powered by

powered by

1 * Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Medeni Hukuk Anabilim Dalı Araştırma Gö- revlisi ELEKTRONİK SÖZLEŞMELERİN KURULUŞUNA İLİŞKİN İRADE BEYANLARI VE BU BEYANLARIN GERİ ALINMASI STATEMENTS OF INTENT CONCERNING FORMATION OF ELECTRONIC CONTRACTS AND REVOCATION OF THESE STATEMENTS Turan ŞAHİN * Özet : Günümüzde iletişim ve bilgisayar teknolojilerindeki ina- nılmaz hızlı gelişmeler, ticari faaliyetlerinde elektronik ortamda ya- pılmasına imkân sağlamış ve bunun sonucunda da elektronik ticaret olarak adlandırılan yeni bir ticaret yöntemi ortaya çıkmıştır. Elektro- nik ticaretin hukuki alt yapısı esas olarak elektronik sözleşme kavra- mına dayanmaktadır. Elektronik sözleşme genel anlamda elektronik iletişim araç ve yöntemleriyle kurulan sözleşmeleri ifade etmektedir. Elektronik sözleşmede, normal yollarla yapılan sözleşmeler gibi ta- rafların birbirine uygun ve karşılıklı irade beyanları ile doğar. Ancak elektronik ortamda yapılan irade beyanlarının icap mı yoksa icaba davet mi olduğu ve bu beyanların geri alınmalarının mümkün olup olmadığı hususu hukuki açıdan incelenmesi gereken bir konu ol- muştur. Bizde bu çalışmamızda elektronik sözleşmelerin kuruluşuna ilişkin irade beyanları ve bu beyanların geri alınması konusunu ince- lemeye çalıştık. Çalışmamızın ilk kısmında elektronik sözleşme kavra- mı üzerinde durulmuştur. İkinci kısımda ise elektronik sözleşmelerin kuruluşuna ilişkin irade beyanları anlatılmıştır. Üçüncü kısımda ise elektronik sözleşmelerin kuruluşuna ilişkin irade beyanlarının geri alınması konusu üzerinde durulmuştur. Anahtar Sözcükler : Elektronik Sözleşme, Elektronik Ticaret, İrade beyanı. Abstract : Nowadays, unbelievable rapid developments in communication and computer technologies enabled also the commercial activities to be performed in the electronic medium, and as a result of this, a new form of commerce emerged that is called as electronic commerce. Legal infrastructure of electronic commerce is fundamentally based on electronic contract. In general meaning, electronic contract expresses the contracts formed with electronic communication tools and methods. Electronic contract is also born with the coherent and reciprocal statements of intent of the parties like contracts formed in normal ways. However, the Elektronik Sözleşmelerin Kuruluşuna İlişkin İrade Beyanları ve Bu Beyanların Geri Alınması332 issue whether the statements of intent made in electronic medium is offer or invitation to offer, and whether the revocation of these statements is possible or not has been a subject that shall be examined from the point of view of legal perspective. In this work, we studied for examining the statements of intent concerning the formation of electronic contracts and the issue of the revocation of these statements. In the first part of our work, electronic contracts concept has been dealt with. In the second part, statements of intent concerning the formation of electronic contracts were told. Lastly, in the third part, the issue of revocation of the statements of intent concerning electronic contracts has been dealt with. Keywords: Electronic contract, Electronic commerce, Statements of Intent. I- ELEKTRONİK SÖZLEŞMELERİN TANIMI, ÖZELLİKLERİ, TÜRLERİ VE KURULUŞ ŞEKİLLERİ A-Elektronik Sözleşmenin Tanımı Sözleşmenin her iki tarafının veya taraflardan birinin irade beya- nının yazı, görüntü ses ve diğer verilerin sayısallaştırılması suretiyle meydana geldiği ve bu şekilde karşı tarafa iletildiği sözleşmeye elekt- ronik sözleşme denir 1 . Elektronik sözleşmeler, klasik usuldeki sözleşmeler gibi tarafla- rın karşılıklı ve birbirine uygun irade beyanları ile doğar. Elektronik sözleşmeleri klasik usuldeki sözleşmelerden ayıran en önemli nokta, elektronik sözleşmelerin elektronik bir biçimde akdedilmeleridir. Yok- sa elektronik sözleşmelerdeki unsurlar klasik usuldeki sözleşmelerde yer alan unsurlardan farklı değildir. Elektronik sözleşmelerin hukuki niteliği ve konusu klasik usuldeki sözleşmelerle aynıdır 2 . Burada ifade edilmesi gereken bir önemli husus internet araçları kullanılarak yapı- lan tüm sözleşmelerin elektronik sözleşme olarak kabul edilmeyeceği hususudur. Bu anlamda web sayfası kurulması, bir server 3 (sunucu) 1 Sağlam İpek, Elektronik Sözleşmeler, İstanbul 2007, s.71; Elektronik sözleşmenin Web sayfası üzerinden kurulan sözleşmeler olduğu yönündeki tanım için bkz. Sözer Bülent, Elektronik Sözleşmeler, İstanbul 2002, s.92; Elektronik sözleşmeler, elektronik iletişim araçları kullanılarak yapılan sözleşmelerdir. Altınışık Ulvi, Elektronik Sözleşmeler, Ankara 2003, s.33. 2 Falcıoğlu Mete Özgür, Türk Hukukunda Elektronik Satım Sözleşmesi ve Kuruluşu, Ankara 2004, s.61; Sağlam, s.71- 72. 3 Server, belli kapasitesi olan ve diğer bilgisayarlara hizmet sağlayan bir bilgisayar veya programdır. Server aynı zamanda da dijital bilgilerin depo edildiği bir TBB Dergisi 2011 (95)   Turan ŞAHİN333 üzerinden reklam ya da yayın yapılması amacıyla yapılan sözleşmeler, internete bağlanabilmek amacıyla bir servis sağlayıcısı ile yapılan söz- leşmeler elektronik sözleşme olarak kabul edilmezler 4 . Bu sözleşmele- rin salt elektronik ortam veya iletişimini konu edinmelerinden ötürü elektronik sözleşme olarak tanımlanamazlar 5 . B-Elektronik Sözleşmenin Özellikleri 1- Hazır Olmayanlar Arasında Yapılan Bir Sözleşme Olması Elektronik araçlarla yapılan başka bir deyişle elektronik posta yo- luyla veya internet aracılığı ile web sayfaları üzerinden kurulan sözleş- meler, hazırlar arasında mı akdedilmiş olacak yoksa hazır olmayanlar arasında mı akdedilmiş olacaktır? Bu sorunun cevabının belirlenmesi son derece önem taşımaktadır. Çünkü bir sözleşmenin hüküm ve so- nuçlarını doğurmaya başladığı an ile sözleşmenin kurulduğu an, söz- leşmenin hazırlar arasında veya hazır olmayanlar arasında yapılıp ya- pılmadığına göre tespit edilecektir 6 . Hazırlar arasında bir sözleşmede icap yapıldığında bunun, muhatap tarafından derhal kabul edilmesi gerekir, aksi takdirde icabı yapan icabı ile bağlı kalmaz. (BK.m.4/1) İcap, muhatap tarafından derhal kabul edilirse sözleşme kurulmuş olur. Hazırlar arası sözleşmelerde sözleşmenin kurulması ile sözleş- menin hüküm ve sonuçlarını doğurması aynı anda gerçekleşir. Hazır olmayanlar arasında yapılan sözleşmelerde ise icabı yapan, usulüne uygun şekilde ve zamanında gönderilen cevabın varmasını beklemesi gereken ana kadar icabıyla bağlıdır. (BK.m.5/1) Bu durum- da sözleşme muhatabın kabul haberini gönderdiği andan itibaren hü- küm ve sonuçlarını doğurmaya başlar. Kabul haberinin icapçıya var- dığı anda da sözleşme kurulmuş sayılır. İşte bu noktada elektronik sözleşmelerin hüküm ve sonuçlarını doğurdukları an ile sözleşmenin kurulduğu anın tespiti bakımından, bu sözleşmeleri hazırlar arası sözleşme mi yoksa hazır olmayanlar ara- sı sözleşme mi kabul edeceğiz sorusunun cevabı verilmelidir. manyetik ortamdır. Server başka bilgisayara veya manyetik ortama hizmet/ destek sağlama fonksiyonunu ifa eder. (Sözer, s.101) 4 Altınışık, s.33; Falcıoğlu, s.62; Sağlam, s.72. 5 Falcıoğlu, s.62. 6 Sağlam, s.73. Elektronik Sözleşmelerin Kuruluşuna İlişkin İrade Beyanları ve Bu Beyanların Geri Alınması334 Hazırlar arasında yapılan bir sözleşmede tarafların doğrudan doğ- ruya iletişim içerisinde bulundukları, başka bir deyişle tarafların anın- da birbirlerine cevap verebilme imkânına sahip oldukları bir ortam vardır. Buradaki ‘hazır’ deyiminden kastedilen icabı yapıldığı anda öğrenebilecek durumda olmadır. Tarafların mekân itibariyle aynı yerde bulunmaları zorunlu olmadığı gibi taraflar arasındaki coğrafi uzaklık veya yakınlığın önemi de yoktur 7 . Akustik açıdan aynı yerde bulunma yeterli kabul edilir 8 . Bu yüzden BK.m.4/2 bağlamında tele- fonla yapılan irade beyanları hazırlar arasındaki irade beyanlarıdır. Bir telefon görüşmesinde taraflar birbirlerinden uzak yerlerde olsalar da birbirlerinin irade beyanlarını araya zaman unsuru girmeksizin öğrenebileceklerdir. Taraflar arasında doğrudan doğruya bir temas söz konusudur. Bir sözleşmenin hazırlar arasında kurulduğunu kabul edebilmemiz için, tarafların irade beyanlarını araya fasılalar girmeksi- zin karşılıklı tartışabildikleri bir ortam içerisinde bulunmaları gerek- mektedir 9 . Muhatap icabı yapıldığı anda değil de daha sonra öğrenebiliyorsa bu halde hazır olmayanlar arasında yapılan bir sözleşme söz konusu olur. Burada taraflar arasında kesintisiz bir iletişim söz konusu olma- makta, tarafların irade beyanları arasına fasılalar girebilmektedir. Teleks, faks ve telgraf söz konusu olduğunda da telefon için geti- rilen BK.m.4/2 hükmünün uygulanabilirliği sorunu ortaya çıkmak- tadır. Her ne kadar teleks ve faksta irade beyanı karşı tarafa anında iletilmekteyse de muhatabın bunu eş zamanlı olarak öğrenebilmesi mümkün olmayabilir. İcap çok hızlı bir şekilde ulaşsa da icabı öğ- renebilme daha geç gerçekleşiyorsa, hazırlar arası bir sözleşmeden bahsedilemez 10 . Ancak bizimde katıldığımız aksi yönde görüşe göre 11 mesele icapta bulunan tarafın tutumuna göre, başka deyişle 7 Oğuzman M.Kemal/Öz M.Turgut, Borçlar Hukuku Genel Hükümler, İstanbul 2005, s.54. 8 Kırca Çiğdem, İnternette Sözleşme Kurulması, Banka ve Ticaret Hukuku Dergisi, C.XX, S.4, Aralık 2000, s.107. 9 Sağlam, s.74. 10 Özmen E.Saba, Telefaks Cihazları (Facsimilie) İle Gönderilen İrade Beyanlarının Medeni Hukuk ve Usul Hukuku Açısından Sonuçları, Ankara Barosu Dergisi,1990/1, s.77; Oğuzman/Öz, s.54; Sağlam, s.74. 11 Tekinay S.Sulhi/Akman Sermet/Burcuoğlu Haluk/Altop Atilla, Borçlar Hukuku Genel Hükümler, İstanbul 1988, s.115. TBB Dergisi 2011 (95)   Turan ŞAHİN335 her somut duruma göre değerlendirilmelidir. İcapçı derhal cevap bekliyorsa ve muhatap da teknik imkânlara göre derhal cevap ve- rebilecek durumda ise hazırlar arası bir irade beyanından (yüz yüze olanlar arasındaki icaptan) söz etmek mümkün olur, aksi takdirde irade beyanının (icabın) hazır olmayanlar arasında gerçekleştiği ka- bul edilir. Elektronik sözleşmelerin hazırlar arası bir sözleşme olup olma- dığı noktasında değerlendirme yapılırken taraflar arasında kesintisiz bir iletişimin bulunup bulunmadığına yani tarafların irade beyanları arasına fasılaların girip girmediğine bakılmalıdır. Eğer tarafların irade beyanları arasına fasılalar giriyorsa bu sözleşmeler hazır olmayanlar arası sözleşme olarak kabul edilmeli, aksi takdirde hazırlar arası söz- leşme olarak kabul edilmelidir. 2- İltihaki Bir Sözleşme Olması Elektronik sözleşmelerin ikinci özelliği, iltihaki sözleşme olmala- rıdır. İltihaki sözleşmelerde taraflar sözleşmenin içeriği veya şartları üzerinde görüşüp tartışmazlar. Bu tür sözleşmelerde sözleşmenin içe- riğinin ya tamamı ya da belirli bir kısmı daha önce taraflardan biri veya üçüncü bir şahısça belirlenmiştir. İltihaki sözleşmelerde, görüş- me (müzakere) olmadığından sözleşmenin bir tarafı ya o sözleşmeyi kabul edecek ya da etmeyecektir 12 . İşte taraflardan birisince önceden hazırlanmış ve karşı tarafça müzakere edilme imkânı olmadan kuru- lan sözleşmelere iltihaki sözleşmeler denir 13 . İltihaki sözleşmeler Borçlar Hukukunun temel kavramlarından olan sözleşme özgürlüğü ilkesine ters düşmektedir. Sözleşme özgür- lüğü uyarınca taraflar herhangi bir sözleşmeyi yapıp yapmama, isteni- len tip ve içerikte sözleşme yapma, sözleşmenin karşı tarafını seçme ve kurulmuş olan sözleşmeyi ortadan kaldırma serbestîsine sahiptirler 14 . İşte genel işlem şartları ve iltihaki sözleşmeler kanun tarafından kabul edilen sözleşme özgürlüğü ilkesinin sınırlandırılmış olduğu istisnai bir durum oluştururlar. 12 Eren Fikret, Borçlar Hukuku Genel Hükümler, İstanbul 2003, s.197. 13 Eren, s.197. 14 Eren, s.19. Elektronik Sözleşmelerin Kuruluşuna İlişkin İrade Beyanları ve Bu Beyanların Geri Alınması336 İş hayatında üreticiler aynı konuda farklı taraflarla sözleşmeler kurarlarken, her defasında sözleşmenin içeriğini tespit etmek için faz- ladan zaman ve emek harcamayı engellemek için standart sözleşme- ler sunmaya başlamışlardır. Bu standart sözleşmeler genellikle matbu biçimde hazırlanmaktadır. İşte bu standart sözleşmelere genel işlem şartları denilmektedir 15 . Bu tip sözleşmelere en çok kamu tüzel kişi- lerinin objektif şartlarla arz ve ilan ettikleri hizmetlerde (EGO, İETT ve elektrik işletmelerinin verdikleri hizmetlerde), bankalar ve sigorta şirketleri ile yapılan sözleşmelerde rastlamak mümkündür 16 . Genel işlem şartlarını içeren sözleşmeler iltihaki sözleşmelere çok benzerler. Hatta bunların nitelik itibariyle aynı sözleşme olduğu da söylenebilir. Genel işlem şartları gelecekte belirsiz sayıda kişilerle, belirsiz sayıda yapılacak sözleşmelere temel olmak amacıyla müte- şebbisin tek başına veya diğer müteşebbislerle birlikte önceden hazır- ladığı genel ve soyut nitelikteki bir takım kurallar olarak da tanımla- nabilir 17 . Genel işlem şartlarında bir tarafın, içeriği diğer tarafa empoze et- mesine rağmen bazı hususlarda tarafların karşılıklı müzakere etmeleri gerekir. Bu hususlara örnek olarak karşı tarafın adı, varsa ticaret ün- vanı, adresi, malın teslim yeri ve teslim tarihi sayılabilir 18 . İfade edilen hususların ayrı olarak kararlaştırılmaları bunun genel işlem şartı taşı- yan bir sözleşme özelliğini ortadan kaldırmaz. İltihaki sözleşmelere bakıldığında genel işlem şartlarına benzer özellikler taşımalarına rağmen bu sözleşmelerde içeriğin hiçbir müza- kereye açık olmadığı görülür. İltihaki sözleşmelerde taraflar, sözleşme içeriği ve şartları üzerinde hiçbir şekilde tartışamazlar. Sözleşmeye ta- raf olmayı isteyen kişinin iradesini kullanabileceği tek alan sözleşmeyi kabul etmesi veya reddetmesidir. İltihaki sözleşmelerle genel işlem şartları arasındaki ayrım ken- disini sözleşmenin içeriği ve bu içeriğin müzakere edilebilir nitelikte olup olmamasında gösterir. İltihaki sözleşmelerde içerik son derece katıdır. Sözleşme yapmak isteyen kişi içeriği olduğu gibi kabul etti- 15 Sağlam, s.77. 16 Sağlam, s.77. 17 Sağlam, s.77. 18 Sözer, s.114. TBB Dergisi 2011 (95)   Turan ŞAHİN337 ği takdirde sözleşmenin tarafı haline gelebilir. Başka bir deyişle söz- leşmede belirlenmiş şartlara adapte olup bunlara intibak ederse taraf olunabilecektir. Sözleşmenin hiçbir hükmünde tartışma söz konusu değildir. Eğer sözleşme koşullarından biri dahi karşı tarafça müdahale edilerek değiştiriliyorsa o zaman ortada iltihaki bir sözleşme değil ge- nel işlem şartları vardır denilebilir 19 . Elektronik sözleşmeler de iltihaki sözleşmelerdir. Taraflar elekt- ronik sözleşmelerde iradelerini elektronik ortamda beyan etmekte olup, tarafların karşılıklı müzakere edebilme imkânları mevcut de- ğildir. Bir kimse örneğin satıcı web sayfası üzerinde kurmayı istediği sözleşmenin tüm şartlarını önceden hazırladığı şekilde sunarak karşı taraftan bu sözleşme şartlarına aynen uymasını bekler 20 . Web sayfası üzerinden arz edilen sözleşme hükümleri bu sözleşmeye taraf olmayı isteyen herkes için aynı biçimde uygulanacaktır. Örneğin satış söz- leşmesine taraf olmak isteyen kullanıcıların satım konusu şeye iliş- kin soru sorma, tartışma, yeni tekliflerde bulunma ve pazarlık etme imkânları bulunmamaktadır. Alıcının web sayfasında belirtilen şart- lar dışında yeni şartlar ileri sürmesi mümkün değildir. Satıcının ira- desini açıkladığı web sayfasındaki şartların tamamen satıcının istedi- ği sınırlar içerisinde tamamlanması gerekir. Aksi halde sözleşmenin ileri aşamalarına geçilemeyecek ve sözleşme tamamlanamayacaktır 21 . Tüm bu özelliklerden yola çıkarak elektronik sözleşmelerin iltihaki sözleşme örneklerinden biri olduğu söylenebilecektir. Web sayfası üzerinde şartları tespit edilmiş bir sözleşmeye taraf olmak isteyen ki- şiye serbest hareket edebileceği hiçbir alan bırakılmamışsa ve ancak satıcının açıklamış olduğu iradeye boyun eğmek suretiyle sözleşme kurulabiliyorsa ortada bir iltihaki sözleşme vardır 22 . Oysa alıcıya bir takım konularda (örneğin ödemenin kredi kartı ile veya nakit ola- rak yapılabilmesi konularında) karar verebilme hakkı tanınmışsa bu durumda ortada iltihaki bir sözleşme olmayacak, genel işlem şartla- rı içeren bir sözleşmeye daha da yaklaşılmış bir durum söz konusu olacaktır 23 . 19 Sağlam, .s.79. 20 Sağlam, s.80. 21 Sözer, s.115- 116. 22 Sağlam, s.81. 23 Sağlam, s.81. Elektronik Sözleşmelerin Kuruluşuna İlişkin İrade Beyanları ve Bu Beyanların Geri Alınması338 3- Mesafeli Sözleşme Olması Elektronik sözleşmeler, mesafeli sözleşmedir 24 . 4077 sayılı TKHK. m.9/A’nın birinci fıkrasında mesafeli sözleşmelerin tanımı yapılmış- tır. Buna göre; “Mesafeli sözleşmeler, yazılı, görsel, telefon ve elektronik or- tamda veya diğer iletişim araçları kullanılarak ve tüketicilerle karşı karşıya gelinmeksizin yapılan ve malın veya hizmetin tüketiciye anında veya sonra- dan teslimi veya ifası kararlaştırılan sözleşmelerdir.” Madde bağlamında elektronik sözleşmeler mesafeli sözleşme olarak kabul edilmiştir. Elektronik sözleşmelerde görsel yayın yoluyla satışa sunulan ürünler posta ve sair nakil araçları ile tüketiciye ulaştırılmaktadır. Bu- rada yer alan sair nakil araçları kavramı ile genel bir çerçeve çizilmiş- tir ve internet üzerinden yapılan satışlarda da mallar tüketicilere sair nakil araçları ile ulaştırılmaktadır. Elektronik sözleşmelerde satıcı fir- ma ile tüketici, işlemin hiçbir aşamasında karşı karşıya gelmemektedir ve bu sözleşmelerde işyeri, fuar, panayır gibi satış mekânları dışında ve önceden mutabakat olmaksızın kurulurlar. Elektronik sözleşmeler işyeri, fuar, panayır gibi satış mekânları dışında kurulduğundan bu özellikleri ile kapıdan satışlara da yaklaşmaktadır 25 . C-Elektronik Sözleşmenin Türleri 1- Mal Satımına Yönelik Sözleşmeler Gün geçtikçe giderek daha da yaygın hale gelen bu tür sözleş- melerde, her türlü malın alım ve satımımın yapılması mümkündür. Burada sözleşme her ne kadar internet ortamında kurulmakta ise de satıcının borcunu ifası posta ve kurye gibi alışılagelen yöntemlerle ya- pılmaktadır. Alıcı ise borcunu kredi kartı yahut havale gibi elektronik araçlar kullanarak ifa etmektedir 26 . 2- Dijital Ürün Satımına Yönelik Sözleşmeler Sözleşmenin gerek kuruluşunun gerekse ifasının internet üzerin- den yapıldığı en tipik elektronik sözleşmelerdendir 27 . Bu sözleşmeler- de yazılım, melodi, film, makale, kitap gibi elektronik ortamdaki ürün- 24 Savaş Abdurrahman, İnternet Ortamında Yapılan Sözleşmeler ve Bunların Hukuki Sonuçları, Doktora Tezi, Konya 2005, s.91; Sözer, s.116- 118. 25 Sağlam, s.87. 26 Kırca, s.101; Altınışık, s.33. 27 Altınışık, s.33; Bu sözleşmenin internet veri bankası sözleşmesi olarak nitelendirildiğine ilişkin bkz. Kırca, s.100. TBB Dergisi 2011 (95)   Turan ŞAHİN339 ler download (bilgisayara indirme) yöntemiyle alıcının bilgisayarına yüklenmektedir 28 . 3-Hizmet Sunumuna Yönelik Sözleşmeler Bu sözleşmede web sayfası sahibi firma, müşterilerine karşı bir hizmet sunma taahhüdü altına girmektedir. Elektronik ortamda sunu- labilecek hizmetler arasında bankacılık hizmetleri, sigortacılık hizmet- leri, uçak, otobüs, otel ve tatil rezervasyonları, bilet temini, çeşitli eği- tim hizmetleri sayılabilir. Burada hizmet tamamen internetin sağladığı teknik olanaklarla verilebilmektedir 29 . Örneğin bir düğüne bizim adı- mıza çiçek gönderilmesi için gerekli siparişi çiçekçiye ait web sayfasını ziyaret edip sayfadaki ilgili yerleri doldurarak verebiliriz. 4-Bilgi Teminine Yönelik Sözleşmeler Bilginin iletiminden başka bir taahhüt altına girilmeyen sözleş- melerdir. Bilgi temininde web sayfası hazırlayan taraf, kullanıcı tarafı bilgilendirmenin dışında hiçbir taahhüt altına girmez. Kullanıcı taraf ise büyük bir çoğunlukla hiçbir taahhüt altında değildir. Web sayfaları üzerinden kullanıcılar deniz, hava ve karayollarına ilişkin çeşitli bilgi- leri, kütüphanelerde bulunan kitap ve makaleleri öğrenebilir 30 . D-Elektronik Sözleşmenin Kuruluş Şekilleri Elektronik ortamda sözleşme yaparken izlenen pek çok yöntem bulunmaktadır. Bunlar değişik şekillerde karşımıza çıkmaktadır. 1-Elektronik Posta Aracılığıyla Elektronik posta, bir metnin veya verinin internet aracılığıyla bir bilgisayardan diğer bir bilgisayara gönderilmesi işlemidir 31 . Elektronik posta fiziksel anlamdaki posta ile gerçekleştirilen gönderme işleminin dijital ortamdaki karşılığını oluşturmaktadır 32 . Taraflar elektronik pos- ta aracılığıyla geçerli bir sözleşme kurabilirler. 28 Erişgin Nuri, Standart Yazılım Devrini Amaçlayan Sözleşmelerde Edimin Konusu Olarak Bilgisayar Programı, AÜHFD.,C.48, S.1- 4, Y.1999, s.231; Sağlam, s.107; Altınışık, s.34. 29 Sağlam, s.102. 30 Sağlam, s.104. 31 Kırca, s.100; Sağlam, s.92. 32 Kocasakal H.Özdemir, Elektronik Sözleşmelerden Doğan Uyuşmazlıkların Çözümünde Uygulanacak Hukukun ve Yetkili Mahkemenin Tespiti, İstanbul 2003, s.67; Sağlam, s.92. Elektronik Sözleşmelerin Kuruluşuna İlişkin İrade Beyanları ve Bu Beyanların Geri Alınması340 2- Web Sitesi Aracılığıyla Genellikle bir web sitesi operatörü satılık mal ve hizmetler önerir. Müşteri ekrana yerleştirilen sipariş formunu doldurur ve karşı tarafa iletir. Satıcının siparişi kabul etmesiyle sözleşme kurulmuş olur 33 . 3- Online Kitlesel Pazara Yönelik Sözleşmeler Elektronik sözleşmeler on line davranışlarla da kurulabilmektedir. Bir yayımcı yazılım veya başka dijital içerikleri, kalıp sözleşmeler ha- linde elektronik ortamda arz edebilir. Kullanıcının bu içerikleri bilgi- sayarına download etmesi kalıp sözleşmenin kabulü anlamına gelir 34 . 4- Electronic Data Interchange (EDI) Aracılığıyla Elektronik veri değişimi (EDI), taraflar arasında mal veya hizmet- lerin siparişlerinin alınması, fatura, irsaliye ve konşimento düzenlen- mesi işlemlerini otomatize ederek bilgisayarlar arasında aktarımı ve işlenmesine olanak sağlayan bir sistemdir. 35 Burada veriler önceden belirlenmiş standartlara göre formatlanmıştır ve alıcı bilgisayar tara- fından doğrudan işleme konabilir. EDI, standart satın alma siparişle- rinin, kabullerinin, faturaların ve diğer kayıtların iletiminde kullanılır. Bu değişimlerle geçerli sözleşmeler kurulur 36 . II- ELEKTRONİK SÖZLEŞMELERİN KURULUŞUNA İLİŞKİN İRADE BEYANLARI A-Genel Olarak İrade Beyanları İrade beyanı, kişinin bir hakkı veya hukuki ilişkiyi kurma, değiş- tirme veya ortadan kaldırma iradesini dış dünyaya bildirmesi veya bunu doğrudan doğruya icra ederek yürürlüğe koymasıdır 37 . İrade be- yanı, irade unsuru ve beyan unsuru olmak üzere iki unsurdan meyda- na gelir. İrade beyanının ilk unsuru olan irade unsuru (subjektif unsur) 33 Altınışık, s.35. 34 Altınışık, s.35. 35 Falcıoğlu, s.59; EDI, bilgi ve belgelerin insan faktörü olmaksızın bilgisayar ağları yardımıyla, bilgisayarlar arasında otomatik olarak değişimin sağlayan bir sistem olarak tanımlanabilir. (bkz. Kocasakal, s.29); EDI, bilgi-işlem sistemlerinin araya herhangi bir insan unsuru girmeksizin, kendi aralarında veri transferi gerçekleştirdiği bir sistemdir. (bkz. Sağlam, s.89) 36 Altınışık, s.35. 37 Eren, s.118. TBB Dergisi 2011 (95)   Turan ŞAHİN341 kendi içerisinde fiil iradesi, işlem iradesi ve beyan iradesi olmak üzere üçlü bir ayrıma tabi tutulabilir. Dış bir davranışın yapılmasına yönelik bilinçli bir irade fiiline fiil iradesi denir. Beyanda bulunanın belirli bir hukuki sonucu doğurma iradesine sahip olmasına işlem iradesi, beyan sahibinin davranışıyla hukuki işlem yapma iradesini muhataba beyan etmeyi istemesine de beyan iradesi adı verilir 38 . İrade beyanının ikinci unsuru olan beyan unsuru (objektif unsur) işlem iradesini dış dünyaya yansıtma, muhataba bildirme amacıyla harici bir fiille açığa vurulmasıdır 39 . Yapılan irade beyanı açık olabi- leceği gibi örtülü de olabilir. (BK.m.1/1) Ayrıca irade beyanları yazı- lı veya sözlü de olabilir. Bunların dışında irade beyanları muhataba varması gerekli olabileceği gibi muhataba varması gerekli olmayabilir. Vasiyetname, vakıf kurma gibi işlemlerde irade beyanının muhataba varması gerekmez 40 . Hukukumuzda kural olarak irade beyanlarının bir şekle bağlı olması gerekmez. Ancak bir irade beyanının herhangi bir şekle bağlı olarak yapılması kanunda öngörülmüş olabilir. Bunun yanında taraflarda irade beyanının herhangi bir şekle bağlı olarak ya- pılmasını kararlaştırabilir. B-Elektronik İrade Beyanları Kural olarak irade beyanları herhangi bir şekle tabi değildir. İrade beyanlarının on line bir görüşmede veya elektronik posta yoluyla ya da bir web sitesindeki sipariş formunu doldurmak suretiyle elektronik yollarla açıklanması mümkündür 41 . Elektronik irade beyanları ikiye ayrılarak incelenebilir. Bu ayrımın esası, beyanda bulunan tarafından bizzat oluşturularak elektronik yol- larla iletilmeye veya insan katılımı olmaksızın bir bilgisayar programı sayesinde otomatik olarak oluşturularak elektronik yollarla iletilmeye dayanmaktadır 42 . 38 Eren, s.119- 120. 39 Eren, s.122. 40 Eren, s.124 vd. 41 İnal Emrehan, E-Ticaret Hukukundaki Gelişmeler ve İnternette Sözleşmelerin Kurulması, İstanbul 2005, s.96. 42 İnal, s.96. Elektronik Sözleşmelerin Kuruluşuna İlişkin İrade Beyanları ve Bu Beyanların Geri Alınması342 1- İrade Beyanlarının İnternette Elektronik Olarak İletilmesi Bir kullanıcının internetin sunmuş olduğu iletişim imkânları çer- çevesinde bir irade beyanında bulunması ve bu irade beyanını internet vasıtasıyla elektronik olarak göndermesi mümkündür. Kullanıcı irade beyanını internet üzerinden çeşitli şekillerde açık- layabilir. İlk olarak kullanıcı bir web sayfasındaki formu doldurup web sitesi sağlayıcısına göndererek iradesini açıklayabilir. İkinci ola- rak kullanıcı web sayfasındaki ‘kabul ediyorum’, ‘I agree’ vb. şeklin- deki kutucukları tıklayarak irade açıklamasında bulunabilir. Üçüncü şekilde kullanıcı elektronik posta yazıp bunu muhataba gönderebilir. Dördüncü olarak kullanıcı bir chat server bağlantısı ile yazmış olduğu beyanını, bu server üzerinden aynı chat kanalındaki diğer kullanıcıya gönderebilir. Beşinci olarak kullanıcı internet-telefon bağlantısı ya da video konferans yöntemiyle muhatap ile doğrudan konuşarak irade açıklamasında bulunabilir 43 . Belirtilen tüm bu hallerde kullanıcı irade açıklamasını bizzat kendisi yapmaktadır. İrade beyanlarının açık veya örtülü olması elektronik ortamda da kısmen mümkün gözükmektedir. Her ne kadar kullanıcının bir web sayfasındaki formu doldurup web sitesi sağlayıcısına göndermesinde, kullanıcının web sayfasındaki ‘kabul ediyorum’, ‘I agree’ vb. şeklin- deki kutucukları tıklayarak irade açıklamasında bulunması hallerinde örtülü bir irade beyanında bulunmak mümkün olmasa da elektronik posta göndererek irade açıklamasında bulunmada yahut chat kanalın- da yapılan beyanlarda örtülü irade beyanında bulunmak mümkündür. Susmanın internette örtülü bir irade beyanı sayılıp sayılmayacağı hususuna da değinmek gerekir. Susma kural olarak bir irade beyanı oluşturmaz. Ancak somut olayın özelliği ile mevcut hal ve koşullar içerisinde kişinin dürüstlük kuralı gereğince aktif bir davranışta bu- lunması gerekirken bunu yapmamış olması durumunda susma bir irade beyanı oluşturacaktır 44 . Başka deyişle yapılan işlemin niteliği ce- vap verme yükümlülüğü getirebiliyorsa susma bir irade beyanı teşkil edecektir. Bu esasın aynı şekilde internette de geçerli olmaması için herhangi bir neden yoktur. 43 İnal, s.97. 44 Eren, s.125. TBB Dergisi 2011 (95)   Turan ŞAHİN343 2- Otomatikleştirilmiş İrade Beyanları Otomatikleştirilmiş irade beyanlarında irade açıklaması hareketi, bizzat ve vasıtasız olarak kullanıcı tarafından değil bilgisayar tekniği ile yapılmaktadır. Burada bilgisayar, programlanmış olduğu şekilde irade açıklamasını tamamen otomatik olarak oluşturmakta ve bunu internet vasıtasıyla muhataba göndermektedir. Örneğin kullanıcı, on line satış yapan bir web sitesindeki sipariş formunu doldurup bu formu sağlayıcıya göndermektedir. Sağlayıcının bilgisayarına ulaşan sipariş ve formdaki bilgiler bu bilgisayar sistemi tarafından bir değer- lendirmeye tabi tutulmakta ve sözleşmenin kurulup kurulmadığına veya diğer bir içeriğe ilişkin bir metin yine otomatik olarak bu bilgisa- yar sistemi tarafından oluşturulup muhataba bildirilmektedir. Burada kullanıcı bir bilgisayarla muhatap olmaktadır 45 . Burada irdelenmesi gereken mesele bu durumlarda bilgisayar açıklamalarının irade beyanı olarak nitelendirilmesinin mümkün olup olmadığı meselesidir. Bizimde katıldığımız görüşe göre bilgisayar açık- lamaları da bir insan iradesine dayanmaktadır. Nitekim bilgisayarın bir iradeye sahip olması söz konusu olamaz. Burada bilgisayarın ken- disine yapılan beyanlara karşı verdiği yanıtlar bilgisayarın kullanıcısı olan kişiye ait irade beyanlarıdır. Zira bu durumlarda bilgisayar belli şekillerde hareket etmek üzere programlanmakta ve neticede bilgisa- yarın gerçekleştirdiği işlemlerin temelinde insan iradesi vardır. Bilgi- sayarı muhatabın davranışına göre belli şekillerde yanıt vermek üzere programlayan ve onu kullanıma sunan sağlayıcı, bu davranışıyla irade beyanının unsurları olan hukuki bir sonuca ulaşma ve açıklama yapma iradesini genel nitelikte de olsa ortaya koymuş bulunmaktadır 46 . Bilgisayarın programlanması ve kullanıma sunulması, sağlayı- cının genel olarak fiil iradesini, beyan iradesini ve hukuki sonuç ira- desini ortaya koymaktadır. Bu sebeple ortaya konan iradede ona ait bulunmaktadır. Bu bağlamda bilgisayar açıklamaları halinde de bir gerçek kişiye veya tüzel kişiye atfı kabil bir irade beyanının söz konu- su olduğu söylenebilir. 45 İnal, s.99- 100. 46 Bozbel Savaş, İnternet Üzerinden Yapılan Hukuki İşlemler, Yargıtay Dergisi, C.27, Ocak-Nisan 2001, s.278; Kocasakal, s.81; İnal, s.100. Elektronik Sözleşmelerin Kuruluşuna İlişkin İrade Beyanları ve Bu Beyanların Geri Alınması344 C-Elektronik İrade Beyanlarının Hüküm İfade Etmeye Başlaması Varması gerekli her irade beyanı gibi elektronik irade beyanlarının da hüküm ifade etmesi için gerçekleşmesi gereken iki safha vardır. Bu safhalar irade beyanının yapılması ve irade beyanının ulaşmasıdır. 1-Elektronik İrade Beyanının Yapılması Elektronik bir irade beyanı metin olarak gönderilmişse bilgisayar- da gönder emrinin verilmesiyle beraber irade beyanı gönderilmiş ol- maktadır. Ancak söz konusu bu metin daha sonra belli bir zamanda gönderilmek üzere programlanmışsa, gönder emri verilmiş olmasına rağmen irade beyanının gönderildiği an, bu emrin verildiği yani prog- ramlamanın yapıldığı an değil, metnin programlandığı şekilde fiilen gönderildiği andır. İnternet-telefon bağlantısı veya video konferans yoluyla yapılan irade beyanlarında ise sözlü beyanın varlığından bah- sedilir ve sözlü beyanın muhatabın duyabileceği şekilde söylendiği an beyanın yapıldığı andır 47 . 2-Elektronik İrade Beyanının Ulaşması Taraflar arasındaki iletişim doğrudan doğruya bir iletişimse, baş- ka deyişle tarafların irade beyanları arasına fasılalar girmiyorsa hazır- lar arasında bir iletişimin varlığından aksi takdirde hazır olmayanlar arasında bir iletişimin varlığından söz edilir. a-Elektronik Posta Olarak Gönderilen İrade Beyanları Elektronik posta vasıtasıyla iletişim beyanda bulunanın yazdığı metni, internet üzerinden muhatabın elektronik posta adresine gön- dermesi suretiyle gerçekleşmektedir. Gönderilen mesaj, muhatabın elektronik posta hizmet sağlayıcısının (mail server) bilgisayarında bulunan muhataba ait elektronik posta kutusunda kaydedilmekte ve muhatap tarafından çağrılmaya hazır tutulmaktadır. Muhatap, mail server’a bağlanarak elektronik posta kutusunu çağırmakta ve elektro- nik posta kutusu bu şekilde bilgisayarına taşındıktan sonra kendisi- ne bir elektronik posta geldiğini gören muhatap, bunu açıp okumak imkânına sahip olmaktadır 48 . 47 İnal, s.107. 48 İnal, s.108. TBB Dergisi 2011 (95)   Turan ŞAHİN345 aa-Hazır Olmayanlar Arasında Gerçekleşen İletişim Elektronik posta iletişiminin işleyişinde taraflar arasında doğru- dan doğruya bir iletişim yoktur. Elektronik posta yolu ile yapılan irade beyanları hazır olmayanlar arası yapılmış sayılmaktadır 49 . bb-Ulaşma Anı Türk-İsviçre hukuklarında ulaşma anı olarak, irade beyanının mu- hatabın hâkimiyet alanına girmesi kabul edilir. Buna göre beyan, kar- şı tarafla öyle bir alan-iktidar ilişkisi içine girmiş olmalıdır ki bundan böyle hayat tecrübelerine ve normal şartlara göre onu öğrenmek mün- hasıran muhatabın elinde olmalıdır 50 . Burada irdelenmesi gereken husus elektronik posta kutusunun bir kimsenin hâkimiyet alanı olarak kabul edilip edilmeyeceği hususudur. Elektronik posta kutusu, kullanıcının üzerinde fiili hâkimiyeti bulunan bir mekân, maddi bir alan değildir. Bu, elektronik posta hizmet sağla- yıcısının bilgisayarındaki bir kayıt yeridir ve kullanıcının bu elektro- nik posta kutusu üzerinde dahi teknik olarak maddi bir hâkimiyeti yoktur. Kullanıcı sadece elektronik posta kutusunu şifresini girmek suretiyle kullanma, orada kaydedilmiş elektronik postaları çağırarak bilgisayarına yükleme imkânına sahip bulunmaktadır. Bu durumda elektronik posta kutusunun kullanıcının hâkimiyet alanına dâhil olup olmadığı noktasında şüphe oluşturmaktadır 51 . Hâkimiyet alanı çok dar yorumlanıp, elektronik posta kutusu ki- şinin hâkimiyet alanı olarak kabul edilmezse, elektronik posta olarak gönderilen bir irade beyanı, ancak kullanıcının elektronik posta kutu- sunu çağırmasından sonra, söz konusu elektronik postayı bilgisayarı- na yüklemesi anında, neredeyse öğrenmesi anında ulaşmış sayılacak- tır. Bu sonucun kabulü ise mümkün görünmemektedir 52 . Elektronik posta kutusu kullanıcıya gönderilen elektronik postaların kabulüne ve kaydedilmesine yaramakta ve bu amaç için oluşturulmuş bulunmak- tadır. Kullanıcıda istediği zaman şifresini girip elektronik posta kutu- 49 Gezder Ümit, Mukayeseli Hukuk Açısından İnternette Aktedilen Sözleşmelerde Tüketicinin Korunması, İstanbul 2004, s.114; Kocasakal, s.74; Kırca, s.108; Sağlam, s.124; Savaş, s.176. 50 İnal, s.109. 51 İnal, s.109. 52 İnal, s.109. Elektronik Sözleşmelerin Kuruluşuna İlişkin İrade Beyanları ve Bu Beyanların Geri Alınması346 suna erişmek ve içeriğini öğrenmek iktidarına sahiptir. Bu bakımdan elektronik posta kutusu kullanıcının hâkimiyet alanına dâhildir 53 . Elektronik posta olarak gönderilen bir elektronik irade beyanı, muhatap tarafından çağrılmak üzere elektronik posta kutusunda kay- dedildiği anda muhatabın hâkimiyet alanına girmiş bulunmaktadır 54 . Elektronik posta kutusu, kullanıcının hâkimiyet alanına dâhil ol- makla beraber burada irdelenmesi gereken bir diğer husus elektronik posta adresine sahip bir kullanıcının salt elektronik posta adresine sahip olması sebebiyle hukuki işlemlere ilişkin iletişimlerinde de bu elektronik posta adresini kullandığı veya kullanması gerektiği sonu- cuna varılıp varılamayacağı hususudur. Başka bir deyişle elektronik posta kullanıcısı elektronik posta kutusunu düzenli bir şekilde kontrol etme yükümlülüğü altında mıdır? Örneğin bir kimse mektup yoluyla muhataba icapta bulunmuştur. Muhatap ise icapçının her nasılsa öğ- rendiği elektronik posta adresine kabul beyanını göndermiştir. Acaba bu kabul beyanı da genel kural gereğince icapta bulunanın elektronik posta kutusuna kaydedildiği anda mı ulaşmış sayılacaktır? Günümüz- de elektronik posta adresine sahip olup onu bir kez dahi açmamış yahut da çok uzun aralıklarda açmış pek çok kimse vardır. Bu açıdan elekt- ronik postanın hukuki işlemlere ilişkin iletişimlerde klasik iletişim yol- ları ile aynı hukuki sonucu doğuracak şekilde kullanılabilmesi, başka bir deyişle gönderilen irade beyanının ulaşma ile hüküm ifade etmeye başlayabilmesi için, elektronik posta adresi sahibinin bu yönde bir kul- lanıma en azından örtülü bir şekilde izin vermiş olması aranmalıdır 55 . Elektronik posta adresinin ticari bir kullanıcıya, bir işletmeye ait olması durumunda bu elektronik posta adresinin herhangi bir şekil- de evraklarda, arama motorlarında, web sitesinde açığa vurulması yeterlidir. Bu halde kullanıcının izninin varlığından söz edilir. Tacir kullanıcı, elektronik posta iletişimini hariç bırakarak sadece diğer ileti- şim araçlarını kullanmak istiyorsa bu durumu muhataba açıkça bildir- melidir. Yoksa muhatap irade beyanını bu elektronik posta adresine göndermekte haklı kabul edilir ve buraya ulaşan irade beyanı ulaşma anında hüküm ifade etmeye başlar 56 . 53 İnal, s.110. 54 Kırca, s.110; İnal, s.110. 55 Gezder s.122; İnal, s.111. 56 İnal, s.111. TBB Dergisi 2011 (95)   Turan ŞAHİN347 Kullanıcının bir tüketici olması halinde ise bu elektronik posta adresinin herhangi bir şekilde açığa vurulması da yeterli olmayıp, tüketici olan kullanıcının somut olarak iletişime girdiği muhatabına elektronik posta iletişimini hukuki işlemler ilişkin iletişimlerinde de kullandığını bir şekilde bildirmesi gerekir. Örneğin iletişimi elektronik posta yoluyla kendisi başlatan tüketici, elektronik posta adresinin bu yönde kullanımına izin vermiş demektir ve artık bu elektronik posta adresine gönderilen irade beyanı ulaşma anında hüküm ifade etmeye başlayacaktır 57 . Elektronik posta adresinin kullanımına ilişkin açık veya örtülü bir izin olmaksızın elektronik posta olarak gönderilen bir irade beyanı ise ancak öğrenme anında ulaşmış kabul edilecektir 58 . cc-Ulaşma Engelleri İnternet üzerinden gönderilen bir irade beyanının karşı tarafa ulaşmaması riski her zaman söz konusudur. Bu durumda, gönderi- len irade beyanlarının kaybolmasının veya gecikmesinin sonuçlarına kimin katlanacağı sorunu ortaya çıkmaktadır. Şüphesiz bu sorunun, hukukumuzda geçerli olan ulaşma teorisinin esasları çerçevesinde çözülmesi gerekir. Kural olarak ulaşmanın gerçekleşmesinden önce- ki riskler irade beyanını gönderene, ulaşmanın gerçekleşmesinden sonraki riskler ise muhataba ait olacaktır 59 . Elektronik posta muhatap tarafından çağrılmak üzere elektronik posta hizmet sağlayıcısının bil- gisayarında, yani muhatabın elektronik posta kutusunda kaydedildiği anda muhatabın hâkimiyet alanına ulaşmış demektir 60 . Elektronik posta henüz iletim esnasında yani internette yolculuğu sırasında kaybolursa ulaşma gerçekleşmez. Bu aşamada kaybolmanın sonuçlarına beyanda bulunan katlanacaktır. Elektronik posta gönde- rildiği bilgisayara yani muhatabın elektronik posta hizmet sağlayıcısı- nın bilgisayarına (alıcının e-mail server’ına) ulaşmakla beraber burada muhatabın elektronik posta kutusuna kaydedilememişse ne olacaktır? 57 İnal, s.112. 58 Özsunay Ergun, Uluslar arası Çalışmaların ve Bazı Ulusal Düzenlemelerin Işığında Elektronik Ticaret ve E-Sözleşmelerin Temel Sorunları, Uluslararası İnternet Hukuku Sempozyumu, Dokuz Eylül Üniversitesi Yayını, İzmir 2002, s.131. 59 Bozbel, s.285. 60 İnal, s.112. Elektronik Sözleşmelerin Kuruluşuna İlişkin İrade Beyanları ve Bu Beyanların Geri Alınması348 Burada, elektronik posta hizmet sağlayıcısının bilgisayarına ulaşmış olsa bile henüz muhatabın elektronik posta kutusuna kaydedilmiş bir irade beyanı olmadığı için ulaşma gerçekleşmemiştir. Zira elektronik posta henüz muhatabın hâkimiyet alanına girmiş değildir. Muhatabın hâkimiyet alanı onun elektronik posta kutusudur. Yoksa elektronik posta hizmet sağlayıcısının bilgisayarı değildir 61 . Elektronik posta muhatabın elektronik posta kutusuna kayde- dildikten sonra bazı aksaklıklar ortaya çıkabilir. Muhatap elektronik posta kutusuna ulaşamayabilir. Bilgisayarı bozulabilir, bilerek veya bilmeyerek elektronik postayı silebilir veya elektronik posta kayıttan sonra muhatapça çağrılmadan önce kendiliğinden silinebilir. Tüm bu durumlarda ulaşma gerçekleşmiştir. Yani irade beyanı hüküm ifade etmeye başlamıştır 62 . b-Web Sayfaları Üzerinden Gönderilen İrade Beyanları Web sitelerinin tamamına yakını internet üzerinden irade beya- nında bulunulmaya başka bir deyişle web sayfası üzerinden sözleşme yapmaya müsait değildir. Ancak elektronik ticaret faaliyetinde bulu- nan sağlayıcılar sözleşmenin kurulabilmesini sağlamak için web say- falarını irade beyanında bulunulabilecek şekilde tasarlamaktadır. Üze- rinden irade beyanında bulunulabilen web sitelerine etkileşimli web siteleri, bu imkânı sunmayan web siteleri ise etkileşimsiz web siteleri olarak adlandırılır 63 . Web sayfası üzerinden bir irade beyanının gönderilmesi kullanı- cının bir web sayfasındaki formu doldurarak web sitesi sağlayıcısına göndermesi şeklinde olabileceği gibi web sayfasındaki ilgili yere tıkla- mak şeklinde de olabilir. Ayrıca kullanıcının irade beyanlarına ceva- ben bu irade beyanını alan web sitesi sağlayıcısına ait bilgisayarın oto- matik olarak hazırlayıp web sayfası halinde kullanıcının bilgisayarına gönderme şeklinde de irade beyanı gönderilebilir 64 . aa-Hazır Olmayanlar Arasında Gerçekleşen İletişim Web sayfaları üzerindeki iletişim hazır olmayanlar arasında ger- 61 Ultsch, NJW 1997, s.3008 (İnal, s.113’den naklen) 62 Dörner AcP 2002, s.372 (İnal, s.114’den naklen) 63 Falcıoğlu, s.189. 64 İnal, s.115. TBB Dergisi 2011 (95)   Turan ŞAHİN349 çekleşen bir iletişimdir 65 . Çünkü tarafların sözleşmeyi müzakere etme- leri, soru sormaları ve pazarlık yapma gibi imkânları yoktur. Kullanıcı özelliklerini web sayfasından gördüğü bir ürünü ya sipariş edecek ya da etmeyecektir. bb-Ulaşma Anı Web sayfaları üzerinden gönderilen irade beyanı elektronik posta iletişiminde olduğu gibi aradaki üçüncü bir bilgisayarda muhatap ta- rafından çağrılmak üzere kaydedilmemekte, aksine doğrudan muha- tabın bilgisayarına gönderilmektedir. Bir görüşe göre web sayfaları üzerinden gönderilen irade beyan- larının ulaşma anı irade beyanının muhatabın bilgisayarına girdiği ve geçici veya sabit bir şekilde kaydedildiği andır 66 . Bir başka görüşe göre ise ulaşma anı, bilgisayara kayıt anı değil, irade beyanının internet üzerindeki yolculuğunu tamamlayıp iletim hattını terk ettiği andır 67 . Bu andan sonrası, irade beyanının kaydedilip kaydedilememesi, mu- hatabın bilgisayarına ilişkin bir konudur ve gönderenin artık burada herhangi bir hâkimiyeti söz konusu değildir. Gönderenin hiçbir etki- si bulunmayan bu alanda meydana gelen bir sorun neticesinde irade beyanı kaydedilemese dahi ulaşmış sayılmalıdır. Çünkü bu alan artık muhatabın hâkimiyet alanıdır ve bu alandaki risk muhataba ait olma- lıdır 68 . İnternet üzerinden gönderilen bir veri önce paketlere ayrılmakta, bu veri paketleri gönderildikleri bilgisayara ulaşmakta ve bilgisayar tarafından tekrar bir araya getirilmektedir. Ancak bu veri paketleri muhatabın bilgisayarında herhangi bir problem olmasa dahi bir araya getirilemeyebilir. Bizimde katıldığımız görüşe göre 69 her ne kadar mu- hatabın bilgisayarı onun hâkimiyet alanında bulunsa bile, muhataptan kaynaklanmayan bir sebeple henüz bir araya getirilip kaydedilmeyen irade beyanı ulaşmış sayılmaz. Çünkü irade beyanının salt muhatabın hâkimiyet alanına girmiş olması ulaşma için yeterli değildir. İrade be- 65 Kocasakal, s.74; Kırca, s.110; Altınışık, s.53; Aksi yönde görüş için bkz. Savaş, s.172. 66 Süßenberger, s.193 (İnal, s.116’dan naklen) 67 Wildemann, s.17 (İnal, s.116’dan naklen) 68 Wildemann, s.17 (İnal, s.116’dan naklen) 69 İnal, s.117. Elektronik Sözleşmelerin Kuruluşuna İlişkin İrade Beyanları ve Bu Beyanların Geri Alınması350 yanının ulaşmış sayılması için beyanın karşı tarafla öyle bir alan ilişkisi içerisine girmiş olması gerekir ki artık hayat tecrübelerine ve normal şartlara göre onu öğrenmek münhasıran muhatabın elinde olmalıdır. Veri paketleri internetten bilgisayara girmiş olmasına rağmen bir ara- ya getirilerek kaydedilememişse irade beyanının muhatap tarafından öğrenilmesi mümkün değildir. İrade beyanının muhataptan kaynak- lanmayan bir sebeple onun bilgisayarı tarafından kaydedilememesi iletişim yolunun riski olarak görülmeli ve riskin göndericiye ait oldu- ğu kabul edilmelidir. Bu açıdan web sayfaları üzerinden gönderilen irade beyanı muhatabın bilgisayarına girdiği ve bu bilgisayara kayde- dildiği anda ulaşmış sayılmalıdır 70 . c-Eş Zamanlı İletişim Kanalları Üzerinden Gönderilen İrade Beyanları Chat kanalları üzerinden iletişim, iki veya daha fazla kullanıcının aynı anda bilgisayarları başında internet üzerinden, aynı chat server veya chat kanalı üzerinden birbirlerine yazılı metinler göndermesi şeklinde gerçekleşmektedir. Burada kullanıcılar hem kendi metnini muhataba göndermekte hem de muhatabın gönderdiği beyanı ekra- nında görmektedir. Bu iletişim doğrudan ve eş zamanlı olarak gerçek- leşmektedir. Yazılan metin, gönder komutu verilmesiyle beraber, ara- da herhangi bir aşama söz konusu olmaksızın doğrudan muhatabın ekranında belirmekte ve onun tarafından öğrenilmektedir 71 . aa-Hazırlar Arasında Gerçekleşen İletişim Eş zamanlı iletişim kanallarının kullanılması halinde taraflar kar- şılıklı ve doğrudan iletişim ilişkisi içinde bulunmaktadırlar. Bu ne- denle bu şekilde gerçekleşen iletişimin hazırlar arasında gerçekleştiği açıkça görülmektedir 72 . Nitekim buradaki iletişimde taraflar doğrudan doğruya ve kayda değer bir zaman kaybı söz konusu olmaksızın bir- birleriyle iletişim kurabilme, karşı tarafın açıklamalarına anında tepki verebilme ve gerektiğinde soru sorabilme olanaklarına sahip bulun- maktadır 73 . 70 İnal, s.117. 71 İnal, s.118. 72 Kırca, s.108. 73 İnal, s.118. TBB Dergisi 2011 (95)   Turan ŞAHİN351 bb-Ulaşma Anı İsviçre-Türk hukuklarında, Alman hukukundan 74 farklı olarak cismani varlığı bulunsun ya da bulunmasın hazırlar arasındaki irade beyanlarında ulaşma teorisi kabul edilmektedir. Bu anlamda eş za- manlı bir iletişim kanalı üzerinden gönderilen beyanlar da muhatabın hâkimiyet alanına ulaşır ulaşmaz hüküm ve sonuçlarını doğurmaya başlar. Burada önemli olan muhatabın bu irade beyanını öğrenme imkânına sahip bulunmasıdır. Muhatabın irade beyanını fiilen öğren- mesi şart değildir. D-Elektronik Sözleşmelerin Kurulması 1-Genel Olarak İcap ve Kabul Sözleşmeler, tarafların birbirine uygun irade beyanlarının karşılık- lı olması sonucu meydana gelir. İrade beyanlarının karşılıklı olmasın- dan kastedilen, bir sözleşmenin kurulmasında taraflardan her birinin, hem beyan sahibi, hem de diğer tarafın beyanının muhatabı olması demektir. Karşılıklı olan bu irade beyanları yapıldıkları zamana ve taraflara göre icap ve kabul olarak nitelendirilir. Zaman itibariyle ilk yapılan irade beyanına icap, ikincisine ise kabul denir 75 . a-İcap Kavramı, Hukuki Niteliği, Özellikleri ve İcabın Şekli İcap, sözleşmenin yapılması teklifini kapsayan ve bu amaçla za- man itibariyle daha önce yapılan, karşı tarafa (muhataba) varması gerekli, tek taraflı kesin ve bağlayıcı bir nitelik taşıyan, muhatabın kabulü ile beraber sözleşmenin kurulması sonucunu doğuran irade açıklamasıdır 76 . İcap sözleşmenin meydana gelmesi için gerekli olan irade açıklamalarının ilk olanıdır. Bu açıdan icap sözleşme yapma tek- lifi niteliğindedir. İcap hukuki niteliği itibariyle tek taraflı bir hukuki 74 Alman hukukunda genel olarak kabul edilen esasa göre hazırlar arasındaki görüşmelerde cismani varlığı bulunmayan bir irade beyanı öğrenme anında hüküm ifade etmeye başlayacaktır. Chat kanalları üzerinden gerçekleşen iletişim hazırlar arasında vuku bulduğuna göre bu yolla iletilen bir irade beyanı bu esasa göre öğrenme üzerine hüküm ifade etmeye başlayacaktır. Süßenberger, s.132 (İnal, s.119’dan naklen) 75 Eren, s.219. 76 Tekinay/Akman/Burcuoğlu/Altop, s.108; Eren, s.219; Oğuzman/Öz, s.45- 46. Elektronik Sözleşmelerin Kuruluşuna İlişkin İrade Beyanları ve Bu Beyanların Geri Alınması352 işlemdir 77 . Çünkü bununla icabı yapan bu icabıyla hem belirli bir süre bağlanmakta hem de muhataba kendisiyle teklif edilen sözleşmenin kurulması hususunda bir yetki vermektedir. Bunun yanında icabı ya- pan, icap beyanıyla muhataba, kabul ile sözleşmenin kurulması sonu- cunu doğuran yenilik doğuran bir hak da sağlamaktadır 78 . Muhatabın kabulü ile sözleşmenin kurulması sonucunu doğuran icabın bazı özellikler taşıması gerekir. Bu özellikler şu şekilde belirti- lebilir. -İcap, muhataba ulaşmalı, ona varmalıdır. İcap muhataba varma- sı gerekli irade beyanlarından biridir. İcabın hüküm ve sonuç doğu- rabilmesi için, bu irade açıklamasının muhatabın hâkimiyet alanına ulaşması gerekir. İcap iş hayatındaki genel telakkilere göre uygun bir zamanda muhatabın posta kutusuna, evine veya işyerine ulaşmakla veya yetkili personel yahut aile üyeleri tarafından kabul edilmekle hâkimiyet alanına varmış sayılır 79 . İcap kural olarak belirli bir veya birkaç şahsa yöneltilir. Fakat bu bir zorunluluk olmayıp icabın bir top- luluğa da yöneltilmesi mümkündür. İcabın belli bir veya birkaç şah- sa yöneltilmesi halinde muhatabın kişiliği bellidir. Bu tür icaba ferdi (bireysel) icap denilebilir. İcabın bir topluluğa yöneltilmesi halinde ise muhatabın kişiliği tam ve kesin olarak belirli değildir. Bu tür icaba da aleni (umuma yapılmış) icap denir 80 . Örneğin bir malın üzerine fi- yat veya etiket konulmak suretiyle vitrinde sergilenmesi aleni icaptır. (BK.m.7/3) -İcap sözleşmenin objektif ve subjektif yönden bütün esaslı nokta- larını kapsamalıdır. Bu anlamda örneğin bir satım sözleşmesinde satı- lan şey ile satım parası gibi objektif esaslı noktalar icap irade beyanın- da açıkça belirtilmelidir. Açıklık sözleşmenin konusunun belirliliğini ifade eder. Bu açıklık ve belirlilik sayesinde icap muhatap tarafından kabul edilmekle sözleşme kurulur. Bunun yanında icap sahibi sözleş- menin kurulmasını bazı yan noktalar üzerinde anlaşma sağlanmasına 77 Tekinay/Akman/Burcuoğlu/Altop, s.109; Reisoğlu Safa, Borçlar Hukuku Genel Hükümler, İstanbul 2000, s.53; Ancak icabın tek taraflı bir hukuki işlem olmayıp, sözleşmenin bir parçası olduğu yönünde görüş için bkz. Schmidlin Bruno, Berner Kommentar, Allgemeine Bestimmungen, Art.3- 10 OR, Bern 1985, N.30 vd. 78 TEKİNAY/AKMAN/BURCUOĞLU/ALTOP, s.109; EREN, s.219. 79 Eren, s.220; Akıncı Şahin, Borçlar Hukuku Bilgisi Genel Hükümler, Konya 2000, s.62. 80 Ayan Mehmet, Borçlar Hukuku Genel Hükümler, Konya 2007, s.119; Eren, s.227. TBB Dergisi 2011 (95)   Turan ŞAHİN353 bağlıyorsa bunlar subjektif esaslı noktalar olmasından dolayı icap be- yanında tam ve açık olarak belirtilmelidir 81 . Buna karşılık tali nitelik ta- şıyan ikinci derecedeki noktaların icap beyanında yer almaması önem taşımaz.(BK.m.2/2) İcap irade beyanı öyle bir şekilde açıklanmalıdır ki karşı tarafa sa- dece kabul ediyorum demek düşsün ve bu kabul beyanıyla sözleşme kurulmuş olsun 82 . Sözleşmenin objektif ve subjektif yönden bütün esaslı noktalarını taşımayan teklifler icap olarak değerlendirilemez. Bu teklifler icap ola- rak değil icaba davet olarak nitelendirilebilir 83 . -İcap hukuki sebebi içermelidir. Yapılan icap beyanından muha- tap kurulması teklif edilen sözleşmenin hukuki sebebini anlamalıdır 84 . -İcabı yapan ciddi olmalı, icabıyla bağlanmak niyetinde olmalı- dır. Kişi muhatabın kabul beyanını elde etmek için beyanda bulun- muş olmalıdır. Beyan, bağlanma niyetiyle yapılmamışsa icap olarak nitelendirilemez. Böyle bir davranış ancak icaba davet olarak kabul edilebilir 85 . İcap, ilke olarak hiçbir şekle tabi değildir. Nitekim Borçlar Kanu- nu icabın tabi olacağı şekle ilişkin bir hüküm getirmemiştir. Bu sebep- le burada BK.m.11/1’e göre şekil serbestîsi ilkesi geçerlidir. Ancak BK.m.11/2 veya BK.m.16’ya göre kanun ya da icapta bulunan sözleş- menin geçerliliğini, sıhhat şartı olarak bir şekle tabi tutmuşsa icap be- yanının da bu şekilde yapılması gerekir 86 . İcap açık bir şekilde yapılabileceği gibi örtülü bir şekilde de ya- pılabilir. Açık irade beyanı ya sözlü ya da yazılı şekilde yapılabilir. Örtülü irade beyanında ise iradenin varlığını gösteren bir davranış söz konusudur. Burada icap iradesi bir beyan şeklinde değil iradenin doğrudan doğruya icrasıyla açıklanır. Bu çeşit icaba fiili icap da denir. Örneğin bir satıcının kendisinden talep edilmemiş olan bir ürünü mu- 81 Eren, s.220. 82 Ayan, s.119. 83 Akıncı, s.62. 84 Eren, s.221. 85 Eren, s.221. 86 Eren, s.221; Ayan, s.120. Elektronik Sözleşmelerin Kuruluşuna İlişkin İrade Beyanları ve Bu Beyanların Geri Alınması354 hataba göndermesi halinde buradaki icap irade faaliyetiyle gerçekleş- tirilen fiili bir icap olarak kabul edilir 87 . aa-İcap ve İcaba Davet İcap ve icaba daveti birbirinden ayırmak gerekir. İcapta icabı ya- pan kimse sözleşmenin yapılması için gerekli olan bütün noktaları irade beyanıyla kesin bir şekilde açıklamıştır. Öyle ki, icap irade be- yanının muhatap tarafından kabulü ile sözleşme meydana gelir. Oysa icaba davette beyan sahibi nihai ve kesin işlem iradesini, borçlanma niyetini açıklamamakta, sadece muhataba karşı belirli bir sözleşmeyi yapmaya hazır olduğunu bildirmektedir. Bu noktadan hareketle ica- ba daveti, beyan sahibinin muhatabı icapta bulunmaya sevk ve tahrik etmesi olarak tanımlamak mümkündür 88 . Örneğin bir kimse ev eşyası almak için mağazaları dolaşarak bunların sahipleriyle eşyaları ne ka- dara satın alabileceğini, alması halinde eşyaların ne zaman teslim edi- lebileceğini öğrenmek istiyor. İşte böyle bir durumda icap söz konusu değildir. Burada icaba davetten bahsedilir. Çünkü bir beyanın icap niteliği taşıyabilmesi için kesin ve belirli olması gerekir. Oysa burada eşya satın almak isteyen kişi, mağaza sahibi satıcının sözleşmeyi kur- maya hazır olup olmadığını öğrenmek istemekte ve icabın (teklifin) onun tarafından yapılmasını istemektedir. Bir irade beyanının icap olarak sayılabilmesi için onu yapanın, karşı tarafın kabulü üzerine sözleşmenin kurulmasını arzu ettiğini açıklaması gerekir. Eğer bir irade beyanı sadece bir müzakereye giriş- mek amacını açıklıyorsa bu irade beyanı icap değil, icaba davettir. Bir irade beyanının icap mı yoksa icaba davet mi olduğunu ayırmak bü- yük önem taşır. Zira bir irade beyanı icap ise icabı yapan irade beyanı ile bağlı olacak ve muhatabın kabulü ile sözleşme kurulmuş olacaktır. Eğer irade beyanı icaba davet ise bunu yapan kimse bu irade beyanı ile bağlı olmayacak ve karşı tarafın cevabı üzerine –ki icabı bu teşkil edebilir- sözleşmeyi yapıp yapmamakta serbest olacaktır 89 . Bir irade beyanının sözleşmenin yapılmasına imkân sağlayan bir icap mı yoksa bir icaba davet mi olduğunun ayrımı her zaman kolay 87 Eren, s.221. 88 Tekinay/Akman/Burcuoğlu/Altop, s.110. 89 Oğuzman/Öz, s.46. TBB Dergisi 2011 (95)   Turan ŞAHİN355 halledilebilen bir sorun değildir. Bu sorunun çözümü söz konusu be- yanın yorumuna bağlıdır. Bu konuda güven teorisinin ışığında gerek beyanda bulunanın beyanının içeriğine gerekse beyanın yapıldığı hal ve şartlara bakılarak bir sonuca ulaşmak gerekir 90 . Nitekim BK.7/1’e göre ‘İcabı dermeyan eden kimse bu baptaki hakları mahfuz olduğu- nu sarahaten beyan eder yahut akdi iltizam etmemek niyetinde oldu- ğu gerek halin muktezasından gerek işin hususi mahiyetinden istidlal olunursa, icap lüzum ifade etmez’. Eğer beyanda bulunan beyanına bağlı olmama kaydı eklemişse veya hal ve vaziyetten onun hiçbir şekilde beyanı ile bağlı olmamak niyetinde bulunduğu sonucuna varılabiliyorsa bu beyan bir icap sayıl- maz, burada ancak bir icaba davet söz konusu olur 91 . Bununla beraber Borçlar Kanunu bazı durumlarda bir irade be- yanının, icap mı yoksa icaba davet mi olduğu noktasında yorum ku- ralları koymuştur. Bu yorum kurallarından bir tanesi BK.m.7/2’de düzenlenmiştir. Maddeye göre tarife ve cari fiyat irsali, icap teşkil etmez. Burada genel duyuru söz konusudur. Bu itibarla tarife, fiyat listesi, katalog, prospektüs göndermek icap olmayıp, icaba davettir. Yorum kurallarından bir diğeri BK.m.7/3’de düzenlenmiştir. Buna göre semenini göstererek emtia teşhiri, kaideten icap addolunur. Ka- nun burada bir karine ortaya koymaktadır. Bu nedenle bir eşya üze- rine fiyat koymakla bir icapta bulunmak arzusunun mevcut olmadığı hallerde, fiyat gösterilerek eşya teşhiri icap sayılmayacaktır. Örneğin bir kömürcü çeşitli yığınlar halinde bulunan kömürleri kaça satacağını hatırlayabilmek için her yığının üzerine bir numara ve bu numaraların altına da bir fiyat yazsa bunu icap olarak değerlendirmek mümkün değildir. Çünkü hal ve şartlara göre kömürcünün bu işaretleri kendisi için fiyatları hatırlamak maksatlı koyduğu anlaşılmaktadır. Bir sözleş- me yapma niyetiyle, başka bir deyişle diğer bir kimsenin kabulü ile sözleşmenin kurulması arzusu açıklanmış değildir. Bu hususu ispat, fiyat koymasının icap olmadığını iddia edene düşer ve tutumu güven teorisi ışığında değerlendirilir 92 . 90 Eren, s.222; Oğuzman/Öz, s.47; Ayan, s.120. 91 Oğuzman/Öz, s.47. 92 Oğuzman/Öz, s.47. Elektronik Sözleşmelerin Kuruluşuna İlişkin İrade Beyanları ve Bu Beyanların Geri Alınması356 bb-İcabın bağlayıcılığı ve İcapla Bağlılık Süresi İcap kural olarak icapta bulunanı bağlar. İcap sahibinin bağlılı- ğından kastedilen icap sahibinin icabını değiştirememesi, icabın ser- bestçe geri alınamamasıdır 93 . Borçlar Kanunu’na göre icapta bulunan kimse belli bir süre icabı ile bağlıdır, bağlı bulunduğu süre içerisinde icabından dönemez ve sonuç olarak zamanında ulaşan kabul beyanıy- la sözleşmenin tamamlanmasını önleyemez. Bu bağlanma icabın geri alınmasına ilişkin BK.m.9 uyarınca karşı tarafın icabı öğrendiği andan itibaren başlar 94 . İcabın, beyanda bulunanı ne zamana kadar bağlayacağını Borçlar Kanunu, icabın süreli veya süresiz oluşuna göre ayrı ayrı düzenlemiştir. -Süreli İcap: İcapta bulunan tarafından bağlanma süresi açık ola- rak belirtilmişse bu icaba süreli icap denir. İcabı yapan kabul için belli bir süre tayin etmişse (örneğin on gün içinde kabul edip etmediğinizi bildiriniz demişse) bu sürenin sonuna kadar icabından dönemez. Ka- bul haberi sürenin sona ermesinden önce ulaşmazsa veya karşı taraf icabı reddederse icap bağlayıcı niteliğini kaybeder. (BK.m.3) -Süresiz İcap: İcapta bulunanın bağlılık süresi belirtmemiş olduğu icaba süresiz icap denir. Burada icapta bulunan muhataba kabul için bir süre tanımamıştır. BK.m.4 ve m.5 süresiz icabı düzenlemiştir. Buna göre süresiz icap hazırlar arasındaki süresiz icap ve hazır olmayanlar arasındaki süresiz icap olmak üzere iki şekilde olur. Hazırlar arasındaki süresiz icapta, icap derhal kabul edilmediği tak- dirde icapta bulunan icabıyla bağlı kalmaz. (BK.m.4/1) Buradaki derhal sözü, en fazla tarafların hazır olduğu, beyanların değiştirildiği, doğrudan doğruya temas ve iletişimin kesilmeden devam ettiği süreyi ifade eder. Ta- raflar hazır durumdayken bile icap reddedilirse bağlılık süresi sona erer. Ayrıca muhatabın düşünme süresi istemesi halinde de doğrudan doğruya temas kesildiği için icapta bulunanın icabıyla bağlılığı sona erer 95 . Hazır olmayanlar arasındaki süresiz icapta ise icapta bulunan normal bir süre beklemek zorundadır. Bu süre içinde icapta bulunan 93 Tekinay/Akman/Burcuoğlu/Altop, s.112; Eren, s.224. 94 Reisoğlu, s.54. 95 Eren, s.226; Oğuzman/Öz, s.55. TBB Dergisi 2011 (95)   Turan ŞAHİN357 icabı ile bağlıdır. Bu süre zamanında ve düzenli bir şekilde gönde- rilmiş kabul haberinin beklenebileceği süredir. (BK.m.5) Şu halde burada icapta bulunan, bekleme süresinin hesabında üç hali göz önünde tutacaktır. Bunlar kendi icabının muhataba varması için ge- çecek süre, muhatabın bu icap üzerinde icabın mahiyet ve içeriğine, taraflar arasındaki ilişkilere göre düşünülebilmesi için gerekli süre ve son olarak kabul haberinin normal bir araçla icapta bulunana var- ması için geçecek süredir 96 . BK.m.5/2, icap sahibini icap haberinin zamanında ulaşmış olduğunu kabule yetkili saymaktadır. Ancak muhatap kabul haberini vaktinde ve muntazam bir araçla gönder- miş olmasına rağmen bu haber postadaki aksaklıklar veya diğer se- bepler yüzünden icapçıya geç ulaşmış olabilir. İşte BK.m.5/3’e göre kabul haberi geç ulaştığı takdirde icapçı kural olarak icabıyla bağlı olmaktan kurtulur. Ancak vaktinde gönderilen kabul haberi icapçı- ya geç ulaşır, icapçı da artık icabıyla bağlı olmak niyetinde değilse durumu derhal muhataba bildirmek zorundadır, aksi takdirde söz- leşme meydana gelmiş olur 97 . b-Kabul Kabul beyanı, icaba uygun olarak sözleşmenin meydana gelme- sine kesin olarak imkân sağlayan, varması gerekli, tek taraflı bir irade açıklamasıdır 98 . Kabul beyanı, sözleşmenin kurulması yönünden za- man itibariyle ikinci irade beyanını oluşturur. Kabul beyanının içeri- ğinin icaba uygun olması gerekir. Kabul icap beyanının içerdiği esaslı noktaları genişletiyor, daraltıyor veya değiştiriyorsa bu ya icabın reddi ya da yeni bir icap sayılır 99 . Kabul beyanıyla sözleşmenin meydana gelebilmesi için beyanın bağlanma süresi içinde icabı yapana ulaşması gerekir. (BK.m.5/3) Kabul açık bir beyanla yapılabileceği gibi sipariş edilmeden gön- derilen malın kullanılması, önerilen bir işin yapılması gibi örtülü bir şekilde de yapılabilir 100 . Aynı şekilde susma da bazen örtülü bir kabul 96 Oğuzman/Öz, s.55; Tekinay/Akman/Burcuoğlu/Altop, s.116; Eren, s.226. 97 Eren, s.227; Tekinay/Akman/Burcuoğlu/Altop, s.119. 98 Eren, s.228. 99 Eren, s.228. 100 Oğuzman/Öz, s.58. Elektronik Sözleşmelerin Kuruluşuna İlişkin İrade Beyanları ve Bu Beyanların Geri Alınması358 teşkil edebilir. Kural olarak susma bir irade beyanı değildir ve icaba karşı bir cevap vermeyerek susan muhatap (böyle bir durumun kabul teşkil edeceği icapta belirtilmiş olsa dahi) icabı kabul etmiş sayılmaz 101 . Ancak istisnai olarak BK.m.6’da ifade edildiği üzere, icabı yapan kimse gerek işin özel niteliği, gerekse şartlar sebebiyle açık bir kabulü bekle- mek zorunluluğunda değilse icap uygun bir süre içinde reddedilmedi- ği takdirde sözleşme tamam olmuş sayılır. Ancak muhatap susmanın kabul anlamına geldiği durumlarda hata hükümlerine dayanabilir 102 . Kabul beyanının yapılmasında ilke olarak şekil serbestîsi söz ko- nusudur. Kanun veya tarafların anlaşması ile yapılacak sözleşme için bir şekil şartı öngörülmüş olmadıkça ya da icabı yapan kabul için bir şekle uyulmasını şart kılmış olmadıkça kabul beyanı bir şekle tabi de- ğildir, sözle, yazı ile veya kanaat verici davranışla yapılabilir 103 . c-Sözleşmenin Kurulduğu An Borçlar Kanunu hazırlar arasında yapılan icaba, derhal kabul ce- vabı vermeyi öngördüğü için, icap beyanından sonra muhatabın ka- bul beyanında bulunduğu anda, sözleşme kurulmuş olacaktır 104 . Hazır olmayanlar arasında yapılan icapta sözleşmenin kurulduğu an için varma (ulaşma) teorisi kabul edilmiştir. Bu nedenle kabul beyanı icap sahibinin hâkimiyet alanına vardığı, ulaştığı anda sözleşme kurulmuş olur. Bunun için icapta bulunanın kabul beyanını öğrenmesi şart de- ğildir. Fakat sözleşmenin meydana gelmesi, açık bir kabul beyanına ihtiyaç duyulmayan hallerde icap, muhatap tarafından uygun bir süre içinde reddedilmediği takdirde icap beyanının muhatabın hâkimiyet alanına ulaşmasıyla gerçekleşir. Yani örtülü kabul beyanlarında, söz- leşmenin kurulduğu an, muhatabın red beyanında bulunmaması şar- tıyla, icap beyanının muhataba ulaştığı andır 105 . (BK.m.6) Sözleşme, kabul haberinin icapta bulunana ulaşması, varması anında kurulmakta iken, hüküm ve sonuçlarını kabul haberinin icapta bulunana gönderildiği andan itibaren doğurur. (BK.m.10/1) Açık bir 101 Eren, s.230; Oğuzman/Öz, s.58. 102 Oğuzman/Öz, s.60. 103 Oğuzman/Öz, s.58. 104 Tekinay/Akman/Burcuoğlu/Altop, s.124; Eren, s.235. 105 Eren, s.235. TBB Dergisi 2011 (95)   Turan ŞAHİN359 kabule ihtiyaç olmayan hallerde sözleşme, hükümlerini, icabın karşı tarafa vardığı andan itibaren doğurur 106 . (BK.m.10/2) 2-Elektronik Sözleşmelerde İcap, İcaba Davet, Kabul ve Sözleş- menin Kurulduğu An a-İcap-İcaba Davet Klasik yöntemlerle açıklanan irade beyanlarının elektronik or- tamda yapılması da mümkündür. Bu noktada elektronik ortamda yapılan bir icap irade açıklamasının klasik usulde yapılan icap irade açıklamasında bulunması gereken unsurları taşıması gerekir. Bu an- lamda elektronik ortamda yapılan irade açıklamasının da icap olarak nitelendirilebilmesi için, sözleşmenin kesin olarak kurulması teklifini kapsaması, zaman itibariyle daha önce yapılması, karşı tarafa varması gerekli bir irade açıklaması olması gerekir. Ayrıca bu irade açıklaması sözleşmenin objektif ve subjektif yönden esaslı unsurlarını da taşımalı- dır. Elektronik ortamda, internet üzerinden yapılan irade beyanlarının icap mı yoksa icaba davet mi teşkil ettiği belirlenirken daha önce ifade ettiğimiz genel prensiplere bakılacaktır. Bu anlamda güven teorisinin ışığında gerek beyanın içeriğine, gerekse beyanın yapıldığı hal ve şart- lara bakılarak bir sonuca varmak gerekecektir. aa-Web Sayfalarının İcap veya İcaba Davet Oluşturması Ürünlerin internette sunulmasına ilişkin web sayfalarındaki bil- gilerin icap mı yoksa icaba davet mi olduğu konusu tartışmalıdır. Doktrinde genel kabul gören görüş bu bilgilerin icap değil icaba davet olarak kabul edilmesi yönündedir 107 . Bu görüşe göre web sayfaların- da yer alan bilgileri açıklayan kişiler, bu bilgiler çerçevesinde sözleş- meyi kurma (bağlanma) iradesi ile hareket etmezler. Zira bu bilgileri sunanların muhatabın ödeme gücü hakkında bilgi sahibi olmaları ve talep edilen ürünün depoda bulunup bulunmadığını, teslime hazır olup olmadığını kontrol etmeleri gerekmektedir. Web sayfalarında yer alan bilgilerin icap olarak kabulü halinde satıcı ve sağlayıcı bu sayfanın ulaştığı her yerden bu anlamda potansiyel olarak dünyanın 106 Reisoğlu, s.58. 107 Özsunay, s.130; Bozbel Savaş, İnternet Üzerinden Yapılan Hukuki İşlemler ve Bu Konudaki 97/7 Sayılı AB Yönergesi ile Alman ve İsviçre’deki Düzenlemeler, http://www.hukukcu.com/bilimsel/kitaplar/internet uze -rindenhukukiişlem.htm, s.6. Elektronik Sözleşmelerin Kuruluşuna İlişkin İrade Beyanları ve Bu Beyanların Geri Alınması360 her tarafından gelen kabul cevabı ile sözleşmeyi kurmak zorunda ka- lacaktır. Böylece bir yandan stokta kalmamış ürünleri satmak ve tes- lim etmek yükümlüğü altına girecek diğer yandan muhatabın kimliği ve özellikle onun ödeme gücü hakkında araştırma yapma imkânını bulamayacaktır. Bu nedenle web sitesinde satışa sunulan mal ve hiz- metlerle ilgili sözleşmeler açısından icap ancak muhatabın sipariş for- munu doldurarak göndermesi ile gerçekleşir 108 . Web sitelerinde yer alan mal ve hizmetlere yönelik açıklamalar BK.m.7/2 anlamında ta- rife ve fiyat listesi gönderilmesine benzer işlemlerdir. Bu sebeple bu işlemlerin hukuki sonucu olan icaba davet niteliğinin web sayfaların - da yer alan bilgiler açısından da kabul edilmesi ve bunların internet kullanıcılarına yapılmış icaba davet niteliği taşıyan beyanlar olarak değerlendirilmesi gerekmektedir 109 . Bu görüşte olan yazarlar doğru- dan ticarete konu olan dijital ürünler açısından bu genel prensipten ayrılmakta ve bu ürünlerin web sitesinde sergilenmelerinin icap ni- teliğinde olduğunu ileri sürmektedirler. Çünkü bu ürünler çok fazla sayıda kopya edilmek suretiyle download edilmeye elverişli oldukla- rından stokların kontrol edilmesi gibi bir sorun bu ürünler bakımın- dan mevcut değildir. Ayrıca bu ürünlerde ödemeler genellikle kredi kartı ile yapıldığından müşterinin güvenilirliğini kontrol etmeye de ihtiyaç yoktur 110 . Bu konuda diğer görüşe göre 111 internet kullanıcıları web sayfa- sında yer alan bilgilerden satıcının icapta mı yoksa icaba davette mi bulunduklarını tam anlayamamakta bu nedenle aksine bir açıklama olmadığı takdirde web sayfasında yer alan bilgilerin icap olarak ka- bul edilmesi gerekmektedir. Web sayfasında satışa sunduğu ürünlerin stoklardaki miktarı konusunda satıcı veya sağlayıcının teklifinin bağ- layıcı olmadığı konusunda açıklamada bulunması zorunludur. Böyle bir açıklama (bağlayıcı değildir, stoklarımızla sınırlıdır gibi) olmadığı sürece, web sayfasında ilan edilen bilgilerin icaba davet değil icap ola- rak kabul edilmesi gerekmektedir. 108 Kırca, s.103; Özsunay, s.130. 109 Özsunay, s.25. 110 Kırca, s.104 111 Mehring, Vertragabschluss im internet, Eine neue Herausforderung für das alte BGB, MMR, 1998. (Kocasakal, s.59’dan naklen); Sözer, s.96. TBB Dergisi 2011 (95)   Turan ŞAHİN361 Bizimde katıldığımız görüşe göre 112 web sayfalarındaki bilgilerin icaba davet niteliğinde bulunduğunun kesin ve katı şekilde kabulü yerinde değildir. Somut irade beyanının (web sayfasının) içeriği göz önünde bulundurulmaksızın genel bir yaklaşımla web sayfalarının bir öneriye davet olduğunun kabulü her şeyden önce irade özgür- lüğü ilkesinin göz ardı edilmesi anlamını taşır. Web sayfalarındaki bilgilerin icaba davet olduğu yönündeki getirilen gerekçe de stokla- rın takip imkânının ayrıca müşterinin ödeme gücünün ve kimliğinin tespitinin mümkün olmadığı ifade edilmiştir. Ancak stokların elektro- nik yollarla izlenmesinin takibi son derece kolaydır. Bunun yanında günümüzde seri üretime geçişle beraber seri halde üretilen malların satışına ilişkin pek çok işlemde, alıcının kimliği önemini kaybetmiş bulunmaktadır. Artık ‘ilgili için işlem’ gereğince pek çok satış yerinde olduğu gibi internette de web sitesi sağlayıcısı için alıcının kimliği hiç- bir önem arz etmemektedir. Bu çerçevede sadece paranın ödenmesi önem kazanmaktadır ki web sayfalarından yapılan sunumlarda bu da bir zorluk teşkil etmemekte, çoğu kez kredi kartı bilgilerinin sipa- rişle beraber verilmesiyle ödemenin yapılması sağlanmaktadır. Diğer yandan güven prensibi çerçevesinde irade beyanlarının yorumunda stokların kontrolü veya karşı tarafın ödeme gücü gibi subjektif kıstas- ların esas alınmasının ne derece doğru bir yaklaşım olduğu şüpheli- dir. Bu sebeplerle malların satışı ile dijital ürünlerin doğrudan satışına ilişkin web sayfaları arasında bir ayrım yapılması da tamamen yapay bir farklılık olmuştur. BK.m.7/2 ve BK.m.7/3 hükümlerinden yola çıkıldığında ise sözleşmenin kurulmasına imkân sağlayan web say- falarının ikinci fıkrada belirtilen tarife veya fiyat listelerinin yayınlan- masından çok, üçüncü fıkradaki semeni göstererek mal teşhirine ben- zediğini kabul etmek gerektiğini ileri sürmek daha yerinde olacaktır. Web sayfalarının kesin bir şekilde icap ya da icaba davet olarak nitelendirilmesinin yapılması, bunun kesin bir şekilde söylenmesi ye- rinde değildir. Web sayfalarındaki irade beyanları nitelendirilirken bir irade beyanının icap mı yoksa icaba davet mi olduğunun bir yorum meselesi olduğuna ve bunun güven teorisinin ışığında tespit edilmesi gerektiğine ilişkin temel kuraldan ayrılmak mümkün değildir. Bura- 112 İnal, s.130. Elektronik Sözleşmelerin Kuruluşuna İlişkin İrade Beyanları ve Bu Beyanların Geri Alınması362 dan hareketle bu nitelendirme her somut olayda kullanıcının web say- fasının içeriğine, dürüstlük kuralı ve tüm şartlar çerçevesinde vermesi gereken anlama göre yapılmalı ve o web sayfasının icap mı yoksa ica- ba davet mi olduğu bu şekilde tespit edilmelidir 113 . bb-Elektronik Postaların İcap veya İcaba Davet Oluşturması Fonksiyonları bakımından normal postaya benzeyen elektronik postalar bireysel elektronik postalar ve spamming olmak üzere ikiye ayrılmaktadır 114 . Bireysel elektronik postalarda icabı yapan kişi bunu belirli bir veya birkaç kişiye göndermektedir. Elektronik posta ile yapılan icaplar hu- kuki açıdan mektupla yapılan icaplara benzemektedir 115 . Dolayısıyla hukuken geçerli bir icabın varlığı için aranan şartları taşıdığı takdirde bir mesajın elektronik posta ile gönderilmesi, normal posta ile gönde- rilmesine nazaran hukuki açıdan bir farklılık yaratmaz ve icap olarak nitelendirilebilir. Bir icabın elektronik posta yolu ile muhataba yönel- tilmesi için bu icabı içeren mesajın, gönder tuşuna basmak suretiyle muhataba ait elektronik posta adresine gönderilmesi gerekmektedir 116 . Spamming’de ise genellikle ticari amaçlı elektronik postaların, çok fazla sayıda ve bazen de tekrarlanarak bu konuda bir talepte bulun- mayan ve göndericinin hiçbir ilişkisi olmayan kişilere gönderilmesi söz konusudur 117 . Bu elektronik postalar genellikle reklam ve tanıtım amaçlı kullanılmaktadır 118 . Spamming’le birden çok kişiye bir seferde elektronik posta ile icap içeren reklam yollanması durumu, web site- sinden yapılan arzlara benzetilebilir ve icaba davet olduğu ileri sürü- lebilir. Ancak bizimde katıldığımız üzere birden fazla kişiye yollanan elektronik postaların gerek isim belirtilsin gerek matbu olsun icap ola- rak nitelendirilmesi gerekir 119 . Eğer yollayan kişi bu elektronik posta ile bağlı olmak istemiyorsa yaptığı beyanın bağlayıcı olmadığını bu- nun reklam amaçlı olduğunu ifade etmesi gerekir 120 . 113 İnal, s.131; Sağlam, s.115. 114 Kocasakal, s.67; Savaş, s.157- 159. 115 Özsunay, s.25. 116 Kocasakal, s.68. 117 Kocasakal, s.68. 118 Falcıoğlu, s.128. 119 Savaş, s.160; Kocasakal, s.69- 70; Falcıoğlu, s.129. 120 Kocasakal, s.70. TBB Dergisi 2011 (95)   Turan ŞAHİN363 cc-Eş Zamanlı İletişim Kanalları Üzerinden Gönderilen Beyan- ların İcap veya İcaba Davet Oluşturması Eş zamanlı iletişim kanalları üzerinden gönderilen irade beyanla- rının da genel kural çerçevesinde değerlendirilmesi gerekir. Bu nok- tada eş zamanlı iletişim kanalları üzerinden gönderilen bir beyanın icap olarak değerlendirilebilmesi için normal yollarla yapılan icapta bulunması gereken unsurları taşıması gerekir. Bu unsurlardan birinin eksik olması halinde bu beyanın icaba davet olarak nitelendirilmesi söz konusu olacaktır. dd-İcapla Bağlılık Süresi İcapla bağlılık süresi elektronik ortamda da tıpkı normal yollar- la yapılan icapta olduğu gibi iletişimin hazır olanlar veya olmayanlar arasında gerçekleşmesine göre değişmektedir. aaa-Web Sayfaları Üzerinden Yapılan İcap ile Bağlılık Süresi Web sayfaları üzerinden gerçekleşen iletişim hazır olmayanlar arasında cereyan ettiğine göre icapta bulunanın icabı ile bağlılık süresi BK.m.5’e göre değerlendirilecektir. Web sayfasının bir icap teşkil ettiği durumlarda bu icap, sağlayıcı web sayfasındaki icabı kullanıcılar tara- fından erişilmeye hazır bulundurduğu müddetçe geçerlidir 121 . TKHK.m.9/A hükmü dayanağı ile çıkartılan Mesafeli Sözleşmeler Uygulama Usul ve Esasları Hakkında Yönetmeliğin 5.maddesinde tü- keticiye verilmesi gerekli bilgilerden bir tanesi de satıcı veya sağlayıcı- nın fiyat dahil tüm vaatlerinin geçerlilik süresidir. (m.5/f) Bu hüküm uyarınca sağlayıcı icabın geçerli olduğu süreyi, başka ifadeyle icabı ile bağlı olduğu süreyi tayin etmek zorundadır. Bu durumda kabul için bir süre belirtilmiş olduğundan sağlayıcı BK.m.3 gereğince bu süre sonuna kadar icabından dönemeyecektir. Bunun dışında sağlayıcının teknik olarak icabı ile bağlılık süresi, kullanıcının web sayfasını bilgi- sayarına yüklemesinin ardından zaruri olan düşünme süresi ve kabul beyanını oluşturarak sağlayıcının bilgisayarına göndermesi için gerek- li olan süreden oluşmaktadır 122 . 121 Gezder, s.117; Savaş, s.185; İnal, s.132. 122 İnal, s.132. Elektronik Sözleşmelerin Kuruluşuna İlişkin İrade Beyanları ve Bu Beyanların Geri Alınması364 Web sayfasının icaba davet oluşturduğu durumlarda ise form dol- durmak veya mouse tıklamak suretiyle kullanıcının gönderdiği irade beyanı icabı oluşturmaktadır. Bu icap sağlayıcının bilgisayar sistemine ulaştıktan sonra sistem tarafından otomatik olarak değerlendirilmekte ve gerekli cevap muhataba gönderilmektedir. Otomatik olarak yapılan bu işlem son derece hızlı cereyan ettiği için icapta bulunanın bağlayı- cılığı neredeyse kendi irade beyanının muhatap bilgisayara ulaşması ile bu bilgisayar sistemi tarafından gönderilen cevabın kendisine ulaş- ması için gereken süreye inhisar etmektedir. Kullanıcı normal şartlar altında BK.m.5 kuralına göre saniyeler içinde olmasa bile birkaç daki- ka içinde web sayfası biçimindeki kabul beyanının kendisine ulaşması gerektiğini beklemekte haklı sayılır, yoksa saatlerce beklemesi gerek- tiği söylenemez 123 . bbb-Elektronik Posta Yoluyla Yapılan İcap İle Bağlılık Süresi Elektronik posta yoluyla kurulan iletişim kural olarak hazır ol- mayanlar arasında gerçekleşmektedir. Bu sebeple icapta bulunan kabul için bir süre belirtmemişse BK.m.5 hükmüne göre zamanında ve usulüne uygun gönderilmiş bir cevabın kendisine ulaşacağı ana kadar icabı ile bağlıdır. Bu durumda bağlılık süresi; icabın muha- taba ulaşma süresi, muhatabın işin önemine göre gerek duyacağı asgari düşünme süresi ve bunun üzerine gönderilen bir kabul beya- nının icapta bulunana ulaşması sürelerinin toplamından ibarettir 124 . İnternet üzerinden gerçekleşen iletişimin hızı nedeniyle elektronik posta yolu ile yapılan icabın muhataba ulaşması en fazla birkaç da- kika sürecektir ve gönderilen icap muhatabın elektronik posta ku- tusunda daha sonra erişilmek üzere kaydedildiği anda ise ulaşmış sayılacaktır 125 . İşin önemine göre muhatabın ihtiyaç duyacağı düşünme süresi her somut olaya göre ayrı ayrı değerlendirilmelidir. Gönderilen kabul beyanının icapta bulunana ulaşması için geçecek sürenin tayininde, muhatabın kabul beyanını yine bir elektronik posta yolu ile gönder- 123 Falcıoğlu, s.186; İnal, s.133. 124 İnal, s.131; Sağlam, s.143. 125 İnal, s.131. TBB Dergisi 2011 (95)   Turan ŞAHİN365 mesi gerekli midir? Burada icapta bulunanın bunu şart koyması müm- kündür. Ancak icapta bulunan böyle bir şart koymamışsa, muhatabın cevabını mutlaka elektronik posta olarak göndermesinin zorunlu ol- duğu söylenemez, meğerki dürüstlük kuralı gereğince somut olayda aksini kabul etmek gereksin 126 . Kural olarak cevabın illaki elektronik posta ile gönderilmesi gerek- memekle beraber, muhatap kabul beyanını icapta bulunanın beyanını gönderirken kullandığı iletişim yolunun hızına eş değer bir iletişim yolu ile göndermelidir. Bu noktada kabul beyanı telefon, faks veya te- leks yoluyla da açıklanabilir, fakat normal posta yolu ile gönderilen bir kabul beyanı gecikmiş bir kabul beyanı olarak görülmelidir 127 . ccc- Eş Zamanlı İletişim Kanalları Üzerinden Yapılan İcap ile Bağlılık Süresi Eş zamanlı iletişim kanalları üzerinden yapılan iletişim hazırlar arasında cereyan etmektedir. Bu anlamda icapta bulunan kabul için herhangi bir süre tayin etmemişse BK.m.4 hükmüne göre icap derhal kabul olunmazsa, icabı yapan icabı ile bağlı olmaktan kurtulur. Bura- daki derhal kelimesinden, icapta bulunanın muhatabın cevap verebil- mesi için zaruri olan asgari düşünme süresince bağlı olduğu anlaşıl- maktadır 128 . b-Kabul ve Sözleşmenin Kurulduğu An Bir sözleşmenin meydana gelebilmesi için tarafların birbirine uy- gun ve karşılıklı irade beyanlarının varlığı gerekir. Elektronik sözleş- melerin kurulması içinde tarafların birbirine uygun karşılıklı irade be- yanlarının mevcudiyeti aranır. Elektronik sözleşmeler icapta bulunanın icabının, muhatap tara- fından kabul edilmesi ile kurulur. Tüm irade beyanlarında olduğu gibi kabul beyanının hüküm ifade etmesi de icapta bulunana ulaşmasına bağlıdır. Bu noktada internet üzerinden gönderilen kabul beyanlarının sözleşmeyi kurduğu anı şu şekilde tespit edebiliriz. 126 İnal, s.131. 127 İnal, s.132. 128 Tekinay/Akman/Burcuoğlu/Altop, s.114. Elektronik Sözleşmelerin Kuruluşuna İlişkin İrade Beyanları ve Bu Beyanların Geri Alınması366 Elektronik posta olarak gönderilen bir kabul beyanı daha sonra muhatap tarafından erişilmek üzere kendisinin elektronik posta kutu- suna kaydedildiği anda ulaşmış ve böylece sözleşme kurulmuş olur 129 . Bunun için icapta bulunanın elektronik posta adresinin kullanımına açık veya örtülü bir şekilde izin vermiş olması gerekliliği unutulma- malıdır 130 . Web sayfası olarak gönderilen bir kabul beyanı ise web sayfasının icap veya icaba davet teşkil etmesine göre tespit edilecektir. Nitekim web sayfası icap niteliğindeyse kullanıcının kabulünün sağlayıcının bilgisa- yarına ulaşmasıyla sözleşme kurulmuş olacaktır. Eğer web sayfası icaba davet niteliğindeyse, sağlayıcının kabulünün kullanıcının bilgisayarında kaydedilerek ekranda belirmesiyle sözleşme kurulmuş olacaktır 131 . Eş zamanlı iletişim kanalları üzerinden örneğin chat kanalı üze- rinden veya video konferans şeklinde gerçekleşen iletişim, hazırlar arasında cereyan eden bir iletişim olduğu için kabul beyanının muha- tap tarafından anlaşılacak şekilde açıklanmasıyla sözleşme kurulmuş olacaktır 132 . Sözleşmenin kurulması noktasında TKHK.m.9/A,f.2’deki düzen- lemeye göre “Mesafeli satış sözleşmesinin 133 akdinden önce, ayrıntıları Bakanlıkça çıkarılacak tebliğle belirlenecek bilgilerin tüketiciye veril- mesi zorunludur. Tüketici, bu bilgileri edindiğini yazılı olarak teyit etmedikçe sözleşme akdedilemez. Elektronik ortamda yapılan sözleş- melerde teyid işlemi, yine elektronik ortamda yapılır”. Madde bağla- mında sözleşmenin kurulabilmesi teyit işleminin gerçekleşmesi şar- tına bağlanmıştır. Teyit işleminin yapılmaması halinde karşılaşılacak yaptırım sözleşmenin kurulmadığı yaptırımıdır. Kanaatimizce burada getirilen teyit yükümlülüğü ile kanun koyucu sözleşmenin kurulması durumunda bu bilgilerin kesinlikle tüketiciye verilmesini amaçlamak- tadır. Teyit mekanizması ile de ispat kolaylığı hedeflenmektedir. 129 Burada da genel kuralda olduğu gibi sözleşme varma teorisi uyarınca kabul haberinin icapçının hâkimiyet alanına vardığı anda kurulmuş olmaktadır. 130 İnal, s.134. 131 İnal, s.134. 132 İnal, s.134. 133 Fıkrada mesafeli satış sözleşmesinden bahsedilmekle birlikte, bu ifadenin mesafeli sözleşme olarak anlaşılması gerekir. TBB Dergisi 2011 (95)   Turan ŞAHİN367 III- ELEKTRONİK SÖZLEŞMELERİN KURULUŞUNA İLİŞKİN İRADE BEYANLARININ GERİ ALINMASI A-Genel Olarak İcap ve Kabulün Geri Alınması İcap ve kabulün geri alınması BK.m.9’da düzenlenmiştir. İcap veya kabul beyanının geri alınması halinde bu beyanlar hiç yapılma- mış sayılır. Bir irade beyanının, geri alma beyanı olarak kabul edile- bilmesi için, daha önce yapılmış bir irade beyanının (icap veya kabul beyanının) mevcut olması, bu irade beyanıyla geri alma beyanının sahip ve muhataplarının aynı kişilerden oluşması ve ilk yapılan irade beyanının sonuçlarını önlemeye veya ortadan kaldırmaya yönelik ol- ması gerekir 134 . Ayrıca geri alınan irade beyanı dolaylı bir irade beya- nı, yani hazır olmayanlar arası bir irade beyanı olmalıdır. BK.m.9’da kullanılan varma kelimesi bu görüşü doğrulamaktadır. Bu bağlamda hazır olanlar arasında doğrudan doğruya gerçekleşen irade beyanla- rının geri alınması ilke olarak mümkün değildir. Çünkü hazır olan- lar arasında yapılan icap irade açıklaması yapıldığı anda muhataba ulaşmıştır 135 . İcap ve kabulü geri alma, zaman ve bazen de öğrenme yönünden belli şartların gerçekleşmesi halinde mümkündür. BK.m.9’a göre geri alma haberi, icap veya kabul haberinden daha önce veya aynı zaman- da karşı tarafa varırsa icapçı veya muhatap icap ve kabulü ile bağlı kalmaz. Burada kanun geri alma beyanının varma anını esas almakta, öğrenme unsurunu göz önünde tutmamaktadır. O nedenle geri alma beyanı, geri alınan beyandan önce veya onunla aynı anda muhataba ulaşsa ve muhatap önce geri alınan beyanı (icap veya kabul beyanını) öğrense bile geri alma gerçekleşmiştir. BK.m.9 bu halde varma teori- sini kabul etmiştir 136 . Buna karşılık geri alma haberi icap ve kabul ha- berinden daha sonra karşı tarafa varmış olmakla beraber, o, geri alma haberini icap ve kabul haberinden daha önce öğrenmişse, bu halde de icap ve kabul sahibini bağlamaz. Burada BK.m.9 varma teorisinden ay- rılmış ve öğrenme teorisini kabul etmiştir 137 . 134 Eren, s.232. 135 Eren, s.232. 136 Eren, s.233; Tekinay/Akman/Burcuoğlu/Altop, s.120. 137 Eren, s.233; Tekinay/Akman/Burcuoğlu/Altop, s.121. Elektronik Sözleşmelerin Kuruluşuna İlişkin İrade Beyanları ve Bu Beyanların Geri Alınması368 Geri alma beyanının tabi olduğu şekil hakkında kanunda herhangi bir hüküm söz konusu değildir. Bu nedenle geri alma beyanının geçer- liği özel bir şekil şartına bağlı değildir. Geri alan geri alma beyanını dilediği şekilde yapabilir 138 . B-Elektronik Sözleşmelerde İcap ve Kabulün Geri Alınması İcap ve kabulün geri alınabilmesi ancak hazır olmayanlar arası irade beyanlarında mümkündür. Hazır olanlar arasında doğrudan doğruya gerçekleşen irade beyanlarının ise geri alınması ilke olarak mümkün değildir 139 . Çünkü hazır olanlar arasında yapılan icap irade açıklaması yapıldığı anda muhataba ulaşmıştır. Bu anlamda elektro- nik sözleşmelerde icap ve kabulün geri alınmasında da hazır olmayan- lar arası bir iletişimin mevcudiyeti gerekir. 1- Web Sayfaları Aracılığıyla Yapılan İcap ve Kabulün Geri Alınması Web yoluyla yapılan irade beyanları hazır olmayanlar arasında cereyan ettiğine göre burada icap ve kabul beyanlarının geri alınması mümkündür. Ancak geri alma imkânı teorik düzeyde kalmaktadır 140 . Çünkü gerek kabul gerekse icap niteliği taşıyan irade beyanları yapıl- dıkları anda elektronik iletişimin hızından dolayı hemen karşı tarafın hâkimiyet alanına öğrenilir şekilde girmektedir. Bu durumun tek istis- nasını sistem bakımından kıyasen geri alma sayılabilecek siparişin ta- mamlanmasından önceki son aşamada ‘siparişiniz kesinse tıklayınız’ şeklinde son bir kontrol olanağının alıcıya tanınması oluşturur 141 . 2-Elektronik Posta Aracılığıyla Yapılan İcap ve Kabulün Geri Alınması Elektronik posta ile yapılan icap veya kabul beyanları açısından geri almanın şartlarının oluşması pek kolay olmamaktadır. Çünkü elektronik posta iletileri server’larda veya elektronik posta kutusunda 138 Reisoğlu, s.56. 139 Eş zamanlı iletişim kanalları üzerinden yapılan icap ve kabulün geri alınması da mümkün değildir. Zira burada da hazırlar arası bir iletişim söz konusudur. 140 Kocasakal, s.78; Kırca, s.112; Altınışık, s.48; Falcıoğlu, s.202. 141 Falcıoğlu, s.202. TBB Dergisi 2011 (95)   Turan ŞAHİN369 herhangi bir sorun olmadığı takdirde çok kısa süreler içinde, neredey- se anında muhatabın posta kutusuna ulaşmaktadır. Bu nedenle geri alma beyanının da elektronik posta ile gönderilmesi durumunda geri alma beyanının önceden yapılmış olan icap veya kabul beyanı ile aynı anda veya ondan önce ulaştırılması çok zordur 142 . Ancak icap ve kabul beyanını elektronik posta ile gönderen kişinin hemen sonra geri alma beyanını da göndermesi halinde iki iletinin de çok kısa zaman aralığı ile muhataba ulaşması ve muhatabın bu iki mesajı birlikte değerlendir- mesi sağlanabilir. Burada önemli olan, icabı içeren elektronik postanın muhatabın elektronik posta kutusuna ulaşmasından sonra, fakat he- nüz içeriğini öğrenmesinden önce, geri alma beyanının ona ulaştırıl- masıdır 143 . Bu konuda geri alma beyanının, icap veya kabul beyanını içeren elektronik postanın gönderilmesinden hemen sonra telefonla açıklanması suretiyle muhatabın bu beyanı daha önce öğrenmesinin sağlanması düşünülebilir 144 . SONUÇ Elektronik ticaretin hukuki alt yapısı esas olarak elektronik sözleş- me kavramına dayanmaktadır. Elektronik sözleşmede normal yollarla yapılan sözleşmeler gibi tarafların birbirine uygun ve karşılıklı irade beyanları ile doğmakla beraber elektronik ortamda yapılan irade be- yanları ile ilgili tartışmalar olmuştur. Tartışmaların yoğunlaştığı noktalar elektronik ortamda yapılan iletişimin, bu anlamda elektronik posta aracılığıyla, web sayfası ara- cılığıyla ve eş zamanlı iletişim kanalları üzerinden yapılan iletişimin hazırlar arası olup olmadığı yine bu yollarla gönderilen irade beyanla- rının icap mı yoksa icaba davet mi olduğu ve bu beyanların geri alınıp alınamayacağı noktalarıdır. Elektronik ortamda yapılan iletişimin hazırlar arası bir iletişim olup olmadığı noktasında değerlendirme yapılırken taraflar arasında kesintisiz bir iletişimin bulunup bulunmadığına yani tarafların irade 142 Kocasakal, s.78; Sağlam, s.140. 143 Bozbel, s.285. 144 Kocasakal, s.78. Elektronik Sözleşmelerin Kuruluşuna İlişkin İrade Beyanları ve Bu Beyanların Geri Alınması370 beyanları arasına fasılaların girip girmediğine bakılmalıdır. Eğer ta- rafların irade beyanları arasına fasılalar giriyorsa bu iletişim hazır ol- mayanlar arası olarak kabul edilmeli, aksi takdirde hazırlar arası ile- tişim olduğu kabul edilmelidir. Burada iletişimin hazırlar arası olup olmadığının önemi kendisini, bu iletişim sonucu yapılan sözleşmenin ne zaman kurulmuş olacağı, hüküm ve sonuçların ne zaman doğacağı bunun yanında icap ve kabulün geri alınmasının mümkün olup olma- dığı noktasında gösterecektir. Nitekim hazırlar arası bir sözleşmede, sözleşmenin kurulması ve hükümlerinin doğması muhatabın kabul beyanını açıkladığı anda gerçekleşecektir. Hazırlar arası bir sözleşme- de icap ve kabulün geri alınması mümkün olmayacaktır. Ancak hazır olmayanlar arası bir sözleşmede sözleşmenin kurulma anı muhatabın kabul beyanının icap sahibinin hâkimiyet alanına vardığı an olacak, sözleşmenin hüküm doğurma anı ise kabul beyanının muhatap tara- fından gönderildiği an olacaktır. Hazır olmayanlar arası sözleşmede icap ve kabulün geri alınması da mümkün olmaktadır. Elektronik posta iletişiminin işleyişinde taraflar arasında doğru- dan doğruya bir iletişim yoktur. Elektronik posta yolu ile yapılan ira- de beyanları hazır olmayanlar arası yapılmış sayılmaktadır. Elektro- nik postaları bireysel elektronik posta ve spamming olmak üzere ikiye ayırmak mümkündür. Bireysel elektronik postalarda icabı yapan kişi bunu belirli bir veya birkaç kişiye göndermektedir. Elektronik posta ile yapılan icaplar hukuki açıdan mektupla yapılan icaplara benze- mektedir. Dolayısıyla hukuken geçerli bir icabın varlığı için aranan şartları taşıdığı takdirde bir mesajın elektronik posta ile gönderilmesi normal posta ile gönderilmesine nazaran hukuki açıdan bir farklılık yaratmaz ve icap olarak nitelendirilir. Spamming’de ise genelde ticari amaçlı elektronik postaların çok fazla sayıda ve bazen de tekrarlana- rak bu konuda bir talepte bulunmayan ve göndericinin hiçbir ilişkisi olmayan kişilere gönderilmesi söz konusudur. Bu mailler genellikle reklam ve tanıtım amaçlı kullanılmaktadır. Spamming’le birden çok kişiye bir seferde elektronik posta ile icap içeren reklam yollanması durumu web sitesinden yapılan arzlara benzetilebilir ve icaba davet olduğu ileri sürülebilir. Ancak bizimde katıldığımız üzere birden fazla kişiye yollanan elektronik postaların gerek isim belirtilsin gerek matbu olsun icap olarak nitelendirilmesi gerekir. TBB Dergisi 2011 (95)   Turan ŞAHİN371 Elektronik posta yoluyla kurulan iletişim kural olarak hazır olma- yanlar arasında gerçekleşmektedir. Bu sebeple icapta bulunan kabul için bir süre belirtmemişse BK.m.5 hükmüne göre zamanında ve usu- lüne uygun gönderilmiş bir cevabın kendisine ulaşacağı ana kadar ica- bı ile bağlıdır. Bu durumda bağlılık süresi; icabın muhataba ulaşma süresi, muhatabın işin önemine göre gerek duyacağı asgari düşünme süresi ve bunun üzerine gönderilen bir kabul beyanının icapta bulu- nana ulaşması sürelerinin toplamından ibarettir. İnternet üzerinden gerçekleşen iletişimin hızı nedeniyle elektronik posta yolu ile yapılan icabın muhataba ulaşması en fazla birkaç dakika sürecektir ve gönde- rilen icap muhatabın elektronik posta kutusunda daha sonra erişilmek üzere kaydedildiği anda ise ulaşmış sayılacaktır İşin önemine göre muhatabın ihtiyaç duyacağı düşünme süresi her somut olaya göre ayrı ayrı değerlendirilmelidir. Elektronik posta olarak gönderilen bir kabul beyanı daha sonra mu- hatap tarafından erişilmek üzere kendisinin elektronik posta kutusuna kaydedildiği anda ulaşmış ve böylece sözleşme kurulmuş olur. Bunun için icapta bulunanın elektronik posta adresinin kullanımına açık veya örtülü bir şekilde izin vermiş olması gerekliliği unutulmamalıdır. Elektronik posta yolu ile yapılan iletişim hazır olmayanlar arası bir iletişim olduğuna göre burada elektronik posta ile yapılan icap ve kabulün geri alınması mümkündür. Ancak elektronik posta ile yapılan icap veya kabul beyanları açısından geri almanın şartlarının oluşması pek kolay olmamaktadır. Çünkü elektronik posta iletileri server’larda veya elektronik posta kutusunda herhangi bir sorun olmadığı takdirde çok kısa süreler içinde neredeyse anında muhatabın posta kutusuna ulaşmaktadır. Bu nedenle geri alma beyanının da elektronik posta ile gönderilmesi durumunda geri alma beyanının önceden yapılmış olan icap veya kabul beyanı ile aynı anda veya ondan önce ulaştırılması çok zordur. Ancak icap ve kabul beyanını elektronik posta ile gönderen kişinin hemen sonra geri alma beyanını da göndermesi halinde iki ile- tinin de çok kısa zaman aralığı ile muhataba ulaşması ve muhatabın bu iki mesajı birlikte değerlendirmesi sağlanabilir. Burada önemli olan, icabı içeren elektronik postanın muhatabın elektronik posta kutusuna ulaşmasından sonra, fakat henüz içeriğini öğrenmesinden önce geri alma beyanının ona ulaştırılmasıdır. Elektronik Sözleşmelerin Kuruluşuna İlişkin İrade Beyanları ve Bu Beyanların Geri Alınması372 Web sayfaları üzerindeki iletişim hazır olmayanlar arasında ger- çekleşen bir iletişimdir. Çünkü tarafların sözleşmeyi müzakere etme- leri, soru sormaları ve pazarlık yapma gibi imkânları yoktur. Kullanıcı özelliklerini web sayfasından gördüğü bir ürünü ya sipariş edecek ya da etmeyecektir. Ürünlerin internette sunulmasına ilişkin web sayfalarındaki bil- gilerin icap mı yoksa icaba davet mi olduğu konusunda genel kanaat icaba davet olduğu yönünde oluşmuştur. Ancak web sayfalarındaki bilgilerin icaba davet niteliğinde bulunduğunun kesin ve katı şekilde kabulü yerinde değildir. Somut irade beyanının (web sayfasının) içe- riği göz önünde bulundurulmaksızın genel bir yaklaşımla web sayfa- larının bir öneriye davet olduğunun kabulü her şeyden önce irade öz- gürlüğü ilkesinin göz ardı edilmesi anlamını taşır. Web sayfalarındaki bilgilerin icaba davet olduğu yönündeki getirilen gerekçe de stokların takip imkânının mümkün olmadığı ayrıca müşterinin ödeme gücünün ve kimliğinin de tespitinin mümkün olmadığı ifade edilmiştir. Ancak stokların elektronik yollarla izlenmesi, takibi son derece kolaydır. Bu- nun yanında günümüzde seri üretime geçişle beraber seri halde üre- tilen malların satışına ilişkin pek çok işlemde alıcının kimliği önemini kaybetmiş bulunmaktadır. Artık ‘ilgili için işlem’ gereğince pek çok sa- tış yerinde olduğu gibi internette de web sitesi sağlayıcısı için alıcının kimliği hiçbir önem arz etmemektedir. Bu çerçevede sadece paranın ödenmesi önem kazanmaktadır ki web sayfalarından yapılan sunum- larda bu da bir zorluk teşkil etmemekte çoğu kez kredi kartı bilgile- rinin siparişle beraber verilmesiyle ödemenin yapılması sağlanmak- tadır. Diğer yandan güven prensibi çerçevesinde irade beyanlarının yorumunda stokların kontrolü veya karşı tarafın ödeme gücü gibi sub- jektif kıstasların esas alınmasının ne derece doğru bir yaklaşım olduğu şüphelidir. Bu sebeplerle malların satışı ile dijital ürünlerin doğrudan satışına ilişkin web sayfaları arasında bir ayrım yapılması da tama- men yapay bir farklılık olmuştur. BK.m.7/2 ve BK.m.7/3 hükümle- rinden yola çıkıldığında ise sözleşmenin kurulmasına imkân sağlayan web sayfalarının ikinci fıkrada belirtilen tarife veya fiyat listelerinin yayınlanmasından çok, üçüncü fıkradaki semeni göstererek mal teş- hirine benzediğini kabul etmek gerektiğini ileri sürmek daha yerinde olacaktır. Web sayfalarının kesin bir şekilde icap ya da icaba davet ola- TBB Dergisi 2011 (95)   Turan ŞAHİN373 rak nitelendirilmesinin yapılması, bunun kesin bir şekilde söylenmesi yerinde değildir. Web sayfalarındaki irade beyanları nitelendirilirken bir irade beyanının icap mı yoksa icaba davet mi olduğunun bir yorum meselesi olduğuna ve bunun güven teorisinin ışığında tespit edilmesi gerektiğine ilişkin temel kuraldan ayrılmak mümkün değildir. Bu nok- tadan hareketle bu nitelendirme her somut olayda kullanıcının web sayfasının içeriğine, dürüstlük kuralı ve tüm şartlar çerçevesinde ver- mesi gereken anlama göre yapılmalı ve o web sayfasının icap mı yoksa icaba davet mi olduğu bu şekilde tespit edilmelidir. Web sayfaları üzerinden gerçekleşen iletişim hazır olmayanlar arasında cereyan ettiğine göre icapta bulunanın icabı ile bağlılık süresi BK.m.5’e göre değerlendirilecektir. Web sayfasının bir icap teşkil ettiği durumlarda bu icap, sağlayıcı web sayfasındaki icabı kullanıcılar tara- fından erişilmeye hazır bulundurduğu müddetçe geçerlidir. Web sayfası yoluyla yapılan iletişimde de sözleşmenin kurulması şu şekilde açıklanabilir. Web sayfası olarak gönderilen bir kabul beya- nı ise sözleşmenin kurulması web sayfasının icap veya icaba davet teş- kil etmesine göre tespit edilecektir. Nitekim web sayfası icap niteliğin- deyse kullanıcının kabulünün sağlayıcının bilgisayarına ulaşmasıyla sözleşme kurulmuş olacaktır. Eğer web sayfası icaba davet niteliğin- deyse, sağlayıcının kabulünün kullanıcının bilgisayarında kaydedile- rek ekranda belirmesiyle sözleşme kurulmuş olacaktır. Web yoluyla yapılan irade beyanları hazır olmayanlar arasında cereyan ettiğine göre burada icap ve kabul beyanlarının geri alınma- sı mümkündür. Ancak geri alma imkânı teorik düzeyde kalmaktadır. Çünkü gerek kabul gerekse icap niteliği taşıyan irade beyanları yapıl- dıkları anda elektronik iletişimin hızından dolayı hemen karşı tarafın hâkimiyet alanına öğrenilir şekilde girmektedir. Bu durumun tek istis- nasını sistem bakımından kıyasen geri alma sayılabilecek siparişin ta- mamlanmasından önceki son aşamada ‘siparişiniz kesinse tıklayınız’ şeklinde son bir kontrol olanağının alıcıya tanınması oluşturur. Eş zamanlı iletişim kanalları üzerinden gerçekleşen iletişimde kul- lanıcılar hem kendi metnini muhataba göndermekte hem de muhata- bın gönderdiği beyanı ekranında görmektedir. Bu iletişim doğrudan ve eş zamanlı olarak gerçekleşmektedir. Bu nedenle burada hazırlar Elektronik Sözleşmelerin Kuruluşuna İlişkin İrade Beyanları ve Bu Beyanların Geri Alınması374 arası bir iletişim söz konusudur. Eş zamanlı bir iletişim kanalı üzerin- den gönderilen beyanlar muhatabın hâkimiyet alanına ulaşır ulaşmaz hüküm ve sonuçlarını doğurmaya başlar. Burada önemli olan muhata- bın bu irade beyanını öğrenme imkânına sahip bulunmasıdır. Eş zamanlı iletişim kanalları üzerinden gönderilen irade beyanla- rının da genel kural çerçevesinde değerlendirilmesi gerekir. Bu nok- tada eş zamanlı iletişim kanalları üzerinden gönderilen bir beyanın icap olarak değerlendirilebilmesi için normal yollarla yapılan icapta bulunması gereken unsurları taşıması gerekir. Bu unsurlardan birinin eksik olması halinde bu beyanın icaba davet olarak nitelendirilmesi söz konusu olacaktır. Eş zamanlı iletişim kanalları üzerinden yapılan iletişim hazırlar arasında cereyan etmektedir. Bu anlamda icapta bulunan kabul için herhangi bir süre tayin etmemişse BK.m.4 hükmüne göre icap derhal kabul olunmazsa icabı yapan icabı ile bağlı olmaktan kurtulur. Bura- daki derhal kelimesinden icapta bulunanın muhatabın cevap verebil- mesi için zaruri olan asgari düşünme süresince bağlı olduğu anlaşıl- maktadır. Eş zamanlı iletişim kanalları üzerinden örneğin chat kanalı üze- rinden veya video konferans şeklinde gerçekleşen iletişim hazırlar ara- sında cereyan eden bir iletişim olduğu için kabul beyanının muhatap tarafından anlaşılacak şekilde açıklanmasıyla sözleşme kurulmuş ola- caktır. İcap ve kabulün geri alınabilmesi ancak hazır olmayanlar ara- sı irade beyanlarında mümkündür. Hazır olanlar arasında doğrudan doğruya gerçekleşen irade beyanlarının ise geri alınması ilke olarak mümkün değildir. Bu bağlamda eş zamanlı iletişim kanalları üzerin- den gerçekleşen iletişim hazırlar arası sayıldığına göre burada icap ve kabulün geri alınması olanağı bulunmamaktadır. TBB Dergisi 2011 (95)   Turan ŞAHİN375 KAYNAKLAR AKINCI, Şahin, Borçlar Hukuku Bilgisi Genel Hükümler, Konya 2000 ALTINIŞIK, Ulvi, Elektronik Sözleşmeler, Ankara 2003 AYAN, Mehmet, Borçlar Hukuku Genel Hükümler, Konya 2007 BOZBEL, SAVAŞ, İnternet Üzerinden Yapılan Hukuki İşlemler, Yargı- tay Dergisi, C.27, Ocak-Nisan 2001, s.278. BOZBEL, SAVAŞ, İnternet Üzerinden Yapılan Hukuki İşlemler ve Bu Konudaki 97/7 Sayılı AB Yönergesi ile Alman ve İsviçre’deki Dü- zenlemeler, http:// www.hukukcu. com/ bilimsel/ kitaplar/ in- ternet uze-rindenhukukiişlem.htm EREN, Fikret, Borçlar Hukuku Genel Hükümler, İstanbul 2003. ERİŞGİN, Nuri, Standart Yazılım Devrini Amaçlayan Sözleşmelerde Edimin Konusu Olarak Bilgisayar Programı, AÜHFD.,C.48, S.1- 4, Y.1999, s.231. FALCIOĞLU, Mete Özgür, Türk Hukukunda Elektronik Satım Sözleş- mesi ve Kuruluşu, Ankara 2004 GEZDER, Ümit, Mukayeseli Hukuk Açısından İnternette Aktedilen Sözleşmelerde Tüketicinin Korunması, İstanbul 2004 İNAL, Emrehan, E-Ticaret Hukukundaki Gelişmeler ve İnternette Söz- leşmelerin Kurulması, İstanbul 2005 KIRCA, Çiğdem, İnternette Sözleşme Kurulması, Banka ve Ticaret Hu- kuku Dergisi, C.XX, S.4, Aralık 2000, s.107. KOCASAKAL H. ÖZDEMİR, Elektronik Sözleşmelerden Doğan Uyuşmazlıkların Çözümünde Uygulanacak Hukukun ve Yetkili Mahkemenin Tespiti, İstanbul 2003 OĞUZMAN, M.Kemal/ÖZ, M.Turgut, Borçlar Hukuku Genel Hü - kümler, İstanbul 2005 ÖZMEN, E. Saba, Telefaks Cihazları (Facsimilie) İle Gönderilen İrade Beyanlarının Medeni Hukuk ve Usul Hukuku Açısından Sonuçla- rı, Ankara Barosu Dergisi,1990/1, s.77. Elektronik Sözleşmelerin Kuruluşuna İlişkin İrade Beyanları ve Bu Beyanların Geri Alınması376 ÖZSUNAY, Ergun, Uluslar arası Çalışmaların ve Bazı Ulusal Düzenle- melerin Işığında Elektronik Ticaret ve E-Sözleşmelerin Temel So- runları, Uluslar arası İnternet Hukuku Sempozyumu, Dokuz Eylül Üniversitesi Yayını, İzmir 2002 REİSOĞLU, Safa, Borçlar Hukuku Genel Hükümler, İstanbul 2000 SAĞLAM, İpek, Elektronik Sözleşmeler, İstanbul 2007 SAVAŞ, Abdurrahman, İnternet Ortamında Yapılan Sözleşmeler ve Bunların Hukuki Sonuçları, Doktora Tezi, Konya 2005 SCHMİDLİN, Bruno, Berner Kommentar, Allgemeine Bestimmungen, Art.3- 10 OR, Bern 1985 SÖZER, Bülent, Elektronik Sözleşmeler, İstanbul 2002 TEKİNAY, S. Sulhi/ AKMAN, Sermet/ BURCUOĞLU, Haluk/ ALTOP, Atilla, Borçlar Hukuku Genel Hükümler, İstanbul 1988