YAYIN No: 312
KIYMETLİ EVR.AK HUKUKU
PROF. DR. HÜSEYİN ÜLGEN
PROF. DR. MEHMET HELVACI
PROF. DR. ABUZER KENDİGELEN
PROF. DR. ARSLAN KAYA
ISBN 978-605-152-170-1
GÜNCELLENMİŞ YEDİNCİ BAsı'nANDoKuzuNcu (TıPKI) BAsı - İsTANBUL, EKiM 2014
© ÜN İKİ LEVHA YAYINCILIKA. ş.
Adres : Prof. Nurettin Mazhar Öktel Sokak No: 6A Şişli/ İSTANBUL
Telefon : (212) 343 09 02
Faks : (212) 224 40 06
Web : www.onikilevha.com.tr
E-Posta : bilgi(@onikilevha.com.tr
Baskı/Cilt Deniz Matbaa Mücellit - Nazlı Koçak
Gümüşsuyu Caddesi ODİN İş Merkezi B Blok Kat: 2 No: 403
Topkapı / İstanbul
Tel: (212) 613 30 06
Sertifika No: 29652
ı
oıı ıı
oonını
PROF.DR.
HÜSEYİN ÜLGEN
lstanbul Universite,i Hulcuk Fakultesı
Tıcard Hulculcu Anabılım Dalı E. Ba�bnı
PROF.DR.
MEHMET HELVACI
lstanbul Üniversitesi HulcukFakültesi
Tıcaret Hulcuku Anabilim Dalı
Başkanı
PROF.DR.
ABUZER KENDİGELEN
lstanbul Üniversıtesı HukukFakültesı
Tıcaret HukukuAnabılım Dalı
Ôğretım Üyesi
PROF.DR.
ARSLAN KAYA
lstanbul Onıvenitesı Hukuk Fakültesı
Tıcaret Hulaılcu.Anabılım Dalı
Öğrebm Üyesı
Z59L.S9.89S "O"AIUaıttııg
09 oı: ıco> :ıeı
WV>INV - ıı.tr kişi tımıfmdrın vcrlld)tlccc�ı gibi, bonodı ( pollçcdı!) lııw.•1111 bu•
lunnıı, ynni scnı,ıt Johıyısıylı ııoruınlııluk ultını glrml�ol ııı bit· klımıc tnr,fımlırn Jn
verilebilir (TK 700/2ı 778/�).
Aynı şekildesenı,ıtdoloyııııyl.-ıııonımluluk ıltıımglrml�ohm herkes lehine, bu nı·,u.la
ııvalist lehine dı.ı ııv,,lvcl'llcbllir (tıvı,lc nvnl).
Aval şerhi bono (poliçe) yn dn nlonj üzerine ynzıltr (Ti 701/ l; 778/3).
Avni "nvnl jçindh'" deyimiyn dn bunn eş d ğcr herhnngi bit'ibnre ile ifade ve
av�,li veren kimse tnmfmdnn imzn edilir.
Avni içindir.
(A) (iınzn)
Avnllstin udı ve ııoyndının ynıılm,sı ıonmlu dcgllJh· [Yıırgıtcıy 12. HD',ıi,ı
15.06.201Oı,ırilııııı 3441/ 15203 St1)ıı/ık,ııw·ı (Yiıı8ı Dı'ltıytısı, Mart 201O, S. ı 83,s.126-
127)].Yine bunun gibi uvallstln adresinin ynıılmnsınnda gerek olmadığını bclirtcllm
[Yiırgıtay 12.1ID'ııiıı 2H.J2.20(Jıll,ıırflı ııc 22546/27192 sııyılı k,ınırı (Kattıtıı:ı tBB)].
Bononun ön yüzünde düzenleyen (poliçenin ön yüzünde düzenleyen +
muhatap) dışında yer alan her imza aval şerhisayılır (TK 701/3; 778/3).
Bononun (poliçenin) ön yüzünde hiçbir açıklama lçeı·mt!Jen yer alan imza �wal;
urku yilıündehiçbir nçıkkııun içermeden yer alan imza ciro (beyaz ciro) sayılır.
lS
769/2 hükmünden ayrılınmak suretiyle taşıma senedinin kıymetli evrak olma niteliği
benimsenmemiş, TK 858'de bu senedin ispat gücü hüküm altına alınmıştır. Taşıma
senedi, taşıma hukukunu ilgilendirmektedir.
Tüm bu nedenlerle biz burada sadece umumi mağazalar tarafından çıkar-
tılan makbuz senedi ve varant üzerinde duracağız.
2. MAKBUZ SENEDİ VE VARANT
2.1. Çıkarmaya Yetkili Kuruluş
Umumi mağazalar,"makbuz senedi ve/veya varant (rehin senedi) verme kar-
şılığında serbest veya gümrüklenmemiş mal vehububatı saklama sözleşmesi uyarın-
ca kabul etmek ve tevdi edenlere de (emtia veya buğdayı bırakanlar/saklatanlar) bu
senetlerletevdiolunan mal ve/veya hububatı satabilmek veya rehnedebilrnekimkanı
vermek amacıyla kurulan mağazalar"dır (TK 832/1).
Bu mağazalar Gümrük ve Ticaret Bakanlığı'nın izniyle kurulur (TK
832/2; aynca bkz. BK 571) ve makbuz senedi ve varant düzenleme konusunda
münhasır yetkilidir. Dolayısıyla bu niteliği olmayan; ancak, mal veya hububat
7
1278
332
1279
1280
1281
1282
kabul eden ve depolayan bir kişinin veya kurumun işlemleri hakkında TK 83ı
vd. hükümleri yerine BK'nm saklama (vedia) sözleşmesine ilişkin hükümleri
(BK 561 vd.) uygulanır. Böyle bir halde (yani senedin izin almamış bir kuruın
tarafından düzenlenmesi halinde) malın veya hububatın teslimi karşılığında ve.
rilen senet, her ne nam altında düzenlenirse düzenlensin kıymetli evrak niteliği
taşımaz; sadece teslim alma makbuzu veya başkaca bir ispat belgesi olarak işlev
görür (TK 833).
Umumi mağazalar ve işlemleri, TK 832 vd. hükümlerinden başka, 2699sa-
yılı Umumi Mağazalar Kanunu (RG 13.07.1982/17781) ve Umumi Mağazalar
Tüzüğü'nde de (RG 28.09.1984/18529) düzenlenmektedir. Örneğin umumi
mağazaların anonim şirket şeklinde kurulması ve ticaret unvanlarında "umumi
mağazalar" teriminin bulunması zorunludur (UMK 3/ 1-2).
2.2. Makbuz Senedi veVarantın Hukuki Niteliği
Makbuz senedi ve varant umumi mağazaya tevdi edilen malları (emtiayı)
veya hububatı temsil eden kıymetli evraktır. Bunlardan makbuz senedi, tevdi
edilen malların mülkiyet hakkını temsil eder. Buna karşılık varant ise, tevdi edi-
len mallar üzerindeki rehin hakkını gösterir.
Her ikisi de kanunen emre yazılı senetlerdendir (TK 838/1). Dolayısıyla
TK 832 vd. düzenlemelerindeki özel hükümler saklı kalmak üzere, niteliklerine
uygun düştüğü ölçüde emre yazılı senetlere ilişkin hükümlere tabidir. Cironun
şekli, hamilin hak sahipliği ve senedi elinde bulunduranın onu geri vermekle
yükümlü olması hususlarında poliçe ile ilgili hükümler, makbuz senedi ve
varant hakkında da geçerlidir [TTK 831/2; makbuz senedi ve varantın iptali
hususunda ise bkz. TK 831/2-c.2 ve TK 849]. Kambiyo senetlerindekibaşvur-
maya ilişkin hükümler ise, kanunda açık bir düzenleme olmadıkça bu senetler
hakkında uygulanmaz (TK 831/3).
Emtiayı temsil eden bu senetlerin (makbuz senedi ve varant) teslim edil-
mesi, emtianın teslimi gibi sonuç doğurur (MK 980/1). Ancak bu kural istis-
nasız değildir. Örneğin makbuz senedini iyiniyetle teslim alan kimse ile emtiayı
(malı/malları) iyiniyetle teslim alan kimse arasında uyuşmazlık çıkarsa, emtiayı
teslim alan tercih olunur (MK 980/2)
Her iki senet de TK 834-835 uyarınca belli şekil şartlarına bağlıdır. Bu
şartlar, aynı zamanda makbuz senedi ve varantın kıymetli evrak olma niteliği-
ni de belirler. Nitekim, tevdi edilmiş emtia karşılığında ve bir umumi mağaza
tarafınd�n verilmiş olsa dahi kanunun aradığı şekil şartlarına uymayan senetler
��e-�lı evrak değildir; bunlar sadece teslim alma makbuzu veya ispat belgeleri
hukmundedir (TK 833/2).
l(JYMETLi EVRAK HUKUKU/ E
MTiA. SENETLERi 333
2.3. Makbuz Sen
e
d
1·
ve
V
arantın Şekil Şartları
. TK
834
u_yarınca makbuz senedinin aşagı�dakişekil şartlarına uygun olarak
emtıanın tevdı edil
mesı
• k
arşı1ı
�
gında umumi mağaza tarafından düzenlenmesı
•
gerekir:
( l) Tevdi edenin adı, mesleği, yerleşim yeri,
JUJ
',J9.J
(2) Tevdiin yapıldığı
umumı
•
ma
ğ
azanın t
•
ıcaret unvanı
•
ile merknı
•
,
�) Tevdi olunan malların cins ve miktarı ile nitelik ve değerinin bilinmesi ıçin
açı anması gereken hususlar,
.. (
4
) Te��i ol�nan malların tabi olması gereken resim, harç ve vergilerin öderup
oderımedıgı ve sıgorta edilip edilmediği,
( 5) Ödenmiş olan veya ödenecek ücretler, giderler,
_( 6,�)�-nedin kimin adına veya emrine düzenleneceğini [TK 834/ 1-(J)'dt gtftn bu
kelıme 'duzeıılendiğini" olarak anlaşılmalıdır] gösteren bir ibare,
(7) Umumi mağaza sahibinin imzası.
. TK 835 hükmü uyarınca varant da TK 834'te sayılan kayıtları aynen içer-
melı ve makbuz senedine bağlanmalıdır.
Makbuz senedi ve varant, şekil itibariyle, dip koçanlı bir defterin koparılmaya mü-
sait biçimde zımba ile delinmek suretiyle ayrılmış, orta ve son kısmıdır. Dip koçanı,
makbuz senedi ve varant olarak üçe ayrılan defterin her üç kısmı da yukarıda saytlan
şekil şartlarına yer verilmek suretiyle aynı şekilde doldurulur; daha sonra dip koçanı
defterde kalacak biçimde makbuz senedi ve varant birlikte koparılmak suretiyle emti-
ayı teslim edene verilir; dip koçanı ise umumi mağazaya ait belgeler arasında saklanır
(TK 836). Makbuz senedi ve varant, ortadan enine zımba ile delinmiş ve birbirine
bağlı şekilde verilmekle birlikte, iki ayrı kıymetli evraktır. Emtianın mülkiyetini temsil
eden, ancak (aynı zamanda) üzerinde rehin işlemi de yapılabilecek tek belge sistemi
ülkemizde kabul edilmemiştir.
Tevdi edilen emtiayı (malları) veya hububatı temsilen tek bir makbuz
senedi ve varant verilmesi zorunlu değildir. Makbuz senedi ve varantınhamili,
giderleri kendisine ait olmak üzere önceden tevdi olunan malların kısımlaraay-
rılmasını ve her kısım için ayrı bir senet verilmesini başlangıçta veya sonradarı
isteyebilir. Bu takdirde, eğer mallar için daha önce bir tek makbuz senedi ve
varant verilmişse, eski senet/senetler geri verilir ve iptal edilir (TK 837).
2.4. Makbuz Senedi ve Varantın Devri
Makbuz senedi ve varant kanunen emre yazılı senetlerdir (TK838/1);
nama düzenlenmeleri de mümkündür [TK 834/1-(f)]; fakat hamilinedüzen-
lenemezler.
Emre veya nama yazılı makbuz senedi ve varant birlikte ( tam)ciro.ve
senedin teslimi suretiyle devir edilir. Emre yazılı poliçe veya bononun aksıne
cironun, ayrıcayapıldığı günün tarihini de taşıması gerekir (TK838/1).Mak-
1284
1285
1286
7
1287
1288
1289
1290
�3.3�4!.,_ ıı,_
� �
buz senedi ve varantın ayrı ayrı devir edilmesi_de mü�kün�ür. B�halded�
mutlaka tam ciro şeklind� y�pılması_vsee�edın h�mıle teslım edılmesi gerekir_
Fakat her iki senedin de bırlı�te be!a�:.ıro ıle_dev�:�eolanaklıdır; bu d urullldı
beyaz ciro, her iki senet teslım edıldıgı takdırde cırantanın haklarını
11
haıtıilt
devreder (TK 838/2; bkz. ve karş. TK 684/ 1).
Sadece varantın cir�edilmesi halinde, ��yet ilk defa ciro yap�lıyorsa, ciro
ayrıca hangi borcun temınat altına alınması ıçın yapılmışsa onu, faız oranını
vadeyi içermelidir (TK 840/1). Bunun dışında varantın ciro�unda yazllıkayı�
lar, aynen makbuz senedinin üzerine de yazılarak, varantın cıro edildiği klınst
tarafından imza edilmelidir (TK 840).
Senedin teslimi şartıylamakbuzsenedi ve varantın ciro edilmesine (birlik.
te veya ayrı ayrı) bağlanan sonuçlar şöyledir (TK 839):
(1) Her iki senedin birlikte cirosu, tevdi olunan malların mülkiyetini d'Y.
reder.
(2) Yalnızvarantın cirosu, varantın devredildiği kişiye, tevdi olunan mallar
üzerinde rehin hakkı sağlar.
(3) Yalnız makbuz senedinin cirosu, varant hamilinin hakkı saklı kalmak
şartıyla, tevdi olunan malların mülkiyetini devreder.
2.5. Makbuz Senedi ve Varanta Konu Mallar Üzerindeki
Tasarruflar
2.5.1. Tasarrufişlemlerinde senet esası
1291 Makbuz senedi ve varantın temsil ettiği eşya üzerindeki tasarruf işlem-
leri, esas itibariyle senet aracılığı ile yapılır. Örneğin umumi mağazalara tevdi
olunan şeyler üzerinde doğrudan haciz, el koyma ve rehin işlemleri yapılamaz;
bu işlemlerin senet aracılığı ile yapılması gerekir. Bunun istisnasınıise, makbuz
senedi ve varantın kaybolmasından (zıyaından), mirastan veya iflastan kaynak-
lanan uyuşmazlıklar oluşturur (TK 841).
2.5.2. Tevdi olunan malların geri alınması
1 ı292 Makbuz senedi hamili aynı zamanda varantın da hamili ise, tevdi olu-
nan emtia üzerinde tam malik demektir. Şeklen yetkili hamil olması kaydı ile
makbuz senedi hamili, emtianın tamamının ve bir kısmının vadeden önce yı
da sonra kendisineverilmesini, mağaza sahibinin ücret ve masrafları nedeniyle
alacak hakkı ve buna dayalı hapis hakkı saklı kalmak üzere, isteyebilir. Yine bu
kapsamda emtianın kısımlara ayrılmasını ve ayrılan kısım için kendisinemak-
buz senedi ve varant verilmesini talep hakkını da haizdir (TK 837).
ı
-
Varanttan ayrılmış bir makbuz senedinin hamili de mallar üzerinde vade- 1293
den önce veya sonra tamamen veya kısmen tasarrufta bulunabilir. Ancak bu
halde şayet makbuz senedi hamili tevdi olunan malları vade gününden önce
veya sonra çekmek isterse, varant ile temin edilmiş borcun anaparası ile vade
gününe kadar olan faizini umumi mağazaya yatınnak etmek zorundadır (TK
842/1). Zira bu para, daha sonra varant hamiline varantın iadesi karşılığında
ödenecektir (TK 842/2).
Varanttan ayrılnuş makbuz senedinin hamili, umumi mağazaya tevdi olunan rruslı
eşyanın bir kısmını da çekmekisteyebilir. Bu halde ise umurru mağazanın sorumluluğu
altında, hem çekeceği kısım ve hem de varant ile teminat altına alınmış borç ıle orantılı
(mütenasip) bir miktar parayı umumi mağazaya yatırmak zorundadır (TK 843).
2.5.3. Tevdi olunan malların sattırılması
Vade gününde alacağı ödenmemiş varant hamili, poliçe hamili gibi, pro- 1294
testo çektikten on gün sonra rehnin paraya çevrilmesi hükümlerine göre tevdi
olunan mallan sattırabilir (TK 844).
Satış bedeli üzerinden, gümrük resmi ve diğer resim, harç ve vergiler ile
mağazanın tevdi olunan mallar için yaptığı giderler ve saklama ücreti öncelikle
ödenir (TK 845/1). Sonra varant hamili kalan tutardan alacağını tahsil eder.
Eğer bundan sonra da geri kalan bir miktar var ise, makbuz senedi hamiline
ödenmek üzere umumi mağaza sahibine verilir (TK 845/2).
Sigorta edilen malın zıyaı veya hasarı halinde varantın hamili, alacağını 1295
sigorta bedelinden tahsil eder (TK 847).
2.6. Başvurma hakkı
Makbuz senedi hamili başvuru borçlularına karşı başvuru (rücu) hakkını, 1296
ancak tevdi olunan malların mülkiyetini tamamen veya kısmen elde edemedi-
ğini tespit ettirmek suretiyle kullanabilir.
Varant hamilinin ise sadece sattırdığı tevdi olunan malların alacağına yet- 1297
memesi halinde, borçlunun veya cirantaların mallarına başvurma hakkı vardır
(TK 846/ 1). Protesto çekmemiş veya kanuni süresi içinde tevdi olunan malları
sattırmaya teşebbüs etmemiş olan varant hamili, asıl borçluya başvurma hakkı
saklı olmak üzere, cirantalara karşı başvurma hakkını kaybeder (TK 846/2).
2.7. Zamanaşımı
Makbuz senedi ve varanttan doğan istem haklan, poliçeler hakkındaki za- 1298
manaşımı sürelerine tabidir (TK 848/1-c.1). Buna göre hamil, başvurma hak-
kını mağaza sahibine karşı üç yıl, lehtar ve cirantalara karşı bir yıl, cirantalann
birbirlerine karşı ise altı ay içinde kullanılmalıdır (TK 749). Ancak poliçeden
-
36
1299
IJ(H>
1301
JJOl
JJOJ
farklı ol:-ırnk cinıntalnrn knrşı b:ışvuru için z:ırnannşımının başlangıcı, eşy;ın,n
salışgünfü.lOr.
2.8. Makb111, Senedi ve Varantın Kaybı
Makbuı senedi ve v,ll'ant cfro8u kabil senetlerden olmnsınn rnğmcn, TK
831/2 hü�!1Undc,lptnl konuııuıı,--
-:::
·..:.
�··,
I.
NDBXSI 359
V
'ıde 331 vd., 450 vd., 995 vd.
anlaşması 1000, 1005
Belli bir günde 334, 460, 677, 768,
788,877
Düzenlendiği günden (keşide tari-
hinden) belli bir süre sonra 333,
677,682, 768, 788
Görüldüğünde 332, 369, 450, 452,
454, 498, 500, 568, 673 vd., 681,
769,788,815,841,978
Görüldüğünden belli bir süre sonra
333,456,768,788,791,815,978
li çek 240, 901, 902, 927, 983, 998,
999, 1000
varant7,8, 17,20,23,24,39,53,55
vd., 118, 119, 154, 187, 188, 198,
204,228, 590, 1277, 1278 vd.
Aracı kuruluş 20, 119
Ortaklık 20, 118
Varlığa Dayalı Menkul Kıymet 19,
80, 94, 97, 103, 204
Vıze Kaydı 974
y
Yatırım Fonu 107
katılına belgesi 20, 107, 204
katılma paylan 19, 20
Yetki Sözleşmesi 486, 672, 11.54
z
Zamanaşımı
(bonoda) 454,492,493, 500, 501,
636, 676, 697, 699, 705, 729,
738, 739,791,846,849,866 vd.,
874, 877, 878, 881, 882, 886,
891, 1162, 1202, 1215, 1224,
1225,1228,1230,1253
(çekte) 905, 1011, 1019, 1065,
1074 vd., 1162, 1202, 1215,
1224,1225,1228,1230, 1253
(makbuz senedi ve varantta) 1298
vd.
(poliçede) 237, 344, 363, 387 vd.
400,402,403,404,405,410 vd.,
423vd.,1162, 1202, 1215, 1224,
1225,1228,1230,1253
.
Keşide
KAMnivo S.BNEDi ÖRNEKL Ri
BONO
ı� bu bono �arşılığında, ....................Sn. Arslan Kaya . �·(3
nıruhavalesıne ................................. tarihinde, ............Konya ''cf�,
33.000 TL (otuzüçbintürklira�i) ............ ödeyeceğim.
POLİÇE
Sayın muhatap, iş bu poliçe karşılığında, .........Sn. Arslan Kaya..........
veya emrühavalesine ........................ tarihinde, ............. Adana .......... 'da,
....18.000 TL (onsekizbintürklira�i) ........... ödeyiniz.
Muhatap
Sn.Mehmet Helvaci
�YapıKredi
Yapı ve Kredi Ban�ası A.Ş.
OOIS ŞiŞLi ŞUBESi .ıı
.
Düzenleyen
Abuzer Kendigelen
(imza)
lstanbul - 02.01.2013
1 TL #17.000,28#
yeri: Ankara �hl?.l_�013
1
:,.;ç4�a Sn...,_.A=r-sI-an�K_ay_a emme
)IIİll!-==============:::!'1!�=============-rL---..)mlk!,--- KrOcleyınıı.
IAS.nH. 22 MAYIS 2012
V.IC..N. IIIIIHIH
Ç!lt NO. 11i 1
IJAN. Tlil 0006 7010 0000 0011 1111 il
E I G BiLGi IUTlflııı ıfı. VE
INTEIINIT HIZlaTL.LTD.şTI.
�flô,So,.ı,
Serdar Gürol
ıtaq 2Şl. 2 ��Ob ?ıuQQ8:U:□□00000011 111 L 11
2:)yı,r
Düzenleyen
Abuzer Kendigelen
(imza)
lstanbul - 02.01.2013
