powered by

powered by

ÖNSÖZ 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'na göre kefalet sözleşmesini ele alan eserimizin yeni bir basısını daha yapma mutluluğuna erişmiş bulunuyoruz. Aradan geçen zaman zarfında kefalet sözleşmesinin değişik yönlerini ele alan monografiler yayımlandı. Memnuniyetle söyleyebiliriz ki, bu dönem kefalet sözleşmesinin daha önce sahip olmadığı bir ilgiye mazhar olduğu bir dönem olmuştur. Yeni basıda tartışmalı konularda öğretide belirtilen görüş- leri mümkün mertebe aktarmaya çalıştık. Bundan başka, Yargıtay'ın önemli gördüğümüz bazı yeni kararlarının değerlendirilmesine de bu basıda yer ve- rildi. Bu basının yayımlanmasında da, daha önceki basılarda olduğu gibi, sa- yın Vedat Carbaş'ın nezaketli ilgisi önemli bir rol oynadı. Sayfa düzeni ve kapak tasarımı sanatçı titizliğiyle sayın Berrin Doğrul tarafından gerçekleş- tirildi. Kendilerine teşekkür borcum sonsuzdur. Yeni basının konuyla ilgilenenlere yararlı olmasını içtenlikle diliyorum. Burak ÖZEN 2 Aralık 2016 V İÇİNDEKİLER .. .. ONSOZ .............................................................................................................. V KISALTMALAR ....................................................................................XXI § 1. Kişisel teminat sözleşmeleri ..................................................................... 1 L Nesnel ve kişisel teminat sözleşmesi ayrımı ....................................... ] IL Kişisel teminat sözleşmelerine genel bakış ........................................ 7 A. Genel olarak .................................................................................. 7 B. Mevcut borca katılma ve kişisel teminat sözleşmeleri arasındaki yeri .............................................................................. 7 1. Mevcut borca katılına ve özellikleri ...................................... 7 2. Mevcut borca katılına, kefalet ve garanti sözleşmesi ayrımına bağlanan sonuçlar................................................. 11 3. Mevcut borca katılına ve kefalet sözleşmesinin birbirinden ayrılınası ........................................................... 15 a. Taraf iradelerinin belirlenmesi ve kefalet karinesi ........... 15 b. Taraf iradelerinin belirlenmesinde yardımcı ölçütler ....... 18 C. Teminat amaçlı garanti sözleşmesi ve kişisel teminat sözleşmeleri arasındaki yeri ...................................................... 23 1. Teminat amaçlı garanti sözleşmesinin özellikleri ................. 23 2. Teminat amaçlı garanti sözleşmesi ve kefalet sözleşmesi ayrımına bağlı sonuçlar ....................................................... 27 3. Teminat amaçlı garanti sözleşmesinin kefalet sözleşmesinden ayrılması ve yapılacak yorumun dayanakları ....................... 29 a. Genel olarak .................................................................... 29 b. Yapılacak yorum için sözleşmenin lafzında yer alan dayanaklar ....................................................................... 30 ba. Yasal bir tanımın kullanılması .................................... 30 bb. Bir borcun ifasının veya bir edimin yerine getirilmesinin teminat altına alınması ........................ 31 VII iÇiNDEKiLER be. Teminat verenin sorumluluğunun koşulları ve kapsamının soyut olarak belirlenmesi .......................... 32 bd. Teminat konusu edimin açıkça ve somut ayrıntılar verilerek tanımlanması. ................................................ 33 be. Belirli belgelerin ibrazı veya ibraz edilmemesi üzerine ödeme yapılacağının kararlaştırılması ............ 34 bf İlk talepte ödeme kaydının var/ığı ................................ 36 bg. Sözleşmenin lafzında yer alan başkaca dayanaklar ..... 37 c. Yapılacak yorumun sözleşmenin lafzı dışındaki olgulara bağlı dayanakları ................................................. 39 d. Kefalet karinesi .................................................................. 42 D. Kredi emri ve kefalet ................................................................. 43 E. Aval ve kefalet ............................................................................ 45 F. TBK. m. 603 düzenlemesinin gerçek kişilerce kişisel teminat verilmesine ilişkin sözleşmeler bakımından getirdiği yenilik. ......................................................................... 48 § 2. Kefalet sözleşmesine genel bakış .......................................................... 57 I. Tanım, taraflar, konu ve borçlanma sebebi ..................................... 57 A. Yasal tanım ................................................................................ 57 B. Kefalet Sözleşmesinin Tarafları ............................................... 60 1. Taraflar ................................................................................... 60 2. Üçüncü kişi yararına kefalet sözleşmesi yapılması olanağı ... 60 3. Kefalet ön sözleşmesinde taraflar. .......................................... 61 4. Kefalet sözleşmesinin gelecekteki alacaklıyla yapılması ...... 63 5. Kefilin mirasçılarının kefalet sözleşmesinden kaynaklanan sorumluluğu ........................................................................... 64 C. Kefilin ediminin konusu............................................................ 6S D. Kefalet sözleşmesinin sebebi ..................................................... 68 il. Kefalet sözleşmesinin özellikleri ....................................................... 72 A. Kefalet sözleşmesinin asıl borcu doğuran hukuki ilişkiden ayrı bir hukuki ilişki olarak ele alınması ................. 72 1. Kefalet sözleşmesinin ayn bir hukuki ilişki olarak ele alınmasına bağlanan sonuçlar .................................................. 72 2. Kefilin ödeme yükümü ............................................................ 74 VIII lÇlNDEKlLER a. Genel olarak ....................................................................... 74 b. Alacaklı ve esas borçlunun vadede değişiklik yapması ..... 1S c. Esas borçlunun iflası ........................................ 19 d. Asıl borcun muaccel olmasının süre içeren bildirime bağlanması......................................................................... 81 e. Kefalet sözleşmesinden kaynaklanan muacceliyet bildiriminde bulunma gereği ve kefilin iflası ..................... 82 f Kefil hakkındaki takibin durdurulması karan .................... 83 fa. Genel olarak ................................................................ 83 jb. Kefil hakkındaki takibin durdurulmasının koşullan..... 84 fc. Takibin durdurulması kararının etkileri ...................... 86 B. Kefalet sözleşmesinin fer'i bir sorumluluk doğurmasL ........ 88 1. Fer'iliğin kefalet sözleşmesinin ayırıcı özelliği olması ......... 88 2. Kefilin esas borçluya ait savunma sebeplerinden yararlanabilmesi ..................................................................... 93 3. Güvence altına alınan alacakla ilgili değişikliklerin kefile etkisi ............................................................................. 96 a. Alacağın devrinin kefile etkisi ........................................... 96 b. Borcun üstlenilmesinin kefile etkisi ................................... 98 4. Kefilin sorumluluğunun fer'iliğinin istisnaları .................... 104 5. Kefalete ve garantiye özgü edimlerden oluşan kişisel teminat sözleşmesi ............................................................... 107 a. Genel olarak .................................................................... 107 b. TBK. m. 582 f 2'nin uygulanma koşulları ....................... 112 c. TBK. m. 582 f 2'nin uygulanmasının sonuçları .............. 117 C. Kefalet sözleşmesinin ikinci derecede bir sorumluluk doğurması .................................................................................. 118 D. Kefalet sözleşmesiyle sadece tek tarafın edim yükümü altına girmesi............................................................. 119 E. Kefalet sözleşmesinin başkasına ait bir borcu güvence altına almak için yapılması ................................................... 126 IIL Kefilin sorumluluğunun kapsamı ................................................. 127 A. Kefilin yasadan kaynaklanan sorumluluğu ......................... 127 1. Kefil olunan borcun aslından sorumluluk ........................... 127 IX iÇiNDEKiLER 2. Borçlunun kusur ve temerrüdünün yasal sonuçları ............... 131 3. Dava ve takip masrafları ........................................................ 135 4. İşlemiş bir yıllık ve işlemekte olan sözleşme faizi ................ l 37 B. Kefilin sözleşmeden kaynaklanan sorumluluğu .....................139 C. Kefilin sorumluluğunun kapsamını belirleyen TBK m. 589 düzenlemesinin kefilin sorumluluğunun en üst sınırının kefalet belgesinde gösterilmesi zorunluluğunu ele alan TBK m. 583 f. 1'le ilişkisi ............................................................. 143 § 3. Kefalet sözleşmesinin kurulması ve geçerlilik şartları .................... 149 I. Kefalet sözleşmesinin güvence altına aldığı borca bağlı geçerlik şartları .................................................................... 149 A. Kefalet güvencesine bağlanabilecek borçlar ........................ 149 B. İleride doğacak veya koşula bağlanmış borçlara kefil olunması .................................................................................. 154 C. Mevcut olmayan veya kesin hükümsüz bir sözleşmeden kaynaklanan borca kefil olunması ........................................ 155 D. Esas borcun esas borçluyu bağlamaması ............................. 155 1. Esas borçlunun iptal hakkı bulunması. .................................. 155 2. Esas borçlunun ayıptan doğan seçimlik haklarının bulunması ........................................................................... 157 3. Esas borçlunun sınırlı ehliyetsiz olması. ...............................159 4. Eksik borçlara kefil olunması. ...............................................159 II. Kefalet sözleşmesinin kurulması ve kendine öıgü geçerlilik şartları .................................................................. 161 A. Kefalet sözleşmesinin kurulması, yorumu, koşula bağlanması .................................................................. 161 1. Kefalet sözleşmesinin kurulması. ......................................... 161 2. Kefalet sözleşmesinin yorumu ............................................. 168 3. Kefalet sözleşmesinin koşula bağlanması............................. 176 B. Kefil olma ehliyeti ................................................................... 177 1. Gerçek kişilerin kefil olma ehliyeti ...................................... 177 2. Tüzel kişilerin kefil olma ehliyeti ......................................... 184 3. TBK. m. 584'ün evli kişilerin kefalet ehliyeti bakımından getirdiği sınırlama: Eşin yazılı rızası. ................................. 187 X İÇİNDEKiLER a. Genel olarak .................................................................... 187 b. Eşin rızasının aranacağı ve aranmayacağı durumlar ....... 189 c. Eşin rızasının zamanı ve şekli .......................................... 198 d. Eşin rızasının bulunmamasına bağlanan sonuçlar ......... 200 C. irade bozuklukları .................................................................. 102 1. Genel olarak .......................................................................... 202 2. Yanılma................................................................................. 203 a. Kefilin göz önünde tuttuğu olgularda yanı/ması .............. 203 b. Kefilin "esaslı yanılma" niteliğini taşıyan beyan hatasına düşmesi .............................................................. 204 c. Özel olarak ele alınması gereken bir sorun: Kredi borcuna kefil olan kişinin "bütünsel (global)" sorumluluk üstlenmesi ...................................................... 207 3. Aldatma ................................................................................ 210 a. Kefalet sözleşmesinde aldatmanın unsurları ve ispat külfeti ....................................................................... 21O b. Aldatma oluşturan davranışın hukuka aykırı bir nitelik taşıması gereği ve alacaklının açıklama yapma yükümü ............................................................................. 212 4. Kork:utma .............................................................................. 216 D. Şekil ........................................................................................... 218 1. Kefilin beyanı için aranan "tek taraflı" geçerlilik şekli ........ 218 2. Kefilin beyanı için aranan yazılı şeklin nitelendirilmesi ...... 219 a. 818 sayılı (eski) Borçlar Kanunu'nun 484. maddesinde aranan şeklin niteliği ........................................................ 219 b. TBK. m. 583'ün şekle ilişkin düzenlemesinin değerlendirilmesi ............................................................. 224 3. Yazılı şeklin kapsamında yer alması gereken noktalar ........ 228 a. Genel olarak ..................................................................... 228 b. Kefilin sorumluluğunun üst sınırının gösterilmesi. .......... 228 c. Esas borcun bireyselleştirilmesi ....................................... 233 d. Kefil açısından (sübjektif olarak) esaslı noktalar ............ 237 e. Kefilin durumunu ağırlaştırıcı nitelikteki anlaşmalar ..... 237 4. Kefilin beyanının tek bir belgede yer alması gerekliliği ...... 239 XI iÇİNDEKiLER 5. Beyaza (açığa) imza sorunu ................................................... 239 6. Kefilin borcunun üstlenilmesinin geçerlilik şekline bağlı olup olmadığı sorunu .................................................... 247 7. Şekle aykırılığa bağlı olarak ortaya çıkan sorunlar ............... 248 a. Şekle aykırılığın yaptırımı ................................................. 248 b. Şekle aykırılığa kasten yol açan kefilden tazminat istenebilmesi ...................................................................... 251 c. Şekle aykırı kefalet sözleşmesinin ifa edilmesi .................. 252 E. Kefalet sözleşmesinin hukuka veya ahlaka aykırı olması .... 257 F. Temsil ........................................................................................ 267 G. Kefalet sözleşmesinde işlem temelinin çökmesi ..................... 280 § 4. Kefalet sözleşmesinin çeşitleri.............................................................. 283 L Adi kefalet ................................................................................. 283 A. Adi kefaletin özellikleri ............................................................283 B. Adi kefile özgü savunmalar .................................................... 297 1. Tartışma (önce esas borçlunun takip edilmesi gerektiği) def'i ...................................................................................... 297 a. Kural ................................................................................ 297 b. Tartışma def 'inin ortadan kalktığı haller......................... 303 ba. Esas borçlunun iflası ve esas borçluya konkordato mehli verilmiş olması ................................................. 303 bb. Borçlu hakkında Türkiye'de takip yapmanın imkansızlaşması veya önemli ölçüde güçleşmesi ....... 305 be. Asıl borçlu aleyhinde yapılan takibin sonucunda kesin aciz belgesi alınması .......................................... 308 2. Önce rehnin paraya çevrilmesi def'i ...................................... 308 iL Müteselsü kefalet ....................................................................... J14 A. Müteselsil kefaletin özellikleri, müteselsil borçluluktan farkı ve müteselsil kefilin savunmaları ................................... 314 1. Müteselsil kefaletin özellikleri .............................................. 314 2. Müteselsil kefalet ve müteselsil borçluluk arasında ayrım yapılması zorunluluğu ................................................. 319 3. Müteselsil kefalette fer'ilik ilkesine bağlı sonuçlar .............. 320 XII IÇtNDEKİLER B. Müteselsil kefil olma iradesinin belirlenmesi ......................... 317 C. Türk Borçlar Kanunu çerçevesinde mOteıelsD kefilin sorumluluğu: Tallllk (ikincillik) unsurunun belirginleşmesi ....................................................................... 337 1. Müteselsil kefile başvurulmasını mümkün kılan temel olgu: İfada geciken esas borçlunun ihtar edilmesi .............. 337 2. Esas borçlunun ihtar edilmesi gerekliliğinj ortadan kaldıran haller ................................................................... 341 3. Teslime bağlı taşınır rehni ve alacak rehnının öncelikle paraya çevrilmesi gerekliliği .............................................. 343 4. Teslime bağlı taşınır rehni ve alacak rehnınin öncelikle paraya çevrilmesi zorunluluğunun ortadan kalkması .......... 347 5. Müteselsil kefilin savunmalarının niteliği .......................... 350 IIL Toplu kefalet ................................................................................-351 A. Bağımsız toplu kefalet ve kısmi kefalet..............·-··-·--· ....... 351 B. Birlikte kefalet...............................................................••-- ..... 356 1. Birlikte kefaletin ayırıcı özellikleri .................................... 356 2. Adi birlikte kefalet ............................................................ 360 a. Adi birlikte kefaletin özellikleri ..................................... 360 b. Adi birlikte kefalette rücu .............................................. 362 3. Müteselsil birlikte kefalet .................................................. 364 a. Deg-ı•şı'k teselsu··1 go..ru..nu••mlerı•...................................... 364 b. Müteselsil birlikte kefilin sorumluluğuna ilişkin esaslar .......................................................................... 366 c. Müteselsil birlikte kefalette rücu ................................... 311 4. Kefilin TBK. m. 587 f. 3 uyarınca borçtan kurtulması........ 378 IV. Kefile, rücua ve zarara kefalet .................................................... 391 A. Kefile kefalet ..........................................................................391 B. Rücua kefalet ....................................................................... 395 C. Açığın kapatılmasına (zarara) kefalet ................................... 397 § 5. Kefil ve alacaklı arasındaki ilişkiler..............................................••399 L Kefilin alacaklı karşısındaki savunmaları .................................. 399 A. Genel olarak ..................................................................... •••399 iÇiNDEKiLER B. Esas borç ilişkisinden kaynaklanan savunmalar .................... 401 I. Esas borcun doğumu ve geçerliliğine ilişkin savunmalar..... 401 2. Esas borcun kapsam ve hükümlerine ilişkin savunmalar ..... 402 a. Muacce/iyet eksikliği .......................................................... 402 b. Ödemezlik def'i ................................................................... 403 c. Esas borçluya süre tanınması ........................................... 403 d. Esas borcun zamanaşımına uğraması ............................... 403 e. Esas borcun kumar veya bahse dayanması ....................... 405 f Esas borçlunun takas hakkı bulunması. ............................ 407 g. Esas borçlu ve alacaklı arasındaki davada verilmiş kesin hüküm ....................................................................... 408 3. Esas borcun sona ermesine ilişkin savunmalar ..................... 408 4. Esas borçluya ait olan ve kefil tarafından yapılamayacak savunmalar ............................................................................. 409 a. TBK. m. 582 f 2 çerçevesinde kefil olan kişinin durumu .............................................................................. 409 b. Esas borçlunun ödeme güçsüzlüğüne dayanan savunmalar ........................................................................ 409 c. Esas borçluya kişisel olarak tanınmış savunmalar ........... 411 5. Esas borçlunun kendisine ait savunmalardan vazgeçmesinin kefile etkisi .................................................... 413 6. Kefilin esas borçluya ait savunmalardan vazgeçmesi ........... 415 7. Kefilin esas borçluya ait savunmaları kullanmasının veya kullanmamasının sonuçları.................................................... 416 C. Kefil ve alacaklı arasındaki kişisel ilişkilere dayanan savunmalar ................................................................................ 417 il. Alacaklının ödevleri......................................................................... 419 A. Borçlunun iflası veya konkordato istemesi halinde söz konusu olan ödevler ............................................................ 419 1. Genel olarak ........................................................................... 419 2. İflası bildirme yükümü ........................................................... 421 3. Alacağı yazdırma yükümü .........................� ......................... 421 4. Esas borçlunun iflasında söz konusu olacak diğer yükümlülükler ........................................................................ 423 XIV IÇINDEKJLER 5. Esas borçlunun konkordato istemesi ve kendisine konkordato mehli verilmesi durumda sö-L konusu olan yükümler .............................................................................. 424 6. Alacaklının yükümlülüklerine aykırı hareket etmesinin .. sonuçlan ................................................................................ 425 B. Odemeyi kabul külfeti ............................................................ 426 1. Genel olarak ......................................................................... 426 2. Alacaklının ödemeyi kabul külfetinin yerine getirilmemesi ve buna bağlanan sonuçlar ................................................... 427 a. Ödemeyi kabul külfetinin kapsamı ................................... 427 b. Alacaklının ödemeyi kabul külfetine aykın/ıkta bulunması ......................................................................... 430 c. Alacaklının ödemeyi kabul külfetine aykınlıkta bulunmasının sonuçları.................................................... 430 C. Bilgi vermeye, teminatlara ve ispat araçlarına ilişkin ödevler ··········································································- ·· 433 1. Bilgi verme ödevi ................................................................. 433 2. Teminatların ve rüçhan haklarının korunmasına ilişkin ödevler ....................................................................... 436 a. Genel olarak ..................................................................... 436 b. Teminatları koruma yükümünün kapsamının belirlenmesi ...................................................................... 440 c. Teminatlara ilişkin koruma yükümü bakımından TBK. m. 592 f] 'in yaptığı ayrım ...................................... 444 ca. Kefalet anında mevcut teminatlar............................... 444 cb. Kefalet anından sonra verilen teminatlar .................. 445 d. Koruma yükümlülüğünün kapsamındaki teminatların azaltılmasından doğan sorumluluk ............. 446 3. Teminatların ve ispat araçlarının kefile devrine ilişkin ödevler ....................................................................... 454 § 6. Kefil ve esas borçlu arasındaki ilişkiler ............................................ 465 /. Kefilin ödemeyi ihbar külfeti ..................................................... 465 IL Kefilin esas borçludan güvence verilmesini veya borçtan kurtarılmasını isteme hakkı ..................................................... 465 XV IÇ1NDEKILER A. G,enel olarak ............................................................................. 465 B. Teminat gösterilmesini ve kefalet borcundan kurtarılmayı isteme hakkının koşullan .................................. 467 1. Genel Olarak ......................................................................... 467 2. Esas borçlunun yükümlülüklerine aykırılık etmiş olması .... 468 3. Esas borçlunun temerrüde düşmesi .......................................469 4. Kefilin riskinin sonradan büyük ölçüde artması. ................... 469 C. Kefilin ileri sürebileceği talepler ............................................. 471 ili. Kefilin rücu hakkı .......................................................................... 472 A. Halefiyete dayanan (genel) ve temel ilişkiye dayanan (özel) rücu taleplerine toplu bakış .................................................... 472 1. Halefiyete dayanan (genel) rücu hakkının amacı. ................ 472 2. Esas borçlu ve kefil arasındaki (temel) ilişkinin halefiyet üzerindeki engelleyici etkisi ................................... 475 3. Rücu hakkına ilişkin olarak esas borçlu ve kefil arasında yapılan anlaşmalar ................................................................ 478 4. TBK. m. 596'daki halefiyet ilkesinin sağladığı ispat ve teminat avantajları ................................................................ 481 5. Kefilin özel (temel ilişkiye dayanan) ve genel (halefiyete dayanan) rücu haklarının birbiriyle ilişkisi ......... 482 6. Halefiyete dayanan (genel) rücu talebiyle temel ilişkiye dayanan (özel) rücu talebinin karşılaştırılması .................... 488 7. Esas borçlunun ödeme güçsüzlüğünden kaynaklanan savunmalar ............................................................................ 491 B. Kefilin özel (temel ilişkiye dayanan) rücu hakkı ....................491 1. Genel bakış ............................................................................ 491 2. Özel rücu talebinin dayanakları ............................................. 492 a. özel rücu talebinin dayanağı olarak vekalet ilişkisi ........ 492 b. Özel rücu talebinin dayanağı olarak vekaletsiz iş görme ............................................................................. 495 c. Özel rücu talebinin dayanağı olarak sebepsiz zenginleşme ....................................................................... 497 3. Özel rücu talebinin kapsam ve içeriği ................................... 498 a. Yapılan giderin karşılanması talebi .................................. 498 XVI IÇINDEKlLER b. Faize ilişkin talep ............................................................ 500 c. Üstlenilen borçlardan kurtarılmaya ilişkin talep ............ 501 d. Zararın tazmini talebi ..................................................... 501 4. Rücu talebinin sınırlanmasına, genişletilmesine ve kaldırılmasına ilişkin anlaşmalar ......................................... 502 C. Kefilin genel (halefiyete dayanan) rücu hakkı .................... 504 1. Genel rücu hakkının koşulları ............................................. 504 a. Geçerli bir kefalet sözleşmesinin bulunması ....................504 b. Alacaklının tatmin edilmiş olması. .................................. 505 2. Halefiyetin doğurduğu etkiler .............................................. 506 a. Genel olarak .................................................................... 506 b. Genel rücu talebinin içeriği ............................................ 507 c. Teminatların kefile geçişi ................................................. 509 ca. Kefile geçecek teminatların kapsamı .......................... 509 cb. Kefile geçecek teminatların kapsamına ilişkin olarak TBK. m. 596 f 2'nin getirdiği yenilikler ..................... 518 D. Alacaklı zararına halefiyet olmaz ilkesi .............................. 521 E. Kısmi ödeme yapan kefilin rücu hakkı ............................... 526 1. Genel olarak .......................................................................... 526 2. Kısmı ödeme yapan kefilin esas borçludan talepte bulunması ............................................................................. 529 a. Rehin hakkıyla güvence altına alınmamış alacaklarda durum ................................................................................ 529 b. Rehin hakkıyla güvence altına alınmış alacaklarda durum ................................................................................ 531 c. Esas borçlunun ifl.-ur.ıfıı,, #Mrluıas ı,., hiJJ.ıi.111 bııl,ınm,tılııı ıııAılir- ,lı-. hdıLı A.tj,11,,ın Jr ,u,,lıgıııu ılıı!Jıt ):U•�llı buJıı ,Lıı1t,ı,ı ,�tkltlı�ı"'l