makaleler Ayşe KILINÇ 315TBB Dergisi, Sayı 78, 2008 GİRİŞ “İflas Kararına Karşı Kanun Yolları”, “İflas Kararının Kesinleşmesi” konulu bu çalışmada, asliye ticaret mahkemesince iflas davasının in- celenmesi sonucu verilen kararlara göre bir ayrım yapılmak suretiyle, başvurulabilecek kanun yolları ve bu kanun yollarının özellikleri dik- kate alınmış, kanun yollarına başvurmanın ticaret mahkemesinin iflas davası sonucunda verdiği karara etkileri ve iflas davası sonucu verilen kararlara karşı tüketilebilecek kanun yolları 5132 sayılı Kanun’un m. 12 ile İİK m. 164’e eklenen istinaf kanun yolu da dikkate alınarak ince- lenmiştir. İstinaf mahkemelerinin henüz kuruluşu tamamlanmamış olduğu hususu dikkate alınarak, yürürlükteki mevzuat uyarınca iflas dava- sı sonucunda verilen karara karşı gidilebilecek bir kanun yolu olarak uygulamasının başlamadığından bahisle, iflas davası sonucu verilen kararların istinaf incelemesinin ne şekilde olacağı ancak teorideki gö- rüşler çerçevesinde ele alınmıştır. Ayrıca ticaret mahkemesinin iflas davası sonucunda verdiği hangi kararlara karşı, kimler tarafından ka- nun yollarına başvurulabileceği de kanun yolları ayrımı yapılmaksızın ortak açıklanmak suretiyle inceleme konusu yapılmıştır. İFLAS KARARINA KARŞI KANUN YOLLARI, İFLAS KARARININ KESİNLEŞMESİ (İİK m. 164) Ayşe KILINÇ* * Av., Eskişehir Barosu, Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Özel Hu- kuk doktora öğrencisi Ayşe KILINÇ makaleler 316TBB Dergisi, Sayı 78, 2008 1. BÖLÜM: İFLAS KARARINA KARŞI KANUN YOLLARINA BAŞVURMAK İÇİN GEREKEN ŞARTLAR I. İFLAS DAVASI SONUCUNDA VERİLEN KARARA KARŞI KİMLER KANUN YOLLARINA BAŞVURABİLİR? Ticaret mahkemesinin iflas davası sonucunda vermiş olduğu ka- rara karşı, “hukuki yararı” olmak koşuluyla, davacı ya da davalı kanun yollarına başvurabilirler. İflas davası sonucunda iflasına karar verilmiş olan borçlu müflisin kanun yollarına başvurmada prensip olarak hukuki yararı mevcuttur. Zira iflas davası bir takibe mesnet açılmış ve borçlunun iflasına karar verilmişse, aleyhine olan bu karara karşı kanun yollarına başvurmada hukuki yararının olduğu şüphesizdir. Borçlu aleyhine açılan doğrudan iflas davası için de aynı durum geçerlidir. Ancak sorun borçlunun (şartları oluştuğunda) kendisinin iflasını talep etmesi durumunda, mahkemenin verdiği karara karşı (eğer bu karar borçlunun iflasına ilişkin bir kararsa, bu karara karşı koymada hukuki yararı yoktur. Zira onun talebi iflasına karar veril- mesidir) ki bu karar iflas davasının reddine ilişkinse, kanun yollarına başvurmada hukuki yararın aranıp aranmayacağı noktasında ortaya çıkar. Kanaatimizce; böyle özel durumlar için gerek iflas davasının açıl- masında, gerekse bu dava sonucunda verilen karara karşı kanun yolla- rına başvurmada aranan menfaat; aslında kamusal bir menfaattir. Bu- rada hukuki menfaat aranmaz ya da böyle bir talepte hukuki menfaat varsayımsal olarak vardır. İflasın açılmasıyla müflisin tasarruf yetkisinin masaya dahil mal- lar hakkında sınırlanması (İİK m. 191), müflisin iflas kararını temyiz HUMK m. 427’de “Davada haklı çıkmış olan taraf da hukuki yararı bulunmak şartıyla hükmü temyiz edebilir.” diyerek kanun yollarına başvurmak için de davacı olabilme- de gereken hukuki yarar şartı aranmıştır. “İstinaf yoluna başvuran kişinin de hukuki yararının bulunması gerekir. İlk derece mahkemesinde lehine karar verilmiş olan tarafın istinafa başvurmak bakımından hukuki yararının bulunmadığı söylenebilir. Ancak duruma göre, karar lehine tara- fın istinafa başvuruda hukuki yararı olduğu tespit edilirse, o da bu yola başvura- bilir.” Pekcanıtez Hakan /Atalay Oğuz /Özekes Muhammet, Medeni Usul Hukuku, Ankara 2005, s. 540 makaleler Ayşe KILINÇ 317TBB Dergisi, Sayı 78, 2008 etme hak ve menfaatini ortadan kaldırmaz. Müflisten başka takipte bulunan alacaklının iflas talebinin ilanı üzerine davaya müdahale eden alacaklıların, tüzel kişiler adına temsil ve ilzam yetkisine sahip olan kişilerin temyiz talebinde bulunabilecekleri kabul edilmektedir. II. İFLAS DAVASI SONUCUNDA VERİLEN HANGİ KARARLARA KARŞI KANUN YOLLARINA BAŞVURULABİLİR? İİK m. 164’te “Ticaret mahkemesince verilen nihai kararlara” denmek suretiyle, bu soruyu tereddüde yer bırakmadan cevaplamıştır. Aynı zamanda bu hüküm, “İlk derece mahkemelerinin nihai kararlarına karşı istinaf yoluna başvurulabilir.” diyen HUMK m. 426A ile de paralel bir düzenleme getirmiştir. Gerek HUMK m. 426A’nın gerekse İİK m. 164’ün lafzından nihai kararın esasa mı yoksa usule mi ilişkin olduğu konusunda bir ayrım yapılmadığından, ticaret mahkemesinin iflas da- vası sonucu davanın esasına girmeden usulden veya davanın esasına girerek yaptığı inceleme sonucu verdiği nihai kararlara karşı kanun yollarına başvurulabilecektir. Bu bağlamda nihai karar niteliğinde ol- mayıp ara karar niteliği taşıyan depo kararı, muhafaza tedbirleri ve defter tanzimine ilişkin kararlara karşı kanun yollarına başvurabilmek mümkün olmayacaktır. 8 Altay Sümer, Türk İflas Hukuku, 1.cilt, 2004, s. 184 Belgesay Mustafa Reşit, İcra ve İflas Hukuku Sentetik, Bölüm 2. cilt Konkordato, İflas, İptal Davası, Tahliye, İstanbul 1953, s. 59; Ayrıca kanuni veya akdi temsilci veya yetkili vekil tarafından temyiz edilebilmesine ilişkin bkz. Olgaç Senai, İcra-İflas 2.cilt, Ankara 1978, s. 1344. Altay s. 184; Olgaç s. 1344; Anonim şirketin iflasına dair kararı, ortakların temyiz etme yetkisinin olmadığına dair İİD 2.7.1968T, E 3615, K 69900 bkz .Uyar Talih, Gerekçeli- İçtihatlı İcra-İflas Kanunu Şerhi, İzmir 1975, s. 1767-1768 istinaf yoluna başvurabilecek kararlar bakımından bkz. Konuralp Haluk, Türkiye Barolar Birliği, İstinaf Mahkemeleri Uluslararası Toplantı, (7-8 Mart 2003), “Bölge Ad- liye Mahkemelerinde Uygulanacak Usul (Hukuk Davaları Açısından)”, (s. 247-265), s. 247-248; Pekcanıtez/Atalay/Özekes s. 538-539; Yıldırım Kamil, Türkiye Barolar Birliği, İstinaf Mahkemeleri Uluslararası Toplantı (7-8 Mart 2003) “Kanun yolu olarak İstinaf” (s.285-317), s. 304-305 Depo emrine ilişkin kararın nihai bir karar bulunmamasına göre, ancak asıl hükümle bir- likte temyiz edilebileceğine dair Y. 12 HD, 22.5.1984 E 3451/K 6472 için Eriş Gönen, Uygulamalı İflas ve Konkordato Hukuku (Açıklamalar ve İçtihatlar), Ankara 1991, s. 128 8 Nihai karar niteliğinde olmayan kararların temyizine dair bkz. Altay s. 185; Öğütçü A.Tahir/Çitoğlu Ali, Uygulamalı İcra ve İflas Kanunu, Ankara 1977, s. 766 Ayşe KILINÇ makaleler 318TBB Dergisi, Sayı 78, 2008 III. KANUN YOLLARINA BAŞVURMANIN HÜKMÜN İCRASINA ETKİSİ İİK m. 164/2 c.1’de açıkça belirtildiği üzere “iflas kararının temyizi iflasın ilanına ve masanın teşkiline mani değildir.” İflas kararına karşı kanun yollarına başvurmanın hükmün icrasını etkileyip etkilemeyeceği meselesi, Kanun’un açık metni karşısında tar- tışmadan uzak tutulması gerekir. Nitekim m. 164/2 c. 1’de iflas kararı- nın temyizinin iflasın ilanına engel olmayacağının belirtilmesi yanında aynı fıkra c. 3’te buna bir istisna getirmek suretiyle kanun yollarına başvurmanın sadece ikinci alacaklılar toplantısının yapılmasına engel olacağını belirtmiştir. İİK m. 164/2 karşısında doktrinde iflas kararının temyizinin (Bunu geniş anlamda kanun yollarına başvurmak olarak anlamamız gerekir.) hükmün icrasına engel olmayacağı benimsenmiştir. A. TEMYİZ KANUN YOLUNA BAŞVURMA HALİNDE Yukarıda belirttiğimiz gibi kanun yollarına başvurmanın hükmün icrasını etkilemeyeceği kabul edilmekle birlikte, bu hususun doktrinde kabul görmesi zaman almış, İİK m. 164’e eklenen fıkra hükmü netice- sinde varılan sonuç açıklık kazanmıştır. Nitekim iflas kararının temyi- zi halinde İİK m. 36 ve HUMK m. 443’e göre Yargıtay’dan tehiri icra kararının istenip istenemeyeceği hususu tartışılmıştır. Bir görüş, Yargıtay’ın iflas kararının icrasının durdurulmasına ka- rar verilebileceğini; 10 hakim olan diğer görüş 11 ise bu konuda icranın durdurulmasına karar verilemeyeceğini savunmuştur. Ancak üzerin- de durmamız gereken husus; Yargıtay’ın iflas kararının icrasının dur- Altay s. 185; Berkin Necmettin, İflas Hukuku, İstanbul 1966, s. 100-101; Doğan Cahid, İcra ve İflas Hukuku, Niğde 1998, s. 131; Erman Sahir, Ticari İlimler Öğrencileri için Usul ve İcra-İflas Dersleri, İstanbul 1968, s. 151; Eriş s. 127; Gürdoğan Burhan, İflas Hukuku Dersleri, Ankara 1966, s. 43; İpekçi Nizam, İcra ve İflas Kanunu Tatbikatı Şerh Açıklamalı-İçtihatlı-Uygulama-Örnekli, Ankara 2001, s. 654; Kuru Baki, İflas ve Konkor- dato Hukuku, İstanbul 1988, s. 91; Postacıoğlu İlhan E., İflas Hukuku İlkeleri, İstanbul 1978, s. 35-36; Olgaç s. 1342; Öğütçü/Çitoğlu s. 766-767; Tikveş Özkan, İçtihatlarla Açıklamalı İcra ve İflas Kanunu Şerhi, İstanbul 1990, s. 214; Uyar s. 1764 10 Bu görüş ile ilgili ayrıntılı bilgi için bkz. Ansay Sabri Şakir, Hukuk, İcra ve İflas Usul- leri, Ankara 1956 11 Altay s. 185; Berkin s. 100-101; Gürdoğan s. 43 dn 108; Kuru s. 91 dn 132; Postacıoğlu s. 35-36 makaleler Ayşe KILINÇ 319TBB Dergisi, Sayı 78, 2008 durulmasına karar verilebileceğini savunan Ansay’ın bu mütalaasını, 538 sayılı Kanun’la İİK m. 164’e eklenen fıkra ile maddenin bu şekli almasından önceki haline ilişkin olarak vermiş olmasıdır. Ansay’ın vermiş olduğu bu mütalaası karşısında; Postacıoğlu 12 bu görüşü iflas kararında müddeabih diye bir meblağın tediyesinin mev- zuu olmadığı, emirdeki yedi gün geçirilmiş olduktan sonra da o meb- lağın temin edilmesi suretiyle iflas kararının tatbik mevkiine geçilme- sinin önlenemeyeceğinden bahisle reddetmiştir. Bu mesele, İsviçre’de müspet bir şekilde çözümlenmiş; Federal İcra ve İflas Kanunu’nun m. 174/2 de iflas kararına karşı müracaat edilen yüksek mahkemenin bu kararın icrasını durdurabileceği açıkça kabul edildiği gibi ayrıca Federal Mahkeme’nin içtihatlarının da bu yönde olduğu bilinmektedir. 13 B. İSTİNAF KANUN YOLUNA BAŞVURMA HALİNDE İflas davası sonucunda verilen iflas kararının temyizinin, hükmün icrasına engel olmayacağını, İİK m. 164/2’nin bunu tereddüde yer ver- meyecek şekilde düzenlediğini belirtmiştik. İflas kararına karşı istinaf yoluna başvurulması halinde de hükmün inşai etkisi gereği, sonuçları- nı doğurması önlenemeyecek istinafa başvurmak da hükmün icrasına engel olamayacaktır. 14 Burada temyizden farklı olarak istinaf yoluna başvurulması durumunda iflas kararının etkilerini devam ettirmesi sorun yarata- caktır. Zira istinaf yolunun özelliği gereği, Bölge Adliye Mahkemesi davayı yeniden ele alacak tıpkı Ticaret Mahkemesi gibi (şartları oluş- muşsa) davayı esastan inceleyecektir. İşte sorun da bu noktada kendini gösterecektir. Bir taraftan Ticaret Mahkemesi’nin iflasa karar vermesi anında iflas açılmış, iflas masası kurulmuş, borçlu müflis sıfatını almış olacak diğer taraftan da Bölge Adliye Mahkemesi, sanki bu sonuçlar hiç doğmamış gibi iflas davasını inceleyecektir. İflas davasını yeniden 12 ayrıntı için bkz. Postacıoğlu s. 35 13 Berkin s. 100 14 HUMK m. 426J gereği; istinaf başvurusu kural olarak icrayı durdurmayacaktır. An- cak İİK m. 36’ya göre icranın geri bırakılmasını istemek mümkündür. Ayrıca kişiler ve aile hukuku ile taşınmaz mal ve taşınmazın aynına ilişkin haklarla ilgili kararlar kesinleşmedikçe icra edilemez Ayşe KILINÇ makaleler 320TBB Dergisi, Sayı 78, 2008 inceleyecek olan bölge adliye mahkemesinin bu noktada zaten iflas açılmış ve sonuçlarını doğurmuş olduğundan, muhafaza tedbirleri al- ması hem gerekli olmayacak hem de mümkün olmayacaktır. İstinaf başvurusunun kural olarak icrayı durdurmayacağı ancak İİK m. 36 ge- reği, icranın geri bırakılmasının mümkün olduğu ileri sürülmüştür. 15 Yıldırım’a göre; bununla mukayeseli hukuktaki kanun yolu siste- minin vazgeçilmez, belirleyici bir şartı, sonucu olarak kabul edilen er- teleyici etki tanınmamaktadır. 16 Öte yandan yürürlükte kanun yolu sis- temimizde temyiz yoluna başvurmada tanınmamış olan bir erteleyici etkinin daha alt düzeydeki bir mahkemeye başvuruya tanınmasından da uzak durulduğu söylenebilir. Yani “temyize başvuru icrayı durdur- muyorsa, istinafa başvurmak hiç durdurmaz.” biçimindeki bir anlayış...” 17 İstinafa başvurmanın icrayı durdurmayacağına ilişkin kanunun açık hükmü ve bunun tek istisnanın İİK m. 36 ile mümkün olacağı- na dair kabul karşısında iflas kararının istinaf incelemesinde bunun sorun yaratacağına dikkat çekmek gerekir. Zira ticaret mahkemesinin borçlunun (veya talepte bulunanın) iflasına dair verdiği hüküm gere- ği, iflasa ilişkin tüm sonuçların ortaya çıktığı ve bölge adliye mahke- mesinin de ayrıca bu davayı yeniden ele aldığı ve esastan incelemeye geçtiğini düşünürsek bizde de Fransız usul hukukundaki gibi bir dü- zenlemeye 18 ya da “istinaftan karar çıkmadıkça, iflas açılmaz” şeklinde bir “askıda iflas” 19 haline ihtiyaç olduğu şüphesizdir. 15 Konuralp Haluk, “HUMK Tasarısına göre İstinaf Derecesi Tebliğ II”, Medeni Usul ve İcra İflas Hukukçuları Toplantısı, 3-5 Ekim 2003 Eskişehir, s. 6; Pekcanıtez/Atalay/ Özekes s. 544, Yıldırım (tebliğ) s. 306. 16 Yıldırım Kamil, Hukuk Devletinin Gereği: İstinaf, İstanbul 2000, s. 129. 17 Ayrıntılı bilgi için bkz. Konuralp (Tebliğ İİ) s. 5. 18 “Fransız usul hukukundaki düzenlemeye göre, bir ilamın icra edilebilmesi için ilke olarak kesin hüküm niteliği kazanması gerekir.(C.pr.civ m.500) Bir hükmün kesin hüküm niteliği kazanabilmesi için de herhangi bir kanun yolundan doğan ertele- yici bir etkinin bulunmaması gerekir.(C.pr.civ m. 501) Başka bir anlatımla, olağan kanun yollarına başvurma süresi geçmedikçe veya kanun yoluna başvurulmuşsa buna ilişkin inceleme tamamlanmamışsa hüküm kesinleşmiş olmaz ve bu nedenle icra edilemez..”ayrıntılar için bkz. Konuralp Haluk, “Fransız Hukukunda Kanun Yolları Arasında İstinafın Yeri (Hukuk Davaları Açısından)”, AÜHFD, c.50, S. 1 2001, s. 25-39. 19 “İsviçre sisteminde iflas kararına karşı üst mercie müracaat iflas hükümlerini ken- diliğinden askıya almamakta kanun müsaade ettiği ve üst mercii de bu yetkisini kullandığı takdirde iflas hükümleri askıya alınabilmekte, fakat iflas kararının tasdi- ki halinde askıda tutulmuş olan iflasın, mahalli mahkemenin kararında gösterildiği gün, saat ve dakikadan itibaren bütün neticelerini husule getirdiği kabul edilmek- makaleler Ayşe KILINÇ 321TBB Dergisi, Sayı 78, 2008 2. BÖLÜM: İSTİNAF KANUN YOLUNA BAŞVURMA I. İFLAS KARARINA KARŞI İSTİNAF KANUN YOLUNA BAŞVURMA Asliye ticaret mahkemesinin borçlunun (ya da talepte bulunanın) iflasına dair vermiş olduğu karara karşı ilgililer, 20 ilamın usulen ken- dilerine tebliğinden itibaren on gün içinde yetkili bölge adliye mahke- mesine istinaf isteminde bulunabileceklerdir. Ancak genel hükümle- re göre istinafa başvurma süresi on beş gün olduğundan, iflas davası sonucu verilen kararlar için İİK m. 164/1 ile kanun koyucu bir ayrık hüküm sevk etmiştir. 21 (m. 426E) İflas kararına karşı istinaf yoluna başvuracak taraf, bu istemini yetkili bölge adliye mahkemesine yöneltmek zorundadır. Bölge adliye mahkemelerinin yetkilerine ilişkin düzenlemeye bakıldığında, kararı hakkında istinaf başvurusu yapılan mahkemenin yetkisinden bağım- sız olarak, bölge adliye mahkemesinin yetkisi, kesin yetkidir. 22 Kanunun bölge adliye mahkemelerine bu konuda kesin yetki ta- nımış olması, iflas kararına karşı istinaf yoluna başvurulması halinde bazı problemler yaratacaktır. Zira iflas davasında yetkili mahkemeyi düzenleyen HUMK m. 17’de kesin bir yetki kuralı getirmekte, iflas da- vasının tacirin muamele merkezinin bulunduğu yer ticaret mahkeme- sinde görülmesi gerektiğini ve bu konuda tarafların yetki sözleşmesi yapamayacağını, bunun kamu düzenine ilişkin bir yetki kuralı oldu- ğunu belirtiyor. İflas kararına karşı istinaf yoluna başvurulması halinde, davayı yeniden ele alacak olan yetkili Bölge Adliye Mahkemesi ise tacirin mu- amele merkezinin bulunduğu yargı çevresinin dışında ise HUMK m. 17’nin getirdiği kesin yetki kuralı ihlal edilmiş olmayacak mıdır? Bu konuda belki şöyle bir cevap verilebilir: HUMK m. 426R ile tedir.” bkz. Postacıoğlu s. 38 . 20 “ilgililerin” kim olduğu yukarıda “İflas Davası Sonucu Kimler Kanun Yollarına Başvurabilir?” başlıklı s. 4’te incelenmiştir. 21 Pekcanıtez/Atalay/Özekes s. 540; Yıldırım (tebliğ) s. 306; “HUMK Tasarısı m. 426E’de istinafa başvuru süresi otuz gün olarak düzenlenmişti.” için bkz. Konuralp (tebliğ İİ) s. 4; Öztek Selçuk, “Adalet Bakanlığı Üst Mahkemeler Hukuk Komisyonu Tarafından Hazırlanmış olan Üst Mahkemeler Tasarısı”, Yargı Reformu 2000 Sem- pozyumu, İzmir 2000, s. 104 vd. 22 Pekcanıtez/Atalay/Özekes s. 540-541. Ayşe KILINÇ makaleler 322TBB Dergisi, Sayı 78, 2008 getirilen bölge adliye mahkemelerinin yetkisi de kesindir ve ilk derece mahkemelerinden farklı olarak bölge adliye mahkemeleri, ilçe teşkila- tına göre kurulmayıp, belirli yargı çevrelerinde faaliyette bulunacaktır. Bunun sonucu olarak borçlunun muamele merkezini içine alan yargı çevresindeki Bölge Adliye Mahkemesi, iflas davasının istinaf talebini inceleyecektir. Ayrıca HUMK m. 17 de yer alan kesin yetki kuralının, ilk derece mahkemelerinin yetkisini düzenlediği ve bunun Bölge Ad- liye Mahkemelerinin yetkisini de kesin olarak belirleyebileceği düşü- nülemez. Kanaatimizce; böyle bir gerekçe haklı olmamakla birlikte, şu ger- çek gözden kaçırılmamalıdır: Elbette ki bölge adliye mahkemelerinin yetkisini, ilk derece mahkemelerinin yetkisine göre belirlemek müm- kün olmayabilir ancak davayı yeniden ele alıp inceleyecek olan bölge adliye mahkemelerinin yetkisi belirlenirken, iflas davası gibi kamu düzenine ilişkin olup, özellikle üçüncü kişiler için de sonuç doğuracak davalardaki ilk derece mahkemelerinin kesin yetkisini düzenleyen ku- rallar, gözden uzak tutulmamalıdır. İflas kararına karşı istinaf yoluna başvuracak taraf, talebini bir di- lekçe ile bölge adliye mahkemesine yöneltecektir. ( m. 426B/1) Diğer bir ifadeyle, iflas kararı mahkemece re’sen bölge adliye mahkemesine gönderilmeyecektir. 23 A. BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİNİN İSTİNAF İNCELEMESİ SONUCU VEREBİLECEĞİ KARARLAR İstinaf talebini alan Bölge Adliye Mahkemesi, asıl incelemeye geç- meden başvuru hakkında bir ön inceleme 24 yapacak, bu ön inceleme sonunda eksiklik olmadığı anlaşılırsa dosya incelemeye alınacaktır. (m. 426L) Ön inceleme yapıldıktan sonra nasıl bir karar verileceği kanunda açıkça belirtilmemiştir. Sadece “…gerekli karar verilir” şeklinde genel bir ifadeye yer verilmiştir. Bu sebeple her bir durum için ayrıca değer- 23 Konuralp (tebliğ İİ) s. 5; Pekcanıtez/Atalay/Özekes s. 541; Yıldırım (tebliğ) s. 303- 307 24 ön incelemede hangi hususların dikkate alınacağı HUMK m. 426L c.1’de belirtil- miştir. makaleler Ayşe KILINÇ 323TBB Dergisi, Sayı 78, 2008 lendirme yapılması gerektiği yolunda görüşler vardır. 25 Burada dikkat edilecek bir hususta; başvuru dilekçesinde iflas kararına karşı istinaf yoluna başvuru sebepleri ve gerekçelerinin de gösterilmesi gereğidir. Zira bu hususların yokluğu durumunda, Böl- ge Adliye Mahkemesi talebi sadece kamu düzenine aykırılık bulunup bulunmadığı yönünden inceleyecek; kamu düzenine aykırılık bulun- muyorsa, başvurunun reddine karar verecektir. 26 Bölge Adliye Mahkemesi ön incelemeyi tamamladıktan sonra iflas kararına karşı istinaf talebinin asıl incelemesine geçecektir. bölge ad- liye mahkemesinin yargılamada ilk derece mahkemesinin yargılama usulünü uygulayacağına ilişkin HUMK m. 426U karşısında, iflas kara- rına karşı istinaf yargılamasının basit yargılama usulüne göre olacağı açıktır. Bölge adliye mahkemesinin iflas kararının asıl incelemesini du- ruşmaya gerek olmadan da yapabileceği durumlar vardır. Bu hususlar HUMK m. 426M/İ’de altı bent halinde sayılan ağır usul hatalarının ve m. 426M/İİ de üç bent halinde sayılan esasa ilişkin bazı durumların varlığı halinde mümkündür. Bunlar dışındaki durumlarda, Bölge Ad- liye Mahkemesi duruşma açarak tahkikatı yürütecektir. İflas kararına karşı istinaf yoluna başvurulması halinde asıl ince- lemeyi tamamlayan bölge adliye mahkemesinin istinaf başvurusunu yerinde görmemesi halinde bu başvuruyu reddedeceği açıktır. 27 Peki istinaf başvurusunun haklı olduğu diğer bir ifadeyle, Ticaret Mahkemesi’nin iflas kararını usulden veya esastan hatalı olarak verdi- ği kanaatine ulaşan Bölge Adliye Mahkemesi nasıl karar verecektir? İstinaf başvurusunun yerinde olması halinde, bölge adliye mah- 25 Pekcanıtez/Atalay/Özekes s. 544; “İstinaf mahkemesinin dosya üzerinde yaptığı ön inceleme sonunda komisyona göre; ret veya tamamlattırma kararı alacağı ve tasarıda açıklık olmamasına rağmen, istinaf dilekçesinin reddine ilişkin bir ara ka- rarı vereceğine” ilişkin bkz. Yıldırım (tebliğ) s. 307 ve ayrıca bkz. Hukuk Devletinin Gereği: İstinaf s. 130. 26 Konuralp s. 258; Pekcanıtez/Atalay/Özekes s. 541-542-544; ayrıca karş. Yıldırım s. 130 27 Konuralp s. 265; Yıldırım s. 308; “Burada bir temyiz incelemesi söz konusu olma- dığından buna onama kararı denilmesinin teknik olarak doğru olmadığına ilişkin bkz. Pekcanıtez/Atalay/Özekes s. 549; Bu kararın özü itibariyle bir onama kararı olduğuna ilişkin bkz.Yıldırım (tebliğ) s. 308; Bu kararın teknik anlamda bir onama kararı olmamakla birlikte, nitelik bakımından onama kararına benzer nitelikte bir karar olduğuna ilişkin bkz.Konuralp (tebliğ İİ) s. 13. Ayşe KILINÇ makaleler 324TBB Dergisi, Sayı 78, 2008 kemesince verilecek kararlar farklı olabilecektir. Ancak bu kararla- rın tümünde ortak olan nokta; Ticaret Mahkemesi’nce verilen “iflas kararı”nın “kaldırılmasına” karar verildiğidir. 1. TİCARET MAHKEMESİNCE VERİLEN İFLAS KARARINI KALDIRARAK GÖNDERME KARARI VERMESİ Duruşma yapılmasına gerek olmayan, usulü hataların söz konusu olduğu HUMK m. 426M/İ de altı bent halinde sayılan durumlar için geçerli olacaktır. Bu durumda dosya kendisine gönderilen (yetkili) Ti- caret mahkemesi iflas davasını yeniden görecektir. Bu kısımdan sora inceleyeceğimiz diğer iki karar türünün özelliği ise, bu kararların ancak bölge adliye mahkemesince istinaf incelemesi- nin esasına girildikten sonra verilebilmesidir. 2. TİCARET MAHKEMESİNİN KARARINI KALDIRARAK DAVANIN KISMEN YA DA TAMAMEN KABULÜNE KARAR VERMESİ İflas kararının istinaf incelemesi sonucunda bölge adliye mahke- mesince bu nitelikte bir karar verilmesi, iflas davasının mahiyeti ge- reği mümkün değildir. Zira iflas talebi bölünmez nitelikte olup, borç- lunun (ya da talepte bulunanın) kısmen iflasına karar verilmesi söz konusu olamaz. Bu durumda olsa olsa, Bölge Adliye Mahkemesi, iflas kararını kaldırarak iflas davası bir takibe mesnet açılmışsa borçlunun takip konusu borcun kısmen borçlusu olduğuna karar verebilir. Zaten bu karar genellikle ilk derece mahkemesinin davanın reddine ilişkin vermiş olduğu kararlara karşı yapılan istinaf başvurusunun kısmen ya da tamamen haklı görülmesi halinde verilecektir. 28 3. TİCARET MAHKEMESİNİN KARARINI KALDIRARAK İFLAS DAVASININ REDDİNE KARAR VERMESİ Bölge adliye mahkemesinin iflas kararının istinaf başvurusunun esasına girdikten sonra yaptığı yeniden incelemede, ticaret mahke- 28 Konuralp (tebliğ İİ) s. 13 makaleler Ayşe KILINÇ 325TBB Dergisi, Sayı 78, 2008 mesinin borçlunun (ya da talepte bulunanın) iflasına karar vermesini doğru bulmadığı ve Ticaret Mahkemesi’nin yerine geçerek, iflas dava- sının reddine ilişkin verdiği kararıdır. Bölge adliye mahkemesinin iflas davasını reddine ilişkin verdiği bu karar, inşai 29 hüküm niteliğindedir. Zira bölge adliye mahkemesinin iflas davasının reddi sonucunu doğu- ran bu kararı ile borçlunun (ya da talepte bulunanın) iflasına karar ve- ren ticaret mahkemesinin hükmü kalkmış olacağından, iflasın açılması ile sonuç doğuran bütün durumlar da ortadan kalkacaktır. Diğer bir ifadeyle, bölge adliye mahkemesinin bu kararı da tıpkı ticaret mahke- mesinin iflasa karar veren hükmü gibi aynı etkiyi yaratacaktır. Ancak burada şu tartışılabilir: Bölge adliye mahkemesinin bu ka- rarına karşı süresi içinde Yargıtay’a temyiz talebinde bulunulursa İİK m. 36 ve HUMK m. 443 hükümlerinden faydalanarak, bu kararın icra- sının ertelenmesinin istenip istenemeyeceği. Kanaatimizce; bunun mümkün olması gerekir. Zira Yargıtay, böl- ge adliye mahkemesinin hükmünü bozarsa HUMK m. 439/İİ gere- ği 30 dosya tekrar bölge adliye mahkemesine geleceğinden, Bölge Ad- liye Mahkemesi ilk kararında –iflas davasının reddine– direnmeyip, bozma kararına uyarsa –ki o zaman istinaf başvurusunun haksızlığı ortaya çıkacaktır– bu sefer borçlunun (ya da talepte bulunanın) ifla- sına karar veren ticaret mahkemesi hükmü canlanacağından, iflasın hüküm ve sonuçlarını doğurması açısından uygulamada karışıklar ortaya çıkabilir. Burada çözüm için şöyle bir öneri getirilebilir; Bölge Adliye Mahkemesi, ticaret mahkemesinin iflas kararının istinaf yolu ile incelenmesi sonucunda, ticaret mahkemesinin “iflas kararının iptali- ne ve iflas davasının reddine” ilişkin bir karar verebilir. Bu çözüm pratik açıdan da faydalıdır. Zira bu halde az önce tartıştığımız gibi, bölge adliye mahkemesinin kararının temyiz edilmesi durumunda icranın ertelenip ertelenmeyeceğine ilişkin problem de çözülmüş olacak, tica- ret mahkemesinin iflas kararının iptali ile iflas kararının kendiliğinden doğurduğu sonuçlar da ortadan kalkacaktır. Böyle bir çözüm tarzı için 29 karş. “Bölge adliye mahkemesince, ilk derece mahkemesinin kararının kaldırılması ile davanın reddine dair vereceği kararın tespit hükmü niteliğinde bir karar oldu- ğuna” ilişkin Konuralp (tebliğ İİ) s. 13-14. 30 HUMK m. 439/İİ de “bölge adliye mahkemesinin düzelterek yeniden verdiği veya yeniden esas hakkında verdiği karar Yargıtay’ca tamamen veya kısmen bozulduğu takdirde dosya, kararı veren Bölge Adliye Mahkemesi veya uygun görülen diğer bir Bölge Adliye Mahkemesine gönderilir.” Ayşe KILINÇ makaleler 326TBB Dergisi, Sayı 78, 2008 şüphesiz mevzuatta değişiklik yapılması gerecektir. II. İFLAS DAVASININ REDDİNE KARŞI İSTİNAF YOLUNA BAŞVURMA İflas davasının reddi kararına karşı istinaf yoluna başvurulması halinde de bölge adliye mahkemesinin yapacağı inceleme; yukarıda iflas kararına karşı istinaf yoluna başvurulması halinde açıkladığımız doğrultuda olacağından bu bölümde sadece bölge adliye mahkemesi- nin iflas davasının reddi üzerine kendisine intikal eden dosya üzeri- ne yaptığı yargılama sonucunda nasıl kararlar verilebileceğine ilişkin açıklama yapılacaktır. Eğer Bölge Adliye Mahkemesi istinaf istemini yerinde görmezse, reddecektir. Böylece Ticaret Mahkemesi’nin iflas davasının reddine ilişkin verdiği kararın usul veya esas yönünden hukuka uygun olduğu sonucu ortaya çıkacaktır. HUMK m. 426M/İ’de sayılan altı ihtimalden birinin bulunması halinde Bölge Adliye Mahkemesi, istinaf incelemesinin esasına girme- den ticaret mahkemesinin kararını kaldırarak, “dosyanın gönderilmesi- ne” karar verecektir. Bölge Adliye Mahkemesi, istinaf incelemesinin esasına girip yeniden yaptığı yargılama sonucunda ticaret mahkeme- since verilen kararın yanlış olduğu kanaatine varırsa, “ticaret mahke- mesinin kararının kaldırılması ile borçlunun iflasına” karar verecektir. Bu durum özellikle ticaret mahkemesinin borçlunun borçlu olmadığı ya da borçlunun iflasa tabi kişilerden olmadığı gerekçesiyle iflas dava- sının reddine ilişkin verdiği karar sonucunda, alacaklıların istinaf ta- lebinde bulunmaları durumunda ortaya çıkacaktır. Ancak borçlunun depo emrini depo edip de bölge adliye mahkemesine istinaf talebinde bulunması durumunda, Bölge Adliye Mahkemesi istinaf incelemesini borçlunun borçlu olup olmadığına hasredecektir (tabi borçlu bu ge- rekçeyle istinaf başvurusunda bulunmuşsa ve kendisine karşı yapılan iflas yolu ile takibe karşı itiraz etmişse; aksi halde istinaf incelemesi sadece ticaret mahkemesince verilen kararın kamu düzenine uygun olup olmadığına ilişkin olacaktır.) Borçlunun depo emrini ifa etmesi sebebiyle iflas davasının redde- dilmesi durumunda ise alacaklının hukuki yararı bulunmadığından karara karşı istinaf yoluna başvurması mümkün olmayacak; borçlu- makaleler Ayşe KILINÇ 327TBB Dergisi, Sayı 78, 2008 nun ise depo emrini ifa etmesi borçlu olduğuna ilişkin zımni bir kabul anlamına geleceğinden, iflas davasının bu sebeple reddine ilişkin kara- ra karşı istinaf talebinde bulunması söz konusu olamayacaktır. İstinaf incelemesi sonucunda borçlunun (veya talepte bulunanın) iflasına karar verilmesi durumunda iflas, bölge adliye mahkemesinin kararında gösterdiği gün, saat ve dakikada açılmış olacak ve borçlu da o an itibariyle müflis sıfatını alacaktır. Bölge Adliye Mahkemesi iflasa karar verdiğinde bu kararı ancak kendi yargı çevresinde bulunan iflas dairelerine gönderebileceğinden; iflasın açılmasının sonuçları bu durumda pratik açıdan gerçekleşeme- yecektir, meğer ki; Bölge Adliye Mahkemesi, tacirin muamele merke- zinin bulunduğu yerdeki iflas dairelerini içine alan yargı çevresinde bulunsun. Bölge adliye mahkemesinin bu kararına karşı da menfaati olan ta- raf on gün içinde Yargıtay’a temyiz talebinde bulunabilecektir. Bundan sonraki bölümde iflas kararına ve iflas davasının reddine ilişkin karara karşı temyiz incelemesinin nasıl olacağı ele alınacaktır. Şöyle ki; bu bölümde bölge adliye mahkemesince verilen kararların temyiz incelemesi değil ve fakat yürürlükteki mevzuat hükümleri ge- reği uygulanan ticaret mahkemesinin iflas davası sonucu verdiği ka- rarlara ilişkin olan temyiz incelemesi üzerinde durulacaktır. 3. BÖLÜM: İFLAS KARARINA KARŞI TEMYİZ KANUN YOLU I. GENEL OLARAK Yukarıda 31 iflas davasını inceleyen ticaret mahkemesinin hangi ni- hai kararlarına karşı kanun yoluna başvurulabileceğini inceledik. İşte, ticaret mahkemesinin iflas davasını esastan incelemesi sonucunda ve- receği nihai kararlardan biri, iflas davasını kabulü sonucunu doğuran “borçlunun 32 iflasına” şeklindeki kararıdır. Mahkemenin borçlunun iflasına karar vermesi üzerine iflas açılmış 31 bkz. yukarıda s. 5 32 Burada ve bundan sonra kullanılacak olan “borçlu” kavramını geniş anlamda iflas davası sonucu verilen iflas kararı ile müflis sıfatını alan kimse şeklinde anlamamız gerekir. Nitekim yukarıda istinaf incelemesi bölümünde bu ayrımı “borçlu veya talepte bulunan” şeklinde ifade etmiş bulunmaktayız. Ayşe KILINÇ makaleler 328TBB Dergisi, Sayı 78, 2008 olacak, mahkemenin hükmünde iflasın açıldığı anı gün, saat, dakika olarak göstermesi ile borçlu, müflis sıfatını alacak ve iflasın sonuçları kararın metninde gösterilen andan itibaren doğacaktır. 33 Mahkemenin borçlunun iflasına karar vermesi ile müflis sıfatını alan borçlu, iflas kararının maddi hukuka ve takip hukukuna ilişkin kurallara ve usul hükümlerine aykırılığı nedeniyle bu kararı temyiz edebilir. 34 Ticaret mahkemesinin borçlunun iflası hakkındaki kararı aley- hine, kararın tebliği tarihinden itibaren on gün içinde temyiz yoluna gidilebilir. Mahkeme kararı tefhim edilse bile, temyiz süresi kararın tebliğinden itibaren işlemeye başlar. 35 Nitekim bu husus İİK m. 164/İ de açıkça “tebliğden” demek suretiyle tereddüde yer bırakmamıştır. İflas kararının temyizi, İİK’ndaki temyiz ile ilgili hükümlere (363- 366) değil, kaideden genel hükümlere ( HUMK m. 427-444) tabidir. İf- las kararının temyizi HUMK’daki genel hükümlere göre de bazı özel- likler arz eder. Bu özellikler dışındaki hallerde, HUMK’un temyiz ile ilgili genel hükümler uygulanır. 36 Nitekim Kuru 37 ’ya göre bu özelliklerin başında iflas kararının tem- yiz süresinin genel temyiz süresi olarak kabul edilen on beş gün değil, on gün olması gelir. İflas kararına karşı temyiz talepleri 19. HD tarafından incelenir. 38 İflas kararının temyizi halinde, duruşma istenip istenemeyeceği hak- 33 “…Demek oluyor ki iflas kararının neticeleri, bunun tefhim veya tebliğinden ya da ilanından itibaren değil, kararda gösterilen gün ve saatten itibaren hüküm ifade eder. Hatta bu iflas kararı ileride temyiz edilip de Yargıtay’ca onanmak suretiyle kesinleşecek olursa, iflasın neticeleri ilk kararda gösterilen andan itibaren cereyan etmiş olur, yoksa Yargıtay’ca kararın tasdik edilmiş olduğu andan itibaren iflas ne- ticelerini göstermiş olmaz…” Erman s. 152; aynı yönde Belgesay s. 59; aksi yönde “iflas kararı kesinleşince, o tarih ve o andan başlayarak iflas açılmış olur.” diyen İpekçi s. 654; Tikveş s. 214. 34 “…Mahkemenin anılan gazetede ilan yapılıp yapılmadığı hususunu araştırmadan, Milliyet gazetesindeki ilan tarihini esas almak suretiyle yazılı şekilde süre yönün- den davayı reddetmesi isabetsizdir.” Y19HD 2.6.1995T, 3757E, 4885K için bkz. İpek- çi s. 659; Altay s. 184-190. 35 Altay s. 185; Erman s. 151; Eriş s. 127. 36 Kuru s. 90. 37 Kuru s. 90-93 özellilikle bkz. s. 90 dn 131. 38 Yargıtay Kanunu m. 14; ancak 1730 sayılı Yargıtay Kanunu m. 13’te iflas kararı 12. HD tarafından incelenmekteydi. makaleler Ayşe KILINÇ 329TBB Dergisi, Sayı 78, 2008 kında doktrinde bir görüş birliği mevcut değildir. Genel eğilim 39 bu durumda duruşma istenebileceği görüşündedir. Ancak bu eğilimde olanlar arasında ise HUMK m. 438/İ’deki sınırın burada uygulanıp uygulanamayacağına dair tartışma vardır. Bir fikre göre; HUMK m. 438/İ’deki kaide hem davacı hem de davalı bakımından uygulanmalı- dır. Diğer bir fikir ise alacaklının duruşma isteği bakımından HUMK m. 438/ İ’deki kaide uygulanabilirse de borçlu bakımından aynı kaide uygulanmaz. Postacıoğlu, iflas kararının mesnedi olan takibin HUMK m. 438’deki sınırın altında bile olsa, iflasın hattı zatında borçlunun bütün borçları- na tesiri ve borçlarının bütününün bu safhada gayrı muayyen olması sebebi ile duruşma isteğinin müspet karşılanması gerektiğini; Gürdo- ğan da keza bu neticeye katıldığını; Altay, iflasın borçlu için çok ağır hukuki ve cezai sonuçları bünyesinde taşıyan bir kurum olması sebebi ile iflas kararının temyizinin duruşmalı olarak yapılmasının hukuki güvenlik açısından yarar sağlayacağını belirterek bu fikre katılmakta- dır. Kuru ise duruşma isteği açısından HUMK m. 438’deki sınırın dik- kate alınması gerektiğini savunmaktadır. Kanaatimizce; iflas kararını temyiz eden ister alacaklı ister borç- lu olsun, iflas davasının niteliği gereği ve bu dava sonucunda verilen hükmün borçlunun şahsiyetinde bir takım değişikler meydana getirip, hukuki ve cezai sonuçlar doğuracağından iflas davası bir takibe mes- net açılmış olması durumunda bile takip konusu değere bakılmaksızın duruşma istenebilmesi gerekir. Ayrıca bu sonuç, iflas davasının takip konusu değere bakılmaksızın asliye ticaret mahkemesinin görevine girmesi hususuyla da paralellik gösterir. Zira kanun koyucu, iflas da- vasında müddeabihe önem vermeyerek, bu davanın görevine ilişkin hükmü ayrıca sevk etmiştir. O halde bu kararın temyiz incelemesi için de müddeabihin önemli olmaması gerekir; bu çözüm tarzı Kanun ko- yucunun güttüğü gayeye de uygundur. Temyiz mahkemesi, gerektiğinde ticaret mahkemesi tarafından emredilmemiş olan bazı muhafaza tedbirlerinin alınmasına karar ve- rebilir. Örneğin, defter tutulmasına karar verebilir. 40 39 Altay s. 185; Gürdoğan s. 43 dn 107; Kuru s. 90 dn. 131; Postacıoğlu s. 35; Uyar s. 1765. 40 Berkin s. 99-103. Ayşe KILINÇ makaleler 330TBB Dergisi, Sayı 78, 2008 Borçlunun temyizi kendisinin iflasa tabi şahıslardan olmaması sebebine dayanabileceği gibi, borçlu olmadığı veya depo emrindeki kadar borçlu olmadığı sebeplerine de dayanabilir. HUMK gereğince temyiz talebi bütün temyiz sebeplerinin dermeyanını tazammum etti- ği için, borçlu iflas kararını temyiz etmekle yetinip sebepleri zikretme- se bile temyiz incelemeleri her yönden yapılacaktır. 41 Favre’nin Federal Mahkeme’nin bir kararına dayanarak, üst dere- ce mahkemesinin, ilk derece mahkemesinde dava görülürken mevcut olan ve iflasa mani teşkil eden bütün unsurları, o zaman borçlu ta- rafından dermeyan edilmiş olsun olmasın, re’sen tahkik edebileceği ve etmesi lazım geldiği fikrinde olduğunu zira İsviçre’nin bazı kanton mahkemeleri, Federal Mahkeme’nin 19.12.1950 tarihli bu husustaki bir kararına kadar, bunların ancak iflas kararının icrası tehir edilmişse nazarı itibara alınabileceklerini kabul ettiğini ancak Jaeger’in aksi içti- hada, yani iflas kararının icrası tehir edildikten sonra meydana gelen hadiselerin üst derece mahkemesince nazarı itibara alınamayacağına dair bir çok eski mahkeme kararı zikrettiğini ve bu suretle İsviçre mah- kemeleri arasında bu konuda bir içtihat birliği tesis edilemediği görül- mektedir. 42 Yargıtay iflas kararının temyiz incelemesi sonucunda iflas kararı hakkında onama veya bozma kararı verecektir. 43 Ancak, Yargıtay’ın iflas kararı hakkında düzelterek onama kararı vermesinin iflasın inşai mahiyeti ve sonuçlarının mahkeme kararı ile yürürlüğe girmesi sebe- biyle mümkün olmadığı belirtilmektedir. 44 41 Postacıoğlu s. 36; “İflas kararından önceye ait olup, hükmün esasını etkileyen sebep ve olaylar, süresi içinde Yargıtay’a serdedilmek sureti ile hükmün bozulması iste- nebilir. Mahkemenin böyle bir sebebe dayanarak nihai mahiyetli iflas kararından rücu ederek tamamen yeni ve evvelkine mübayin ikinci bir karar vermesine usul hükümleri müsait değildir. Bu duruma rağmen, Ticaret Mahkemesinin, hükümden evvele taalluk edip Yargıtay’da dermeyan edilebilecek sebeplerle iflas kararının hü- kümsüz sayarak iflasın kaldırılmasına ilişkin kararı vermesi isabetsiz olur. Ancak bu karar ilgililerce temyiz olunarak Yargıtay’ca kaldırılmadıkça hükmünü ifa eder. İcra memurunun bu ikinci karara uyarak bazı işlemlerde bulunmuş oluşu duru- mun gerektidiği bir mecburiyettir.” Olgaç s. 1343. 42 Berkin s. 103-104; özellikle bkz. s. 103 dn. 91,92,93,94. 43 Altay s. 185; Berkin s. 101; Kuru s. 91-92; Uyar s. 1764 . 44 Altay s. 185; aksi yönde bkz. Berkin s. 103. makaleler Ayşe KILINÇ 331TBB Dergisi, Sayı 78, 2008 II. İFLAS KARARININ BOZULMASI Yargıtay, iflas kararının temyizi üzerine yaptığı inceleme sonu- cunda iflas kararının bozulmasına karar verirse ve bu karar da usu- lüne uygun olarak kesinleşirse, iflas davasının yeniden yargılaması durumu ortaya çıkar. Yeniden başlayan yargılama süreci içinde iflas davasından feragat edilmesi 45 veya takibin konusu olan borcun öden- mesi gibi sebeplerle iflas davasının reddini gerektiren sonuçlar ortaya çıkabilir ve artık bu durumlarda iflasa karar verilemez. 46, 47 Yargıtay’ın iflas kararını bozması ve bu bozma kararının kesin- leşmesi ile iflasın açılmış olmasının sonuçları ortadan kalkacağından; borçlunun malları üzerinde alınmış olan muhafaza tedbirlerinin de kalkması gerekir. Ancak İİK m. 164/3’te bu duruma bir istisna getiril- miş ve iflas kararı bozulsa bile borçlunun malları üzerindeki tedbirle- rin devam edeceği ancak davanın bozmadan sonraki seyrine göre tica- ret mahkemesinin bu tedbirleri değiştirmeye veya kaldırmaya yetkili olduğu belirtilmiştir. 48 Bu halde, ticaret mahkemesinin yalnız kendi takdirine bağlı bulunan muhafaza tedbirlerini değil, alacaklının talebi üzerine almak mecburiyetinde bulunduğu tedbirleri dahi değiştirme- ye veya kaldırmaya yetkili olduğu kabul edilmek gerekir. 49 45 “Bozma kararı üzerine borçlu davacı alacaklı ile anlaşırsa, iflas davasının tarafların- dan hiçbiri bozma kararını tebliğe çıkartmaz ve davayı takip etmek istemeyebilir, bu halde dosya muameleden kalkar ve ticaret mahkemesi bozma kararına uyup uymama hakkında bir karar veremez.”demek suretiyle iflas kararının bozulması ile iflastan önceki durumun geri döneceğini belirten Kuru için bkz. s. 92 dn 137 ve ayrıca “Davacının iflas kararını temyiz ettikten sonra davadan feragatinin açılan if- lasa tesir etmeyip, iflasın kaldırılmasını gerektirmez.” diyen Berkin için bkz. s. 99. 46 İflas kararının bozulması ile iflastan önceki durumun geri döneceğine ilişkin bkz. Altay s. 188; Kuru s. 92; Uyar s. 1765; aksi görüş için bkz. Berkin s. 99. 47 İsviçre sisteminde iflas kararına karşı üst mercie müracaatın iflas hükümlerini ken- diliğinden askıya almamakta, kanun müsaade ettiği ve üst merci de bu yetkisini kullandığı takdirde iflas hükümleri askıya alınabilmekte, fakat iflas kararının tasdi- ki halinde askıda tutulmuş olan iflasın, mahalli mahkemenin kararında gösterdiği gün, saat ve dakikadan itibaren bütün neticelerini husule getirdiğinin kabul edildi- ği ve bizde de bu sistemden esinlenerek iflas kararının bozulması üzerine iflas hü- kümleri askıya alınmış sayılmalı ve bilahare bozma üzerine muamele yapılıp yine iflasa karar verildiği takdirde, iflasın ilk kararda gösterilen andan itibaren hüküm- lerini yerine getirmiş olduğunun kabul edilmesi gerektiği yolunda bkz. Postacıoğlu s. 38 vd. 48 Altay s. 186; Berkin s. 101; Erman s. 151; Kuru s. 91; Postacıoğlu s. 98; Öğütçü/Çi- toğlu s. 767; Tikveş s. 214; Uyar s. 1765. 49 Gürdoğan s. 44. Ayşe KILINÇ makaleler 332TBB Dergisi, Sayı 78, 2008 İflas kararının bozulması üzerine dosya kendisine gönderilen mahkeme ya bozmaya uyacak yahut kararında ısrar edecektir. Israr kararına karşı da (bu yeni bir nihai karar olduğundan) hukuki yararı bulunan taraf, Hukuk Genel Kurulu’na gönderilmek üzere kararı tem- yiz edebilir. İflas kararının bozulmasından sonra yerel mahkemece yapılan yeniden yargılama sonucunda iflas davasının reddine karar verildiği ve bu karar da kesinleştiği takdirde İİK m. 40 gereğince icranın iadesi yoluna başvurularak iflas kararının tüm sonuçlarının ortadan kaldırıl- ması sağlanabilecektir. 50 İflas kararının temyizi üzerine Yargıtay, bu kararı hukuka uygun bulursa temyiz talebini reddederek iflas kararının onanmasına karar verecektir. Bu durumda süresi içinde karar düzeltme yoluna başvu- rulmaması veya karar düzeltme talebinin reddedilmesi halinde; iflas kararı kesinleşecektir. Yargıtay’ın iflas kararını onaması durumunda iflas, onanma tarihinde değil, ticaret mahkemesinin iflas kararında ta- yin etmiş olduğu anda açılmış olacaktır, 51 ’ 52 III. İFLAS DAVASININ REDDİ KARARININ TEMYİZİ Asliye ticaret mahkemesi, iflas davasını çeşitli sebeplerle reddede- bilir. İflas davası ister usulden ister esastan reddedilsin, bu ret kararına karşı temyiz yolu açıktır. 53 İflas davası bir takibe mesnet olarak açılmış ve alacağın sübut et- memesi nedeniyle iflas talebi reddedilmişse; alacaklının temyizi üzeri- ne Yargıtay, alacağın varlığı yönünden verilen hükmü denetleyecektir. Bunun sonucunda Yargıtay, ret kararının onanması veya bozulması yönünde bir hüküm tesis edecek ve fakat ret kararını düzelterek ona- mak suretiyle, iflas kararı verme yetkisine sahip olamayacaktır. 54 An- cak doktrinde, Yargıtay’ın mahkemenin iflası reddeden kararını boz- ması ve başkaca bir tahkik muamelesine lüzum görmemesi itibariyle, 50 Altay s. 187; Postacıoğlu s. 39; Olgaç s. 1343; YİİD 24.8.1972T, E3440, K3376 ve Y12. HD 7.4.1987T, E11970, K4914 için bkz. Eriş s. 127 vd. 51 Belgesay s. 59; Berkin s. 101; Erman s. 152 . 52 ayrıca bkz. dn 33. 53 İflas davasının yetki yönünden reddine ilişkin nihai kararın on gün içinde temyiz edilebileceğine ilişkin Y12. HD, 9.5.1983T, E 2535, K 3613 için bkz. Eriş s. 128. 54 Altay s. 187; Berkin s. 126; Kuru s. 90 dn. 128; Kuru s. 92 dn. 137. makaleler Ayşe KILINÇ 333TBB Dergisi, Sayı 78, 2008 doğrudan doğruya iflasa karar verebileceği ve iflasında Yargıtay’ın kararında gösterilen andan itibaren neticelerini doğuracağına ilişkin düşünceler de vardır. 55 Kanaatimizce, bu fikre katılmak mümkün değildir. Zira temyiz mercii olan Yargıtay, yerel mahkemenin kararına karşı ancak hukuki- lik denetimi yapmakla yetkilidir ve kararın hukuka uygun olup olma- dığını denetler, ayrıca yerel mahkemenin kararı yerine yeni bir karar ittihaz edemeyeceği gibi bu kararı iptal de edemez. 56 İflas davasının reddi hakkındaki kararın Yargıtay’ca bozulması üzerine, dosya kendisine gönderilen ticaret mahkemesi, Yargıtay’ın bozma kararına uyarsa borçlunun iflasına karar verecek, aksi halde eski kararında ısrar edecektir. İflas davası bir takibe mesnet açılmış olup da; borçlu veya üçüncü şahıslar tarafından depo kararının yerine getirilmesi halinde, konusu kalmayan iflas davasının reddine karar verilecektir. Bu halde borçlu- nun bu kararı tehiri icra talepli olarak temyiz etmek suretiyle İİK m. 36 ve HUMK m. 443’ten yararlanarak, temyiz incelemesinin sonucuna kadar depo edilen paranın alacaklıya ödenmemesini sağlayabileceğini düşünenler vardır. 57 Bu konudaki temyiz nedeniyle tehiri icra prosedürü ile ilgili ka- nunda açık bir hüküm olmamasına rağmen kanaatimizce, buna olanak verilmelidir. Zira, Yargıtay’ın bu konudaki temyiz incelemesi esasen borçlunun borcu bulunup bulunmadığına ilişkin ticaret mahkemesin- ce verilen kararın hukuka uygun olup olmadığına hasredileceğinden ve itirazın kaldırılması talebine dayalı iflas davasında, alacağının var- lığı ve miktarının kanıtlanıp kanıtlanmadığı temyiz incelenmesinde denetleneceğinden, Yargıtay’ın bu konudaki kararına kadar icranın ertelenmesinde borçlunun menfaati olduğu açıktır. 55 Belgesay s. 59. 56 Berkin s. 103. 57 Altay s. 188; Borçlunun depo emrini yerine getirdiği için iflasına karar verilmeyerek yalnız bu meblağla mahkumiyetine karar verilmişse, borçlunun bu hükmü umumi hükümler dairesinde temyiz edebileceğine ilişkin bkz. Postacıoğlu s. 36 . Ayşe KILINÇ makaleler 334TBB Dergisi, Sayı 78, 2008 4. BÖLÜM: KARAR DÜZELTME KANUN YOLU I. YARGITAY İNCELEMESİ SONUCU VERİLEN KARARLARA KARŞI KARAR DÜZELTME Yargıtay’ın temyiz üzerine verdiği karara karşı tefhim veya tebliğ tarihinden itibaren on gün içinde karar düzeltme yoluna gidilebilir.(md 366/İİİ) Buna karşın HUMK m. 440/İ uyarınca karar düzeltme süresi- nin on beş gün olduğu da ileri sürülmektedir. Bu sorunun temyiz in- celemesinin Yargıtay 12. HD tarafından yapılmayıp, bu yetkinin halen 19. HD’ye ait olmasından kaynaklandığı ileri sürülmektedir. Zira İİK m. 366/3, icra-iflas dairesinin takip hukukuna dair kararların temyizi- ne ilişkin kararlarına karşı, karar düzeltme süresinin on gün olduğunu belirtmesine karşı, şu an için Yargıtay 19. HD’nin temyiz incelemesin- de yetkili olması bu konuda İİK m. 366/İİİ’nin değil, HUMK m. 440/ İ’nin uygulanabilmesi olasılığını gündeme getirmiştir. 58 Ticaret mahkemesi kararın reddine veya onanmasına ilişkin ka- rar düzeltme yoluna başvurabilmek için dava konusunun HUMK m. 440/İ’deki değerden fazla olmasının gerektiği yolunda düşünceler vardır. 59 Kanaatimizce; böyle bir düşünceye katılmak olanaklı değildir, bi- lakis yukarıda 60 temyiz isteminin duruşmalı olarak yapılıp yapılama- yacağına dair verdiğimiz izahat doğrultusunda, karar düzeltme yolu- na başvurabilmek için de müddeabihin nazara alınmaması gerektiğini; Zira iflas davasının bir takibe mesnet olmayıp da şartları varsa alacaklı ya da borçlunun doğrudan doğruya iflası talep etmesi durumunda bu düşüncenin pratikte uygulama şansı olamayacağından bahisle iflas davası sonucu verilen kararların HUMK m. 440/İ’deki sınıra bakıl- maksızın karar düzeltme yoluna başvurulabileceğini düşünmekteyiz. Yargıtay’ın iflas kararını onaması ve bu karar aleyhine süresi için- de karar düzeltme yoluna gidilmemesi veya karar düzeltme talebinin reddedilmiş olması ya da usulüne uygun başka bir şekilde iflas kara- 58 Karar düzeltme süresinin on gün olduğuna ilişkin bkz. Altay s. 187-188; Eriş s. 127; Kuru s. 93; Uyar s. 1764-1765 ve ayrıca bkz. iflas davalarına ilişkin karar düzeltme süresinin on gün olarak kabul edilmesine ilişkin 19. HD, 6.2.1998 8760/572 için Yar- gı Dünyası 1999/37 s. 120-121. 59 Doğan s. 129-131 60 bkz. “emyiz incelemesinde Yargıtay’dan duruşma istenip istenemeyeceğine” dair s. 15. makaleler Ayşe KILINÇ 335TBB Dergisi, Sayı 78, 2008 rının kesinleşmesi durumunda İİK m. 164/İİ c.2’de belirtildiği üzere ikinci alacaklılar toplantısı yapılabilecek ve masa malları satılabilecek- tir. Diğer bir ifadeyle iflas tasfiyesinin, ikinci alacaklılar toplantısından sonraki kısmına devam edilebilecektir. İflas kararı kesinleştikten sonra iflas dairesi ve iflas idaresi, iflas kararını icra etmeye mecburdurlar. İsviçre’de yetkisiz bir mahkeme- nin vermiş olduğu iflas kararının veya iflasa tabi olmayan bir kimse hakkında verilmiş olan iflas kararının iflas dairesi için bağlayıcı olma- dığı, yani iflas dairesinin böyle bir iflas kararını icra etmekten kaçı- nabileceği kabul edilmektedir. 61 Türk hukukunda ise Kuru’ya 62 göre, iflas dairesinin böyle bir yetkisi yoktur. Ancak Belgesay, 63 Jaeger’e atıf yaparak İsviçre’deki uygulamayı benimsemekte, yani iflas dairesinin bu iki halde iflas kararını icra etmekten imtina edebileceğini düşün- mektedir. KAYNAKLAR Altay, Sümer, Türk İflas Hukuku, 1. cilt 2004. Ansay, Sabri Şakir, Hukuk, İcra ve İflas Usulleri, Ankara 1956. Belgesay, Mustafa Reşit, İcra ve İflas Hukuk Sentetik, Bölüm 2. cilt, Kon- kordato, İflas, İptal Davası, Tahliye İstanbul 1953. Berkin, Necmettin, İflas Hukuku, İstanbul 1966. Doğan, Cahid, İcra ve İflas Hukuku, Niğde 1988. Eriş, Gönen, Uygulamalı İflas ve Konkordato Hukuku (Açıklamalar ve İçti- hatlar), Ankara 1991. Erman, Sahir, Ticari İlimler Öğrencileri için Usul ve İcra-İflas Dersleri, İs- tanbul 1968. Gürdoğan, Burhan, İflas Hukuku Dersleri, Ankara 1966. İpekçi, Nizam, İcra ve İflas Kanunu Tatbikatı Şerh, Açıklamalı-İçtihatlı-Ör- nekli, Ankara 2001. Konuralp, Haluk, Türkiye Barolar Birliği, İstinaf Mahkemeleri Uluslara- rası Toplantı (7-8 Mart 2003) “Bölge Adliye Mahkemelerinde Uygu- lanacak Usul (Hukuk Davaları Açısından” s.247-265. 61 Kuru s. 93. 62 Kuru s. 93. 63 Belgesay s. 60. Ayşe KILINÇ makaleler 336TBB Dergisi, Sayı 78, 2008 Konuralp, Haluk, “HUMK Tasarısına göre İstinaf Derecesi Tebliğ II”, Medeni Usul ve İcra İflas Hukukçuları Toplantısı, 3-5 Ekim 2003 Eski- şehir. Konuralp, Haluk, “Fransız Hukukunda Kanun Yolları Arasında İsti- nafın Yeri”, AÜHFD, 2002/1 cilt 50 sayı 1 s. 25-39. Kuru, Baki, İflas Hukuku, İstanbul 1988. Olgaç, Senai, İcra-İflas, 2. cilt, Ankara 1978. Öğütçü, A. Tahir/ Çitoğlu, Ali, Uygulamalı İcra ve İflas Kanunu, Ankara 1977. Öztek, Selçuk, Adalet Bakanlığı Üst Mahkemeler Hukuk Komisyonu Tarafından Hazırlanmış Olan Üst Mahkemeler Tasarısı, Yargı Re- formu 2000 Sempozyumu, İzmir 2000, s.104 vd. Pekcanıtez, Hakan/ Atalay, Oğuz/ Özekes, Muhammet, Medeni Usul Hukuku, Ankara 2005. Postacıoğlu, İlhan E., İflas Hukuku İlkeleri, İstanbul 1978. Tikveş, Özkan, İçtihatlarla Açıklamalı İcra ve İflas Kanunu Şerhi, İstanbul 1990. Uyar, Talih, Gerekçeli-İçtihatlı İcra-İflas Kanunu Şerhi, İzmir 19975. Yıldırım, Kamil, Hukuk Devletinin Gereği: İstinaf, İstanbul 2000. Yıldırım, Kamil, Kanun Yolu Olarak İstinaf, s. 285-317.

İflas Kararına Karşı Kanun Yolları, İflas Kararının Kesinleşmesi

Çağdaş Evrim Ergün 01/09/2008