powered by

powered by

makaleler Hasan KAYIKET 327TBB Dergisi, Sayı 72, 2007 I. Giriş Miras bırakan, sağlığında, sağlar arası veya ölüme bağlı bir tasar- ruf ile terekesini, “İntifa Hakkı” yahut irat borcu ile yükümlü kılabilir. Miras bırakanın bu tasarrufu hata, hile, tehdit, baskı, mihnet duygusu, lehtarı koruma ve ona mirasçılardan daha fazla hak ve yarar sağlama gibi amaç ve nedenlere dayanabilir. Yasal şekil ve esas şartlarına aykırılığı bakımından iptali mümkün tasarruflar dışında, mirasçılardan biri veya birkaçı yahut üçüncü şa- hıslar yararına olan tasarruflar, miras bırakanın tasarruf nisabını aştığı taktirde, terekedeki miras hakları yükümlü kılınan mirasçılar hangi yola başvurabilecek ve ne yapabilecektir? Bu durumda, intifa hakkı ve iratlar üzerinde tenkis söz konusu olabilecektir. Bu konu, 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi’nin 510. maddesin- de, “temadisi tahmin edilebilen müddetlerine nazaran sermayeye tahvilleri halinde tasarruf nisabını tecavüz edecek miktara bâliğ bir intifa hakkı veya irat ile terekesini mukayyet kılan murisin mirasçıları; bu intifa hakkı veya iradı haddi lâyıkına tenkis ettirmekte yahut tasarruf nisabı miktarını vererek mirasını kayıttan kurtarmakta, muhayyerdir.“ sözleri ile düzenlenmiş ve sonradan yasada değişiklik nedeniyle bu hüküm 4721 sayılı Türk Me- deni Kanunu’nun 568. maddesinde “Miras bırakan, tahmin edilen devam sürelerine göre sermayeye çevrilmeleri halinde tasarruf edilebilir kısmı aşan intifa hakkı veya irat borcu ile terekesini yükümlü kılarsa, mirasçıları, intifa hakkı veya irat borcunun tenkisini ya da tasarruf edilebilir kısmını vererek bu İNTİFA HAKKI VE İRATLAR ÜZERİNDE TENKİS Av. Hasan KAYIKET * * Avukat, Ankara Barosu. Hasan KAYIKET makaleler 328TBB Dergisi, Sayı 72, 2007 yükümlülüğün kaldırılmasını isteyebilirler.” sözleri ile yerini almıştır Bu maddelere göre mirasçılar, dilediği taktirde, tasarruf konusu intifa hakkı veya irat borcunun normal düzeye indirilmesini isteyebi- lecek yada tasarruf nisabına düşen miktar kadar bedel vererek, tereke- yi bu yükten kurtarabileceklerdir. Görüldüğü üzere; maddelerin önceki ve sonraki metinlerinde, anlamı aynı olan bir iki kelime dışında bir değişiklik yoktur. Bu huku- ki düzenlemeye göre miras bırakan, sağlar arası veya ölüme bağlı bir tasarruf ile terekesini veya terekeye dahil bir taşınmazı yahut ekono- mik değer taşıyan bir hakkını, mirasçılarından biri veya birden fazla- sını, yahut mirasçılık bağı bulunmayan başkaları yararına intifa hakkı ya da irat borcu ile yükümlü kılabilir. Bu iki nevi tasarruf, niteliği ve sonuçları itibariyle aşağıda incele- necektir. Ancak; yorum, takdir ve değerlendirmelerde gereğine binaen, öncelikle maddelerdeki bazı terimlerin anlamı üzerinde durulacaktır. Bu terimlerden; Temadi: Devam etme, sürme, sürüp gitme, uzama, Tahmin: Ortalama, aşağı yukarı, yaklaşık, kabul edilebilen, Sermayeye tahvil: Peşin değeri bulma, peşin değerin hesabı (eşit aralıklarla birden ziyade taksitler halinde uzun süre ödenecek miktar- ların, peşinen toptan ödenmesi halinde peşin değer indirimlerinden sonra ele geçecek net miktarın bulunması) işlemi, Nisap (b): Oran, ölçü, nispet, Tecavüz (bu maddedeki anlamı) :Aşma, geçme, ölçüyü kaçırma, Tereke: Bırakıt, ölenin hayatta iken edinip ölümünde mirasçıları- na bıraktığı mal ve haklar, Mukayyet kılma: Yükümlü kılma, kayıt altına sokma, sınırlama, kısıtlama, borçlandırma, Haddi lâyık: Tam değer, tam derece, tam sınır, uygun ölçü, uy- gun sınır, yaraşan-yakışan değer, Muhayyer: Seçmeli, beğenmeye bağlı, beğenmece, Tenkis: İndirim, azaltma, eksiltme. makaleler Hasan KAYIKET 329TBB Dergisi, Sayı 72, 2007 Tasarruf edilebilir kısım: Yasadaki bu terim ile, kanaatimizce, ta- sarruf nisabı ve bu nisabın altındaki tasarruflar kastedilmektedir. Ayn (ayın): Maddi ve kişileşmiş eşya (şey-nesne). II. İntifa Hakkı Üzerinde Tenkis İntifa hakkı, başkasına ait mamelek (taşınır ve taşınmaz mal ve haklar) üze-zerinde tam yararlanma sağlayan bir ayni haktır. Ayn, maddi ve kişileşmiş eşya (şey) anlamındadır. Buna göre intifa hakkı, şey (nesne)’ye ilişkin bir hak olmaktadır. İntifa hakkı sahibi, intifaya konu olan şey üzerinde zilyetlik, kullanma, yararlanma, kiraya verme ve idare gibi haklara sahiptir. O şey’in asıl sahibine sadece kuru (çıp- lak) mülkiyet hakkı kalmaktadır. İntifa hakkı belli bir süre için tanın- mışsa, o süre sonunda veya hak sahibinin ölümüyle kendiliğinden son bulur. Hak sahibinin, bu haktan, kendi irade ve isteğiyle daha önce vaz geçmesi de mümkündür. İntifa hakkı; inceleme konusu işlem veya olay nedeniyle söz konu- su ise, evvelâ miras bırakanın terekesinin ölüm tarihi itibariyle değe- rinin belirlenmesi lazım gelir ki, bu değerlendirmede genellikle Vergi Usul Kanunu (VUK)’nın “Haklar” başlığını taşıyan 296. maddesinden yararlanılabilir. 1 1 Madde 296. Tescile tabi bilumum hakların değeri, tesisleri sırasında tapu siciline kaydedilen bedeldir. Tapu sicilinde bedeli gösterilmeyen haklarla birinci fıkranın dışında kalan bilumum haklar (sınai ve edebi mülkiyet hakları ile imtiyazlar da- hil) emsal bedelleriyle değerlenir. Veraset yoluyla veya sair suretle ivazsız veya bedelsiz bir tarzda intikal eden intifa hakları aşağıdaki şekilde değerlenir. l)İntifa hakkı sahibinin yaşı intikal tarihinde yirmiyi doldurmamış olduğu taktirde gayrı- menkulün emsal bedelinin onda yedisi intifa hakkının ve onda üçü çıplak mülkiyet hakkının değeri sayılır. 2) İntifa hakkı sahibinin yaşı intikal tarihinde yirmiyi aşkın olduğu taktirde yukarıdaki bentte yazılı nispet her tam on yıllık bir devre için çıp- lak mülkiyet hakkı onda bir artırılmak ve intifa hakkı onda bir indirilerek değer tayin olunur. 3) İntifa hakkı sahibinin yaşı intikal tarihinde yetmişi aşkın ise gayrımenkulün emsal bedelinin onda biri intifa hakkının ve onda dokuzu çıplak mülkiyet hakkının değeri sayılır. 4) Sabit bir süre için tayin edilmiş olan intifa hakkının değeri yaş kaydı nazara alınmaksızın sürenin her tam on yılı için gayrımenkul emsal bedelinin onda ikisi olarak hesaplanır. 5) Ömür boyunca aylık şeklinde vaki ivazsız intikal- lerde bu gelirin ödeneceği azami süreye göre baliğ olacağı miktar bulunarak intifa hakkı sahibinin ödemenin başladığı tarihteki yaşı elliyi aşmış ise elliden yukarı her yaş yılı için yirmide biri indirilmek suretiyle değer tayin olunur. Ancak ömür bo- Hasan KAYIKET makaleler 330TBB Dergisi, Sayı 72, 2007 Ancak burada, bu maddedeki kayıt, şart ve ölçülerden ayrılmayı gerektiren sosyo-ekonomik nedenler ve değer takdirinde özel bilgi ve uzmanlık isteyen durum mevcut ise, olay ve şartların özelliğine göre bilirkişi marifetiyle takdir ve değerlendirilme yoluna gidilmesi de ge- rekebilir, kanısındayız. İntifa hakkı, gerçek veya hükmi şahıs yararına kurulmuş olabilir. Bu hak için başka bir değer ve süre belli edilmemiş ise, hakkın eko- nomik değeri VUK’nın 296. maddesi de dikkate alınarak, intifa süresi yararlanacak gerçek kişi için kalan olası yaşam süresi ile hükmi şahıs için statüsü dikkate alınarak olası faaliyet süresi belirlenir. Burada şu ki noktanın açıklanması uygun olur ki; biri, intifa hakkı sahibinin olası yaşam süresinin belirlenmesinde halen l930 tarihli (Population Mascu- liné et Femininé) PMF tablosundan yararlanılmaktadır. Bugünkü ya- şam imkân ve şartları, bu tablonun düzenlendiği dönemdeki yaşam ve sağlık şart ve imkânlarına nazaran çok farklıdır. Günümüzde yaşam süresi, tıbbî alandaki yeni buluşlar, tedavi imkânlarındaki başarılar ve ilâçlardaki gelişmelere bağlı olarak daha uzun sürmektedir. Ne var ki; ülkemiz için, yukarıda anılan tablonun yerine geçecek ortalama ömür tablosu henüz düzenlenmiş ve uygulanmaya başlan- mış değildir. SSK’nın yaşam süresiyle ilgili işlemlerinde, sigorta şir- ketleri ve yargı alanında geleceğe ait (istikbale muzaf) peşin değer he- saplarında l930 simgeli bu cetvelden yararlanılmaktadır. Ülkemiz için bu konuda bazı derleme çalışmaları olduğu bilinmekte ise de, tam ve genel uygulamaya esas olacak bir cetvel henüz ortaya çıkmamıştır. İkinci konu ise; miras bırakanın bu tasarrufları, yasal olarak TMK’nın 506’ncı maddesiyle: 1. Alt soy için yasal miras payının yarısı, 2. Ana ve babadan her biri için yasal miras payının dörtte biri, 3. Kardeşlerden her biri için yasal miras payının sekizde biri, yunca aylık gelir, muayyen bir sermaye ödenerek tasfiye edilmişse, bu sermaye ay- nen değer olarak kabul edilir. 6) Hayat kaydıyla ödenen rant şeklinde vaki ivazsız intikallerde intifa hakkı sahibinin yaşı ödemenin başladığı tarihte kırkı aşmamış ise rantın bir yıllık tutarının yirmi katı, değeri sayılır. İntifa hakkı sahibinin yaşı, ödemenin başladığı tarihte kırkı aşmış ise kırktan yukarı her tam on yıllık bir devre için yirmi katın dörtte biri indirilmek suretile rantın değeri takdir olunur. İntifa hakkı sahibinin yaşı, ödemenin başladığı tarihte yetmişi aşmış ise rantın değeri bir yıllık tutarıdır. makaleler Hasan KAYIKET 331TBB Dergisi, Sayı 72, 2007 4. Sağ kalan eş için. (altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte mi- rasçı olması halinde) tamamı, diğer hallerde dörtte üçü, olarak belir- lenen saklı payları aşmamalıdır. Buna göre miras bırakanın tasarruf edilebilir payı: (l) no’lu sırada l/2, (2) no’lu sırada ¾, (3) nolu sırada 7/8, (4) no’lu sırada tam ve diğer hallerde l/4 oranında olmaktadır). III. Tasarruf Nisabı ve Sabit Tenkis Oranı Tasarruf nisabı ve sabit tenkis oranı, terekenin, miras bırakanın ölümü günündeki durumuna göre hesaplanır. Hesap yapılırken, mi- ras bırakanın borçları, cenaze giderleri, terekenin mühürlenmesi ve yazımı giderleri, miras bırakanla birlikte yaşayan ve onun tarafından bakılan kimselerin üç aylık giderleri terekeden indirilir. (TMK m. 507). Miras bırakanın sağlar arası karşılıksız kazandırmaları tenkise tabi ol- dukları ölçüde, tasarruf edilebilir kısmın hesabında terekeye eklenir. Cenaze giderleri çok zaman belgelendirilemez. Bu giderlerin tak- dir ve tespitinde, varsa belgelerle birlikte, dini ve sosyal kurallar, defin, tekfin, teçhiz işlerinde uygulanan yerel gelenekler, bu işlerin gerektir- diği malzeme rayiçleri gibi unsurlar da dikkate alınır. Defin, teçhiz ve tekfin işleri ve giderlerinin belirlenmesinde gerekirse, belediye, mezar- lıklar idaresi, müftülükler ve cenaze işleriyle ilgilenen diğer kurum ve kuruluşlardan bilgi alınabilir. Bu konularda ve miras bırakanla birlikte yaşayan ve onun tarafından bakılanların üç aylık geçim giderlerinin tespitinde bilirkişiye de başvurulabilir. Miras bırakan, batıl veya iptali kabil tasarrufları dışında geçerli bir tasarrufla terekesini intifa hakkı veya irat borcuyla yükümlü kılar ve bu işlem tasarruf edilebilir miktarı aşarsa pay sahibi mirasçıların ne gibi bir çözüm yoluna gidebileceği ve bunun şartları TMK’nın 568. maddesinde belli edilmiştir. Bu şartlar, l. İntifa hakkı veya irat borcunun süresi belli olmalı veya tahmin ve tespit edilebilir olmalıdır. Süre, işlemle belirlenmemişse, hak sahi- binin yaşına göre, yukarıda sözü geçen PMF tablosundan yararlanılır. (Tüzel kişi ise statüsüyle belirlenebilecek süreye göre) tespit edilmeye çalışılır. Hasan KAYIKET makaleler 332TBB Dergisi, Sayı 72, 2007 2. Terekeyi kısıtlayan hakların ekonomik değerinin sermayeye çevrilmiş (peşin değer) miktarı tasarruf nisabını aşıyor olmalıdır. Bilindiği üzere, intifa hakkı veya irat borcu, önceden belirlenen veya PMF tablosuyla tahmin edilebilen yahut hükmi şahsın statüsüyle belli yaşam süresine göre belli edilecek sürece devam edecektir. Ka- nun koyucu VUK’nın 296. maddesinde açıklandığı üzere hak sahibi- nin yaşı arttıkça intifa hakkının değeri azalacağını, irat borcunun da gelir getirecek terekedeki mal ve değerlerin zamana bağlı olarak es- kidikçe veya verim kabiliyeti azaldıkça irat borcunun da azalacağını dikkate almış olmalı ki, tasarruf edilebilir kısmın miktarını, hesaplana- cak peşin sermaye ile ölçülmesini öngörmüş olmalıdır. Hatta VUK’nın koyduğu indirim oranlarına sıkı sıkıya bağlı kalmayı ve yıllık belli bir indirim oranı/yüzdesiyle bağlı tutmak istememiş olmalı ki, yasada sa- dece “sermayeye çevrilmeleri halinde” sözüyle yetinip olay veya dava tarihindeki sosyo-ekonomik şartlar ile içtihat ve uygulamalara bırak- mış olacağı kanısındayız. Bu nedenle, intifa hakkı ve irat borcunun, miras bırakanın ölüm tarihindeki değeri devam süresine göre peşin değerinin hesabında yıldan yıla artış ve azalma olasılığı dikkate alın- mayacak, sadece, sosyo-ekonomik şartlar gereği peşin değer indirim oranı yıllık % 10 ve hesap düsturu olarak da A= a. l / K. n uygulana- bilir. Bu düsturdaki; (n) İntifa hakkı ve irat borcunun devam süresi ( yıl olarak) (a) İntifa hakkı ve irat borcunun, miras bırakanın ölüm tarihindeki yıllık değeri, ( K) 1 + f / l00 (f) Yıllık peşin değer oranı (bugünkü uygulama ve içtihatlara göre yüzde on) (A) İntifa hakkı veya irat borcunun miras bırakanın, ölüm tarihi itibariyle sermayeye çevrilmiş peşin değerini, ifade eder. Formüldeki 1/K remizi, peşin değer indirim kat sayısı olup lo- garitma cetvellerinden veya hazırlanmış cetvellerden yararlanarak he- saplanır. Aşağıya çıkarılan hesap tablosunda görüleceği üzere, (birinci yıl- dan l8, 28. yılın sonuna kadar her yıl için kullanılacak 1 / K remizi yani peşin değer indirim oranı sözü geçen cetvellerden yararlanılarak bulu- makaleler Hasan KAYIKET 333TBB Dergisi, Sayı 72, 2007 nu yıllık irat veya intifa değeri ile çarpılmak suretile) terekeye yükle- nen peşin değer elde edilir. Bu 18, 28 yıl içinde, sosyo-ekonomik şart- lara bağlı olarak irat veya intifa değerinde artış yahut indirim olabilir. Ancak, terekeye yüklenen intifa hakkı ve irat borcunda ileriki yıllarda artış veya indirim olup olmayacağı, olacaksa oranı konusunda şimdi- den kesin bir bilgi ve belge olmadığından, hesaplama tablosu, yıllık intifa hakkı değeri ile yıllık irat borcunun sabit kalacağı kabul edilip sadece yıllık % l0 indirim oranı uygulanmıştır. Dava sırasında sürekli veya dönem dönem bir artış oranı orta çıkarsa, hesaplama, bugün des- tekten yoksun kalmaya bağlı/hesaplarda olduğu gibi (yıllık artış ve indirimli) esasa göre hesaplama yapılabilir. İntiha hakkı sahibi davalı mirasçı olsun veya olmasın, onun se- çimlik hak konusunda, öncelikli bir tercih hakkı söz konusu değildir. Yasa bu hakkı sadece dava edecek miracılara tanımıştır. Mirasçı te- rekeyi intifa hakkı ve irat borcu yükümlülüğünden kurtarmak konu- sunda bir dava açtığı taktirde, bu hakkını dilekçe ile veya yetkili vekili marifetiyle yahut duruşmaya gelerek bizzat beyan ve ifade edebilir. Ancak, geçerli tercih beyanı miras bırakanın ölüm tarihindeki tereke toplamına göre tenkis şartlarının var olup olmadığının ve var ise sabit tenkis oranının belli olmasından sonraki beyandır. 2 Davada, intifa hak- kı ile yükümlü terekenin bu yükümlülükten “bedel verilerek kurtarılma- sı” seçildiği taktirde, buna örnek olabilecek bir hesap tablosu aşağıya çıkarılmıştır. Hesaba esas unsurlar: • Miras bırakan 70 yaşında, (sağ eşin kocası ve çocukların babası) • Mirasçılardan sağ eş 55 yaşında ve örnekte intifa hakkı lehtarı- dır. • Murisin ölüm tarihi itibariyle tereke toplamı 400.000,-YTL değe- rindedir. • Mirasçı eşin PMF tablosuyla belirlenen kalan olası ömür süresi l8, 28 yıldır. • Tereke sağ eş lehine yıllık 50.000,- YTL intifa hakkı ile yüküm- lendirilmiştir. • Tereke mevcudu, taşınmaz mallar 202.000 • Taşınır “50.000 2 11.11.1994 tarih ve 4/4 sayılı İçt. Birl. Kararı. Hasan KAYIKET makaleler 334TBB Dergisi, Sayı 72, 2007 • Mevduat l00.000 • Alacaklar 50.000 • Brüt tereke toplamı …………. 402.000,- YTL • İndirilecek borçlar : • Üç aylık bakım gideri l.500,- YTL • Cenaze gideri ………. 500,-“ Muris terekesine yıllık 50.000,- YTL intifa hakkı değeri yüklediği- ne göre bu miktar da terekeye eklendiği takdirde brüt tereke toplamı 452.000,- YTL olacaktır. Bu durumda sabit tenkis oranının belirlenme- sine esas şöyle bir hesap tablosu çıkacaktır; Tereke değerleri toplamı ………………………… 452.000,- YTL Terekeden indirilecek borçlar: Üç aylık iaşe bedeli ile cenaze masrafı ……………... 2.000,- “ Net tereke değeri olarak kalan …………………..... 450.000,- “ Sağ eşin yasal miras payına düşen ¼ …………….. 112.500,- “ Üç çocuğun yasal miras payına kalan ¾ ……….... 337-500,-“ Miras bırakanın tasarruf nisabına düşen miktar: 337.500 x ½ (indirilecek)……………………............. 168.750,- “ Üç çocuğun saklı payına kalan 1/2 ……………….. 168.750,- “ Aşağıya çıkarılan peşin değer hesabı tablosuna göre sağ eş lehine terekeye yüklenen intifa hakkı veya irat borcunun l8,28 yıllık tutarının peşin değeri toplamı 4l6.362,-YTL olduğundan, miras bırakanın tasar- rufu davacı üç çocuğun saklı payın 4l6.362 –l68.750 = 247.6l2,- YTL tecavüz etmiştir. Bu hesaplamadan sonra yapılacak iş, miras bırakanın ölüm tarihi itibariyle tereke değerlerine göre SABİT TENKİS ORAN’ını hesapla- mak olacaktır. Bu hesaplama sonucu bu oran l68.750 / 452.000 = % 37,334 (0,37334) olur. Sağ eşin, aşağıda peşin değer tablosundaki toplam değere uygu- lanırsa, miras bırakanın ölüm tarihindeki değerler itibariyle davacı üç çocuğun davalıya ödeyeceği miktar 4l6362 x 0,37334 = l55.444,59 YTL olacaktır. Ancak; davanın devam süresi içinde terekeye dahil malla- rın değerinde sosyo-ekonomik neden ve koşullara bağlı olarak artış veya azalma olabilir. Düşüş olduğu taktirde davalı sağ eşin alacağı l55.444,59 YTL olursa da, yükselme olduğu taktirde, yukarıda tarih ve makaleler Hasan KAYIKET 335TBB Dergisi, Sayı 72, 2007 sayısı açıklanan İçtihadı Birleştirme kararı  uyarınca davacıların ten- kis veya bedel ödeme konusunda tercihi sorulup tespit edilmesi ve bu tarih itibariyle terekeye yeniden değer takdiri gerekir. Bu durumda, davalının alacağı tereke değerlerindeki artış-azalma oranına göre he- saplanır.. Bir örnek vermek gerekirse, artış oranı % 12 bulunduğunda, davalının alacağı da 135444,59 x 0,12 = l62.533,51 YTL olur. İntifa hakkı veya irat borcu değerinin yıllık 50.000,- YTL olması halinde hak sahibinin l8, 28 yıl olası ömrüne göre peşin değer hesabı tablosu aşağıya çıkarılmıştır. İntifa hakkı-İrat borcu Yıllık Yıllar K Yıllık (YTL) 1/K Peşin değer YTL. 1. 1,10 50.000,- x 0,909090909 = 44.455,- 2. 1,210 50.000- x 0,826446300 = 41.322,- 3. 1,3310 50000,- x 0,7513148000 = 37.566,- 4. 1,4641 50.000,- x 0,6830134000 = 34.151,- 5. 1,6105 50.000,- x 0,6209250000 = 31.046,- 6. 1,77156 50.000,- x 0,5644742000 = 28.224,- 7. 1,9487 50.000,- x 0,51316260000 = 25.658,- 8. 2,1436 50.000,- x 0,4665050000 = 23.325,- 9. 2,3579 50.000,- x 0,42410620000 = 21.205,- 10. 2,5937 50.000,- x 0,38554960000 = 19.277,- 11 2,8531 50.000,- x 0,35049600000 = 17,525,- 12 . 3,13841 50.000,- x 0,318632700000 = 15.932,- 13. 3,45225 50.000,- x 0,28966600000 = 14.483,- 14. 3,79750 50.000,- x 0,26333100000 = 13.167,- 15. 4,17720 50.000,- x 0,23939500000 = 11.970,- 16. 4,59495 50.000,- x 0,21763000000 = 10.882,- 17. 5,05444 50.000,- x 0,19784600000 = 9.892,- 18. 5,5599 50.000,- x 0,17986000000 = 8.993,- 19. 6,1160 50.000,- x 0,16350600000 = 2.289,-(0,28 yı1) (18, 28 yıllık) peşin değer toplamı … = 416.362,- Yukarıdaki hesaplar, miras bırakanın, terekeye dahil belli bir ev, bahçe, dükkân, mesken (daire) gibi mal ayırımı yapmaksızın tüm te- rekesini yıllık 50.000,- YTL değerinde irat borcu veya intifa hakkı ile yükümlü kılmasına ve yasal mirasçı üç çocuğun üvey anneleri lehine  (2) no.lu dipnota bkz. Hasan KAYIKET makaleler 336TBB Dergisi, Sayı 72, 2007 yapılmış tasarruftan dolayı açılan tenkis davasına göre çıkarılmıştır. Bu hesaplamada hak sahibine bedel verme yolunu seçmiş olması dikkate alınmıştır. Bedel verme yolu tercih edilmeyip de, sadece tenkis isteme yolu seçilseydi, yıllık irat borcu veya intifa hakkı değerinden indirim, sabit tenkis oranına göre olacaktır. TMK’nın, (eski 510, yeni 568. maddeler)’in uygulanmasıyla ilgili içtihat –yok denecek kadar- azdır. Yasadaki gerekçeleri de yeteri de- rece açık değildir. Diğer yandan, uygulama güçlüğü nedeniyle olsa gerek, bu maddelere dayanan sağlar arası veya ölüme bağlı tasarrufa da sık rastlanılmamaktadır. Ancak; bu durum, yasanın sağladığı bu olanaktan hiç faydalanılmayacak demek değildir. Geniş bir uygulama alanı olmasa dahi, böyle bir çekişme ile karşılaşıldığında, nizanın çö- züme kavuşturulmasından kaçınılamayacağına göre, bu hukuki prob- lemin bir yargı disiplini ve çözüm yoluna kavuşturulmasında maddi ve hukuki zorunluluk olduğunda şüphe yoktur. Yukarıdaki örnek gibi hukuki ve riyazi çözümü kolay olmayan, miras bırakanın (tamamı veya belli bir payı) kendine ait bir evde, dük- kânda, bağ ve bahçede, kira getiren bir bağımsız bölümde yasal mi- rasçısı olan veya olmayan bir kişi yahut hayır kurumu yararına (belli süreli veya süresiz) şart ve değerlerle intifa hakkı yahut irat borcuyla yükümlülük söz konusu olabilir. Bu gibi bir tasarruf karşısında yasal mirasçıların hepsi değil de biri veya ikisi tenkis davası açıp kalan mi- rasçılar dava açmayabilir. Bu değişik hal ve şartlarda hesap ve çözüm yolu da, şüphesiz ki farklı olacaktır. Şartları mevcut ise dava açanın terekedeki miras payından tenkis veya tercihine göre intifa hakkı ve irat borcundan kurtulacak, dava açmayanın miras payı yükümlü ka- lacaktır. Örneğin; dört çocuklu bir ailede aile reisi erkek, eşi lehine bir mesken dairesini l/4 oranında intifa hakkıyla yükümlü kılıyor. Vera- set belgesine göre bu daire l6 pay itibariyle tam mülkiyet olarak 4 pay sağ eşe, 3 erden 12 pay da dört çocuğuna kalacaktır. Miras bırakanın, sağ eşin miras payında tasarruf hakkı ve yetkisi olmadığına göre 1/4 intifa hakkı dört çocuğun yasal miras paylarından karşılana- caktır. Bu olayda: 1. İntifa hakkının nakitle ifade edilecek değeri, makaleler Hasan KAYIKET 337TBB Dergisi, Sayı 72, 2007 2. Sağ eşin kalan olası ömür süresi, 3. Bu süreye ait intifa hakkının peşin değerine ve hesaplama sonu- cuna göre, çocukların saklı payına tecavüz vardır. Başka bir deyimle, miras bırakan eşi lehine tasarrufunda, tasarruf nisabını aşmıştır. Tasar- rufunu belli bir malına hasretmiş ise de, sabit tenkis oranı hesabında, miras bırakanın terekesinin tamamı dikkate alınacaktır. Saklı pay sahi- bi dört çocuk tarafından, bu taşınmazdaki yükümlülüğün kaldırılması suretiyle tenkis talep edildiği için, intifa hakkının sermayeye kaybe- dilmiş değerinin çocuklardan her biri 1/4 oranında sorumlu olacaktır. Tam mülkiyet esasına göre, bu meskende sağ eş (16 pay itibariyle) 4 pay tam mülkiyet, 4 pay intifa hakkından, çocuklardan her biri 3 er pay tam mülkiyet ve birer pay çıplak mülkiyet payının sahibi olacak ve tenkiste bu paylar dikkate alınacaktır. Seçimlik hak konusunda ter- cih, taşınmazın sağ eş lehine olan intifa hakkından kurtarılması hali se- çilirse, çocukların sağ eşe (annelerine) ödeyecekleri bedel, her birinde 1/16 intifa hakkının peşin değerinden tasarruf nisabına düşen bedel olacak, sadece tenkis yolu seçilirse, indirimde sabit tenkis oranı uygu- lanacaktır. Bu örnekte, şayet çocuklardan ikisi tenkis davası açıp diğer ikisi açmazsa, hesaplama buna göre yapılacak; çocuklardan ikisinin sorum- lu olacağı 1/16 şar intifa hakkına göre bedel veya tenkis söz konusu olacak, diğer ikisinin miras payı intifa hakkıyla yükümlü kalacaktır. Görülüyor ki uygulama, değişik dava ve çözüm yollarını içermek- tedir. Yasa maddeleri geniş bir uygulama alanı olmayan konuyla il- gilidir Bu bakımdan, inceleme yazımızda yanılma olasılığına binaen, yazımız, değerli hukukçuların aydınlatıcı ve olumlu eleştirilerine açık- tır.