasındaki diğer önemli bir farklılık ise her iki yargılama sürecinde izlenen amaçlardır. Kendiliğinden harekete geçme ve araştırma ilkelerinin bir sonucu olarak, ceza yargılamasının amacı, şüphe götürmeyecek bir maddi gerçeğe ulaşmaktır. 7 Diğer bir ifade ile hâkimin kesin vicdani kanaate ulaşması esastır. Buna karşılık hukuk yargılamasında bu kadar güçlü bir maddi gerçeğe ulaşma ama- cı söz konusu değildir. HMK’nın 198’inci maddesi gereğince hâkim kanuni istisnalar dışında delilleri serbestçe değerlendirecektir. Ancak taraflardan birinin delilleri diğer tarafın delillerinden daha ağır bası- yorsa; hâkim, delilleri ağır basan taraf lehine karar verecektir. Ceza ve medeni yargının amaçlarının farklı olmasından dolayı, gerçeğin ortaya çıkarılması için aranan deliller de birbirinden farklı olmaktadır. Ceza yargılamasında delil serbestîsi esas olmasına karşın hukuk yargılamasında istisnalar haricinde biçimsel delil ilkesi esas- tır. Medeni yargılamada hukuki ilişkinin ispatı ile ilgili kurallar çok sıkı olmasından dolayı, hukuki ilişkiyi ispatlayacak delillerin önceden hazırlanabilmesi amacıyla biçimsel delil ilkesi kabul edilmiştir. Huku- ki ilişkinin hangi delillerle ispat edileceği kanunda belli olduğundan hâkim bu delillerle bağlıdır. Bu bağlamda senetle ispat zorunluluğu buna örnek olarak verilebilir. HMK’nın “Senetle ispat zorunluluğu” kenar başlıklı 200’üncü maddesi gereğince bir hakkın doğumu, düşü- rülmesi, devri, değiştirilmesi, yenilenmesi, ertelenmesi, ikrarı ve itfa- sı amacıyla yapılan hukuki işlemlerin, yapıldıkları zamanki miktar veya değerleri ikibinbeşyüz Türk Lirasını geçtiği takdirde senetle is- pat olunması gerekir. Bu hukuki işlemlerin miktar veya değeri ödeme veya borçtan kurtarma gibi bir nedenle ikibinbeşyüz Türk Lirasından aşağı düşse bile senetsiz ispat olunamaz. Diğer bir örnek daha verile- cek olursa HMK’nın “Senede karşı tanıkla ispat yasağı” kenar başlıklı 201’inci maddesi gereğince senede bağlı her çeşit iddiaya karşı ileri sü- rülen ve senedin hüküm ve kuvvetini ortadan kaldıracak veya azalta- cak nitelikte bulunan hukuki işlemler ikibinbeşyüz Türk Lirasından az bir miktara ait olsa bile tanıkla ispat olunamaz. Tasarruf ve taraflarca getirme ilkesinin doğal sonucu olarak hâkim önüne getirilen yasal delillere göre karar vermek zorundadır. 7 Pekcanıtez, Atalay, Özekes, s.40; Alangoya, Yıldırım, Deren-Yıldırım, s.26; Ergun Önen, Medeni Yargılama Hukuku, Sevinç Matbaası, Ankara 1979, s.1 vd. ; Centel, Zafer,s.7 TBB Dergisi 2016 (124) Bahattin ARAS 363 Ancak medeni yargılamada da biçimsel delil ilkesinin uygulanmadığı istisnai durumlar bulunmaktadır. Mesela, haksız fiil nedeniyle açılan bir davada zararın varlığının ispatı konusunda maddi gerçek aran- dığından delil serbestîsi ilkesi söz konusudur. Ceza yargılamasında ise delillerin önceden hazırlanması söz konusu olmadığından delil serbestîsi ilkesi geçerli olup uyuşmazlık her türlü yasal yollarla elde edilmiş delille ispat edilebilir. Dolayısıyla hâkim tarafların delilleri ve talepleriyle bağlı olmadığı gibi elde edilen delilleri vicdani kanaatine göre değerlendirir. 8 Ceza yargılamasında temel olarak “in dubio pro reo” yani “şüp- heden sanık yararlanır” ilkesi uygulanmaktadır. Ayrıca ceza hâkimi, delillerin takdiri konusunda daha sıkı davranıp farklı noktalardan ha- reket ettiği halde, hukuk hâkimi aynı olayı daha basit delillerle ispat- lanmış kabul edebilir. 9 Ceza yargılamasında yargılamanın kısa sürede bitirilmesinde kamu yararı olduğundan dolayı yargılamayı hızlandıracak uygula- malara yer verilmiştir. Bu kapsamda istisnalar haricinde dava zama- naşımının durması ve kesilmesi buna örnek verilebilir. Ceza davasının uzaması belirli durumlarda ve belirli sürelerle olabilir. Buna karşılık olarak medeni yargılamada dava açılması ile zamanaşımı kesilir ve bir daha zamanaşımı söz konusu olmaz. 10 c. Genel Olarak Hukuk ve Ceza Mahkemesi Kararlarının Birbirine Etkisi Hukuk ve ceza mahkemesinin farklı usuller ve ilkeler çerçevesin- de verdikleri kararları belli durumlarda birbirlerine etkilemektedir. Bir fiilin hem suç hem de haksız fiil oluşturduğu hallerde, bu mah- kemelerin verdikleri kararlar birbirlerini etkilemektedir. Bu bağlamda ceza mahkemesi kararının hukuk mahkemesi kararına etkisi hususu- 8 Centel, Zafer, s.7; Ali Rıza Çınar, “Hukuka Aykırı Kanıtlar”, TBBD, Ankara 2004, S.55, s.34. 9 Kılıçoğlu, (Haksız Fiil), s.192-193. 10 Deliduman, Seyithan: “Son Değişiklikler Çerçevesinde Hukuk Muhakemeleri Ka- nunu İle Borçlar Kanunu İlişkisi”, Yalova Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Yalo- va 2012, S.1, s.2; Veysel Başpınar, Mehmet Altunkaya, “Depremden Doğan Zarar- ların Tazmininde Zamanaşımının Başlaması ve Süresi”, AÜHFD, C.57, S.1, s.117; Centel/Zafer, s.8. Sahtecilik İddiası Bakımından Hukuk Ve Ceza Mahkemesi Kararlarının Birbirine Etkisi...364 nun açıklığa kavuşturulması için haksız fiilin bütün unsurlarının ele alınması gerekmektedir. Hukuk ve ceza mahkemesi kararlarının birbirine etkisini düzen- leyen 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 74’üncü maddesinde ceza mahkemesi kararının hukuk mahkemesi kararına etkisi konusu dü- zenlenmiştir. Adı geçen maddede; “Hâkim, zarar verenin kusurunun olup olmadığı, ayırt etme gücünün bu- lunup bulunmadığı hakkında karar verirken, ceza hukukunun sorumlulukla ilgili hükümleriyle bağlı olmadığı gibi, ceza hâkimi tarafından verilen beraat kararıyla da bağlı değildir. Aynı şekilde, ceza hâkiminin kusurun değerlendirilmesine ve zararın be- lirlenmesine ilişkin kararı da, hukuk hâkimini bağlamaz. ”hükmüne yer ve- rilmiştir. Benzer hüküm Mülga Borçlar Kanununda da bulunmaktaydı. Buna göre hâkim, zarar verenin kusurunun olup olmadığı, ayırt etme gücünün bulunup bulunmadığı hakkında karar verirken, ceza hu- kukunun sorumlulukla ilgili hükümleriyle bağlı olmadığı gibi, ceza hâkimi tarafından verilen beraat kararıyla da bağlı değildir. 11 Aynı şekilde, ceza hâkiminin kusurun değerlendirilmesine ve zararın be- lirlenmesine ilişkin kararı da, hukuk hâkimini bağlamaz. 12 Madde- 11 Esat Öztek, “Ceza Mahkemesinde Beraat Haksız Fiili ve Onun Tazminini Ortadan Kaldırmaz”, Jurisdictio, Ankara 1957, C.II, s.491-492; A.İsmet Arslan, “Ceza Huku- ku Kurallarının Haksız Fiilden Doğan Tazminat Taleplerine Etkisi”, YD, Ankara 1981, S.3, s. 325-326; Erhan Türker, “Ceza Mahkemesi Kararlarının Haksız Fiiller Konusunda Hukuk Hâkiminin Kararlarına Etkisi”, Eskişehir İktisadi ve Ticari İlimler Akademisi Dergisi, Eskişehir 1981, C.11, S.1, s.319; Kemal Tahir Gürsoy, “Haksız Ey- lem (Fiil) Den Doğan Talep Hakkı ve Bu Hakkın Diğer Talep Haklarıyla Yarışması (Dava Hakkının Telahuku)”, AÜHFD, Ankara 1974, C.31, S.1-4, s.155; Bilge Umar, “Temyiz Mahkemesi İçtihatlarına Göre Ceza Mahkemesi Kararının Hukuk Mah- kemesine Tesiri”, İBD, 1949, C.XXXIII, s.362; Mustafa Reşat Belgesay, “Türkiye Temyiz Mahkemesi ve İsviçre Federal Mahkemesi Kararlarının Analizi”, İÜHFM, İstanbul 1940, C.VI, S.1, (Kararların Analizi), s.850; Kılıçoğlu, (Haksız Fiil), s.194; Mustafa Kılıçoğlu, Sorumluluk Hukuku, C.I., Sözleşme Dışı Sorumluluk, Turhan Kitabevi, Ankara 2002, (Sorumluluk Hukuku), s.662; Kamil Gürçay, “Tatbikatta Borçlar Kanununun 53 üncü Maddesi”, ABD, Ankara 1953, S.3, s.227; Hakan Ko- çak, Ceza Yargılamasının Hukuk Mahkemelerinde Bağlayıcılığı Sorunu, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Konya 2009, s.114; Muammer Yazar, “Ceza Hukuku İle Medeni Hukuk Arasındaki İlişki”, YD, Ankara 1986, C. XII, S.3, s.248. 12 Arslan, s.327-328; Türker, s.319; Gürsoy, s.155; Umar, s.367; Belgesay, (Kararların Analizi), s.850; Kılıçoğlu, (Haksız Fiil), s.194; Kılıçoğlu, (Sorumluluk Hukuku), TBB Dergisi 2016 (124) Bahattin ARAS 365 de yalnızca haksız fiilin unsurlarından kusur ve zarar açısından bir düzenleme mevcut olup haksız fiilin diğer unsurları olan fiil, hukuka aykırılık ve illiyet bağına ilişkin olarak herhangi bir açık hükme yer verilmemiştir. Borçlar Kanunu’nun 74’üncü maddesinde açıkça ceza mahke- mesince verilen mahkûmiyet hükümlerinin bağlayıcı olup olmadığı konusunda bir düzenleme bulunmamasına karşın maddenin genel anlamından mahkûmiyet kararlarının bağlayıcı olduğu sonucu çık- maktadır. Ceza mahkemesinin CMK’daki ölçü ve yetkiler çerçevesin- de, talebe bağlı kalmaksızın resen delilleri toplayabilmesi ve uyuş- mazlığa ilişkin araştırmaları yapabilmesi mümkündür. Bundan dolayı ceza mahkemesinin mahkûmiyet kararı için ulaşmış olduğu sonuçlar hukuk hâkimini bağlayacaktır. Yalnız burada mahkûmiyet kararları- nın bağlayıcı olması, hukuk mahkemesinin açılan tazminat davasında mutlaka kişiyi tazminata mahkûm edeceği anlamında değildir. Me- sela soruşturması ve kovuşturması kişinin şikâyetine tabi olmayan bir eylemin işlenmesi kişinin rızasına dayalı ise, sanık şikâyete tabi olmayan ancak mağdurun rızası ile gerçekleştirdiği eylemden ötürü cezalandırılacaktır. Ancak açılacak bir tazminat davasında tazminata mahkûm edilemeyecektir. Çünkü hukuk düzeninin koruduğu kişisel hakların, kişinin özgür iradesiyle çiğnenmesinden sonra çiğnettiği hakların karşılığını istemesi durumunda objektif haksızlık durumu ortadan kalkmıştır. 13 TBK’nın 74’üncü maddesinin açık hükmü ve ayrıca hukuk ile ceza davalarının konuları, tarafları ve amaçları farklı olduğundan ceza mahkemesi kararları kural olarak hukuk mahkemesi için kesin hü- küm oluşturmazlar. Bundan dolayı hukuk hâkimi kural olarak ceza mahkemesinin beraat kararı ile bağlı değildir. Bu kuralın Yargıtay uy- s.662; Gürçay, s.227; Koçak, s.110; Yazar, s.248. 13 Kılıçoğlu, (Haksız Fiil), s.201-202; Hamdi Yaver Aktan, “Medeni Hukuk-Ceza Hu- kuku (Hâkimleri) İlişkisi”, AD, Ankara 1989, C.LXXX, S.2, s.32; Muhsin Tuğsavul, “BK.53.Maddesi Üzerine Bir İnceleme”, AD, Ankara 1946, s.954; İsmail Doğanay, “Hukuk Hâkimi, Ceza Mahkemesinin Hangi Nevi Kararları İle Bağlıdır?”, YD, Ankara 1975, S.2, s.27; Kenan Tunçomağ, “Mahkeme Kararları Kroniği”, İÜHFM, C.XXVIII, S.1, s.845; Ege Bağatur, “Medeni Hukuk İle Ceza Hukuku Arasındaki İlişki BK.53.Maddenin İncelenmesi”, ABD, Ankara 1965, S.5, s.579; R.Nurettin Sel- çuk, “Ceza Kararlarının Hukuk Hâkimine Etkisi”, ABD, Ankara 1975, S.5, s.719- 720. Sahtecilik İddiası Bakımından Hukuk Ve Ceza Mahkemesi Kararlarının Birbirine Etkisi...366 gulamasında kabul edilen istisnalarından biri, beraat kararında sapta- nan maddi vakıalardır. Buna göre, beraat kararında ceza mahkemesi- nin saptadığı maddi vakıalar, hukuk hâkimini bağlar. 14 Bu bağlamda sanığın atılı suçu işlemediği ya da atılı suçun hiç işlenmediği yönünde- ki ceza mahkemesinin yaptığı tespitler maddi vakıa niteliğinde oldu- ğundan hukuk mahkemesini bağlayıcı niteliktedirler. Ancak, bu istis- nanın uygulama yerinin olabilmesi için, beraat kararında, suçlamaya ilişkin maddi vakıanın tespit edilmiş olması gerekir. Diğer bir ifade ile hukuk hâkimi ancak aynı olay nedeniyle ceza yargılamasında hükme dayanak yapılan maddi vakıalar ile bağlıdır. Bu nedenle bir maddi ola- yın varlığı ya da yokluğu konusunda ceza mahkemesinde kesinleşmiş kabule rağmen, aynı konunun hukuk mahkemesinde yeniden tartışıl- ması olanaklı değildir. Öte yandan aslında medeni yargıya tabi olan fakat özel kanun hükümleri gereğince ceza mahkemelerinde de görülebileceği kabul edilmiş olan bazı davalarda hukuk mahkemesi kararı, ceza mahke- mesinde kesin hüküm teşkil etmektedir. Mesela hukuk mahkemesi- nin bir senedin sahte olmadığına ilişkin kararı bu hususa örnek olarak verilebilir. 15 Bu kapsamda hukuk mahkemesinde bir senedin sahteliği 14 Arslan, s.337; Türker, s.319; Umar, s.385; Kılıçoğlu, (Sorumluluk Hukuku), s.662; Turgut Uygur, Açıklamalı- İçtihatlı Borçlar Kanunu Sorumluluk ve Tazminat Hu- kuku, C.3, Ankara 2010, s.2593; Halis Yaşar, “Ceza Mahkemesi Kararlarının Hu- kuk Hâkimini Etkileyip Etkilememesi Meselesinin Makul Sürede Yargılanma Hak- kının İhlaline Varan Boyutu (Bir Yargıtay Kararının Düşündürdükleri)”, TBBD, Ankara 2013, S.109, s.454; “…Dava, kıdem ve ihbar tazminatı ile diğer işçi alacakla- rının tahsili istemine ilişkindir. Davalı, feshin haklı nedene dayandığını, davacının eylemlerinin ceza mahkemesi kararı ile sabit olduğunu, feshin geçersizliği ve işe iade istemi ile açtığı davanın reddedildiğini, davanın reddi gerektiğini savunmuş- tur. Yerel mahkeme, davalı işveren tarafından feshin haklı nedenlerle oluştuğu ispat edilemediğinden davanın kabulüne karar vermiştir. Ancak, hukuki düzen- lemeye göre hukuk hâkimi kural olarak ceza mahkemesinin beraat kararı ile bağlı değildir. Ancak; aynı olay nedeniyle ceza yargılamasında hükme dayanak yapılan maddi olgular ile bağlıdır. Hukuk hâkiminin ceza mahkemesi kararındaki maddi olgularla bağlılığının ölçüsü; beraat kararında suçun sanık tarafından işlenip iş- lenmediğinin kesin olarak delilleriyle tespit edilip edilmediği olmalıdır. Yasadaki açık düzenleme, yerleşen yargısal uygulama ve bilimsel görüşler karşısında; ku- surun ve zarar miktarının takdiri hususundaki kararın, diğer söyleyişle fiilin iş- lendiği sabit olduğu halde kusurluluğa ya da kusursuzluğa ilişkin saptamanın tek başına Hukuk Hâkimini bağlayacağını kabule olanak bulunmamaktadır…9.HD., 2011/22011 E., 2013/22543 K., 16.9.2013 T.(Kazancı İçtihat-Bilişim Bilgi Bankası)” 15 Kuru, Arslan, Yılmaz, s.682; Aktan, 25; Recep Akcan, Hukuk ve Ceza Mahkemesi Kararlarının Birbirine Etkisi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ya- TBB Dergisi 2016 (124) Bahattin ARAS 367 iddiası ile açılmış olan davada mahkemenin senedin sahte olmadığına dair karar vermesi halinde bu karar ceza mahkemesi nezdinde kesin hüküm teşkil edecektir. Bu konuda HMK’nın “Sahtelik hakkında hu- kuk ve ceza mahkemesi kararlarının etkisi” kenar başlıklı 214’üncü maddesinde kesin düzenleme bulunmaktadır. Buradaki düzenleme uyarınca bir belgenin sahte olmadığına dair hukuk mahkemesince verilen karar kesinleştikten sonra, söz konusu belge hakkında ceza mahkemesinde de sahtelik iddiası ile ceza davası dinlenemez. Benzer düzenleme mülga HUMK’un 314’inci maddesinde de bulunmaktaydı. Diğer bir ifade ile senedin sahteliği iddiası ile bu konuda ceza davası açılamayacağı gibi derdest ceza davasında ise bu husus tartışma ko- nusu yapılamayacak ve davanın reddine karar verilmesi gerekecektir. Benzer şekilde CMK’nın 218’inci maddesi hükmü uyarınca ceza mahkemesi, yargılama kapsamında mağdur veya sanığın yaşının ceza hükümleri bakımından tespitiyle ilgili bir sorunla karşılaşması halin- de yaş tespitine ilişkin karar vermesi gerekir. Bu noktada tarafları hu- kuk mahkemesinde dava açmaya yönlendiremez. Aynı şekilde sanık veya mağdur hakkında hukuk mahkemesinde derdest dava olduğu- nun öğrenilmesi ve kendisinin de bu konuda karar verecek olması ha- linde, ceza mahkemesinin bu hususu hukuk mahkemesine bildirmesi gerekir. Hukuk mahkemesi, böyle bir durumda görevsiz olduğundan görevsizlik kararı vererek dosyayı ceza mahkemesine göndermelidir. Burada ceza mahkemesi, ilgili kanunda belirlenen usule göre bu so- runu çözerek hükmünü vermek zorundadır. Diğer bir ifade ile ceza hâkimi yaş düzeltilmesi konusunda bekletici mesele yoluna başvura- mayacak doğrudan bu konuda kendisi bir karar vermek zorundadır. 16 yımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara 1988, s.75-76; Baki Kuru, Hukuk Mu- hakemeleri Usulü, C.I-II-III-IV-V-VI, 6.Baskı, Demir Yayınları, Ankara 2001, C.V, s.5096 16 “…5271 sayılı Ceza Muhakemeleri Yasası’nın 218. maddesinin ikinci fıkrası hük- mü uyarınca kovuşturma evresinde mağdur ya da sanığın yaşının ceza hükümleri bakımından tespiti ile ilgili bir sorunla karşılaşılması durumunda mahkemenin ilgili yasada belirlenen usule göre bu sorunu çözerek hükmünü vermesi gerekir. Buna göre, Asliye Hukuk Mahkemesince doğum tarihinin düzeltilmesi ile ilgili da- vaya Gebze Ağır Ceza Mahkemesinde bakılmak üzere görevsizlik kararı verilmesi gerekirken, davaya bakılıp işin esası hakkında hüküm kurulmuş olması doğru gö- rülmemiştir…18. HD.,2009/10867 E.,2010/2140 K., 15/2/2010 T. (Kazancı İçtihat- Bilişim Bilgi Bankası)” Sahtecilik İddiası Bakımından Hukuk Ve Ceza Mahkemesi Kararlarının Birbirine Etkisi...368 Diğer taraftan hukuk mahkemesinde devam eden bir davayı ceza mahkemesinin bekletici mesele olarak kabul etmesi halinde hukuk mahkemesinde verilecek hükümden mevcut ceza davasının niteliğine göre faydalanmasında bir engel bulunmamaktadır. Bu bağlamda ceza mahkemesi hukuk mahkemesinin vermiş olduğu kararı isabetli ola- rak değerlendirdiği takdirde bu kararı kendi hükmüne esas alabilir. Burada ceza hâkimi hukuk hâkiminin toplamış olduğu delilleri yeni- den toplamakla mükellef değildir. Burada kesin hüküm niteliği kazan- mış olan hukuk mahkemesi kararının takdire şayan olarak görülmesi halinde uyuşmazlığın ispatı hakkında delil olarak değerlendirilmesin- de bir engel yoktur. Burada kesin delil veya kesin hüküm olmaktan ziyade hâkime kanaat verecek nitelikte bir takdiri delil durumu söz konusudur. 17 Ayrıca ceza davasına konu uyuşmazlık hakkında hukuk mahke- mesinde açılan tazminat davasında verilmiş olan tazminat kararı ve bu kararın infaz edilmiş olması halinde bu husus ceza mahkemesin- deki davada erteleme, uzlaşma ve hükmün açıklanmasının geri bıra- kılması (HAGB) kararları bakımından zararın giderilmesi koşulunu karşıladığının kabulü gerekir. Dolayısıyla ceza mahkemesi sanığın mağdurun uğradığı zararın giderilmesi konusunda hukuk mahkeme- sinin vermiş olduğu kararı esas alarak, erteleme, uzlaşma ve HAGB kararlarını verecektir. 17 Akcan, s.104; Kuru, Arslan, Yılmaz, s.684; Hadi Tan, “Medeni Hukuk Münasebet- lerine Müteallik Meselelerde Ceza Mahkemelerinin Yetkisi”, AD, Ankara 1951, S.5, F.2, s.664; Çelik Ahmet Çelik, “Hukuk Mahkemesi Kararlarının Ceza Dava- sına Etkisi”, http://www.tazminathukuku.com/dosyalar/251_hukuk-mahke- mesi-kararlarinin-ceza-davasina-etkisi. pdf, İET: 25.03. 2015, s.2; “…Basın yoluyla hakaret suçundan açılan ceza davasında, daha önce hukuk mahkemesinde açılan tazminat davasında alınan kesinleşmiş kararın, “kesin kanıt” değil, “değerlendi- rilebilir kanıt” olduğu ve ceza hâkimince doğrudan araştırma yapılması, haberin gerçeklik derecesinin saptanması, savunmaya ilişkin kanıtların toplanması, hukuk mahkemesindeki tazminat davasında dinlenen tanıkların anlatımlarının belirlen- mesi, haberin gerçek olduğu ortaya çıktığı takdirde okurların gereksiz merak duy- gularını doyurma yerine, bu haberin halk tarafından bilinmesinde kamu yararı bulunup bulunmadığının araştırılması, kamu yararı bulunduğu kabul edildiğinde ise küçük düşürücü değer yargılarının habere eklenip eklenmediğinin incelenme- si ve bu konulardan, gerektiğinde bilirkişiden de görüş alınarak karar verilmesi gerekirken, eksik incelemeyle hüküm kurulması bozmayı gerektirmiştir…4.CD., 1996/8295 E., 1996/9884 K., 23.12.1996 T.(Kazancı İçtihat-Bilişim Bilgi Bankası)” TBB Dergisi 2016 (124) Bahattin ARAS 369 B. SENET ve SAHTECİLİK KAVRAMLARI a. Senet Kavramı Senet kavramı, geniş ve dar olmak üzere iki anlamda kullanıl- maktadır. Bu kapsamda geniş anlamda senet, bir fikrin, anlaşmaların somutlaşmış, tecessüm etmiş şeklidir. 18 Diğer bir ifade ile senet, fikir ve düşüncelerin yazı veya belirli işaretler altında şekillendirilmesi, mad- dileştirilmesidir. 19 Dar anlamda senet ise, kişinin kendi aleyhine delil teşkil etmek irade ve düşüncesiyle 20 vücuda getirdiği bir belgedir. 21 Di- ğer bir tanımlama ile bir kimse tarafından bir vakıanın gelecekteki delilini teşkil etmek üzere yazıp veya yazdırıp imzaladığı belgedir. 22 Bu tanımlardan da anlaşılacağı üzere bir hukuki işlemi tespit ve tevsik eden, onu delillendiren, tespit ve tevsik ettiği işlem sebebiyle bir taah- hüdü içeren ve borç altına giren kimsenin imzasını taşıyan yazılı ve kanuni delildir. 23 Görüldüğü üzere senet, belli bir işlem hakkında tam bir bilgi içeren, bir kişi tarafından kendi aleyhine olacak bir vakıanın, ileride delilini oluşturmak için yazıp veya yazdırıp imzaladığı ve karşı tarafa verdiği belgeyi ifade etmektedir 24 . Bir hususun senede bağlan- masının temel sebebi, işlemin maddi hukuk bakımından geçerliliğini sağlamak veya usul bakımından ispatını temin etmektir. Mesele bono verilmesi, kişinin borç ilişkisini ispatlamak için, buna karşılık noter aracılığı ile gayrimenkul satış vaadi düzenletilmesi ise hukuki işlemin geçerliliği sağlamak için düzenlenmektedir. 25 Burada senet düzenlenirken kişinin mutlaka ileride kendi aleyhi- ne delil teşkil etmek üzere düzenlemesi şart olmayıp temelde taraf- lar arasındaki hukuki ilişkiyi, iradeyi yansıtması esastır. Oluşturulma aşamasında senet olarak düşünülmemesine rağmen sonradan senet 18 Saim Üstündağ, Medeni Yargılama Hukuku, C. I-II, İstanbul 2000, s.637. 19 Ansay, s. 222. 20 Bir kimsenin düzenlemiş olduğu belgenin kendi lehine delil (senet) sayılması kural olarak mümkün değildir. Ticari defterlerin sahibi lehine delil olması bu kuralın tek istisnasıdır. Kuru, C. II, s.2074. 21 İlhan E Postacıoğlu, Medeni Usul Hukuku Dersleri, İstanbul 1959, s.384. 22 Mustafa Reşit Belgesay, Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu Şerhi, C. 2, İstanbul 1940, (Şerh), s.148. 23 Necmettin, Berkin, “İspat Hukukunda Senet Delili ve Yazılı Delil”, İÜHFD, İstan- bul 1946, C.12, S.4, s. 1181 24 Serdar Nart, “Alman ve Türk Hukukunda Senetle İspat”, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C.9, S.1, Y. 2007, s.213. 25 Necip Bilge, Ergun Önen, Medeni Yargılama Hukuku, Ankara 1978, s.554. Sahtecilik İddiası Bakımından Hukuk Ve Ceza Mahkemesi Kararlarının Birbirine Etkisi...370 hükmüne geçmesi de olasıdır. Mesela bir tarafı diğer tarafa yazdığı mektup da iradi olarak düzenlenmemiş olmasına rağmen sonradan bir hukuki işlemin ya da ilişkinin ispatı için senet haline gelmektedir. 26 Ayrıca her ne kadar senet denince, çek ve bono da olduğu gibi, tek taraflı borç ikrarları anlaşılmakta ise de, herhangi bir hukuki işlemi ve bu arada taraflara karşılıklı borçlar yükleyen bir sözleşmeyi bel- gelendirmek üzere, borç altına girenlerin imzası altında düzenlenmiş belgeler de usul hukukundaki anlamında senettir. 27 Bu bağlamda gerek düzenleme tarzları, gerek ispat güçleri bakı- mından senetler adi senet ve resmi senet olmak üzere ikiye ayrılmak- tadır. 28 Resmi bir makam veya memurun katılımı olmaksızın tarafla- rın aralarında yaptıkları senetlere adi senet diğer bir ifade ile resmi olmayan senet denmektedir. 29 Burada önemli olan taraflarca veya ta- rafların iradesi çerçevesinde üçüncü kişi tarafından düzenlenmiş olan senet altındaki imzanın taraflara ait olmasıdır 30 . Buna karşılık resmi bir makam yetkili bir memur tarafından yetkileri dâhilinde ve usulü- ne uygun bir şekilde hazırlanan belgelere ise resmi senet denir. 31 Öte yandan medeni usul hukukundaki resmi senet kavramı ile ceza hukukundaki resmi senet kavramı benzer değildir. Ceza hu- kukunda resmi senet kavramı daha geniş kapsamlıdır. 32 5237 sayılı TCK’nın 210’uncu maddesinin birinci fıkrasına göre, özel belgede sah- telik suçunun konusunun emre veya hamiline yazılı kambiyo senedi, emtiayı temsil eden belge, hisse senedi, tahvil veya vasiyetname olma- sı halinde resmi belgede sahtelik suçuna ilişkin hükümler uygulana- caktır. Ceza hukukundaki bu hüküm medeni usul hukukunda uygu- lanması mümkün değildir. 33 b. Senetlerin İspat Gücü 6100 sayılı HMK’nın “Adi senetlerin ispat gücü” kenar başlıklı 205’inci maddesi gereğince mahkeme huzurunda ikrar olunan veya 26 Kuru, C.II, s.2074. 27 Kuru, C.II, s.2076. 28 Bilge, Önen, s.556. 29 Ansay, s.228 30 Kuru, C.II, s. 2080. 31 Bilge, Önen, s.558. 32 Deliduman, s.19. 33 Deliduman, s.19. TBB Dergisi 2016 (124) Bahattin ARAS 371 mahkemece inkâr edenden sadır olduğu kabul edilen adi senetler, aksi ispat edilmedikçe kesin delil sayılırlar. Ayrıca maddenin ikinci fıkra- sında usulüne göre güvenli elektronik imza ile oluşturulan elektronik verilerin de senet hükmünde olduğu belirtilmiştir. Görüldüğü üzere bir adi senedin kesin delil teşkil etmesi onun mahkeme huzurunda ikrar olunmasına ya da inkâr edenden sadır olduğunun ispat edilmiş olmasına bağlıdır. Adi senette borçlu görünen kimse bu senedi inkâr ederse senedin alacaklısı bu senedin o şahıstan sadır olduğunu ispat etmelidir. 34 Burada mahkeme huzurunda ikrar olunan senetlerin ispat gücü bakımından resmi senet hükmünde olmaları diğer bir ifade ke- sin delil teşkil ederler. Burada adi senet düzenleyen kişi bakımından adi senet olarak varlığını korumakta ancak ispat kuvveti bakımından resmi senet yani kesin delil niteliğindedirler. 35 Diğer taraftan HMK’nın “İlamların ve resmî senetlerin ispat gücü” kenar başlıklı 204’üncü maddesindeki düzenlemede de vurgulandığı üzere resmi senetler sahteliği ispat edilinceye kadar kesin delil teşkil ederler. Bu kapsamda bir resmi senede dayanan taraf bunun doğru olduğunu ispat etmek zorunda değildir. Resmi senedin doğru olup olmadığını ileri süren borçlu resmi senedi inkâr etmekle yetinemez. Resmi senedi kabul etmeyen borçlunun senedin sahteliğini ileri sür- mesi ve bunu ispatlaması gerekir. 36 c. Sahtecilik Kavramı Uyuşmazlıkların çözümü konusunda senetlerin büyük bir öneme ve ispat günce sahip olduğu yukarıda vurgulanmıştı. Günümüz çağ- daş toplumlarda ticari ve sosyal ilişkilerin büyük çoğunluğu yazılı şe- kilde yürütülmektedir. Yazılı şekilde işlem yapılması bazen ispat için bazen de geçerlilik şekli olarak öngörülmektedir. Bir ispat aracı olarak senetlere ilişkin sahtecilik iddiası her zaman gündeme gelebilir. Bu noktada genel olarak sahtecilik kavramı tanımlanacak olursa, gerçek olmayan bir belgenin oluşturulması ve bunun gerçek bir belge gibi kullanılması ya da üzerinde değişiklik yapılmış gerçek bir belgenin kullanılması sahteciliktir. 37 İşte uyuşmazlığın ya da hukuki ilişkinin 34 Üstündağ, s.647. 35 Kuru, C.II, s.2084. 36 Kuru, Arslan, Yılmaz, s.452. 37 Faruk Aşçıoğlu, Adli Belge İncelemesi, İstanbul 2005, s.176. Sahtecilik İddiası Bakımından Hukuk Ve Ceza Mahkemesi Kararlarının Birbirine Etkisi...372 dayanağı olan bir senede yönelik sahtecilik iddiasının ileri sürülme- si halinde bunun hem hukuk hem de ceza yargılamasını ilgilendiren yönleri vardır. Zira sahtecilik iddiasının suç oluşturduğu durumlarda aynı zamanda ceza yargılamasını da gerektirmektedir. Evrakta sah- tecilik suçu kamu güvenine karşı işlenen bir suç türü olduğundan kamunun güven duyduğu bir belgenin gerçeğe aykırı olarak düzen- lenmesi ya da gerçek bir belgeye ekleme yapılması ve yahut tümünün veya bir kesiminin değiştirilmesi eylemleri suç sayılarak ceza yaptırı- mına bağlanmıştır. 38 d. Sahtelik İddiasının İleri Sürülmesi Sahtelik iddiasına ilişkin sürecin nasıl işletilmesi gerektiği konu- sunda HMK’nın “Yazı veya imza inkârı” kenar başlıklı 208’inci mad- desi önemli düzenlemeler içermektedir. Buna göre taraflardan biri, kendisi tarafından düzenlendiği iddia edilen bir belgedeki yazı veya imzayı inkâr etmek isterse, sahtelik iddiasında bulunmalıdır; aksi hâlde belge, aleyhine delil olarak kullanılır. Bir belgenin sahteliği id- dia edildiğinde ise, belgenin mahkemeye verildiği tarih yazılıp mü- hürlenerek, saklanması için mahkemece gerekli tedbirler alınır. Diğer taraftan maddenin üçüncü fıkrasında yer alan düzenleme uyarınca bir belgenin sahteliğini iddia eden kimse, bunu aynı mahkemede ön so- run şeklinde ileri sürebileceği gibi, bu konuda ayrı bir dava da açabilir. Ancak dördüncü fıkrasındaki düzenleme gereğince resmî bir senette- ki yazı veya imzayı inkâr eden tarafın bu iddiası, ancak ilgili evraka resmiyet kazandıran kişiyi de taraf göstererek açacağı ayrı bir davada incelenip karara bağlanabilir. Mülga HUMK’daki senet ve özellikle senedin sahteliği ile ilgili hükümler, esasa ilişkin kurallar değişmek- sizin, HMK’da daha derli toplu ve anlaşılır halde yeniden kaleme alı- narak düzenlenmişlerdir. 39 Görüldüğü üzere hukuk yargılaması bakımından sahtecilik iddi- asının ön sorun olarak ileri sürülmesi mümkün olduğu gibi ayrı bir dava açılarak ileri sürülmesi de mümkündür. Ancak resmî bir senet- 38 Erol Çetin, İsmail Malkoç, Sahtelik Suçları, Ankara 1995, s.18. 39 Ejder Yılmaz, Yeni Hukuk Muhakemeleri Kanunu`yla Getirilen Değişiklikler, http://www.muglabarosu.org.tr/upload/UserUpload/file/hmkyenilikler.pdf, İET: 15.10.2013, (Değişiklikler), s.29. TBB Dergisi 2016 (124) Bahattin ARAS 373 teki yazı veya imzayı inkâr eden tarafın bu iddiasının, ilgili evraka resmiyet kazandıran kişinin de taraf gösterildiği ayrı bir davaya konu edilmesi gerekmektedir. Sahtecilik iddiasını içeren ayrı bir dava açma- yıp açılmış olan bir davada senedin sahte olduğunun savunma olarak ileri sürülmesine sahtelik defi denmektedir. 40 Sahtelik defi şeklindeki sahtelik iddiaları ön sorun hakkındaki hükümlere göre incelenecek- tir. 41 Borçlu imzanın sahte olduğundan bahisle bunu bir mutlak defi olarak herkese karşı ileri sürebilir. 42 Ayrıca sahtecilik definin ispatı id- 40 Bilge, Önen, s.579; H.Yavuz Alangoya, Medeni Usul Hukuku Esasları, İstanbul 2001, (Esaslar), s.331; Kuru, C.II, s.2161. 41 Bilge, s.427; Pekcanıtez, Atalay, Özekes, s.282 42 Lerzan Yılmaz, Kambiyo Senetlerinde Defiler ,İstanbul 2007, (Defiler), s.203-204; İlter Erdemir, Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu Şerhi, C.2, Ankara 1998, s.1460; “…Direnme yoluyla Hukuk Genel Kurulu’nun önüne gelen uyuşmazlık; Senet lehdarının ciro ettiği ilk ciR...anın cirosu sonucu yetkili hamil durumuna ge- len davalıya karşı, ilk ciro eden senet lehdarını temsile yetkili çift imzadan birinin imzasının sahte olduğu def’inin ileri sürülüp sürülemeyeceği noktasında toplan- maktadır. Öncelikle uyuşmazlığın çözümüne yönelik olarak ilgili kurum ve kavramlar üze- rinde durulmasında yarar vardır: Sahte imza bir başkasının imzasının taklit edilmesi hali olup; 6762 sayılı Türk Ti- caret Kanunu (TTK) ‘nun 589. maddesi hükmü gereğince; “Bir poliçe, poliçe ile borçlanmaya ehil olmıyan kimselerin imzasını, sahte imzaları, mevhum şahısların imzalarını yahut imzalıyan veya namlarına imzalanmış olan şahısları herhangi bir sebep dolayısiyle ilzam etmiyen imzaları taşırsa, diğer imzaların sıhhatine bu yüzden halel gelmez”. Anılan hükme göre ticari senetteki geçersiz imza sadece kendisi yönünden hükümsüzlük sonucu doğurur. Senetteki her imza diğerlerin- den bağımsız olarak sadece imza sahibini bağlar. İmzaların bağımsızlığı ilkesi gereğince poliçeye atılı her geçerli imzanın (keşidecinin,ciR...anın,avalistin,kabul eden muhatabın imzası gibi) sahibini bağladığını,geçersiz imzaların sahiplerinin sorumlu tutulmamasına rağmen poliçenin geçerliliğini ortadan kaldırmadığını ifade eder. Geçerli imzaların sahipleri, başkasının imzasının geçersiz olduğunu ileri sürerek kambiyo sorumluluğundan kurtulamazlar. İmzaların geçersizliği il- kesi ciro zincirinde bulunan imzalardan birinin veya bazılarının sahteliğine daya- nılarak menfi tespit davası açılmasına olanak tanımaz. Geçersiz bir imza sahibini bağlamaz ise de ciro zincirini de koparmaz. (P…./T….. Kıymetli Evrak Huku- ku Esasları, Gözden geçirilmiş 20.bası, V.... Kitapçılık, İstanbul 2010.s:143, Bilgen Mahmut,Uygulamada Kambiyo Senetleri,Adalet Yayınevi,2010 1.Bası, s:528). Poliçeler bakımından getirilmiş olan bu ilke TTK’nun 690/2 ve 713/ 1-3 maddele- rinin yollamasıyla bonolar hakkında da uygulanır. Sahtecilik def’i senedin hükümsüzlüğüne yönelik def’i olup mutlak defilerdendir. Bu nedenle sahtelik ve tahrifat def’i herkese karşı ileri sürülebilir.( E…. E…,K…. İ…., Uygulamada Ticari Senetler, T….. Kitabevi,1998, 3.Bası.s:766, Ö…. F…. Kıy- metli Evrak Hukuku,12.Bası,2006, s:76). Sahtecilik iddiasını ileri süren davacı bu iddiasını kanıtlamakla yükümlüdür. 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu (HUMK)’nun 314/1.madde - sinde “Resmi ve gayrı resmi her nevi senedatın sahteliğini iddia eden kimse asıl davayı rüyet eden mahkemede bu iddiasını gerek davayı asliye ve gerek dava- Sahtecilik İddiası Bakımından Hukuk Ve Ceza Mahkemesi Kararlarının Birbirine Etkisi...374 diayı ileri sürene aittir. Ayrıca sahtelik definin her türlü delille ispat- lanması mümkündür. 43 Diğer taraftan bir adi senedin kendisi tarafından düzenlendiği id- dia edilen kişi bu adi senede dayanılarak dava açılmasını veya icra ta- kibi yapılmasını beklemeden senetteki imzanın kendisine ait olmadı- ğının tespiti ya da senet içeriğindeki yazıda sahtecilik yapıldığını için ayrı bir sahtecilik davasına konu edebilir. 44 Görüldüğü üzere sahtecilik davası hukuki niteliği bakımından bir menfi tespit davasıdır. 45 Burada önemli olan hususlardan biri de sahtecilik davasında davacının bu da- vaya açmakta hukuki bir yararının olmasıdır. Daha önce açılmış bir davada adi senedin sahteliği “ön sorun” şeklinde ileri sürülmüş ve bu sahtelik iddiası incelenmekte ise artık adi senedin sahteliğinin tespiti için ayrı bir sahtelik davası açmakta hukuki yarar bulunmamaktadır. Bundan dolayı, açılan sahtelik davasına karşı derdestlik itirazı ileri sü- rülebilir. 46 Ancak sahte bir adi senede dayanarak kendisine karşı icra takibi yapılan borçlu ödeme emrine itiraz ederken imzaya itirazını ay- rıca ve açıkça bildirmemişse veya ödeme emrine hiç itiraz etmemişse hakkındaki icra takibini ancak sahtecilik davası açarak durdurabilme- si veya önlemesi mümkün olduğundan borçlunun böyle bir durumda ayrı bir sahtecilik davasını açmasında hukuki yararı bulunmaktadır. 47 yı hadise suretiyle ikame edebilir.” hükmü getirilmiş olup; sahtelik iddiası asıl davaya bakan mahkemede ileri sürülebilir. Uzman bilirkişi aracılığıyla yapılacak HUMK’nun 317.maddesinin yollamasıyla aynı Kanunun 308.maddesi gereğince yöntemine uygun inceleme sonucu senedin sahteliğine karar verilebilir… HGK., 2011/19-413 E., 2011/476 K., 06.07.2011 T. (http://www.kararara.com/forum/ viewtopic.php?f=50&t=7726) 43 Alangoya, (Esaslar), s. 329. 44 Kuru, C.II, s.2097. 45 Kuru, C.II, s.2097; Sahtelik ve/veya tahrifat nedeniyle senedin geçersiz olduğunu (örneğin; senetteki imzanın sahte olduğunu, senedin vade ve/veya miktar kısmın- da değişiklik bulunduğunu) ileri sürerek olumsuz tespit davası açılabilir. (Talih Uyar, İcra Hukukunda Olumsuz Tespit ve Geri alma Davaları, C.1, İzmir 2003, (Geri Alma Davaları), s.213) 46 Kuru, C.II, s.2097; “Bir dava içinde ibraz edilen senedin sahteliği (davayı hâdise) olarak ileri sürülmüşse, artık bu iddia ayrı bir dava olarak açılamaz. Açılırsa der- destlik itirazı ileri sürülür.” (Erdemir, s.1462) 47 Kuru, C.II, s.2098; “…Davacı; davalılar aleyhine açtığı elatmanın önlenmesi dava- sında davalıların dayandıkları senedin sahte olarak düzenlendiğini iddia ederek iptaline karar verilmesini istemiştir. Davalılar davanın reddini savunmuşlardır mahkemece taraflar arasında elatmanın önlenmesi davası mevcut iken senedin sahteliği hususunda davacının dava açmakta hukuki yararı olmayacağı kabul edi- lerek davanın reddine karar verilmiştir. Hüküm davacı tarafça temyiz edilmiştir. TBB Dergisi 2016 (124) Bahattin ARAS 375 e. Sahtecilik İddiasının İcra Takibine Etkisi aa. Hukuk Mahkemesinde Sahtecilik Davası Açılması Uyuşmazlık konusu olan senede yönelik sahtecilik iddiasının ileri sürülmesi halinde, HMK’nın “Yazı veya imza inkârının sonucu” kenar başlıklı 209’uncu maddesi nasıl bir sürecin işleyeceğini düzenlemiş- tir. Buna göre adi bir senetteki yazı veya imza inkâr edildiğinde, bu konuda bir karar verilinceye kadar, o senet herhangi bir işleme esas alınamaz. Buna karşılık resmî bir senetteki yazı veya imza inkâr edil- diğinde ise, senetteki yazı veya imzanın sahteliği, ancak mahkeme kararıyla sabit olursa, bu senet herhangi bir işleme esas alınamaz. Öğ- retideki genel kabule göre bu madde ve bu maddenin karşılığı olan mülga HUMK’un 317’nci maddesindeki koşulların gerçekleşmesi ha- linde sahteliği iddia edilen senede dayanak başlamış olan icra takibi kendiliğinden duracaktır. 48 Bu noktada 01.10.2011 tarihinde yürürlüğe girmiş olan yeni HMK, bu konuda çok önemli bir hüküm değişikliğine giderek, HMK’nın 209’uncu maddesinin birinci fıkrasında “…adi bir senetteki yazı veya imza inkâr edildiğinde, bu konuda bir karar verilinceye kadar, o senet herhangi bir işleme esas alınamaz…” demek suretiyle mülga HUMK’un 317’nci maddesindeki düzenlemeden farklı bir düzenleme- ye yer vermiştir. 49 1086 sayılı HUMK döneminde kanun koyucu sahte senet düzenlenmiş olması halinde ortaya çıkan uyuşmazlıkta daha çok alacaklı lehine bir düzenleme yapmıştı. Dolayısıyla sadece borçlunun Çaycuma Asliye Hukuk Mahkemesinin 1980/257 esasında kayıtlı elatmanın ön- lenmesi davasında davacı, davayı hâdise olarak sahtelik iddiasında bulunmamış- tır. Hal böyle olunca davacının iş bu davayı HUMK’nun 314. maddesinin özüne ve sözüne uygun bir biçimde davayı asliye şeklinde ikame edip sahtelik iddiasını ileri sürmesinde hukuki yarar vardır. Bu nedenle mahkemenin davayı mesmu kabul edip işin esasına girerek incelemesi gerekirken davacının dava açmaktan hukuki yararının yokluğundan bahisle davanın reddine karar verilmesi usul ve yasaya aykırıdır. Hükmün bozulması gereklidir…13.HD. 05.06.1985, 3619/3989 (Erdemir, s.1463) 48 Kuru, C.II, s.2100; Mahmut Bilgen, “Kambiyo Senetlerinde Tahrifat (Değisiklik) Yapılması”, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, İzmir 2010, C.11, Özel S.2009, s.1016-1017; Baki Kuru, İcra ve İflas Hukukunda Menfi Tespit Davası ve İstirdat Davası, Ankara 2003, (İstirdat), s.18 vd.; Talih Uyar, “Sahte Senetle Yapı- lan İcra Takibinin Durdurulması”, Nevşehir Barosu Dergisi, Nevşehir 2014, Y.1, S.1, s.294. 49 Hakan Pekcanıtez, Hülya Taş Korkmaz, Nedim Meriç, Gerekçeli Hukuk Muhake- meleri Kanunu, Ankara 2011, s.199. Sahtecilik İddiası Bakımından Hukuk Ve Ceza Mahkemesi Kararlarının Birbirine Etkisi...376 sahtecilik iddiasında bulunmuş olmasını, icra takibinin durdurulması için yeterli bulmamış, ayrıca bu konuda hukuk mahkemesinde açılan menfi tespit davasında ya da ceza mahkemesinde açılan sahtecilik su- çuna ilişkin kamu davasında, mahkemece “senet üzerinde bilirkişi in- celemesi yapılmasına” ve “senedin yazıldığını görenlerin tanık olarak dinlenmesine” karar verilmiş olmasını şart koşmuştu. Buna karşılık kanun koyucu 6100 sayılı HMK’nın 209’uncu maddesini birinci fık- rasını yeniden düzenlerken tamamen farklı bir sistem benimseyerek bu kez “sahtelik iddiası”nda bulunan borçlu lehinde hareket ederek borçlunun yalnızca “adi bir senetteki yazı veya imzayı inkâr etmiş ol- ması, bu konuda bir karar verilinceye kadar, o senedin herhangi bir işleme esas alınmaması için yeterli kabul edilmiştir. 50 Ayrıca HMK’nın 209’uncu maddesinin birinci fıkrasında sadece “imza”nın değil, imza inkâr edilmeden sadece “yazı”nın da inkâr edilebileceği belirtilmiş- tir. Dolayısıyla görülmekte olan bir davada “senetteki imzanın veya yazının inkârı halinde; bu konuda bir karar verilinceye kadar senet herhangi bir işleme esas alınması ve delil olarak kullanılması müm- kün değildir. 51 Öğretide de HMK’nın 209’uncu maddesinin birinci fıkrasındaki yeni düzenleme gereğince adi senetteki imza veya yazının inkâr edil- mesi halinde, bu mahkemece bir karar verilinceye kadar, o senedin herhangi bir işleme esas alınamayacağı, delil olarak kullanılamaya- cağı dile getirilmektedir. Borçlu, sahte olduğunu iddia ettiği senet ile alakalı olarak, bu adi senede dayanarak dava açılmasını beklemeden, senedin sahte olduğunun tespiti için hukuki niteliği bakımından bir menfi tespit davası olan sahtelik davası açabilir. 52 Bu sahtelik davası, icra takibini kendiliğinden durdurur. 53 50 Uyar, s.304. 51 Kuru, Arslan, Yılmaz, s.391; Mustafa Saldırım, Açıklamalı ve İçtihatlı Hukuk Mu- hakemeleri Kanunu, (Şerh), Ankara 2011, s.176 vd. ; Uyar, s.305. 52 Kuru, Arslan, Yılmaz, s.391 vd. ; Hakan Pekcanıtez, Osman Atalay, Mu- hammet Özekes, Hukuk Muhakemeleri Kanunu Hükümlerine Göre Me- deni Usul Hukuku, 2011, (HMK’ya Göre), s.488. 53 Baki Kuru, Ramazan Arslan, Ejder Yılmaz, İcra ve İflas Hukuku, Ankara 2011, (İcra), s.216; Kuru, C.II, s.2100; Mahmut Bilgen, “Kambiyo Senetlerinde Tahrifat (Değişiklik) Yapılması”, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, İzmir 2010, C.11, Özel S. 2009, s.1016-1017; Baki Kuru, İcra ve İflas Hukukunda Menfi Tespit Davası ve İstirdat Davası, Ankara 2003, (İstirdat), s.18 vd.; Talih Uyar, “Sah- te Senetle Yapılan İcra Takibinin Durdurulması”, Nevşehir Barosu Dergisi, Nevşehir TBB Dergisi 2016 (124) Bahattin ARAS 377 6100 sayılı HMK’nın bir usul kanunun olması ve genel kural olarak usul kanunlarında derhal uygulanırlık prensibi geçerli oldu- ğundan HMK’nın 209’uncu maddesinin birinci fıkrasındaki bu dü- zenleme, HMK’nın yürürlüğe girdiği 01.10.2011 tarihinden itibaren uygulanması gerektiğinden, eski HUMK zamanında açılmış bulunan ve halen devam emekte olan tüm sahtelik iddiasına dayalı menfi tespit davalarında uygulanması gerekmektedir 54 . Zira bir dava devam ederken yeni bir usul kanunu hükmü yürürlüğe girerse, yürürlüğe girmesiyle birlikte yeni usul kuralları uygulanacaktır. Bu konuda davacının kazanılmış hak iddiası mümkün değildir. Ancak önceki usul kanunu döneminde ta- mamlanmış usulü işlemler için yeni hüküm etkili olmayacaktır. Mese- la; mevcut görev kurallarına göre dava ikame edilmiş ve daha sonra göreve ilişkin kural değişmiş ise bu yeni kurallara göre mahkemenin görevsizlik kararı vermemesi gerekir. 55 Ayrıca HMK’nın 209’uncu maddesi bağlayıcı bir düzenlemedir. Bu noktada mülga HUMK’un 317’nci maddesinde olduğu gibi, bu düzen- leme icra müdürünü, icra hâkimini ve sahtelik iddiasına dayalı menfi tespit davasına bakan hukuk mahkemesi hâkimini bağlar. 56 Dolayısıy- la sahtecilik iddiası nedeniyle açılan davalar nedeniyle yapılacak baş- vuralar üzerine icra müdürünün, icra mahkemesi hâkiminin veya hu- kuk mahkemesi hâkiminin İİK’nın 72’nci maddesinin üçüncü fıkrasını gerekçe göstererek “teminat karşılığında takibin durdurulmasına” ya da “teminat karşılığında icra dosyasına yatırılacak paranın alacaklıya ödenmemesine” şeklinde hatalı bir karar vermemesi gerekir. Burada yapılacak şey, HMK’nın 209’uncu maddesinin birinci fıkrası gereğince teminatsız olarak icra takibinin durdurulmasına karar verilmesi gere- kir. 57 Daha öncede vurgulandığı üzere borçlunun, alacaklının takip ko- nusu yaptığı senedin sahte olduğunun tespiti için açtığı dava sahtelik davası; İİK’nın 72’nci maddesi anlamında bir menfi tespit davasıdır. Ancak, sahtelik davasının icra takibine etkisi; İİK’nın 72’nci madde- 2014, S.1, Y.1, s.294. 54 Uyar, s.302. 55 Abdurrahim Karslı, Medeni Muhakeme Hukuk Ders Kitabı, İstanbul 2011, s.74; Pekcanıtez, Atalay, Özekes, (HMK’ya göre), s.63;Uyar, s.304. 56 Uyar, s.303. 57 Uyar, s.306. Sahtecilik İddiası Bakımından Hukuk Ve Ceza Mahkemesi Kararlarının Birbirine Etkisi...378 sindeki düzenlemeye değil HMK’nın 209’uncu maddesindeki (mülga HUMK. m.317) düzenlemeye tabidir. Buna göre sahtelik davasına ba- kan mahkemede davanın görülmeye başlaması ile birlikte, sahteliği iddia edilen senet, sahtelik davası sonuçlanıncaya kadar hiçbir işleme dayanak yapılamaz ve bu senede dayalı başlatılmış bir icra takibi var- sa bu da kendiliğinden durur. Diğer bir ifade ile borçlu imza ve yazı- dan kaynaklı olarak bir sahtecilik iddiasına dayalı menfi tespit davası açmış ise bu davanın icra takibine etkisi İİK’nın 72’nci maddesine göre değil, “özel hüküm” niteliğindeki HMK’nın 209’uncu maddesine (Mül- ga HUMK md.317) göre değerlendirilmesi gerekir. Öğretide ağırlıklı gö- rüş bu yöndedir. 58 bb. Ceza Davasının Açılmasının İcra Takibine Etkisi Borçlunun şikâyeti üzerine icra takibi konusu senet için ceza mah- kemesinde sahtecilik davası açılmış ve sahte senedin iptalini istemiş ve ceza mahkemesi senet hakkında bilirkişi incelemesi yapılmasına karar vermiş ise, senet ceza davası sonuçlanıncaya kadar hiçbir işle- me dayanak yapılamaz. Yani, icra takibi kendiliğinden duracaktır. Bu durumda icra mahkemesinin sahtelik veya sahtecilik davasının sonuçlanmasını bekletici sorun yapması gerekmektedir. 59 Borçlu ceza mahkemesinde açılan davanın konusu hakkında açıklamalı müzek- kereyi alıp, bunu senedin takip konusu yapıldığı icra müdürlüğüne götürerek “hakkındaki takibin HMK’nın 209’uncu maddesinin birin- ci fıkrası uyarınca durdurulmasını” isteyebilir. İcra Müdürlüğünün bu talebi kabul etmemesi halinde icra müdürünün bu işlemine karşı icra mahkemesinde şikâyet yoluna gidilebilir ve icra mahkemesinden İİK’nın 16’ncı maddesi kapsamında icra takibinin durdurulması talep edilebilir. 60 58 Uyar, (Geri Alma Davaları), s.34; Talih Uyar, İcra ve İflas Kanunu Şerhi, C.4, İz- mir 2008, (Şerh), s.6067; Uyar, s.295; Ahmet Türk, Maddi Hukuk ve İcra ve İflas Hukuku Yönleriyle Menfi Tespit Davası, Ankara 2006, s.264 vd.; Timuçin Muşul, İcra ve İflas Hukuku, Ankara 2008, s.373 vd.; Seyit Çavdar, İtirazın İptali, Borçtan Kurtulma, Menfi Tespit ve İstirdat Davaları, Ankara 2007, s.731 vd.; Nihat Yavuz, İtirazın İptali, Menfi Tespit ve İstirdat Davaları, Ankara 2000, s.179. 59 Kuru, C.II, s.2176; Kuru, (İstirdat), s.20; Muşul, s.374; İlhan E. Postacıoğlu, İcra Hu- kuku Esasları, İstanbul 1982, (İcra), s.214; Türk, s.267; Uyar, s.299. 60 Uyar, s.306. TBB Dergisi 2016 (124) Bahattin ARAS 379 cc. Yargıtay’ın Görüşü Yargıtay önceleri yukarıda belirtilen doktrindeki görüşler doğrul- tusunda karar vermekteydi. Ancak Yargıtay, HMK 209’uncu madde- sindeki sahtecilik iddiası ile ilgili içtihat değişikliğine gitmiştir. Daha önce bu iddia ile takibin duracağını belirten Yargıtay 61 , artık takibin durmayacağını, bu maddedeki ifadenin genel mahkemelerdeki dava- larda senedin delil olarak kullanılamayacağına ilişkin olduğunu, icra takibine etkisi olamayacağını belirtmiştir. Yargıtay yeni içtihadında takibin kesinleşmesi öncesi veya sonrasında takibe konu senedin sah- teliğinin iddia edilmesi, HMK’nın 209’uncu maddesi uyarınca takibin durdurulması sonucunu doğurmaz. Yargıtay’a göre anılan hüküm, ge- nel mahkemelerdeki davalarla ilgili olarak senedin hiçbir işleme esas alınamayacağını, başka bir anlatımla delil olarak kullanılamayacağını öngörmekte olup, icra takibine etkisi yoktur. 62 Yargıtay’ın temel gerek- 61 “…Borçlularca asliye ticaret mahkemesinde takip konusu senetlerde sahtecilik iddiası ile açılan davada bilahare ıslah dilekçesi verilerek, sahtecilik iddiasından açıkça vazgeçilmeksizin, senetlerin teminat senedi olduğu ileri sürülmüştür. Hal böyle olunca mezkûr davaya konu olan senet ile ilgili olarak HUMK’ un 317. mad- desi gereğince hüküm verilinceye kadar hiçbir muameleye esas ihdas edileme- yeceğinden, takibin bu aşamasında İcra Müdürlüğünce haciz talebinin reddinde yasaya uymayan bir cihet yoktur… 12.HD, 9350 E., 11064 K., 30.06.2000 T. (Uyar, s.300) 62 “…Dava : Yukarıda tarih ve numarası yazılı mahkeme kararının müddeti içinde temyizen tetkiki alacaklı tarafından istenmesi üzerine bu işle ilgili dosya mahal- linden daireye gönderilmiş olup, dava dosyası için Tetkik Hâkimi tarafından dü- zenlenen rapor dinlendikten ve dosya içerisindeki tüm belgeler okunup incelen- dikten sonra işin gereği görüşülüp düşünüldü: Karar : Alacaklının borçlular aleyhine bonoya olarak kambiyo senetlerine özgü haciz yolu ile takip başlattığı, takibin kesinleştiği, borçlulardan H. T. B.’ın İcra Müdürlüğü’ ne başvurarak takip dayanağı senetle ilgili Denizli Asliye Ceza Mahkemesi’ne açılan sahtecilik davası nedeniyle takibin durdurulmasını talep et- tiği, İcra müdürlüğünce HMK. nun 209 maddesi uyarınca takibin durdurulduğu, bu karara karşı alacaklı vekilinin mahkemeye şikayet yoluna başvurduğu, mahke- mece şikayetin reddine karar verildiği anlaşılmaktadır. İcra ve iflas hukuku, icra ve iflas takiplerinin usul hukuku niteliğindedir. Bu hu- kuk dalının amacı, bir yandan takip alacaklısının alacağına kavuşması için borçlu veya üçüncü kişilerin çıkarabilecekleri zorlukları ortadan kaldırmak, diğer yan- dan kötüniyetli takiplere karşı takip borçlusunun kendisini korumasını sağlaya- cak hukuki çareler bulmak, bu arada takipten etkilenen üçüncü kişilerin menfa- atlerini korumak, takip işlemlerinin yapılması sırasında insan hak ve hürriyetle- rinin ihlal edilmesini önlemektir. İcra iflas hukukunun en önemli kaynağı İcra ve İflas Kanunu olup, bu Kanun, icra ve iflas takibinden, tahsile kadar uygulanması gereken usul hükümlerini düzenlemektedir. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, İcra Ve İflas Kanunu’nda bir hüküm olmayan hallerde, ancak İcra ve İflas Kanunu’nda açıkça gönderme olması ( İİK Sahtecilik İddiası Bakımından Hukuk Ve Ceza Mahkemesi Kararlarının Birbirine Etkisi...380 50, 68/a-4 gibi ) veya bu kanunun özel veya genel hükümlerine aykırı olmaması ( zorunlu dava arkadaşlığı ) hallerinde uygulanabilir. Bu ilkeler ışığında HMK’ nun 209/1. maddesinin ilamsız icra takiplerine etkisi değerlendirilmelidir. Bu madde- ye göre “adi bir senetteki yazı veya imza inkar edildiğinde, bu konuda bir karar verilinceye kadar, o senet herhangi bir işleme esas alınamaz.” Bu maddenin icra takiplerinde uygulanması gerektiğine ilişkin olarak İcra Ve İflas Kanununda bir hüküm bulunmamaktadır. Kambiyo senetlerine özgü haciz yolu ile yapılan takipte, takibe konu kambiyo senedi altındaki imzaya itiraz, İİK’nun170. maddesinde özel olarak düzenlendi- ğinden, imza inkarı iddiası hakkında, sonraki genel kanun olan HUMK’nun209. maddesi uygulanamaz. İmza itirazı, İİK’nun 170/1. maddesi uyarınca satıştan başka icra takip muamelelerini durdurmaz. Ancak icra mahkemesi itirazla ilgili kararına kadar takibin geçici olarak durdurulmasına karar verebilir ( İİK 170/2 ). Öte yandan iddiasının imza itirazı dışındaki bir nedene ( yazıda) dayanması halinde Dairemiz, İcra Ve İflas Kanunu’nda bir düzenleme bulunmadığından HMK’nun 209. maddesinin uygulanması gerektiği görüşünde iken, daha sonra içtihat değişikliğine gidilerek, senet üzerinde bulunan yazıdaki iddiasının borca itiraz niteliğinde olup, bu konunun da İİK’ nun 169/a maddesinde düzenlenmiş olması nedeniyle, HMK’nun 209. maddesinin bu yönden de uygulama yerinin olmadığı görüşü benimsenmiştir. İcra mahkemesi, önüne gelen itiraz ve şikayetleri, İcra Ve İflas Kanunu’nda dü- zenlenen özel usul kurallarını uygulayarak takip hukuku bakımından kesin hük- me bağladığından, anılan mahkemenin kararları kural olarak maddi anlamda kesin hüküm niteliği taşımaz. Bu nedenle borca veya imzaya itirazın incelenmesi sırasında iddiasına olarak genel mahkemelerde davaları bekletici mesele yapama- yacağı gibi takibin durdurulmasına da karar veremez. Sadece İİK.nun 169/a-2. maddesi uyarınca itirazın esası hakkındaki kararına kadar icra takibinin muvak- katen durdurulmasına karar verebilir. İcra mahkemesince takibe konu alacakla ilgili bir karar verilmiş olması, aynı alacak hakkında genel mahkemelerde dava açılmasına engel oluşturmaz. Borçlunun olarak açtığı, İİK’nun 72. maddesi kapsamında bir dava olup, anılan maddedeki usule göre mahkemeden alınacak ihtiyati tedbir kararı ile icra takibi durdurulabilir. sahtelik nedeniyle gibi, cumhuriyet savcılığına aynı nedenle ya- pılan şikayet ve ceza mahkemesinde açılan dava da kendiliğinden icra takibini durdurmaz ve bekletici mesele yapılamaz. Ancak cumhuriyet savcılığı veya ceza mahkemesince tedbir kararı verilirse icra takibi durdurulabilir. Yukarıda açıklanan ilke ve kurallar ışığında, takibin kesinleşmesi öncesi veya son- rasında takibe konu senedin sahteliğinin iddia edilmesi, HMK’nun 209. maddesi uyarınca takibin durdurulması sonucunu doğurmaz. Anılan hüküm, genel mah- kemelerde davalarla ilgili olarak senedin hiçbir işleme esas alınamayacağını, baş- ka bir anlatımla delil olarak kullanılamayacağını öngörmekte olup, icra takibine etkisi yoktur. Somut olayda Asliye Ticaret Mahkemesine davasında tedbiren takibin durdurul- ması talebinin reddine karar verildiği anlaşılmaktadır. O halde, mahkemece şikayetin kabulü gerekirken Denizli 5. Asliye Ceza Mahke- mesi ve Denizli 3. Asliye Hukuk Mahkemesi’nde takip dayanağı senedin sahteliği ileri sürüldüğünden icra müdürlüğünce HMK. nun 209. maddesi uyarınca icra takibinin durdurulmasında usulsüzlük bulunmadığı gerekçesiyle şikayetin red- di yönünde hüküm tesisi isabetsizdir…12. HD., 2014/9285 E., 2014/11622 K., 21.4.2014 T. (UYAP Mevzuat-İçtihat Bilişim Sistemi)” TBB Dergisi 2016 (124) Bahattin ARAS 381 çelerinden biri ise HMK’nın 209’uncu maddesinin icra takiplerinde uygulanması gerektiğine ilişkin olarak İcra Ve İflas Kanununda bir hüküm bulunmamasıdır. dd. Asılsız Sahtecilik İddialarına Karşı Yasadaki Güvenceler Diğer taraftan sahtecilik davasının icra takibini kendiliğinden durdurması asılsız sahtecilik davası açılması hallerinde senet sahi- bi olan alacaklı taraf bakımından çok ağır sonuçlar doğurmaktadır. Bu şekilde asılsız sahtecilik davalarına karşı alacaklı tarafı korumak bakımından HMK’nın “Haksız yere sahtelik iddiası” kenar başlıklı 213’üncü maddesinde önemli bir düzenlemeye yer verilmiştir. Buna göre bir senedin sahte olduğuna yönelik iddiası haksız çıkan taraf kö- tüniyetli ise bu sebeple ertelenen her bir duruşma için celse harcına ve talep hâlinde bu sebeple diğer tarafın uğradığı zararları tazmin etmeye mahkûm edilir. Ancak resmî senetteki imza veya yazı inkâr edildiğinde celse harcı iki kat tahsil edilir. Ayrıca maddenin üçün- cü fıkrasındaki düzenleme gereğince bilirkişi incelemesi yapılmasına karar verilmesinden önce, tarafların sahteliğe ilişkin iddialarından vazgeçmeleri hâlinde, hâkim, tazminattan indirim yapabileceği gibi tazminata hükmetmeyebilir. Yine kötü niyetli sahtecilik iddialarına karşı alacaklıyı korumak bakımından HMK’nın “Yazı veya imza inkârının sonucu” kenar baş- lıklı 209’uncu maddesinin üçüncü maddesinde özel düzenleme bulun- maktadır. Buna göre senede dayanılarak verilmiş olan ihtiyati tedbir, o senet hakkındaki sahtelik iddiasından etkilenmez ve gerektiğinde senet sahibi haklarının korunması için yeni tedbirler talep edebilir. 63 Buna göre; senet sahibinin sahtelik davasından önce koydurmuş oldu- ğu ihtiyati tedbirlere ve ihtiyati hacizlere halel gelmez ancak mahke- me senedin sahteliği iddiasının ciddi olduğu kanısına varırsa bu ihti- yati tedbirin veya haczin kaldırılmasına karar vermesi mümkündür. Aynı şekilde mahkeme sahtelik iddiasının ciddi olmadığı kanısında ise alacaklının hakkını korumak için alacalının başlamış olduğu icra takibine devam edebilmesi için ihtiyati tedbir kararı verebilir. 64 63 Kuru, C.II, s.2101. 64 Kuru, C.II, s.2102. Sahtecilik İddiası Bakımından Hukuk Ve Ceza Mahkemesi Kararlarının Birbirine Etkisi...382 Diğer taraftan öğretide adi senetlere dayalı olarak hakkında yapı- lan tüm takipleri sahtelik iddiasında bulunarak rahat bir şekilde dur- durabilme imkânının borçluya tanınmış olması sakıncalı değerlendiril- mektedir. Zira bu imkân sayesinde takiplerin durmasını sağlayan kötü niyetli borçluların sahip oldukları malları alacaklılarından kaçırmaları- na neden olması bakımından sakıncalı olduğu dile getirilmektedir. Bu imkân sayesinde borçluların alacaklılar tarafından “tasarrufun iptali davası” açılmasını önleyecek bir takım tedbirleri de alarak bu eylem- leri gerçekleştirebilecekleri vurgulanmaktadır. 65 Bu noktada HMK’nın 209’uncu maddesinin birinci fıkrasının altına; “İcra takibine konu olan adi senetler hakkındaki İİK’nın 68/a, 169/a ve 170’inci maddesi hükümle- rinin saklı olduğunun” belirtilmiş olması halinde belirtilen sakıncaların bertaraf edilebileceği dile getirilmektedir. Özellikle kambiyo senedine dayalı takiplerde borçlunun takip dayanağı senedin altındaki imzasını inkâr etmesi veya senetteki alacak miktarını ya da senedin vade tarihin- de sahtelik yapıldığını İİK’nın 168’inci maddesinin dördüncü ve beşin- ci fıkrası çerçevesinde icra mahkemesine bildirilmesi halinde, bu iddia İİK’nın 169/a ve 170’inci maddeleri uyarınca icra mahkemesince incele- nerek, sahtelik iddiası ciddi bulunursa mahkemece sahtelik iddiasının esası hakkında karar verilinceye kadar “takibin geçici olarak durdurul- masına” karar verilerek, borçlunun (sahte olduğu ileri sürülen) senede dayalı olarak yapılan takipten zarar görmesi de önlenmiş olur. Ayrıca gerçekte takip konusu senette herhangi bir sahtelik bulunmamasına rağmen, kötü niyetli borçlular tarafından sahtelik iddiasının gündeme getirilerek hemen takibin durdurulmasının önüne geçilmiş ve bu suretle alacaklıların da zarar görmemesi sağlanmış olacağı belirtilmektedir. 66 C. SAHTECİLİK KONUSUNDAKİ CEZA MAHKEMESİNİN VERECEĞİ KARARLARIN HUKUK MAHKEMESİNİN KARARINA ETKİSİ a. Hukuk ve Ceza Mahkemesinin Sahtecilik İddiası İle İlgili Karşı Karşıya Geldiği Durumlar aa. Ceza Mahkemesinin Senedin Sahteliğine Hükmetmesi Ceza mahkemesinde yapılan yargılama neticesinde toplanan de- liller ışığında senedin sahte olduğu tespit edilmiş ve bu doğrultuda 65 Uyar, s.307. 66 Uyar, s.308. TBB Dergisi 2016 (124) Bahattin ARAS 383 mahkûmiyet kararı verilmiş ve bu karar kesinleşmiş ise ceza mahke- mesinin bu sahtecilik kararı hukuk mahkemesi bakımından kesin hü- küm niteliğinde olup bağlayıcı etki doğuracaktır. Mahkeme bu kesin hükmün varlığını dava şartı olarak değerlendirerek davanın doğru- dan usulden reddine karar verecektir. 67 bb. Ceza Mahkemesinin Senedin Sahteliğine İlişkin Beraat Kararı Vermesi Senedin sahteliğine ilişkin verilmiş olan mahkûmiyet kararı her ne kadar hukuk mahkemesi nezdinde kesin hüküm oluştursa da, bu konuda verilen beraat kararı aynı sonucu doğurmayacaktır. 68 Burada beraatın hangi nedenle verildiği önemli olduğu kadar davaya konu senedin sahteliği konusunda ceza mahkemesinin nitelendirmesi de önem kazanmaktadır. Zira mahkeme senedin sahte olduğunu tespit etmekle birlikte sahtelik eyleminin sanık tarafından gerçekleştiril- mediğini kesin olarak tespit ederek beraat kararı vermesi ile eylemin kimin tarafından gerçekleştirildiğinin açık olarak tespit edilememesi nedeniyle delil yetersizliği dolayısıyla verilecek beraat kararının so- nuçları farklı olacaktır. Aynı şekilde davaya konu senedin sahte olma- dığına ilişkin kesin tespitten dolayı verilecek beraat kararının da etkisi farklı olacaktır. Burada senedin sahte olmadığından bahisle vermiş ol- duğu karar hukuk mahkemesini bağlayıcı niteliktedir. Bu bağlamda HMK’nın “Sahtelik hakkında hukuk ve ceza mah- kemesi kararlarının etkisi” kenar başlıklı 214’üncü maddesi önemli hükümler içermektedir. Maddenin 2’nci fıkrası uyarınca bir belgenin sahteliği konusunda ceza mahkemesince belgeyi düzenleyen hakkın- da ceza verilmesine yer olmadığı ya da beraat kararı verilmiş olması, hukuk mahkemesinin belgenin sahteliğini incelemesini engel teşkil etmeyeceği açıkça düzenlenmiştir. 67 Günal Kurşun, Ceza Muhakemesinde Hüküm, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilim- ler Enstitüsü,Yayımlanmamış Doktora Tezi, Ankara 2011, s.91; Doğanay, s.25; Çe- lik, s.1-2; Kuru, Arslan, Yılmaz, s.684. 68 Kurşun, s.91; “…Burada öncelikle belirtmek gerekir ki, HUMK. ’nun 315 ve Borç- lar Kanunu’nun 53. maddelerine göre ceza Mahkemesi’nin beraat kararı senedin sahtelik sebebiyle hukuk mahkemesince iptaline karar verilmesi engel değildir. Sahtelik hususunda ceza Mahkemesi’nin beraate dair kararı hukuk mahkemesini bağlamaz. Bu nedenle mahkemenin sahtelik hususunda gerekli soruşturmayı yap- ması ve delilleri değerlendirmesi gerekir…13. HD.,1985/7196 E., 1986/84 K., 13. 1. 1986 T. (Kazancı İçtihat-Bilişim Bilgi Bankası)” Sahtecilik İddiası Bakımından Hukuk Ve Ceza Mahkemesi Kararlarının Birbirine Etkisi...384 b. İmza İncelemesine Alınan Senedin Hiçbir İşleme Konu Olamaması Diğer taraftan hukuk ya da ceza mahkemesinde dava açılmış ve o davada mahkemece sahteliği iddia edilen senet hakkında, inkâr edilen imzanın borçluya ait olup olmadığı yönünde bilirkişi incelemesi ya- pılmasına karar verilmiş ise, senet dava sonuçlanıncaya kadar hiçbir işleme dayanak yapılamaz. Dolayısıyla, imzaya itiraza ilişkin davanın görülmesi aşamasında ceza davası da açılmış ise, ceza davasının so- nuçlanması, bu dava yönünden bekletici sorun yapılmalıdır. 69 c. İmzalı Boş Senedin Anlaşmaya Aykırı Doldurulduğu İddiasının İspatı Daha önce de vurgulandığı üzere ceza ve medeni yargının amaç- larının farklı olmasından dolayı, gerçeğin ortaya çıkarılması için ara- nan delillerde birbirinden farklı olmaktadır. Ceza yargılamasında delil serbestîsi esas olmasına karşın hukuk yargılamasında istisnalar haricinde biçimsel delil ilkesi esastır. Medeni yargılamada hukuki ilişkinin ispatı ile ilgili kurallar çok sıkı olmasından dolayı, hukuki ilişkiyi ispatlayacak delillerin önceden hazırlanabilmesi amacıyla bi- çimsel delil ilkesi kabul edilmiştir. Hukuki ilişkinin hangi delillerle ispat edileceği kanunda belli olduğundan hâkim bu delillerle bağlıdır. Bu bağlamda senetle ispat zorunluluğu buna örnek olarak verilebilir. HMK’nın “Senetle ispat zorunluluğu” kenar başlıklı 200’üncü maddesi gereğince bir hakkın doğumu, düşürülmesi, devri, değiştirilmesi, ye- nilenmesi, ertelenmesi, ikrarı ve itfası amacıyla yapılan hukuki işlem- lerin, yapıldıkları zamanki miktar veya değerleri ikibinbeşyüz Türk Lirasını geçtiği takdirde senetle ispat olunması gerekir. Bu hukuki işlemlerin miktar veya değeri ödeme veya borçtan kurtarma gibi bir nedenle ikibinbeşyüz Türk Lirasından aşağı düşse bile senetsiz ispat olunamaz. Diğer bir örnek daha verilecek olursa HMK’nın “Senede karşı tanıkla ispat yasağı” kenar başlıklı 201’inci maddesi gereğince senede bağlı her çeşit iddiaya karşı ileri sürülen ve senedin hüküm ve kuvvetini ortadan kaldıracak veya azaltacak nitelikte bulunan hukuki işlemler ikibinbeşyüz Türk Lirasından az bir miktara ait olsa bile ta- 69 HGK., 2008/12-77 E.,2008/90 K., 06. 02. 2008 T. (Kazancı İçtihat-Bilişim Bilgi Ban- kası) TBB Dergisi 2016 (124) Bahattin ARAS 385 nıkla ispat olunamaz. Dolayısıyla hukuk yargılaması bakımından be- yaza imza iddialarına karşı tanık dinletilmesi mümkün değildir. Fakat beyaza imza diğer bir ifade ile imzalı boş senedin borçludan hukuka aykırı olarak iradesi dışında hile ve tehdit ile alınmış ise bu durumda tanık dinlenmesi mümkündür. 70 Diğer taraftan ceza yargılaması bakımından imzalı boş senedin, sanıkla mağdur arasındaki anlaşmaya aykırı olarak doldurulduğu id- diasıyla açılan kamu davasında sanığın bu eyleminin tanıkla ispat edi- lip edilemeyeceği konusunda Yargıtay İçtihatları Birleştirme Büyük Genel Kurulu1988/1 Esas ve 1989/2 Karar ve 24/03/1989 tarihli ilamı önemli tespitlere yer vermiştir. Buna göre imzalı ve yazısız bir kâğıda sahibinin zararına olarak hukukça hükmü haiz bir muamele yazıl- dığı veya yazdırıldığı iddiasıyla açılan ceza davasında sanığa yükle- nen bu eylemin Hukuk Muhakemeleri Kanununun izin verdiği ayrık durumlar dışında tanıkla ispat edilmesi mümkün değildir. İçtihadı birleştirme kararı yerinde tespitlerde bulunmuş ve buna ilişkin haklı gerekçelere yer vermiştir. 71 Bu İBK kararı doğrultusunda HGK vermiş 70 Yasin Ulusoy, “Beyaza İmza”, AÜEHFD, Ankara 2004, C.VIII, S.3-4, s.498 71 “…CMUK. nun 255. maddesine göre, bir fiilin suç olup olmaması adi hukuka ilişkin bir sorunun çözümüne bağlı ise, ceza mahkemesi bu sorunu ceza işlerinde uygulanan serbest delil ilkesi çevresinde çözümler. Bununla beraber ceza mahke- mesi, yargılamaya ara vererek hukuk davası açılması için ilgililere uygun bir süre verebilir ve hukuk mahkemesinden bu konuda bir karar çıkmasını da bekleyebilir. Ceza mahkemesi, ilgililere süre vererek hukuk mahkemesinden bir kararın çık- masını beklediği takdirde, hukuk mahkemesi, ceza usulünde benimsenen serbest delil ilkesi hükümlerine göre değil, hukuk usulünde uygulanan istisnalar dışında senede karşı ancak senetle iddiaların ispat edilebileceği ilkesi uyarınca bir karar te- sis etmek zorundadır. Bunun sonucu olarak hukuk mahkemesinin senet hakkında verdiği kararın ceza mahkemesini bağlayacağının tartışmasız olması gerekmekte- dir. Bu konuda aksi yönde ileri sürülen görüşlerin kabulü mümkün değildir. Çün- kü ceza mahkemesi adi hukuka ilişkin uyuşmazlığın hukuk mahkemesinde çözü- müne imkân tanıdıktan sonra bu mahkemeden verilen ve kesinleşen kararı aynen uygulamaması açık bir çelişki olur. İşte bu nedenledir ki, ceza mahkemesi adi hu- kuka ilişkin bir sorunu ceza usulü kuralları içinde karara bağlamadan bu sorunun hukuk mahkemesinde, çözümüne imkân tanımışsa, artık hukuk mahkemesinden verilen kararla bağlı olduğunun kabulü gerekmektedir. Biraz önce değinilen adi hukuka ilişkin sorunu ceza mahkemesi kendisi karara bağlamak istediği takdirde, yine aynı kuralları, yani hukuk usulünde benimsenen kuralları uygulaması icap eder. Aksi halin kabulünde çelişkili kararların tesisi olasılığı nedeniyle hak ve nis- pet kurallarına aykırı bir sonuç ortaya çıkmaktadır ki, bu da yargıya olan güveni sarsar. Her ne kadar CMUK. nun 255. maddesinde bir fiilin suç olup olmaması adi hukuka ilişkin bir sorunun çözümüne bağlı olduğu takdirde, ceza mahkemesi bu sorunu dahi ceza işlerindeki usul ve deliller için geçerli kurallara göre karar Sahtecilik İddiası Bakımından Hukuk Ve Ceza Mahkemesi Kararlarının Birbirine Etkisi...386 verir biçiminde ise de, bu somut uyuşmazlıkta ceza mahkemesi, bir fiilin suç olup olmamasını değil, bir hukuki işlemin, yani senet düzenlenmesi halinin suç olup olmamasını karara bağlamaktadır. Başka bir deyişle, sanık tarafından yapılan hu- kuki işlemin ve özellikle anlaşmaya aykırı düzenlendiği ileri sürülen senede ilişkin hukuki işlemin suç olup olmadığı incelenmektedir. Bu nedenle ceza hâkimi, imzalı boş kâğıdın aradaki anlaşmaya aykırı doldurulduğu iddiasının sübutunu hukuk usulünde öngörülen kuralları uygulamak suretiyle çözümlemek zorundadır. Ceza ve hukuk mahkemelerinde, sübuta ilişkin bir sorunun çözümünde farklı usul kurallarının uygulanmasının kabulünde farklı sonuçların çıkacağı açıktır. CMUK. nun 255. maddesinin alındığı Alman Usulünde bu farklılık yoktur. Çünkü bu ülke- de gerek ceza ve gerek hukuk usulünde serbest delil sistemi uygulanmaktadır. Öte yandan, imzalı boş kâğıdın anlaşma dışı doldurulduğu iddiasının ceza mahkeme- sinde serbest delil usulü ve hukuk mahkemesinde ise, istisnalar dışında sınırlı delil usulüne göre çözümünün ve bundan dolayı farklı sonuçların ortaya çıkmasının kabulü adalet ve hakkaniyete aykırı düşer. Bu itibarla, imzalı boş kâğıdın anlaşma dışı doldurulduğu iddiasına ilişkin adi hukuka ait sorunun çözümünde, ceza ve hukuk mahkemelerinden verilen kararların farklı sonuçlarının uygulamada doğu- racağı sakıncaların önlenmesi bakımından, tanıkla ispat konusunda ceza mahke- mesinin hukuk mahkemesinin bağlı olduğu usul kurallarını uygulaması gerekir. Biraz önce açıklanan görüş, yalan yere yemin suçundan ceza mahkemelerinde ta- nık dinlenip dinlenmeyeceğine ilişkin içtihat uyuşmazlığını çözen 02/04/1941 gün ve 19/12 sayılı İçtihat Birleştirme Kararında da benimsenmiştir. Diğer taraftan, Borçlar Kanununun 53’üncü maddesi hükmünce “Hâkim kusur olup olmadığına yahut haksız fiilin faili temyiz kudretini haiz bulunup bulunma- dığına karar vermek için Ceza Hukukunun mesuliyete dair hükümleriyle bağlı ol- madığı gibi, Ceza mahkemesinden verilen beraat kararıyla da mukayyet değildir. “ Bu hükümlerle hukuk hâkimine kuşkusuz ceza hukukunun sorumluluğa ilişkin kuralları karşısında geniş bir serbestlik tanınmaktadır. BK’nın 53’üncü maddesin- de benimsenen esaslara göre, ceza mahkemesince delil yetersizliğinden dolayı ve- rilen bir beraat kararının hukuk hâkimini bağlamayacağı; ancak ceza hâkimi failin yasayı ihlal ettiğini tespit etmesi halinde hukuk hâkiminin bu kararla bağlı olduğu ve artık işlenen fiilin hukuka aykırı olmadığına karar veremeyeceği yerleşmiş Yar- gıtay uygulamaları gereğidir. İmzalı boş bir kâğıdın anlaşmaya aykırı olarak doldurulduğu iddiasının cezada sabit görülerek verilen mahkûmiyet kararının aksine olarak hukuk mahkemesinde böyle bir iddianın yerinde olmadığının kabulü ile alacağın gerçek bulunduğu sabit olduğu takdirde, alacaklı ceza kararı sonucu mahkûm olacak ve fakat aynı alacaklı hukuk mahkemesi kararı sonucu alacağını icrada tahsil edecektir. Böylesine çe- lişkili durumun ortaya çıkmasına hukuk mantığının cevaz vermeyeceği doğaldır. Bu sonucu benimsemek Borçlar Kanununun az önce açıklanan 53. maddesindeki hukuki esaslarla da bağdaştırılamaz. Aksinin kabulü halinde senet borçlusu hiç bir zaman ne İcra Tetkik Mercii Hâkimliğine, ne de Ticaret Mahkemesine başvurma yoluna gitmeyecek, şahit temin ederek C. Savcılığına başvurarak dava açılmasını, kamu davasına da katılarak şahsi hakkının hüküm altına alınmasını ve asıl önemli olan TCK. nun 36. maddesine dayanarak davaya konu belgenin zoralımına karar verilmesini sağlayabilecektir. Hal böyle olunca ve bu yol açılınca HUMK. ve İİK. hükümleriyle getirilen sınırlamaların uygulama olanağı da eylemli olarak kalka- caktır. Kaldı ki, cebinde gerçeğe ve hukuka uygun olarak düzenlenmiş senet bulunan ala- caklının senede konu alacağını tahsil edememe tehlikesinden de öteye TCK. nun TBB Dergisi 2016 (124) Bahattin ARAS 387 olduğu bir kararda, 72 senede müstenit olan her nevi iddiaya karşı ileri sürülecek savunmaların tanıkla ispatının mümkün olmadığı, ancak senetle ispat zorunluluğunun yalnız hukuki işlemler için olup hukuki fiillerin senetle ispat zorunluluğunun bulunmadığı, borcun ödenmesi, bir borcu sona erdirme amacına yönelik olduğu için bir hukuki fiil de- ğil, hukuki işlem olduğundan, senede bağlı borçların ödendiğinin de tanıkla ispat olunamaması gerektiği belirtilmiştir. CMK’nın “Ceza mahkemelerinin ek yetkisi” kenar başlıklı 218’inci maddesi gereğince de bir eylemin suç olup olmaması başka bir mah- kemenin görev alanına giren bir sorunun çözümüne bağlı ise, ceza mahkemesi bu sorunu kendi çözümleyebileceği gibi, yargılamaya ara vererek hukuk davası açılması için ilgililere uygun bir süre verebi- lecek ve hukuk mahkemesinden bu konuda bir karar verilmesini de bekleyebilecektir. İlgililere süre verilerek hukuk mahkemesinden bir kararın çıkması beklendiği takdirde, örneğin senetten kaynaklanan bir borcun ödenip ödenmediği ile ilgili değerlendirme yapan hukuk mahkemesi, ceza usulünde benimsenen serbest delil ilkesi hükümle- rine göre değil, hukuk usulünde uygulanan “istisnalar dışında senede karşı iddiaların ancak senetle ispat edilebileceği” ilkesi uyarınca bir karar tesis edecek ve senet hakkında hukuk mahkemesince verilen ka- rar ceza mahkemesini de bağlayacaktır. Görüldüğü üzere, ceza mahkemesi yüklenen suçun ispatı açısın- dan ceza usulü kuralları içinde karara bağlamadığı bir sorunun hukuk mahkemesinde çözümüne imkân tanımışsa, artık hukuk mahkeme- sinden verilen kararla bağlı olacaktır. Başka bir mahkemenin görev alanına giren bir sorunu kendisi karara bağlamak istediği takdirde ise, yine aynı kuralları, yani hukuk usulünde benimsenen kuralları uy- 509. maddesinde gösterilen sonucu bakımından çok ağır bir cezanın tehdidi altın- da bulundurulması, hatta HUMK. ile İİK. , Ticaret Kanunu hükümlerine güvene- rek alacağını sağlam gördüğü için, şahit temini yolunu hiç aklına getirmediğinden, kolayca mahkûm edilebilme yolu açılacaktır. Böyle bir yolun açılması, topluma güveni sarsacak, ekonomik hayatı alt-üst edecek sonuçlar doğuracaktır. Bu nedenlerle içtihat aykırılığının imzalı boş senedin, sanıkla mağdur arasındaki anlaşmaya aykırı olarak doldurulduğu iddiasıyla açılan kamu davasında sanığın bu eyleminin HUMK. nun cevaz verdiği istisnalar dışında tanıkla ispat edileme- yeceği doğrultusunda giderilmesi uygun bulunmuştur…(Kazancı İçtihat-Bilişim Bilgi Bankası)” 72 HGK., 2012/11-1086 E., 2013/40 K., 05.02.2013 T. (Kazancı İçtihat-Bilişim Bilgi Bankası) Sahtecilik İddiası Bakımından Hukuk Ve Ceza Mahkemesi Kararlarının Birbirine Etkisi...388 gulaması gerekecektir. Aksi halin kabulünde çelişkili kararların tesisi ihtimali nedeniyle adalete olan güven sarsılacaktır. Bu durumda ceza mahkemesi, bir fiilin suç olup olmamasını değil, bir hukuki işlemin, yani senede bağlı bir borcun ödenip ödenmediğini belirleyerek sonuca gideceğinden, senede bağlı bir borcun ödenip ödenmediğine bağlı ola- rak da bedelsiz senedin kullanılması suçunun sübutunu hukuk usu- lünde öngörülen kuralları uygulamak suretiyle çözümlemek zorunda- dır. Bu zorunluluk yalnızca ödeme iddiasına ilişkin olup, sanığın kastı, senedi kullanıp kullanmadığı gibi diğer unsurları değerlendirirken ceza muhakemesindeki serbest delil ilkesine uygun şekilde takdirini kullanabilecektir. Ceza ve hukuk mahkemelerinde, sübuta ilişkin bir sorunun çözü- münde farklı usul kurallarının uygulanması farklı hukuki sonuçları ortaya çıkarabilecektir. Senede bağlı bir borcun ödendiği iddiasının ceza mahkemesinde serbest delil usulü, hukuk mahkemesinde ise, istisnalar dışında sınırlı delil usulüne göre çözümünün ve bundan dolayı farklı sonuçların ortaya çıkmasının kabulü, adalet ve hakkani- yete aykırı düşecektir. Bu nedenle, senede bağlı borcun ödenip öden- mediğine ilişkin sorunun çözümünde, ceza ve hukuk mahkemelerin- den verilen farklı kararların uygulamada doğuracağı sakıncalarının önlenmesi bakımından, tanıkla ispat konusunda ceza mahkemesinin hukuk mahkemesinin bağlı olduğu usul kurallarını uygulaması ge- rekmektedir. Bir başka deyişle, farklı usul hükümlerinin uygulanması nede- niyle senetten kaynaklanan borcun ödendiği iddiasının ceza mahke- mesinde sabit görülerek mahkûmiyet kararı verilmesi, buna karşılık hukuk mahkemesinde ödeme iddiasının yerinde olmadığının kabulü ile alacağın geçerli görülmesi durumunda, ceza mahkemesi kararı so- nucu bedelsiz senedi kullanma suçundan hakkında mahkûmiyet hük- mü kurulan alacaklı, hukuk mahkemesi kararına göre alacağını icrada tahsil edebilecektir. Bu tür sakıncalara ve böylesine çelişkili bir du- rumun ortaya çıkmasına hukuk mantığının cevaz vermeyeceği açık- tır. Aksinin kabulü halinde senet borçlusu hiç bir zaman ilgili hukuk mahkemesine başvurma yoluna gitmeyecek, tanık temin ederek Cum- huriyet savcılığına başvurmak suretiyle kamu davası açılmasını ve açılan kamu davasına katılmak suretiyle şahsi hakkının hüküm altına alınmasını sağlayabilecektir. Hal böyle olunca Hukuk Muhakemeleri TBB Dergisi 2016 (124) Bahattin ARAS 389 Kanunu hükümleriyle getirilen sınırlamaların uygulanma imkânı da eylemli olarak ortadan kalkacaktır. Diğer taraftan, elinde gerçeğe ve hukuka uygun olarak düzenlen- miş senet bulunan alacaklının senede konu alacağını tahsil edememe tehlikesinin yanında, TCK’nın 156’ncı maddesinde düzenlenmiş suç nedeniyle ceza tehdidi altında bulundurulmasına neden olacaktır. Ay- rıca Hukuk Muhakemeleri Kanunu, İcra İflas Kanunu ve Ticaret Kanu- nu hükümlerine güvenerek alacağını hukuki yönden güvende gördü- ğü için, işlemlerin yapılması sırasında tanık temini yoluna gitmeyen alacaklının kolayca mahkûm edilmesi sonucunu ortaya çıkaracak ve ekonomik hayatta güvensizliğe neden olacaktır. D. SAHTECİLİK KONUSUNDAKİ HUKUK MAHKEMESİNİN VERECEĞİ KARARLARIN CEZA MAHKEMESİNİN KARARINA ETKİSİ a. Genel Olarak Hukuk Mahkemesi Karalarının Ceza Mahkemesi Nezdindeki Hükmü Hukuk ve ceza yargılamasının konu, taraf, amaç ve deliller yö- nünden birbirinden farklı olduğundan, bir uyuşmazlık hakkında hu- kuk mahkemesinin vermiş olduğu karar kural olarak ceza mahkemesi bakımından kesin hüküm teşkil etmez. 73 Öte yandan aslında medeni yargıya tabi olan fakat özel kanun hükümleri gereğince ceza mah- kemelerinde de görülebileceği kabul edilmiş olan bazı davalarda hukuk mahkemesi kararı, ceza mahkemesinde kesin hüküm teşkil etmektedir. Mesela hukuk mahkemesinin bir senedin sahte olma- dığına ilişkin kararı bu hususa örnek olarak verilebilir. 74 Diğer taraftan hukuk mahkemesinde devam eden bir davayı ceza mahkemesinin bekletici mesele olarak kabul etmesi halinde hukuk mahkemesinde verilecek hükümden mevcut ceza davasının niteliğine göre faydalanmasında bir engel bulunmamaktadır. Bu bağlamda ceza mahkemesi hukuk mahkemesinin vermiş olduğu kararı isabetli ola- rak değerlendirdiği takdirde bu kararı kendi hükmüne esas tutabilir. Burada ceza hâkimi hukuk hâkiminin toplamış olduğu delilleri yeni- 73 Akcan, s.63; Kuru, Arslan, Yılmaz, s.682; Kuru, C.V, s.5095-5096. 74 Kuru, Arslan, Yılmaz, s.682; Aktan, 25; Akcan, s.75-76; Kuru, C.V, s.5096. Sahtecilik İddiası Bakımından Hukuk Ve Ceza Mahkemesi Kararlarının Birbirine Etkisi...390 den toplamakla mükellef değildir. Burada kesin hüküm niteliği kazan- mış olan hukuk mahkemesi kararının takdire şayan olarak görülmesi halinde uyuşmazlığın ispatı hakkında delil olarak değerlendirilmesin- de bir engel yoktur. Burada kesin delil veya kesin hüküm olmaktan ziyade hâkime kanaat verecek nitelikte bir takdiri delil durumu söz konusudur. 75 Ayrıca ceza davasına konu uyuşmazlık hakkında hukuk mahke- mesinde açılan tazminat davasında verilmiş olan tazminat kararı ve bu kararın infaz edilmiş olması halinde bu husus ceza mahkemesin- deki davada erteleme, uzlaşma ve HAGB kararları bakımından zara- rın giderilmesi koşulunu karşıladığının kabulü gerekir. b. Hukuk Mahkemesinde Açılan Sahtecilik Davası Hakkındaki Karar aa. Hukuk Mahkemesinin Sahteciliğin Sabit Olmadığına İlişkin Kararının Ceza Mahkemesi Nezdindeki Hükmü Hukuk mahkemesinde bir senedin sahteliği iddiası ile açılmış olan davada mahkemenin senedin sahte olmadığına dair karar ver- mesi halinde bu karar ceza mahkemesi nezdinde kesin hüküm teşkil edecektir. 76 Bu konuda HMK’nın “Sahtelik hakkında hukuk ve ceza mahkemesi kararlarının etkisi” kenar başlıklı 214’üncü maddesinde 75 Akcan, s.104; Kuru, Arslan, Yılmaz, s.684; Tan, s.664; Çelik, s.2; “…Basın yoluyla hakaret suçundan açılan ceza davasında, daha önce hukuk mahkemesinde açılan tazminat davasında alınan kesinleşmiş kararın, “kesin kanıt” değil, “değerlendi- rilebilir kanıt” olduğu ve ceza hâkimince doğrudan araştırma yapılması, haberin gerçeklik derecesinin saptanması, savunmaya ilişkin kanıtların toplanması, hukuk mahkemesindeki tazminat davasında dinlenen tanıkların anlatımlarının belirlen- mesi, haberin gerçek olduğu ortaya çıktığı takdirde okurların gereksiz merak duy- gularını doyurma yerine, bu haberin halk tarafından bilinmesinde kamu yararı bulunup bulunmadığının araştırılması, kamu yararı bulunduğu kabul edildiğinde ise küçük düşürücü değer yargılarının habere eklenip eklenmediğinin incelenme- si ve bu konulardan, gerektiğinde bilirkişiden de görüş alınarak karar verilmesi gerekirken, eksik incelemeyle hüküm kurulması bozmayı gerektirmiştir…4. CD., 1996/8295 E., 1996/9884 K., 23.12.1996 T. (Kazancı İçtihat-Bilişim Bilgi Bankası)” 76 Pekcanıtez, Atalay, Özekes, s.561; Kuru, C.V, s.5096; Kılıçoğlu, (Haksız Fiil), s.188; Kuru, Arslan, Yılmaz, s.682; Deliduman, s.16; Akcan, s.76; Aktan, s.25; Taner, s.105; Üstündağ, s.567; Postacıoğlu, s.590; Deliduman, s.16; Karslı, s.586; Ahmet Çelik Çelik, “Hukuk Mahkemesi Kararlarının Ceza Davasına Etkisi”,http://www.taz- minathukuku. com/dosyalar/251_hukuk-mahkemesi-kararlarinin-ceza-davasi- na-etkisi.pdf, İET: 25.08.2012 TBB Dergisi 2016 (124) Bahattin ARAS 391 kesin düzenleme bulunmaktadır. Buradaki düzenleme uyarınca bir belgenin sahte olmadığına dair hukuk mahkemesince verilen karar kesinleştikten sonra, söz konusu belge hakkında ceza mahkemesin- de de sahtelik iddiası ile ceza davası dinlenemez. Benzer düzenleme mülga HUMK’un 314’inci maddesinde de bulunmaktaydı. 77 Diğer bir ifade ile senedin sahteliği iddiası ile bu konuda ceza davası açılama- yacağı gibi derdest ceza davasında ise bu husus tartışma konusu ya- pılamayacak ve davanın reddine karar verilmesi gerekecektir. Zira burada hukuk mahkemesi kararı ceza mahkemesi için kesin hüküm teşkil etmektedir. 78 Kanun koyucu böylelikle hukuk mahkemesince sahte olmadığına karar verilen senede ilişkin çelişkili kararların orta- ya çıkmasının önüne geçmek ve aynı hususların tekrar incelenmesinin önüne geçmek istemiştir. Aksi takdirde hukuk mahkemesinin sahte olmadığına karar vermesi nedeniyle hüküm ifade etmeye başlayan bir senet hakkında ceza mahkemesinde devam eden bir ceza davası söz konusu olacaktır. Yargıtay vermiş olduğu bir kararında hukuk mahkemesinin sene- din sahte olmadığına ilişkin kesinleşmiş kararının olması halinde ceza mahkemesinin sanık hakkında beraat kararı vermesi gerektiğine hük- metmiştir. 79 Kanaatimizce burada sanığın beraatine hükmetmek ön- ceki karara aykırı sonuçların ortaya çıkmasına sebep olabilir. Zira beraat kararı bir arınmayı ifade ettiğinden dolayı, mahkemenin bu so- nuca ulaşabilmesi için bir yargılama faaliyeti yürüterek bir kısım maddi vakıalara ulaşması gerekir. Ancak HMK’da yer alan düzenlemede ceza davasının dinlenemeyeceğinden bahsedilmektedir. Bunun anlamı ceza davasına konu senet hakkında hukuk mahkemesinin sahte olmadığına ilişkin kesinleşmiş bir kararının bulunması ve ceza mahkemesinin de bunu tespit etmesi halinde açılan dava hakkında hiçbir değerlendirme yapılmadan sadece bu sebeple ret kararı verilmesi gerekir. 77 Kılıçoğlu, (Haksız Fiil), s.188; Kuru, Arslan, Yılmaz, s.682; Kılıçoğlu, s.459; Delidu- man, s.16. 78 Kuru, C.V, s.5096; Kılıçoğlu, (Haksız Fiil), s.188; Kuru/Arslan/Yılmaz, s.682; Pek- canıtez/Atalay/Özekes, s.561; Deliduman, s.16; Akcan, s.76; Aktan, s.25; Üstün- dağ, s.567; Postacıoğlu, s.590; Deliduman, s.16; Karslı, s.586; Çelik, Ahmet Çelik: “Hukuk Mahkemesi Kararlarının Ceza Davasına Etkisi”, http://www.tazminat- hukuku.com/dosyalar/251_hukuk-mahkemesi-kararlarinin-ceza-davasina-etkisi. pdf, İET: 25. 08. 2012 79 6. CD., 30.04.1970, 1970/2173 (Akcan, s.77, dn.193) Sahtecilik İddiası Bakımından Hukuk Ve Ceza Mahkemesi Kararlarının Birbirine Etkisi...392 Hukuk mahkemesinin senedin sahte olmadığına karar vermesin- den ötürü, ceza yargılamasında davanın reddine karar verilmesinden sonra, hukuk mahkemesindeki dava bakımından yargılamanın yeni- lenmesi sebeplerinin ortaya çıkması ve yargılamanın yenilenmesi da- vası neticesinde hukuk mahkemesince senedin sahte olduğuna karar verilmesi halinde, ceza yargılaması bakımından yargılamanın yeni- lenmesi gündeme gelecektir. Buna göre, mesela hukuk mahkemesinin hükmüne esas aldığı bilirkişi raporunun sahte olduğunun anlaşılması nedeniyle yapılan yeniden yargılama neticesinde hukuk mahkemesin- ce resmi belgenin sahte olduğuna karar verilmesi ve bu kararın ke- sinleşmesi halinde ceza yargılamasına engel olan hukuk mahkemesi kararı ortadan kalkmış olacaktır. Hukuk mahkemesi kararı nedeniyle reddine karar verilen ceza mahkemesi davası bakımından yargılama- nın yenilenmesi gündeme gelecektir. Her ne kadar sanık aleyhine yar- gılamanın yenilenmesi hükümlerini düzenleyen CMK’nın 314’üncü maddesindeki düzenlemede bu yönde bir hüküm bulunmasa da ka- naatimizce örnek olay bakımından CMK’nın 314’üncü maddesinin bi- rinci fıkrasının (a) bendi gereğince yargılamanın yenilenmesi gerekir. Yargılamanın yenilenmesi davasında hâkim bütün delilleri yeniden değerlendirerek bir karara ulaşacaktır. bb. Hukuk Mahkemesinin Sahteciliğin Sabit Olduğuna İlişkin Kararının Ceza Mahkemesi Nezdindeki Hükmü HMK’nın 212’inci maddesi gereğince bir senedin sahte olduğuna karar verilmesi ve bu kararın kesinleşmesinden sonra senedin altı- na sahte olduğu yazılarak senet iptal olunur. Aynı şekilde sahteliği- ne karar verilen senet resmi senet ise senedin ilgili dairedeki aslı da bu yolla iptal edilir. 80 Hukuk mahkemesinin burada vermiş olduğu “sahtelik kararı”, “senedin sahte olmadığı kararı”nın aksine ceza mah- kemesini doğrudan bağlayan bir yönü bulunmamaktadır. Mahkeme burada senedin sanık tarafından düzenlendiğini tespit etmesi halinde mahkûmiyetine karar verebilir. 81 Öte yandan ceza mahkemesi, senedin sahte olduğunu tespit et- mekle birlikte sahtelik eyleminin sanık tarafından gerçekleştirilmedi- 80 Karslı, s.585-586. 81 Kuru, C.V, s.5097; Kılıçoğlu, s.459; Kuru, Arslan, Yılmaz, s.682. TBB Dergisi 2016 (124) Bahattin ARAS 393 ğini kesin olarak tespit ederek beraat kararı verebileceği gibi eylemin kimin tarafından gerçekleştirildiğinin açık olarak tespit edilememesi nedeniyle de beraat kararı verilebilir. Her iki durumda da verilecek beraat kararının sonuçları farklı olacaktır. Aynı şekilde davaya konu senedin sahte olmadığına ilişkin kesin tespitten dolayı verilecek beraat kararının etkisi farklı olacaktır. c. Bekletici Mesele Yapılan Hallerde Hukuk Mahkemesi Kararının Ceza Mahkemesi Nezdindeki Hükmü aa. Genel Olarak Bir davadaki asıl sorun hakkında karar verilebilmesi için daha önce çözülmesi gereken bir sorunun başka bir mahkeme tarafından başka bir davada karara bağlanması gereken hallerde bekletici mese- le söz konusu olmaktadır. Derdest olan bir davanın sonuçlanmasının başka bir davada bekletici sorun yapılabilmesi için bekletici mesele yapılacak davanın başka bir mahkemede görülmekte olması ve iki dava arasında bağlantı bulunması gerekir. Mevcut olup olmadığı di- ğer davada kesin olarak karara bağlanacak olan hukuki ilişkinin, kıs- men veya tamamen bekletilerek davaya etkili olması başka bir ifadeyle diğer dava hakkında verilecek hükmün bekletilerek davada verilecek hükmü etkileyecek nitelikte olması gerekir. 82 Öğretide, bekletici mesele yoluna başvuran mahkemenin hu- kuk mahkemesinin vereceği karar ile bağlı olmadığını dile geti- renler olmakla birlikte 83 , bekletici soruna başvurulmasının zorunlu olduğu durumlarda hukuk mahkemesinin vereceği kararın ceza mah- kemesini bağlaması gerektiği; buna karşılık bekletici meseleye baş- vurmanın hâkimin takdirinde olduğu durumlarda hukuk mahkemesi kararının ceza mahkemesi bakımından bağlayıcı olmaması gerektiği de dile getirilmektedir. 84 Öte yandan eğer ceza mahkemesi hukuk hâkiminin kararının beklenmesi yönünde karar vermiş ise burada peşinen bir kabul söz 82 Akcan, s.92. 83 Faruk Erem, Ceza Usulü Hukuku, Genişletilmiş 4. Baskı, Sevinç Matbaası, Ankara 1973, s.354. 84 Kunter, Yenisey, Nuhoğlu, s.137-138; Hakan Pekcanıtez, “Bekletici Sorun”, EÜHFD, İzmir 1980, C.1, S.1, s.273. Sahtecilik İddiası Bakımından Hukuk Ve Ceza Mahkemesi Kararlarının Birbirine Etkisi...394 konusu olduğundan hukuk mahkemesinin vereceği her kararın ceza mahkemesini her halükarda bağlaması gerektiği ve kesin delil teşkil etmesi gerektiği dile getirilmektedir. 85 Kanaatimizce bekletici mesele yoluna başvurulmasının zorunlu olduğu durumlarda hukuk mahke- mesinin vereceği kararın ceza mahkemesini bağlaması gerekir. Buna karşılık bekletici meseleye başvurmanın hâkimin takdirinde olduğu durumlarda hukuk mahkemesi kararı ceza mahkemesi bakımından bağlayıcı olmaması gerekir. Aksi takdirde maddi gerçeğe ulaşması ge- reken ceza yargılaması hukuk yargılamasında tespit edilen gerçek ile sınırlandırılmış olur. Ceza mahkemesinin hukuk mahkemesinin kararının bekletici so- run yapması halinde, ceza mahkemesi hukuk mahkemesinin vermiş olduğu kararı isabetli olarak değerlendirdiği takdirde bu kararı kendi hükmüne esas alabilir. Burada ceza hâkimi hukuk hâkiminin toplamış olduğu delilleri yeniden toplamakla mükellef değildir. Burada kesin hüküm niteliği kazanmış olan hukuk mahkemesi kararının takdire şayan olarak görülmesi halinde uyuşmazlığın ispatı hakkında delil olarak değerlendirilmesinde bir engel yoktur. Burada kesin delil veya kesin hüküm olmaktan ziyade 86 hâkime kanaat verecek nitelikte bir takdiri delil durumu söz konusudur. 87 85 Kuru, Arslan, Yılmaz, s.684; Kuru, C.V, s.5100-5101. 86 “…4- Hukuk davasında kurulan hükmün kesin kanıt değil, değerlendirilebilir ka- nıt bulunduğu, ceza yargıcının kanıtları kendiliğinden araştırması gerektiği de gö- zetilerek, hukuka uygun kalıcılık açısından, haberin gerçeklik derecesinin saptan- ması…4. CD. , 1996/8295 E., 1996/9884 K., 23. 12. 1996 T. (Kazancı İçtihat-Bilişim Bilgi Bankası)” 87 Kuru, Arslan, Yılmaz, s.684; Hadi Tan, “Medeni Hukuk Münasebetlerine Müteal- lik Meselelerde Ceza Mahkemelerinin Yetkisi”, AD, Ankara 1951, S.5, s. 664; “… Basın yoluyla hakaret suçundan açılan ceza davasında, daha önce hukuk mah- kemesinde açılan tazminat davasında alınan kesinleşmiş kararın, “kesin kanıt” değil, “değerlendirilebilir kanıt” olduğu ve ceza hâkimince doğrudan araştırma yapılması, haberin gerçeklik derecesinin saptanması, savunmaya ilişkin kanıtların toplanması, hukuk mahkemesindeki tazminat davasında dinlenen tanıkların an- latımlarının belirlenmesi, haberin gerçek olduğu ortaya çıktığı takdirde okurların gereksiz merak duygularını doyurma yerine, bu haberin halk tarafından bilinme- sinde kamu yararı bulunup bulunmadığının araştırılması, kamu yararı bulunduğu kabul edildiğinde ise küçük düşürücü değer yargılarının habere eklenip eklenme- diğinin incelenmesi ve bu konulardan, gerektiğinde bilirkişiden de görüş alınarak karar verilmesi gerekirken, eksik incelemeyle hüküm kurulması bozmayı gerektir- miştir…4. CD. , 1996/8295 E., 1996/9884 K., 23. 12. 1996 T. (Kazancı İçtihat-Bilişim Bilgi Bankası)” TBB Dergisi 2016 (124) Bahattin ARAS 395 Ayrıca ceza davasına konu uyuşmazlık hakkında hukuk mahke- mesinde açılan tazminat davasında verilmiş olan karar ve bu kararın infaz edilmiş olması halinde bu husus ceza mahkemesindeki davada erteleme, uzlaştırma ve HAGB bakımından zararın giderilmesi koşu- lunu karşıladığının kabulü gerekir. Aynı şekilde yargılamaya konu suç ile ilgili ispat sorunu yaşanan ve hukuk mahkemelerinden karar alınmasının gerekli olduğu haller- de, anılan karar ya Yargılama Yasasındaki kurallar çerçevesinde ceza mahkemesince bir karara bağlanacak ya da hukuk mahkemelerinde dava açtırılarak bu mahkemeden alınacak karar sonucuna göre bir so- nuca ulaşılacaktır. 88 Burada önemli olan, sorunun suçun ispatıyla ilgili olmasıdır. 89 Bir fiilin suç olup olmadığının belirlenmesi bakımından ceza mahkeme- lerinin, diğer yargılama makamlarının kararları ile bağlı olmayacağı anlaşılmaktadır. 90 Belli durumlarda bekletici sorun yoluna başvurma- nın olumlu yönü; uyuşmazlık uzman mahkeme tarafından çözüleceği 88 “…Somut olayda sanık savunması ve tanık beyanları ile nüfus kaydı çelişmekte olup, yukarıda açıklanan amaç doğrultusunda bu çelişkinin giderilmesi için nü- fus kaydının düzeltilmesi zorunludur. Çünkü nüfus kaydı esas alındığında sanık hakkında uygulanacak madde farklı, savunma ve tanık beyanları esas alındığın da ise farklı bir madde olacaktır. Bu hal maddi gerçeği esas alan ceza yargılamasının amacına aykırıdır. Bu nedenle sanığın nüfus kaydında yer alan, maktulün öz anne- si olduğuna ilişkin bilginin düzeltilmesi için 5271 sayılı CMY.nın 218/1. maddesin- deki kurala uygun olarak, hukuk mahkemesinde sanığın anne adının düzeltilmesi için dava açtırılmalı ve sonucuna göre sanığın hukuki durumu tayin edilmelidir… CGK.,2006/1-341 E., 2007/118 K., 29. 5. 2007 T. (Kazancı İçtihat-Bilişim Bilgi Ban- kası)” 89 “…Sanığın üzerine atılı görevde yetkiyi kötüye kullanma suçunu işleyip işleme- diğinin değerlendirilebilmesi için; görevin gereklerine aykırı hareket edilip edil- mediğinin objektif olarak tespit edilebilmesi açısından Ağır Ceza Mahkemesinin dosyası ile Asliye Hukuk Mahkemesinin dosyasında devam eden ceza ve hukuk yargılamalarının sonucunun beklenmesi, 5237 sayılı TCY.nın 257/1. maddesinde- ki suçun unsurlarının oluşup oluşmadığının belirlenmesi açısından da, Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun 18. 10. 2005 gün 96-118 sayılı kararı ile 20. 11. 2007 gün ve 83-244 sayılı kararında belirtilen ilkeler de göz önünde bulundurulmak suretiyle sanığın görevinin gereklerine aykırı olarak verdiği iddia edilen tedbir ve tedbirin kaldırılmasının reddi kararlarının kamunun zararına veya kişilerin mağduriyetine yada kişilere haksız kazanç sağlanmasına neden olup olmadığının bilirkişi ince- lemesi marifetiyle tespit ettirilmesi ile bu şekilde edinilecek kanaate göre sanığın hukuki sorumluluğunun belirlenmesi gerekir…CGK., 2007/4-201 E., 2008/12 K., 29. 1. 2008 T. (Kazancı İçtihat-Bilişim Bilgi Bankası)” 90 Cumhur Şahin, Ceza Muhakemesi Kanunu Gazi Şerhi, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2005 (Gazi Şerhi), s.696. Sahtecilik İddiası Bakımından Hukuk Ve Ceza Mahkemesi Kararlarının Birbirine Etkisi...396 için hükmün daha sağlıklı olmasıdır. Olumsuz yönü ise, yargılamada zaman kaybına sebep olması gösterilebilir. Bu olumsuzluk, madde ge- rekçesinde de “...mahkemenin ceza davasını beklemeye alması, ancak çok zo- runlu ve uzmanlığa ilişkin bir husus söz konusu olduğunda karar verilebilecek bir hal sayılmalıdır. Aksi takdirde davanın makul sürede bitirilmesi ilkesi ihlal edilmiş olur…” şeklinde ifade edilmiştir. 91 bb. Sahtecilik İddiası Nedeniyle Bekletici Mesele Yoluna Gidilmesi Hukuk mahkemesinde açılmış ve devam etmekte olan sahtecilik davası bulunmasına rağmen ceza mahkemesinde bu sahtecilik iddia- sına ilişkin olarak kamu davası açılması mümkündür. Sonuçları itibari ile birbirini etkileme ihtimali bulunan her iki davada bekletici sorun kararı verilebilir. Ceza mahkemesi bakımından atılı suçun ispatı, ceza mahkemelerinden başka bir mahkemenin görev alanına giren bir so- runun çözümüne bağlı ise; ceza mahkemesi bu sorunla ilgili olarak da ilgili Kanun hükümlerine göre karar verebilir. Ancak, bu sorunla ilgili olarak görevli mahkemede dava açılması veya açılmış davanın sonuçlanması ile ilgili olarak bekletici sorun kararı verebilir. Burada bir zorunluluk öngörülmemiş olup takdir mahkemeye aittir. 92 Bu so- nuca Ceza Muhakemesi Kanunu’nun “Ceza mahkemelerinin ek yetki- si” kenar başlıklı 218’inci maddesi ve bu maddeye Yargıtay’ın getirdiği bakış açısından varılmaktadır. Bu bağlamda hukuk mahkemesinde devam eden sahtecilik dava- sını ceza mahkemesi bekletici mesele yapabilir. Burada hukuk mahke- mesinin nihai kararının niteliğine göre ceza mahkemesi hareket ede- cektir. Hukuk mahkemesinde bir senedin sahteliği iddiası ile açılmış olan davada mahkemenin senedin sahte olmadığına dair karar verme- si halinde bu karar hukuk mahkemesi nezdinde kesin hüküm teşkil edecektir. 93 Bu konuda HMK’nın “Sahtelik hakkında hukuk ve ceza 91 Onur Kart, “Delillerin Ortaya Konulması ve Tartışılması (5271 Sayılı Ceza Mu- hakemesi Kanunu’nun 206-208 ve 215-218. Maddeleri)”, http://www.kazan- ci.com/cgi-bin/highlt/hebb/highlight.cgi?file=hebb/files/makaleonurkart2. htm&query=Bekletici%20mesele#fm, İET: 16.12.2012 92 Akcan, s.92-98; Kunter, Yenisey, Nuhoğlu,s.137-138. 93 Kuru, C.V, s.5096; Kuru, Arslan, Yılmaz, s.682; Pekcanıtez, Atalay, Özekes, s.561; Akcan, s.76; Aktan, s.25; Üstündağ, s.567; Postacıoğlu, s.590; Deliduman, s.16. TBB Dergisi 2016 (124) Bahattin ARAS 397 mahkemesi kararlarının etkisi” kenar başlıklı 214’üncü maddesinde kesin düzenleme bulunmaktadır. Buradaki düzenleme uyarınca bir belgenin sahte olmadığına dair hukuk mahkemesince verilen karar kesinleştikten sonra, söz konusu belge hakkında ceza mahkemesinde de sahtelik iddiası ile ceza davası dinlenemez. Benzer düzenleme mül- ga HUMK’un 314’inci maddesinde de bulunmaktaydı. 94 Diğer bir ifade ile senedin sahteliği iddiası ile bu konuda ceza davası açılamayacağı gibi derdest ceza davasında ise bu husus tartışma konusu yapılamaya- cak ve davanın reddine karar verilmesi gerekecektir. Zira burada hu- kuk mahkemesi kararı ceza mahkemesi için kesin hüküm teşkil eder. 95 Ancak hukuk mahkemesi senedin sahte olduğuna karar vermesi halinde ise verilen bu karar ceza mahkemesini bağlamayacaktır. Hu- kuk mahkemesinin burada vermiş olduğu “sahtelik kararı” , “senedin sahte olmadığı kararı”nın aksine ceza mahkemesini doğrudan bağla- yan bir yönü bulunmamaktadır. Mahkeme burada senedin sanık ta- rafından düzenlendiğini tespit etmesi halinde mahkûmiyetine karar verebilir. 96 E. SAHTECİLİK KONUSUNDA ALDIRLAN BİLİRKİŞİ RAPORLARININ ETKİSİ a. Ceza Mahkemesinden Alınan Bilirkişi Raporunun Hukuk Mahkemesine Etkisi Öğretide dile getirilen bir görüşe göre, ceza yargılaması esnasında alınmış olan bilirkişi raporu, hukuk ve ceza yargılamasının amaçla- rının birbirinden farklı olması nedeniyle kusur ve derecesi bakımın- dan hukuk hâkimini bağlamayacaktır. 97 Diğer bir görüşe göre ise her iki yargılama usulünün farklı olmasından dolayı ceza yargılamasın- da alınmış olan bilirkişi raporunun bağlayıcı olmadığını kabul etmek doğru olmayacaktır. Bu nedenle hükme esas alınan bilirkişi raporunda sanığa hiç bir kusur yüklenmemiş ise bu raporun hukuk mahkeme- 94 Kılıçoğlu, (Haksız Fiil), s.188; Kuru, Arslan, Yılmaz, s.682; Kılıçoğlu, s.459; Delidu- man, s.16. 95 Kuru, C.V, s.5096; Akcan, s.75-76; Karslı, s.586; Kuru, Arslan, Yılmaz, s.682. 96 Kuru, C.V, s.5097; Kılıçoğlu, s.459; Kuru, Arslan, Yılmaz, s.682. 97 Ahmet Çelik Çelik, Tazminat ve Alacaklarda Zamanaşımı, Legal Yayıncılık, İstan- bul 2004,(Zamanaşımı), s.230-231; Doğanay, s.31. Sahtecilik İddiası Bakımından Hukuk Ve Ceza Mahkemesi Kararlarının Birbirine Etkisi...398 sinde de dikkate alınması gerektiği ve bunun usul ekonomisine de uy- gun olacağı vurgulanmaktadır. 98 Bu konuda ileri sürülen diğer bir görüşe göre ise, ceza mahkeme- sinde alınmış olan bilirkişi raporunun hukuk hâkimini bağlayacağı- nın kabulünün hâkimin değerlendirme hakkının elinden alınması so- nucunu doğuracaktır. 99 Konunun açıklığa kavuşturulması bakımından ceza mahkeme- sinde alınmış olan bilirkişi raporunun bağlayıcılığını ceza mahke- mesi kararının hukuk mahkemesi nezdinde bağlayıcı olduğu halleri de dikkate alarak değerlendirmekte fayda bulunmaktadır. Eğer ceza mahkemesinin kararı hukuk mahkemesi nezdinde kesin delil etkisi nedeni ile bağlayıcı olduğu bir durum söz konusu ise burada hükme esas alınan bilirkişi raporunun hukuk mahkemesini bağlaması gere- kir. 100 Mesela ceza mahkemesinde yapılan yargılama neticesinde top- lanan deliller ışığında senedin sahte olduğu tespit edilmiş ve bu doğ- rultuda mahkûmiyet kararı verilmiş ve bu karar kesinleşmiş ise ceza mahkemesinin bu sahtecilik kararı hukuk mahkemesi bakımından kesin hüküm niteliğindedir. Bu, aynı zamanda kesin delil etkisi doğu- racağından ceza mahkemesinden alınmış olan ve senedin sahteliğini gösteren bilirkişi raporunun da hukuk hâkimini bağlaması gerekir. Aslında burada ceza mahkemesi kararının kesin delil niteliği etkisi- ni bilirkişi delili üzerinde göstermektedir. Burada aslında hükme esas alınan zahiren bilirkişi delili olsa da, esasen hükme esas alınan ceza mahkemesinin mahkûmiyet kararıdır. Ceza mahkemesi kararının hukuk mahkemesi nezdinde kesin de- lil teşkil etmediği diğer hallerde ise ceza mahkemesinden alınan ve hükme esas alınan bilirkişi raporu hukuk mahkemesi bakımından değerlendirilmeye değer bir takdiri delil niteliğindedir. 101 Bu noktada ceza davasında kusur ve zararın miktarının tespiti için alınmış olan bilirkişi raporları, anılan davalar mahkûmiyet ile sonuçlanmış olsa bile hukuk hâkimini bağlamayacaktır. 102 98 Akcan, s.172. 99 Feridun Müderrisoğlu, “Ceza Mahkemesi Kesin Hükmü İle Tespit Edilen Kusur Derecesi Hukuk Hâkimini Bağlar mı?”, AD, Şubat-Mart 1973, s.117. 100 Akcan,s.173-174; Kuru, C.III, s.5154. 101 Akcan, s. 173-174; Kuru, C.III, s.5154. 102 “…BK. nun 53. maddesine göre; ceza mahkemesi mahkûmiyet kararı maddi olayın TBB Dergisi 2016 (124) Bahattin ARAS 399 Yargıtay’a göre ceza yargılaması sürecinde alınmış olan rapor eğer özel hukukta öngörülen prensip usul ve yöntemlere göre düzenlenmiş ise hukuk hâkimi bu rapora göre hüküm verebilir. 103 Genel olarak Yargıtay ceza davası açılan hallerde, ceza davasında alınan kusur raporu ile karar verilip, karar kesinleşse dahi, bu raporun hukuk hâkimini kusur yönünden bağlamayacağını içtihat etmektedir ve bu konu Hukuk Genel Kurulu’nca da benimsenmektedir. 104 Ancak Yargıtay mahkûmiyet kararı ile sonuçlanmış olan bir davada alınan kusura ilişkin bilirkişi raporunun en azından failin kusurlu olduğu konusunda hukuk hâkimini bağlaması gerektiğine de kararlarında yer vermiştir. 105 Yargıtay’a göre, hukuk ve ceza mahkemelerinden alın- mış olan bilirkişi raporlarında kusur oranının birbirinden farklı olma- sı halinde hâkimin, bu çelişkinin giderilmesi bakımından yeniden bir bilirkişi heyeti oluşturarak raporlar arasındaki çelişkiyi giderecek yeni bir rapor aldırması gerekir. 106 sübut bulması yönünden hukuk mahkemesini bağlar ise de, kusurun takdiri ve zarar miktarını tayini bakımından bağlanamaz. BK. nun 53. maddesini bu şekilde yorumlamak icap eder. Davalılar ceza dosyasındaki davacı alacağını belirleyen bilirkişi raporunun yeter- siz olduğunu ileri sürerek yeniden inceleme yaptırılmasını isteyebilirler. Mahkemece; hükme esas alınan ceza bilirkişi raporunda değinilen stopaj, gider vergisi, giderler gibi kalemlerin davalılardan istenip istenemeyeceği hususları da nazara alınarak bilirkişi incelemesi yaptırılıp hasıl olacak sonuca göre hüküm ver- mek gerekirken, eksik incelemeyle karar verilmesi doğru olmamıştır…11. HD., 1992/5573 E., 1992/10286 K., 28. 10. 1992 T. (Kazancı İçtihat-Bilişim Bilgi Bankası)” 103 “…ceza mahkemesinde alınan ve davalının olayda kusur oranını da belirleyen ra- porun, iş güvenliği mevzuatı da göz önünde tutularak, yapılan değerlendirme so- nucu verildiğinin, bu nedenle hukuki yönden de kanaat verici ve doyurucu bulun- duğunun anlaşılmasına göre,…Özel Daire bozma kararına uyulması gerekirken, önceki kararda direnilmesi usul ve yasaya aykırıdır…”, HGK., 1994/10-390 E., 1994/626 K., 19. 10. 1994 T. (İlmi ve Kazai İçtihatlar Dergisi, Y.1995, s.10807-10808; Koçak, s.135 dn. 656) 104 HGK., 2008/4-734E., , K. 2008/766 K., 24. 12. 2008 T. (Akil, (Bilirkişi), s.695) 105 “…Ceza Mahkemesi´nin 2001/1393 Esas s. dava dosyası ile ceza davası açıldığı, bu dava dosyasında davalının 1/8 oranında kusurlu bulunduğu, davanın mahkumiyetle sonuçlandığı,anlaşılmaktadır. Mahkemece de bu dosyada alınan bilirkişi raporu dik- kate alınmadan karar verilmiştir. Tazminat davalarında delillerin değerlendirilmesi hâkime aittir. Borçlar Kanunu´nun 53 ncu maddesi hükmüne göre hukuk hâkimi ku- surun varlığına karar verebilmek için ceza hukukunun mesuliyete dair hükümleri ile bağlı olmadığı gibi, kusurun takdiri ve zararın miktarını tayin hususlarda da ceza mahkemesi kararı ile bağlı değilse de, olgularda ve ortaya konulan delillerde farklılık olmaksızın aynı kazada farklı kusur oranlarına ulaşılması adalete olan güveni sarsa- bilecektir…11. HD., 2003/7126 E., 2004/1571 K. ,23. 02. 2004 T. (Koçak, s. 136) 106 “…Hükme esas alınan Adli Tıp Kurumuyla daha önce alınan bilirkişi raporları Sahtecilik İddiası Bakımından Hukuk Ve Ceza Mahkemesi Kararlarının Birbirine Etkisi...400 Hâkimin başka bir dava için hazırlanmış bulunan bilirkişi raporu- nu kendi baktığı dava için değerlendirmesi de mümkündür. Zira bilir- kişi delili takdiri bir delildir. 107 b. Hukuk Mahkemesinde Alınmış Olan Bilirkişi Raporunun Ceza Mahkemesi Nezdindeki Hükmü Burada hukuk mahkemesinde alınmış olan bilirkişi raporunun bağlayıcılığını hukuk mahkemesi kararının ceza mahkemesi nezdin- de bağlayıcı olduğu kesin delil hükmünde olduğu halleri de dikkate alarak değerlendirmekte fayda bulunmaktadır. Eğer hukuk mahke- mesinin kararı ceza mahkemesi nezdinde kesin delil etkisi nedeni ile bağlayıcı olduğu bir durum söz konusu ise burada hükme esas alınan bilirkişi raporunun da ceza mahkemesini bağlaması gerekir. Mesela hukuk mahkemesinde yapılan yargılama neticesinde toplanan delil- ler ışığında senedin sahte olmadığı tespit edilmiş ve bu doğrultuda davanın reddi kararı verilmiş ve bu karar kesinleşmiş ise hukuk mah- kemesinin bu sahtecilik iddiasına ilişkin kararı ceza mahkemesi bakı- mından kesin hüküm ve delil etkisi doğuracağından hukuk mahke- mesinden alınmış olan ve senedin sahte olmadığını gösteren bilirkişi raporu da ceza hâkimini bağlar. Aslında burada hukuk mahkemesi kararının kesin delil niteliği etkisini bilirkişi delili üzerinde de gös- termektedir. Diğer bir ifade ile aslında hükme esas alınan zahiren bi- lirkişi delili olsa da, esasen hükme esas alınan hukuk mahkemesinin senedin sahte olmadığına ilişkin kararıdır. Diğer taraftan hukuk mahkemesi kararının ceza mahkemesi nez- dinde kesin delil teşkil etmediği diğer hallerde ise hukuk mahkeme- sinden alınan ve hükme esas alınan bilirkişi raporu ceza mahkemesi bakımından değerlendirilmeye değer bir takdiri delil niteliğinde ola- arasında sonuçları itibariyle aykırılık bulunduğuna göre, somut olayın özelli- ği itibariyle, davalı yanın son rapora itirazı da göz önünde tutularak, Adli Tıp Kurumu’ndan yeniden rapor alınması ve sonucuna göre karar verilmesi gerek- lidir. Açıklanan nedenlerle, mahkemece yeni bir bilirkişi incelemesi yaptırılarak, raporlar arasındaki aykırılığı giderici yeni bir rapor alınması ve sonucuna göre karar verilmesi gerekir… HGK., 2011/19-171 E., 2011/279 K., 4. 5. 2011 T. (Kazancı İçtihat-Bilişim Bilgi Bankası)” 107 Cenk Akil, “Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun Hâkimin Bilirkişi Raporuyla Bağ- lı Olup Olmadığı Hakkında Vermiş Olduğu 24. 12. 2008 Gün ve E. 2008/4-734, K.2008/766 Sayılı Kararının Tahlili”, AÜHFD, Ankara 2011, C.60, S. 3, s.706, dn.29. TBB Dergisi 2016 (124) Bahattin ARAS 401 caktır. Zira ceza mahkemesi her türlü yasal delili kararına esas alabilir. Ayrıca bunlar haricinde hukuk mahkemesinde alınmış olan bir bilir- kişi raporu ceza mahkemesince yeterli görülüyorsa bunun da karara esas alınması mümkündür. Zira ceza yargılamasında delil serbestîsi ilkesi geçerli olduğundan ceza mahkemesi hukuka uygun olan bütün delilleri değerlendirmekte özgürdür. Bu bağlamda mala zarar verme suçunun yapılan yargılamasında erteleme, uzlaştırma ve HAGB hü- kümlerinin uygulanması bakımından, hukuk mahkemesinde aynı ey- lemden dolayı aldırılmış olan bilirkişi raporunu kararına esas alabilir. SONUÇ Hukuk mahkemesi kararlarının ceza mahkemesi bakımından kesin hüküm oluşturduğu istisnai durumlar bulunmaktadır. Bu kap- samda hukuk mahkemesinde bir senedin sahteliği iddiası ile açılmış olan davada mahkemenin senedin sahte olmadığına dair karar ver- mesi halinde bu karar ceza mahkemesi nezdinde kesin hüküm teşkil edecektir. Bu konuda HMK’nın “Sahtelik hakkında hukuk ve ceza mahkemesi kararlarının etkisi” kenar başlıklı 214’üncü maddesinde kesin düzenleme bulunmaktadır. Buradaki düzenleme uyarınca bir belgenin sahte olmadığına dair hukuk mahkemesince verilen karar kesinleştikten sonra, söz konusu belge hakkında ceza mahkemesinde de sahtelik iddiası ile ceza davası dinlenemez. Benzer düzenleme mül- ga HUMK’un 314’inci maddesinde de bulunmaktaydı. Diğer bir ifade ile senedin sahteliği iddiası ile bu konuda ceza davası açılamayacağı gibi derdest ceza davasında ise bu husus tartışma konusu yapılamaya- cak ve davanın reddine karar verilmesi gerekecektir. Diğer taraftan ceza mahkemesinin senedin sahteliğine ilişkin ver- miş olduğu mahkûmiyet kararı hukuk mahkemesi nezdinde kesin hü- küm oluşturmaktadır. Buna karşılık ceza mahkemesinin bu konuda verilen beraat kararı aynı sonucu doğurmayacaktır. Burada beraatin hangi nedenle verildiği önemli olduğu kadar davaya konu senedin sahteliği konusunda ceza mahkemesinin nitelendirmesi de önem ka- zanmaktadır. Zira mahkeme senedin sahte olduğunu tespit etmekle birlikte sahtelik eyleminin sanık tarafından gerçekleştirilmediğini ke- sin olarak tespit ederek beraat kararı vermesi ile eylemin kimin tara- fından gerçekleştirildiğinin açık olarak tespit edilememesi nedeniyle Sahtecilik İddiası Bakımından Hukuk Ve Ceza Mahkemesi Kararlarının Birbirine Etkisi...402 delil yetersizliği dolayısıyla verilecek beraat kararının sonuçları farklı olacaktır. Aynı şekilde davaya konu senedin sahte olmadığına ilişkin kesin tespitten dolayı verilecek beraat kararının da etkisi farklı olacak- tır. Burada senedin sahte olmadığından bahisle vermiş olduğu karar da hukuk mahkemesini bağlayıcı niteliktedir. Kaynakça Akcan Recep, Hukuk ve Ceza Mahkemesi Kararlarının Birbirine Etkisi, Ankara Üni- versitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara 1988. Akil Cenk, “Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun Hâkimin Bilirkişi Raporuyla Bağlı Olup Olmadığı Hakkında Vermiş Olduğu 24. 12. 2008 Gün ve E. 2008/4-734, K.2008/766 Sayılı Kararının Tahlili”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Ankara 2011, C.60, S. 3, s. 693-731. Aktan Hamdi Yaver, “Medeni Hukuk-Ceza Hukuku (Hâkimleri) İlişkisi”, Adalet Der- gisi, Ankara Mart-Nisan 1989, C. LXXX, S. 2, s. 22-37. Alangoya H. Yavuz, Medenî Usul Hukukunda Vakıaların ve Delillerin Toplanmasına İlişkin İlkeler, İstanbul 1979. Alangoya H. Yavuz/Yıldırım Kamil/Deren Yıldırım Nevhis, Medenî Usul Hukuku Esasları, 4. Baskı, Alkım Yayınevi, İstanbul 2004. Ansay Sabri Şakir, Hukuk Yargılama Usulleri, 7.Baskı, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları No. 142, Ankara 1960. Arslan A.İsmet, “Ceza Hukuku Kurallarının Haksız Fiilden Doğan Tazminat Taleple- rine Etkisi”, Yargıtay Dergisi, Ankara 1981, S.3, s. 325-348. Bağatur Ege, “Medeni Hukuk İle Ceza Hukuku Arasındaki İlişki BK.53.Maddenin İ n c e l e n m e s i ”, Ankara Barosu Dergisi, S.5, Y.1965, s.579-583. Başpınar Veysel/Altunkaya Mehmet, “Depremden Doğan Zararların Tazmininde Zamanaşımının Başlaması ve Süresi”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C.57, S.1, s.95-131. Belgesay Mustafa Reşat, Medeni Usul Hukukunda Delillerin Değerlendirilmesi, Ka- zancı Yayınları, İstanbul 1990. Belgesay Mustafa Reşat, “Türkiye Temyiz Mahkemesi ve İsviçre Federal Mahkemesi Kararlarının Analizi”, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, İstan- bul 1940, C.VI, S.1, s.353-364. (Kararların Analizi). Belgesay Mustafa Reşit, Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu Şerhi, C. 2, İstanbul 1940, (Şerh). Berkin Necmettin, “İspat Hukukunda Senet Delili ve Yazılı Delil”, İstanbul Üniversi- tesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, İstanbul 1946, C.12, S.4, s. 1175-1192. TBB Dergisi 2016 (124) Bahattin ARAS 403 Bilge Necip/Önen Ergun, Medeni Yargılama Hukuku, Ankara 1978. Bilgen Mahmut, “Kambiyo Senetlerinde Tahrifat (Değişiklik) Yapılması”, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, İzmir 2010, C.11, Özel S.: 2009, (Basım Yılı: 2010), s. 985-1028. Centel Nur/Zafer Hamide, Ceza Muhakemesi Hukuku, 9.Baskı, Beta Yayıncılık, İs- tanbul 2012. Çavdar Seyit, İtirazın İptali, Borçtan Kurtulma, Menfi Tespit ve İstirdat Davaları, An- kara 2007. Çelik Çelik Ahmet, “Hukuk Mahkemesi Kararlarının Ceza Davasına Etkisi”, http:// www.tazminathukuku.com/dosyalar/251_hukuk-mahkemesi-kararlarinin-ce- za-davasina-etkisi. pdf,İET: 25.03. 2015. Çelik Çelik Ahmet, Tazminat ve Alacaklarda Zamanaşımı, Legal Yayıncılık, İstanbul 2004, (Zamanaşımı). Çetin Erol/Malkoç İsmail, Sahtelik Suçları, Ankara 1995. Çınar Ali Rıza, “Hukuka Aykırı Kanıtlar”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, Ankara 2004, S.55, (Hukuka Aykırı), s.31-64. Deliduman Seyithan, “Son Değişiklikler Çerçevesinde Hukuk Muhakemeleri Kanu- nu İle Borçlar Kanunu İlişkisi”, Yalova Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Yalova 2012, S.1, s.1-26. Dişel Buse, “Ceza Mahkemesi Mahkûmiyet Kararının Hukuk Mahkemesi Kararına Etkisi ve Bekletici Sorun Yapılması”, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Der- gisi, İzmir 2009, C.11, Özel Sayı 2009, s.183-224. Doğanay İsmail, “Hukuk Hâkimi, Ceza Mahkemesinin Hangi Nevi Kararları İle Bağ- l ı d ı r ? ”, Yargıtay Dergisi, Ankara 1975, S.2, s.21-31. Erdemir İlter, Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu Şerhi, C.2, Ankara 1998. Erem Faruk, Ceza Usulü Hukuku, Genişletilmiş 4. Baskı, Sevinç Matbaası, Ankara 1973. Aşçıoğlu Faruk, Adli Belge İncelemesi, İstanbul 2005. Gürçay Kamil, “Tatbikatta Borçlar Kanununun 53 üncü Maddesi”, Ankara Barosu Der- gisi, Ankara 1953, S.3, s.223-227. Gürsoy Kemal Tahir, “Haksız Eylem (Fiil) Den Doğan Talep Hakkı ve Bu Hakkın Di- ğer Talep Haklarıyla Yarışması (Dava Hakkının Telahuku)”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Ankara 1974, C.31, S.1-4, s.149-184. Karslı Abdurrahim, Medeni Muhakeme Hukuku, 3.Baskı, Alternatif Yayıncılık, İs- tanbul 2012. Kart Onur, “Delillerin Ortaya Konulması ve Tartışılması (5271 Sayılı Ceza Mu- hakemesi Kanunu’nun 206-208 ve 215-218. maddeleri)”, http://www.kazan- ci.com/cgibin/highlt/hebb/highlight.cgi?file=hebb/files/makaleonurkart2. htm&query=Bekletici%20mesele#fm, İET: 16.12.2012. Sahtecilik İddiası Bakımından Hukuk Ve Ceza Mahkemesi Kararlarının Birbirine Etkisi...404 Kılıçoğlu Ahmet, Borçlar Hukuku Genel Hükümler, Genişletilmiş 16. Baskı, Turhan Kitabevi, Ankara 2012. Kılıçoğlu Ahmet, “Haksız Fillerde Sorumlulukta Ceza Hukuku İle Medeni Hukuk İ l i ş k i s i ”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Ankara 1973, C. XXIX, S. 3-4, s.185-225, (Haksız Fiil). Kılıçoğlu Mustafa, Sorumluluk Hukuku, C.I., Sözleşme Dışı Sorumluluk, Turhan Ki- tabevi, Ankara 2002, (Sorumluluk Hukuku). Koçak Hakan, Ceza Yargılamasının Hukuk Mahkemelerinde Bağlayıcılığı Sorunu, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Konya 2009. Kunter Nurullah/Yenisey Feridun/Nuhoğlu Ayşe, Muhakeme Hukuku Dalı Olarak Ceza Muhakemesi Hukuku, 19. Baskı, Beta Yayıncılık, İstanbul 2009. Kurşun Günal, Ceza Muhakemesinde Hüküm, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Ankara 2011. Kuru Baki/Arslan Ramazan/Yılmaz Ejder, Medeni Usul Hukuku, 23. Baskı, Yetkin Yayıncılık, Ankara 2012. Kuru Baki/Arslan Ramazan/Yılmaz Ejder, İcra ve İflas Hukuku, Ankara 2011, (İcra). Kuru Baki, Hukuk Muhakemeleri Usulü, C.I-II-III-IV-V-VI, 6. Baskı, Demir Yayınları, Ankara 2001. Kuru Baki, İcra ve İflas Hukukunda Menfi Tespit Davası ve İstirdat Davası, 2003, (İs- tirdat). Muşul Timuçin, İcra ve İflas Hukuku, Ankara 2008. Müderrisoğlu Feridun, “Ceza Mahkemesi Kesin Hükmü İle Tespit Edilen Kusur Dere- cesi Hukuk Hâkimini Bağlar mı?”, Adalet Dergisi, Ankara Şubat-Mart 1973,s.108- 124. Nart Serdar, “Alman ve Türk Hukukunda Senetle İspat”, Dokuz Eylül Üniversitesi Hu- kuk Fakültesi Dergisi, İzmir 2007, C.9, S.1, s. 207-232. Önen Ergun, Medeni Yargılama Hukuku, Sevinç Matbaası, Ankara 1979. Özekes Muhammet, Medeni Usul Hukukunda Asli Müdahale, Alfa Basım Yayım Da- ğıtım, İstanbul 1995. Öztek Esat, “Ceza Mahkemesinde Beraat Haksız Fiili ve Onun Tazminini Ortadan Kaldırmaz”, Jurisdictio 1957, C.II, s.491-493. Pekcanıtez Hakan, “Bekletici Sorun”, Ege Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, İzmir 1980, C.1, S.1, s.249-275. Pekcanıtez Hakan/Korkmaz Hülya Taş /Meriç Nedim, Gerekçeli Hukuk Muhake- meleri Kanunu, Ankara 2011. Pekcanıtez Hakan/Atalay Oğuz/Özekes Muhammet, Medenî Usul Hukuku, 6. Baskı, Yetkin Yayıncılık, Ankara 2007. TBB Dergisi 2016 (124) Bahattin ARAS 405 Pekcanıtez Hakan/Atalay Osman/Özekes Muhammet, Hukuk Muhakemeleri Kanu- nu Hükümlerine Göre Medeni Usul Hukuku, Ankara 2011, (HMK’ya Göre). Postacıoğlu İlhan E., Medeni Usul Hukuku Dersleri, İstanbul 1959. Postacıoğlu İlhan E., İcra Hukuku Esasları, İstanbul 1982, (İcra). Saldırım Mustafa, Açıklamalı ve İçtihatlı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, (Şerh), An- kara 2011. Selçuk R. Nurettin, “Ceza Kararlarının Hukuk Hâkimine Etkisi”, Ankara Barosu Der- gisi, Ankara 1975, S.5, s.718-725. Sungurtekin Özkan Meral, Avukatlık Hukuku, 1. Baskı, Fakülteler Kitabevi, İzmir 2006. Şahin Cumhur, Ceza Muhakemesi Kanunu Gazi Şerhi, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2005 (Gazi Şerhi). Tan Hadi, “Medeni Hukuk Münasebetlerine Müteallik Meselelerde Ceza Mahkeme- lerinin Yetkisi”, Adalet Dergisi, Ankara 1951, S.5, s.659-666. Tuğsavul Muhsin, “BK.53.Maddesi Üzerine Bir İnceleme”, Adalet Dergisi, Ankara 1946, s.946-958. Tunçomağ Kenan, “Mahkeme Kararları Kroniği”, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakül- tesi Mecmuası, C.XXVIII, S.1, (Mahkeme Kararları), s.292-319. Türk Ahmet, Maddi Hukuk ve İcra ve İflas Hukuku Yönleriyle Menfi Tespit Davası, Ankara 2006. Türker Erhan, “Ceza Mahkemesi Kararlarının Haksız Fiiller Konusunda Hukuk Hâkiminin Kararlarına Etkisi”, Eskişehir İktisadi ve Ticari İlimler Akademisi Dergisi, C.11, S.1, Y.1980, s.310-321. Ulusoy Yasin, “Beyaza İmza”, Atatürk Üniversitesi Erzincan Hukuk Fakültesi Dergisi, Er- zincan 2004, C.VIII, S.3-4, s.471-499. Umar Bilge, “Temyiz Mahkemesi İçtihatlarına Göre Ceza Mahkemesi Kararının Hukuk Mahkemesine Tesiri”, İstanbul Barosu Dergisi, İstanbul 1949, C.XXXIII, s.360-372. Uyar Talih, “Sahte Senetle Yapılan İcra Takibinin Durdurulması”, Nevşehir Barosu Dergisi, Nevşehir Mart 2014, Y.1, S.1, s.293-308. Uyar Talih, İcra Hukukunda Olumsuz Tespit ve Geri alma Davaları, C.1, İzmir 2003, (Geri Alma Davaları). Uyar Talih, İcra ve İflas Kanunu Şerhi, C.4, İzmir 2008, (Şerh). Uygur Turgut, Açıklamalı- İçtihatlı Borçlar Kanunu Sorumluluk ve Tazminat Huku- ku, C.3, Ankara 2010. Üstündağ Sami, Medeni Yargılama Hukuku, C. I-II, İstanbul 2000. Yaşar Halis,“Ceza Mahkemesi Kararlarının Hukuk Hâkimini Etkileyip Etkilememe- si Meselesinin Makul Sürede Yargılanma Hakkının İhlaline Varan Boyutu (Bir Sahtecilik İddiası Bakımından Hukuk Ve Ceza Mahkemesi Kararlarının Birbirine Etkisi...406 Yargıtay Kararının Düşündürdükleri)”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, Ankara 2013, S.109, s.451-464. Yavuz Nihat, İtirazın İptali, Menfi Tespit ve İstirdat Davaları, Ankara 2000. Yazar Muammer, “Ceza Hukuku İle Medeni Hukuk Arasındaki İlişki”, Yargıtay Der- gisi, Ankara 1986, C. XII, S.3, s.246-255. Yılmaz Ejder, “Usul Ekonomisi”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Ankara 2008, C. LVII, S.1, s.243-274,(Usul Ekonomisi). Yılmaz Ejder, “Yeni Hukuk Muhakemeleri Kanunu`yla Getirilen Değişiklikler”, http://www.muglabarosu.org.tr/upload/UserUpload/file/hmkyenilikler.pdf, İET: 15.10.2013, (Değişiklikler). Yılmaz Lerzan, Kambiyo Senetlerinde Defiler, İstanbul 2007, (Deliler).

Sahtecilik İddiası Bakımından Hukuk ve Ceza Mahkemesi Kararlarının Birbirine Etkisi

Çağdaş Evrim Ergün 01/05/2016