hakemli makaleler Handan YOKUŞ SEVÜK 97TBB Dergisi, Sayı 69, 2007 I. Genel Olarak Haberleşme özgürlüğü, gerek Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 8. maddesinde herkesin haberleşmesine saygı gösterilmesini isteme hakkına sahip olduğu belirtilerek, gerekse Anayasanın 22. maddesin- de kişinin temel haklarından sayılarak güvence altına alınmıştır. 1 Ana- yasa haberleşme özgürlüğünü “özel hayatın gizliliği ve korunması” başlı- ğı altında ele almıştır. Haberleşme özgürlüğü, daha geniş bir kapsama sahip olan özel hayatın dokunulmazlığının bir yönünü oluşturur. Ha- berleşme özgürlüğünün korunması, hem haberleşme hakkının hem de haberleşmenin gizliliğinin korunmasını gerektirir. Haberleşme, geniş anlamıyla “bilgi, düşünce ve tutumların ortak semboller sistemi aracılığı ile kişiler ve gruplar arasında değiş tokuş edildiği süreçtir”. AİHS m. 8/1 anlamında “haberleşme” kavramına her türlü yazılı ve sözlü gönderi girmektedir. Avrupa İnsan Hakları Mahkeme- si, telefon konuşmalarının da bu kavram altında ele alınması gerekti- ğini kabul etmektedir. İletişim sisteminin doğrudan devlet tarafından mı, devletin gözetim ve denetimi altında özel firmalar tarafından mı işletildiği önem taşımaz. 3 AİHS, gerek mektup gerekse diğer haberleşme araçlarıyla ger- çekleştirilen haberleşmenin dokunulmazlığının kanunla korunması * Yrd. Doç. Dr., Dicle Üniversitesi Hukuk Fakültesi Ceza ve Ceza Usul Hukuku Ana- bilim Dalı öğretim üyesi. 1 AY m. 22/1’e göre; “Herkes, haberleşme özgürlüğüne sahiptir. Haberleşmenin giz- liliği esastır.”. İçel Kayıhan, Kitle Haberleşme Hukuku, 5. Bası, İstanbul 2001, 4. 3 Tezcan, Durmuş/Erdem Mustafa Ruhan/Sancakdar Oğuz, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi Işığında Türkiye’nin İnsan Hakları Sorunu, Ankara 2002, 293. POSTADA EL KOYMA VE TELEKOMÜNİKASYON YOLUYLA YAPILAN İLETİŞİMİN DENETLENMESİ Handan Yokuş Sevük * Handan YOKUŞ SEVÜK hakemli makaleler 98TBB Dergisi, Sayı 69, 2007 gerektiği yönünde taraf devletlere yükümlülük getirmektedir. Gerek bu yükümlülük gereği gerekse Anayasal güvence altında bulunması haberleşme özgürlüğünün, kanunla korunmasını gerekli kılmış; 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nda haberleşme özgürlüğünün ihlali suç ola- rak düzenlenmiştir. Ceza mevzuatı bakımından, haberleşme kavramı- na telekomünikasyon yoluyla yapılan iletişim ile mektup, telgraf veya elektromanyetik araçlarla gönderilmiş bilgileri içeren yazı, belge veya diğer gönderiler gibi posta yoluyla yapılan her türlü gönderi girmek- tedir. Haberleşme özgürlüğü mutlak olmayıp, bazı hallerde sınırlana- bilir ki bu sınırlandırma kanunla olur. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirleri’nin İnfazı Hakkındaki Kanun’da ve 5271 sayılı Ceza Muha- kemesi Kanunu’nda haberleşme özgürlüğünün hangi hallerde sınır- landırılabileceğine ilişkin hükümler yer almaktadır. II. Haberleşme Özgürlüğünün Sınırlandırılması Haberleşme özgürlüğü, hak öznesinin dilediği kimselerle dilediği biçimde haberleşmesinin engellenmemesi ve bu haberleşmenin ilgili- lerin izin ve onayı olmadıkça üçüncü kişilerin algı ve müdahalesin- den korunmasını ifade eder. Modern toplumlarda kişilerin serbestçe haberleşmesi, insan şahsiyetinin bir sonucu olarak görülmektedir. Bu bağlamda haberleşme özgürlüğüne müdahalenin hukuki çerçevesinin çizilmesi ve haberleşme hakkının kullanımının sağlanması ve gizliliği- nin korunması ile insan hakları korunmaktadır. Kişinin temel haklarından olan haberleşme özgürlüğüne müda- halenin, bir başka deyişle bu özgürlüğü sınırlama nedenlerinin açıkça düzenlenmesi gereklidir. Ancak bu halde keyfilik önlenebilir ve etkili bir korumadan söz edilebilir. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 8. maddesinin 1. fıkrasında, herkesin özel ve aile yaşamına ve haberleşmesine saygı gösterilmesi- ni isteme hakkının korumaya alındığı belirtilmektedir. 2. fıkrasında ise bu değerlerin mutlak olmadığı, müdahalelere yani sınırlamalara tabi tutulabilecekleri, meşruluk koşulları belirtilmektedir. Bir başka deyişle, önce haberleşmeye saygı emredilmekte ve birey hak sahibi kılınmakta; bunlara resmi makamların -2. fıkra hükmü saklı kalmak Kaboğlu, İbrahim Ö., Özgürlükler Hukuku, 6. Bası, Ankara 2002, s. 297. Özek, Çetin, “Türk Ceza Kanunu’na Göre Hürriyet Aleyhine Cürümlerin Genel Prensip- leri”, İÜHFM, CXXIX, s. 965. hakemli makaleler Handan YOKUŞ SEVÜK 99TBB Dergisi, Sayı 69, 2007 koşuluyla- müdahalesi yasaklanmaktadır. 2. fıkrada da sayılan meşru müdahale nedenleri sarih ve sınırlı olarak sayılmaktadır. Haberleşme özgürlüğünün sınırlandırılması, AİHS m. 8/2’de yer alan sınırlanma nedenlerinin varlığı halinde söz konusudur. Bu ne- denler; ulusal güvenlik, kamu güvenliği, ülkenin ekonomik refahı, su- çun ve düzensizliğin önlenmesi, genel sağlık ve genel ahlakın, başka- larının hak ve özgürlüklerinin korunmasıdır. Anayasa, AİHS’de öngörülen sınırlama nedenlerine paralel bir düzenleme getirerek haberleşme özgürlüğünü güvence altına almak- tadır. AY m. 22’ye göre; haberleşmenin sınırlanması, milli güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, U genel sağlık ve genel ah- lakın korunması veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması sebeplerinden biri veya birkaçına bağlı olarak hakim kararıyla, gecik- mesinde sakınca bulunan hallerde kanunla yetkili kılınmış merciin ya- zılı emriyle mümkündür. Yetkili merciin kararı yirmi dört saat içinde görevli hakimin onayına sunulur. Hakim, kararını kırk sekiz saat için- de açıklar; aksi halde karar kendiliğinden kalkar. İstisnaların uygula- nacağı kamu kurum ve kuruluşları kanunda belirtilir. Haberleşme özgürlüğüne kamu makamlarınca yapılacak müda- hale, bir başka deyişle haberleşmenin denetimi, AİHS’de öngörülen ulusal güvenlik, kamu güvenliği, ülkenin ekonomik refahı, suçun ve düzensizliğin önlenmesi, genel sağlık ve genel ahlakın korunması, başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması amacıyla ancak yasal Gölcüklü, Feyyaz/Gözübüyük, Şeref, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Uygulama- sı, 3. Bası, Ankara 2002, s. 330, 341, 374. AİHS m. 8: “1. Herkes özel ve aile yaşamına, konutuna ve haberleşmesine saygı gösterilmesini isteme hakkına sahiptir. 2. Bu hakların kullanılmasına ulusal güvenlik, kamu güvenliği, ülkenin ekonomik refahı, suçun ve düzensizliğin önlenmesi, genel sağlık ve genel ahlakın korunma- sı, başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması amacıyla, hukuka uygun olarak yapılan ve demokratik bir toplumda gerekli bulunan müdahalelerin dışında, kamu makamları tarafından hiçbir müdahale yapılamaz.” U 3.7.2005 tarih 5397 sayılı kanun ile iletişimin tespiti, dinlenmesi, sinyal bilgilerin değerlendirilmesi ve kayda alınmasına dair usul ve esaslar, 2559 sayılı Polis Vazife ve Salahiyet Kanunu’na ek 7. maddesine fıkralar, 2803 sayılı Jandarma Teşkilat, Görev ve Yetkileri Kanunu ek 5. madde eklenerek ve 2397 sayılı Devlet İstihbarat Hizmetleri ve Milli İstihbarat Teşkilatı Kanunu’nun 6. maddesinin birinci fıkrası değiştirilmek ve fıkralar eklenmek suretiyle belirlenmiştir. Bu konuda Bkz., Yokuş Sevük, Handan, “Kolluk Tarafından Suçun Önlenmesine Yönelik Yapılan İletişimin Denetlenmesine İlişkin Değerlendirmeler”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, S. 67, Ka- sım-Aralık 2006, s. 41-56. Handan YOKUŞ SEVÜK hakemli makaleler 100TBB Dergisi, Sayı 69, 2007 dayanağı olduğu sürece söz konusu olabilir. Bunların varlığı da tek başına haberleşmeye müdahale için yeterli değildir. Ayrıca bu müda- halenin demokratik bir toplumda gerekli olması şarttır. Müdahale ile elde edilecek amaç ile müdahale arasındaki orantılılığa da dikkat et- mek gerekir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, AİHS’nin haberleşmeye saygı hakkının düzenlendiği 8. maddeye aykırılıkları incelerken, AİHS’de öngörülen haberleşme özgürlüğüne müdahalenin kanuna uygunlu- ğunu, m. 8/2’de belirtilen amaçlardan birini gerçekleştirmeye yönelik olup olmadığını ve bu müdahalenin “demokratik bir toplumda gerekli” olup olmadığı hususlarını ele almaktadır. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, haberleşme girişimini engel- lemeyi haberleşme hakkı kapsamında değerlendirmektedir. AİHM İngiltere’ye karşı 1975 tarihli Golder kararında, her ne kadar olayda avukata yazılmış bir mektuba el koyma ya da sansür olmasa da, avu- katına yazabilmek için izin isteyen başvurucuya izin verilmemesinde haberleşme hakkına bir müdahale olduğunu belirtmiştir. Mahkeme, müdahalenin denetimi sözleşmenin 8/2 maddesinin kapsamına girer- ken, müdahalenin kendisinin bu kapsam dışında kalması düşünüle- mez diyerek, 8. maddenin ihlaline karar vermiştir. 10 AİHM, İsviçre’ye karşı Kopp kararında ise, iletişimin denetlenmesine izin veren kanu- nun “hukuk devletinin ilkeleri ile uyumlu olmasını” aradığını belirtmek- tedir. AİHM, resmi makamlar tarafından gizli gözleme veya iletişimin denetlenmesinde gözlem açık bir şekilde yapılmadığı için, milli hu- kukun, bu işlemin kötüye kullanılması tehlikesine karşı ve bireyin 8. maddeden kaynaklanan haklarının keyfi tedbirlere karşı korunmasını sağlamak zorunda olduğuna dikkat çekmektedir. Ayrıca milli huku- kun, resmi makamların bu tip gizli tedbirleri almak konusunda yetkili olduğu haller ve koşullar hususunda yeterli açıklıkta olmasının gerek- AİHS m. 8/2’deki “kanuna uygunluk” ifadesi, kullanılan tedbirin hukukta bir te- melinin olmasını gerektirir. Bu ifade ayrıca ilgili kanunun niteliğini de ilgilendir- mekte olup, bu kanunun ilgili kişi tarafından ulaşılabilir olmasını ve bu kimsenin kanunun sonuçlarını önceden öngörebilmesinin mümkün olmasını ve ayrıca kanu- nun hukuk devletinin temel unsurlarına uygun olmasını gerektirmektedir. AİHM İsviçre’ye karşı Kopp Kararı parg. 55 için Bkz., Künhe, Hans/Heiner, “Avukat Tele- fonlarının Dinlenmesi” (AİHM Kararı Değerlendirmesi)”, Çev., Hakan Hakeri, Adil Yargılanma Hakkı ve Ceza Hukuku, Karşılaştırmalı Güncel Ceza Hukuku Serisi 3; Ankara 2004, s. 100. 10 Case of Golder v. The United Kingdom, 21.2.1975, Appl. No. 00004451/70, A 18, Parg. 43. hakemli makaleler Handan YOKUŞ SEVÜK 101TBB Dergisi, Sayı 69, 2007 liliğini belirtmektedir. 11 Bu bağlamda haberleşme özgürlüğü, suçların önlenmesi ve kamu düzeni gerekçeleriyle sınırlandırılırken haberleş- me özgürlüğüne yönelik tedbirlere başvurmak için gerekli koşullar, kanun ile ayrıntılı olarak düzenlemeli ve kötüye kullanmalara karşı etkili tedbirler alınmalıdır. 12 Özetle, demokratik bir toplumda ulusal güvenliğin korunması, kamu düzeninin sağlanması ve suçların önlen- mesi için haberleşmenin denetlenmesine olanak veren kanuni düzen- leme bir zorunluluk olmakla birlikte, kötüye kullanılmasını önlemek için belirgin ve açık olmalıdır. III. 5271 Sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nda Yer Alan Haberleşme Özgürlüğünün Sınırlandırılabileceği Haller Suçları ve faillerini meydana çıkarmak gibi önemli bir toplumsal yarar ile haberleşme özgürlüğü, özel hayatın dokunulmazlığı gibi te- mel insan haklarına saygının çatıştığı açık olduğundan, haberleşme özgürlüğünün sınırlandırılmasının kanunla sıkı şartlara bağlanması gerekir. Bu bağlamda 5271 sayılı CMK’da haberleşme özgürlüğüne yönelik tedbirler düzenlenmek suretiyle, Anayasa ve AİHS’de öngö- rüldüğü üzere haberleşmenin özgürlüğünün sınırlanabileceği haller kanunla tespit edilmiştir. Böylece haberleşmenin denetlenmesinin hu- kuki çerçevesi çizilmiştir. Haberleşmenin denetlenmesi, bu işleme maruz kalan kişinin temel hak ve özgürlüğüne kısıtlamalar getirdiğinden, bunun hakim kararı ile olması haberleşme özgürlüğünün korunması bakımından bir güvence oluşturur. 13 Hakim güvencesinin her aşamada açıkça öngörülmesi in- san haklarına saygının ve hukuk devleti anlayışının bir gereksinimi, aynı zamanda yükümlülüğüdür. 14 Ceza Muhakemesi Kanunu’nda hem postada el koyma hem de te- lekomünikasyon yoluyla yapılan iletişimin denetlenmesinin usul ve esasları düzenlenerek haberleşme özgürlüğüne müdahalenin sınırları bir başka deyişle haberleşmenin denetiminin usul ve esasları belirtil- miştir. 11 Kopp kararı parg. 64 için Bkz., Kühne, s. 101-102. 12 Sözüer, Adem, Türkiye’de ve Karşılaştırmalı Hukukta Telefon, Teleks, Faks ve Benzeri Araçlarla yapılan Özel Haberleşmenin Bir Ceza Yargılaması Önlemi Olarak Denetlenmesi, İHFM 1997, Türkan Rado’ya Armağan, C. LV, S. 3, s. 76. 13 Gökçen Ahmet, Ceza Muhakemesi Hukukunda Basit El koyma ve Postada El koyma (Özellikle Telefonların Gizlice Dinlenmesi), Ankara 1994, s. 196. 14 Tezcan, Durmuş, “Organize Suçlulukla Mücadelede Özel Muhakeme Hukuku Tedbirle- ri”, Ankara Barosu Hukuk Kurultayı 2000, 12-16 Ocak, Ankara 2000, C. 2, s. 142. Handan YOKUŞ SEVÜK hakemli makaleler 102TBB Dergisi, Sayı 69, 2007 1. Postada El koyma Postada el koyma, 15 haberleşme özgürlüğünün demokratik hayat biçimindeki üstün değeri dolayısıyla 16 genel el koyma tedbirinden ayrı olarak CMK’nın 129. maddesinde özel olarak düzenlenmiştir. 17 Pos- tada el koyma, özel bir el koyma şeklidir. 18 Postada el koymaya dair hükümler, haberleşme özgürlüğüne ve haberleşmenin gizliliği esasına suçlulukla etkili bir şekilde mücadele edebilmek için sınırlamalar ge- tirmiştir. 19 Bir başka deyişle AY m. 22/2’de belirtilen kamu düzenini sağlamak için, bir suç dolayısıyla postada el koyma tedbiri ile haber- leşme özgürlüğüne müdahale edilmekte, bu müdahalenin hukuki çer- çevesi de CMK m. 129’da çizilmektedir. 20 1412 sayılı CMUK m. 91 ve m. 92’de “mektup, telgraf ve sair mersule”den 21 söz edilirken CMK m. 129’da “gönderi”ler den söz et- mektedir. 22 Gönderiden anlaşılması gereken, posta hizmeti veren her 15 5271 sayılı CMK’nın 129. maddesi 1412 sayılı CMUK’un 91, 92, 93. maddelerinin karşılığıdır. Şahin, Cumhur/Özgenç, İzzet, Türk Ceza Hukuku Külliyatı, Ankara 2005, s. 761. 16 Bkz., Tasarının 96. maddesinin gerekçesi için, Şahin Cumhur, Ceza Muhakemesi Ka- nunu Gazi Şerhi, Ankara 2005, s. 359. 17 CMK m. 129’a göre; “ (1) Suçun delillerini oluşturduğundan şüphe edilen ve ger- çeğin ortaya çıkarılması için soruşturma ve kovuşturmada adliyenin eli altında olması zorunlu sayılıp, posta hizmeti veren her türlü resmî veya özel kuruluşta bulunan gönderilere, hâkimin veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cum- huriyet Savcısı’nın kararı ile elkonulabilir. (2) Hâkim kararının veya Cumhuriyet Savcısı’nın emrinin kendilerine bildirilmesi üzerine el koyma işlemini yerine ge- tiren kolluk memurları, birinci fıkrada belirtilen gönderilerin içinde bulunduğu zarfları veya paketleri açamazlar. El konulan gönderiler, ilgili posta görevlilerinin huzuru ile mühür altına alınıp derhâl el koyma kararını veya emrini veren hâkim veya Cumhuriyet Savcısına teslim edilir. (3) Soruşturma ve kovuşturmanın ama- cına zarar vermek olasılığı bulunmadıkça, alınmış tedbirler ilgililere bildirilir. (4) Açılmamasına veya açılıp da içeriği bakımından adliyenin eli altında tutulmasına gerek bulunmadığına karar verilen gönderiler, hemen ilgililerine teslim olunur.”. 18 Centel, Nur/Zafer, Hamide, Ceza Muhakemesi Hukuku, Yenilenmiş ve Gözden Geçi- rilmiş 4. Bası, İstanbul 2006, s. 351; Öztürk, Bahri/Erdem, Mustafa Ruhan, Uygula- malı Ceza Muhakemesi Hukuku, Yeni CMK’ya Göre Yenilenmiş 9. Baskı, Ankara 2006, s. 568; Toroslu, Nevzat, Ceza Muhakemesi Hukuku, Ankara 2001, s. 231. 19 Gökçen, s. 171. 20 Öğretide 1412 sayılı CMUK’daki postada el koymaya ilişkin düzenlemenin ihtiyaca cevap vermekten uzak olduğu belirtilmektedir. Öztürk/Erdem, s. 568. 21 Gökçen, “sair mersule” kavramına, değer konulmuş mektup ve kutular, koliler ve geniş yorumla telefon ve benzeri araçlarla yapılan haberleşme, posta ve telgraf ha- valeleri, posta bonoları gibi PTT’nin sunduğu mali hizmetlerin gireceğini belirt- mektedir. Gökçen, s. 179. 22 2001 Tasarısının postada el koymaya ilişkin 96. maddesinde “postada bulunan mek- tup, telgraf veya elektromanyetik araçlarla gönderilmiş bilgileri içeren yazı, belge hakemli makaleler Handan YOKUŞ SEVÜK 103TBB Dergisi, Sayı 69, 2007 türlü resmî veya özel kuruluş vasıtasıyla gönderilen mektup, telgraf gibi gönderilmiş bilgileri içeren yazı, belge, paket veya koli gibi diğer şeylerdir. 23 Posta hizmeti veren kuruluşun kamu veya özel sektör ol- masının bir önemi olmadığı için, kargo hizmeti veren özel şirketlerde- ki gönderilere de bu madde kapsamında elkonulabilecektir. 24 Ancak özel bir kişiye teslim edilmiş şeyler gönderi kapsamında kabul edile- meyecektir. 25 Gönderilere el konulabilmesi için; bunların suçun delil, iz, eser ve emarelerini oluşturduğundan şüphe edilmesi temel koşul olup, bunun yanında söz konusu gönderilerin gerçeğin ortaya çıkarılması için ay- rıca adliyenin eli altında olması zorunlu olmalıdır. Postada el koyma koruma tedbirine başvurmak için gerekli olan şüphe, suçun delillerini oluşturduğuna yetecek kadar yeterli şüphe olmalıdır. Basit şüphe ile bu tedbire başvurulamaz. 26 Bu tedbire soruşturmada ve kovuşturma- da başvurulabileceği için, şüpheli veya sanık veya üçüncü kişiler veya tüzel kişiler bu tedbire maruz kalabilir. 27 Ceza Muhakemesi Kanunu m. 129/1’e göre postada el koymaya kural olarak hâkim karar verir 28 . Cumhuriyet Savcısı ise ancak gecik- mesinde sakınca olan hâllerde el koyma kararını verebilir. Bu kararın hakim tarafından onaylanması mecburiyetine ilişkin kanunda bir dü- zenleme yoktur. 29 Ancak, CMK’nın el koyma kararını verme yetkisini düzenleyen 127. maddenin 3. fıkrasında ise, hakim kararı olmaksızın yapılan el koyma işleminin 24 saat içinde hakimin onayına sunulacağı, hakimin ise el koymadan itibaren 48 saat içinde kararını açıklayacağı, aksi halde el koymanın kendiliğinden kalkacağı belirtilmiştir. Postada veya diğer gönderilerden söz etmektedir. Ancak CMK m. 129’da sadece “gönderi- ler” düzenlediğinden, elektromanyetik araçlarla gönderilmiş yazı, belge ve diğer gönderiler iletişimin denetlenmesi koruma tedbirine tabi olacaktır. Hakeri, Hakan, “Yeni Ceza Muhakemesi Kanunu’na Göre El Koyma Koruma Tedbiri”, TBB Dergisi, S. 60, Eylül/Ekim 2005, s. 99. 23 Öztürk/Erdem, s. 568. 24 Öztürk/Erdem, s. 568; Hakeri, otobüs firmalarına teslim edilerek gönderilen şeyle- re, postada el koyma hükümlerine göre el konulabileceğini belirtmektedir. Hakeri, s. 99. 25 Hakeri, s. 99. 26 Gökçen’e göre; delil elde edilmesi çok zor olan terör veya uyuşturucu madde suçla- rında basit şüphe ile yetinilebilir. Gökçen, s. 177. 27 1412 sayılı CMUK m. 91’e göre postada el koymaya maruz kalan kişi sanık idi. 28 Sıkıyönetim Kanunu’nda postada el koyma kararını sıkıyönetim komutanının ve- receği (SYK m. 3/c) belirtilmiş, Olağanüstü Hal Kanunu’nda ise bu konuda bir dü- zenleme mevcut değildir. Öztürk/Erdem, s. 568. 29 1412 sayılı CMUK m. 92/4’te, Cumhuriyet Savcısı’nın el koyma işleminin üç gün içinde hakim tarafından onaylanması öngörülmüştür. Handan YOKUŞ SEVÜK hakemli makaleler 104TBB Dergisi, Sayı 69, 2007 el koyma CMK’da özel olarak düzenlendiğine göre, hakim onayının aranacağı da 129. madde de açıkça düzenlenmeliydi. Kanımca, AY’nın m. 22/2’nin yetkili merciin kararının hakim onayına sunulmasını ön- gören hükmü ve CMK m. 127/3 gereğince Cumhuriyet Savcısı’nın el koyma işleminde hakim onayı zorunludur. Genel el koymadan farklı olarak, gecikmede tehlike gerekçesiyle kolluk amirlerine, postada el koyma emri verme yetkisi tanınmamış- tır. 30 Kolluk memurları, sadece bu tedbiri yerine getirmekle yükümlü- dür. El koyma işlemini yerine getiren kolluk memurları, sadece hâkim kararını veya Cumhuriyet Savcısı’nın emrini yerine getirirler; ancak zarf veya paketleri hiçbir suretle açamaz, ilgili posta görevlilerinin hu- zuru ile bunları mühür altına alıp hemen, hâkime veya Cumhuriyet Savcısı’na teslim ederler (CMK m. 129/2). Kendisine teslim edilen mühür altındaki şeyleri açıp açamamak hususuna ve el konulan gönderinin ilgiliye iade edilip edilmeyeceğine ilişkin karar, hâkim veya Cumhuriyet Savcısı tarafından verilir (CMK m. 129/4). 31 Bu husustaki karar, gerçeğin ortaya çıkmasına hizmet edip etmediği ve bunları adliyenin eli altında tutmanın gerekip gerekmedi- ği hususları değerlendirilerek verilecektir. 1412 sayılı CMUK m. 92/3 ve Hükümet tasarısının 96. maddesin- de savcının el koyduğu gönderiyi açamayacağı ve hakime teslim ede- ceği öngörülmüştü. 32 Böylece kendisine teslim edilen mühür altındaki şeyleri açıp açamamak hususundaki kararın hâkim tarafından veril- mesi söz konusuydu. Postada el koyma tedbiri ile haberleşme özgürlü- ğüne bir müdahale söz konusu olduğundan, kanımca el konulan gön- derilerin hakim tarafından incelenmesi bir güvence oluşturur. Kaldı ki postada el koyma yetkisi kural olarak hakim de, gecikmesinde sakınca olan hallerde Cumhuriyet Savcısı’ndadır. Gönderiye el koymadan son- ra bu koruma tedbirinden beklenen yarar açısından gecikmede sakın- ca artık kalmamıştır. Bu durumda ise, el konulan gönderilerin hakim tarafından incelenmesi ve açılıp açılmamasına veya açıldıktan sonrada gerçeğin ortaya çıkmasına hizmet edip etmediği ve adliyenin eli al- 30 Centel/Zafer, 4. Bası, s. 351. 31 Bkz., Centel/Zafer, 4. Bası, s. 351. 32 Sokullu/Akıncı, AY m. 22/2 ile haberleşmenin gizliliğine dokunulması yani kapsa- mının öğrenilmesi bakımından hakim kararı arandığını, CMUK 92/3’deki savcının açmadan hakime teslim etme zorunluluğu öngörüldüğüne göre, sadece savcının el koyma kararı ile bu gizliliğin ihlal edilmeyeceğini belirtmektedir. Bkz., Sokullu/ Akıncı, Füsun, Polis Toplumsal Bir Kurum Olarak Gelişmesi Polis Alt-Kültürü ve İnsan Hakları, İstanbul 1990, s. 132. hakemli makaleler Handan YOKUŞ SEVÜK 105TBB Dergisi, Sayı 69, 2007 tında bulunmasına gerek olup olmadığı hususlarına hakim tarafından karar verilmesi gerekir. Bu nedenle Cumhuriyet Savcısı’nın kendisine verilen gönderileri hakime vermesi ve incelemenin hakim tarafından yapılması şeklindeki düzenleme daha yerindedir. Açılmamasına veya açıldıktan sonra adliyenin eli altında tutulma- sına gerek bulunmadığı anlaşılan gönderiler, hemen ilgililerine teslim olunur (CMK m. 129/4). 33 Postada el koyma koruma tedbirinin uygu- lanması sırasında, yapılmakta olan soruşturma veya kovuşturmayla ilgisi olmayan ancak, diğer bir suçun işlendiği şüphesini uyandırabi- lecek bir delil elde edilirse; bu delil muhafaza altına alınır ve durum Cumhuriyet Savcılığı’na derhâl bildirilir (CMK m. 138/1). Postada el koymanın, ilgiliye bildirilmesi, tedbirden beklenen yarara zarar vermemek koşuluyla söz konusudur ki, bu da soruştur- ma ve kovuşturmanın amacına zarar verme olasılığının bulunmadığı (CMK m. 129/3) hallerdir. Bu olasılık Cumhuriyet Savcısı veya hakim tarafından takdir edilecektir Ancak hukuka uygunluk denetimini sağ- lamak için soruşturma ve kovuşturmanın amacına zarar verme olasılı- ğı ve ilgiliye neden haber verilmediği gerekçelendirilmelidir. Kanımca postada el koyma tedbiri ile haberleşme özgürlüğüne müdahale söz konusu olduğundan, tedbirden beklenen yarar sona erdiğinde, ilgiliye bu durum bildirilmelidir. Koşulları oluşmadığı halde el konulan veya korunması için gerek- li tedbirler alınmayan ya da amaç dışı kullanılan veya zamanında geri verilmeyen gönderiler söz konusu olduğunda, kişinin tazminat hakkı doğar (CMK 141/1-j). 2. Telekomünikasyon Yoluyla Yapılan İletişimin Denetlenmesi a. Genel Olarak Telekomünikasyon 34 yoluyla yapılan iletişimin denetlenmesi, ara- ya bir vasıta koymak suretiyle gerçekleştirilen her türlü haberleşmenin 33 Gökçen’e göre el konulan mektubun tahkikat için gizli tutulmasına ihtiyaç duyul- mayan kısımları mektubun muhatabına gönderilmelidir., Gökçen, s. 187. 34 Bkz., Telekomünikasyon Yoluyla Yapılan İletişimin Tespiti, Dinlenmesi, Sinyal Bil- gilerinin Değerlendirilmesi ve Kayda Alınmasına Dair Usul ve Esaslar ile Teleko- münikasyon İletişim Başkanlığı’nın Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Yönet- melik m. 3-l’e göre; telekomünikasyon; her türlü işaret, sembol, ses ve görüntünün ve elektrik sinyallerine dönüştürülebilen her türlü verinin kablo, telsiz, optik, elek- trik, manyetik, elektromanyetik, elektrokimyasal, elektromekanik ve diğer iletim sistemleri vasıtasıyla iletilmesi, gönderilmesi ve alınmasını, ifade eder. Bu yönet- melik, 10.11.2005 tarih ve 25989 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır. Handan YOKUŞ SEVÜK hakemli makaleler 106TBB Dergisi, Sayı 69, 2007 gizlice dinlenmesi, buradan elde edilen bilgilerin kaydedilmesi ve de- ğerlendirilmesini içerir. 35 Telefon görüşmelerinin dinlenmesi AİHS m. 8/2 anlamında “kamusal güç ile ihlal” olup, kişiye m. 8/1 ile sağlanmış haberleşme hakkının da ihlalini oluşturur. Bu tür müdahale, kanuna uygun yapılmadığı, AİHS m. 8/2’de sayılan amaçlardan birini hedef- lemediği ve ayrıca bu hedeflere ulaşılması “demokratik bir toplumda” ge- rekli olmadığı sürece Sözleşme’nin 8. maddesinin ihlalini oluşturur. Telefon konuşmalarının kaydedilmesi veya herhangi bir şekil- de dinlenmesi özel yaşama ve iletişime yönelik ağır bir ihlaldir ve bu nedenle kanuni dayanağı olmalıdır. 36 Haberleşme özgürlüğünün Anayasanın 22/2. maddesinde belirtilen nedenler bulunmadıkça en- gellenemeyeceğine ve gizliliğine dokunulamayacağına ilişkin ve Ana- yasanın 13. maddesindeki temel hak ve hürriyetlerin “ancak kanunla sınırlanabileceği”ne ilişkin hükümleri karşısında, iletişimin denetlen- mesinin usul ve esaslarının açıkça kanunla düzenlenmiş bulunma- sı zorunludur. Bu kanunun da özellikle açık olması gerekmektedir. Özellikle kullanılan teknolojinin gittikçe ilerlediği düşünüldüğünde, bu alanda açık ve kapsamlı kuralların bulunması kaçınılmaz bir gerek- liliktir. 37 AİHM, telefon dinlemeye ilişkin temel koşul olarak, konunun kanun ile düzenlenmesini aramakta, ayrıca ceza muhakemesinin bir parçası olarak telefon dinlenmesinde uyulması gereken kuralları be- lirlemektedir. Bu kurallar; ağır şüphe sebeplerinin varlığı, başka delil kaynaklarının bulunmaması gerektiğine, dinlenebilecek kişilerle ilgili sınırlamalara ve dinlemenin en fazla ne kadar süreyle yapılabileceğine ilişkindir. 38 Telekomünikasyon yoluyla yapılan haberleşmenin denetimi, mev- zuatımızda sadece 30.7.1999 tarihli ve 4422 sayılı Çıkar Amaçlı Suç Örgütleriyle Mücadele Kanunu’nda belirli örgütlü suçlar için düzen- 35 Öztürk/Erdem, s. 590; Geniş bilgi için Bkz., Erdem, Mustafa Ruhan, Ceza Muhake- mesinde Organize Suçlulukla Mücadelede Gizli Soruşturma Tedbirleri, Ankara 2001, s. 99 vd. 36 Öğretide telefon dinlenmesinin kanuni dayanağı olması gerektiği, CMK’da bu ko- nuda bir düzenleme yapılmadan önce ileri sürülmüştür. Bkz., Kunter, Nurullah/ Yenisey, Feridun, Ceza Muhakemesi Hukuku, 11. bası, İstanbul 2000, no. 45.52 (396); Tosun Öztekin, Türk Suç Muhakemesi Hukuku Dersleri, C. I Genel Kısım, İstanbul 1984, s. 912; Centel, Nur/Zafer, Hamide, Ceza Muhakemesi Hukuku, 1. Bası, İstan- bul 2003, s. 268, Yurtcan, Erdener, Ceza Yargılaması Hukuku, 5. bası, İstanbul 1994, s. 350; Sözüer, s. 76.; Gökcen, s. 172; Zafer, Hamide, Ceza Hukukunda Terörizm, İstanbul 1999, s. 283. 37 Kühne, s. 103. 38 Kühne, s. 105. hakemli makaleler Handan YOKUŞ SEVÜK 107TBB Dergisi, Sayı 69, 2007 lenmişti. 39 1412 sayılı CMUK’da telefon ve benzeri araçlarla yapılan haberleşmenin denetlenmesi konusunda açık bir düzenleme bulunma- dığı için, postada el koyma hükümleri uygulanmakta, her suç bakımın- dan denetleme yapılabilmekte idi. 40 Postada el koymayı düzenleyen 1412 sayılı CMUK’un 92. maddesinde “sair mersule” kavramı genişle- tici yoruma tabi tutulmak suretiyle telefon, teleks, telefaks gibi vasıta- larla yapılan haberleşmenin, işlenen suçları ortaya çıkarmak amacıyla, kovuşturma makamları vasıtasıyla denetlenmesini kabul etmek bir zorunluluk halini almıştı. Uygulamada da telekomünikasyon yoluyla yapılan haberleşme, Telefon İşletmeleri Rehberi hükümleri (m. 4/4) ve CMUK m. 92’ye göre denetlenmiştir. 41 4422 sayılı kanunun yürürlüğe girmesiyle birlikte, öğretide iletişimin denetlenmesinin, kanuni da- yanağa kavuşmuş olduğu, CMUK’daki hükümlerin artık uygulanma olanağı kalmadığı ve istisnai nitelikte bu özel hükümlerinin uygulana- cağı belirtilmiştir. 42 4422 sayılı kanunun özel bir kanun olması ve genel bir düzenlemeye duyulan ihtiyaç karşısında, 43 AİHS’in taraf devletlere yüklediği yükümlülük de göz önüne alınarak 5271 sayılı CMK’da bu husus yeniden düzenlenmiştir. 44 5271 sayılı CMK, telekomünikasyon yoluyla yapılan iletişimin hangi hallerde denetlenebileceğini; iletişi- min tespiti, dinlenmesi, kayda alınmasının ve sinyal bilgilerinin din- lenmesinin koşullarını; belirlenen esas ve usuller dışında hiç kimsenin bir başkasının telekomünikasyon yoluyla iletişimini dinleyemeyeceği- ni ve kayda alamayacağını hüküm altına almıştır. 39 30.7.1999 tarihli ve 4422 sayılı Çıkar Amaçlı Suç Örgütleriyle Mücadele Kanunu 5320 sayılı kanunun m. 18/1-d ile 1 Haziran 2005 tarihi itibariyle yürürlükten kaldı- rılmıştır. 4422 sayılı kanundan önceki değerlendirmeler bakımından ayrıntılı bilgi için Bkz., Ersoy, Yüksel, “Özel Telefon İşletmelerinin Dinleme ve Bilgi Verme Sorunla- rı”, Prof. Dr. Çetin Özek Armağanı, İstanbul 2004, s. 317-320. 40 Gökçen, 191. 41 Gökçen, s. 176. Ayrıca, bir başka görüşe göre ise, postada el koyma hükümleri kı- yasen uygulanabileceği ileri sürülürken, haberleşmenin denetlenmesi bakımından ne kıyas ne de genişletici yorumun mümkün olmadığı da ileri sürülmekte idi. Bu konuda Bkz., Öztürk, Bahri/Erdem, Mustafa R./Özbek, Veli Özer, Uygulamalı Ceza Muhakemesi Hukuku, 6. Baskı, Ankara 2001, s. 656-657. 42 Centel/Zafer, 1. Bası,, s. 269; Ersoy, s. 321. 43 Öğretide Centel/Zafer, bu hususun genel yasada ayrıca yer alması gerektiğini be- lirtirken, Ersoy, tek bir kanunda düzenleme yapılması gerektiği görüşünde idiler. Bkz., Centel/Zafer, 1. Bası, s. 272; Ersoy, s. 320. 44 Maddenin gerekçesinde de Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin kararlarına uygun genel bir düzenlemeye ihtiyaç duyul- makta olduğu belirtilmiştir. Bkz., Hükümet Tasarısı m. 107’nin gerekçesi, Yalvaç Gürsel, Karşılaştırmalı Gerekçeli Yeni TCK-CMK ve CGTİK, Ankara 2005, s. 830; Handan YOKUŞ SEVÜK hakemli makaleler 108TBB Dergisi, Sayı 69, 2007 b. İletişimin Denetlenmesi Kararı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 135/1’e göre; 45 bir suç dolayısıyla yapılan soruşturma ve kovuşturmada 46 suç işlendiğine ilişkin kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı ve başka suretle delil elde edilmesi imkâ- nının bulunmaması durumunda, hâkim veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde 47 Cumhuriyet Savcısı’nın kararıyla şüpheli veya sa- nığın telekomünikasyon yoluyla iletişimi tespit edilebilir, dinlenebilir, kayda alınabilir ve sinyal bilgileri değerlendirilebilir. 48 İletişimin denetlenmesi koruma tedbiri ile devletin aidiyetini giz- lemek suretiyle muhatap kişiden bilgi edinilmesi söz konusudur. 49 Bu tedbir, delil elde etmek amacıyla halen işlenmiş olan bir suçun mu- hakemesiyle sınırlıdır. 50 Telekomünikasyon aracının şüpheli veya sa- nığın evinde, işyerinde olması tedbirin uygulanması açısından önem taşımaz. 51 Bu tedbire başvurabilmek için, bir suçun işlendiğine dair kuvvetli şüphenin varlığı gereklidir. 52 Ancak sadece kuvvetli şüphenin varlığı yeterli olmayıp, aynı za- manda başka suretle delil elde edilmesi imkânının bulunmaması da zorunludur. Bu nedenle öncelikle diğer koruma tedbirleriyle delil elde 45 25.5.2005 tarih ve 5353 sayılı kanunun 17. maddesi ile 135. maddede değişiklik ya- pılmıştır. Hükümet Tasarısı m. 107’de “beş yıl veya daha fazla hürriyeti bağlayıcı cezayı gerektiren cürümlerde” bu usulün uygulanacağı hükme bağlanmış idi. Bkz., bu tasarının gerekçesi için, Yalvaç, 830-832. 46 5353 sayılı kanunun 17. maddesi ile CMK m. 135/1 değiştirilmeden önce iletişimin denetlenmesi sadece soruşturmada söz konusuydu. Centel/Zafer, duruşmada ku- ral olarak aleniyet geçerli olduğu ve kanunda bu tedbire mahkemenin vereceğine ilişkin bir açıklık olmadığı için bu tedbire sadece soruşturma evresinde başvurula- bileceğini belirtmektedir. Centel/Zafer, 4. Bası, s. 363. 47 Yönetmelik m. 3-d’de “Gecikmesinde sakınca bulunan hal: Derhal işlem yapıl- madığı takdirde suçun iz, eser, emare ve delillerinin kaybolması veya şüphelinin kaçması veya kimliğinin saptanamaması olasılığının ortaya çıkması hali” şeklinde tanımlanmıştır. 48 Yenisey, bunu “adli amaçlı dinleme”, suç olayı gerçekleşmeden önceki telefon din- lemesini “önleme dinlemesi” şeklinde adlandırmaktadır. Yenisey, Feridun, “Çıkar Amaçlı Suç Örgütleriyle Mücadele Yönetmeleri”, Ankara Barosu Hukuk Kurultayı 2000, 12-16 Ocak, Ankara 2000, C. 2, s. 117-118. 49 Erdem, Gizli Soruşturma Tedbirleri, s. 49. 50 Öztürk/Erdem, s. 592. 51 Centel/Zafer, 4. Bası, s. 365. 52 Kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığının aranması hakkında Bkz., Yarsuvat Duygun, “Çıkar Amaçlı Örgütlü Suçların Koğuşturulması”; Ceza Hukuku Reformu, İstanbul 2001, s. 338; Öztürk/Erdem, s. 592; Özbek, Veli Özer, CMK İzmir Şerhi, Yeni Ceza Mu- hakemesi Kanunu’nun Anlamı (Açıklamalı-Gerekçeli-İçtihatlı), Ankara 2005, s. 567-568; Centel/Zafer, 4. Bası, s. 365. hakemli makaleler Handan YOKUŞ SEVÜK 109TBB Dergisi, Sayı 69, 2007 edilmesi yoluna gidilecek, bundan sonuç alınamadığı takdirde bu ted- bire başvurulacaktır. 53 Ceza Muhakemesi Kanunu madde 135 ve devamındaki madde - lerde öngörülen iletişimin denetlenmesi; iletişimin dinlenmesi, tespi- ti ve kayda alınması ve sinyal bilgilerinin değerlendirilmesi şeklinde olur. İletişimin tespiti, iletişimin içeriğine müdahale etmeden, iletişim araçlarının diğer iletişim araçlarıyla kurduğu iletişime ilişkin arama, aranma, yer bilgisi ve kimlik bilgilerinin tespit edilmesine yönelik iş- lemlerdir (Yönetmelik, m. 3-f). 54 Bir başka deyişle iletişimin tespiti, bir telekomünikasyon hizmeti yoluyla kurulan bağlantının kimler arasın- da olduğunun tespitidir. 5353 sayılı kanunun 17. maddesiyle değişik CMK’nın 135/6 fıkrasında bu madde kapsamında “dinleme, kayda alma ve sinyal bilgilerinin değerlendirilmesine” ilişkin hükümlerin fıkrada sa- yılan katalog suçlarla ilgili olarak uygulanabileceği öngörüldüğü için, iletişimin tespiti tüm suçlar için mümkündür. Nitekim Yargıtay’da bu yönde karar vermiştir. 55 İletişimin dinlenmesi ve kayda alınması, telekomünikasyon yo- luyla gerçekleştirilmekte olan konuşmalar ile diğer her türlü iletişimin uygun teknik araçlarla dinlenmesi ve kayda alınmasına yönelik işlem- leri ifade eder (Yönetmelik m. 3-e). İletişimin dinlenmesi, telli veya tel- siz telefonla ya da internet üzerinden konuşmalar açısından geçerlidir. İletişimin kayda alınması ise, telli veya telsiz telefonla ya da internet 53 Bu konuda ayrıntılı bilgi için Bkz., Öztürk/Erdem, s. 592-593. 54 Adalet Komisyonu raporunda; iletişimin tespiti ile kastedilenin, belli bir telefon nu- marasından kimlerin ne zaman arandığı, konuşmanın ne kadar süreyle yapıldığı, elektronik posta yoluyla kimlerle iletişim kurulduğu hususlarının tespiti olduğu belirtilmiştir. Bkz., Şahin, 377. 55 “5353 sayılı kanunun 17. maddesiyle değişik CMK’nın 135/6 fıkrasında bu mad- de kapsamında “dinleme, kayda alma ve sinyal bilgilerinin değerlendirilmesine” ilişkin hükümlerin fıkrada sayılan katalog suçlarla ilgili olarak uygulanabileceği öngörülmüştür. Soruşturma evresinde şüphelinin kullandığı telefonuyla yaptığı görüşmelere ilişkin detay bilgilerinin, yani telefonla yapılan bağlantıların kimlerle ve ne zaman yapıldığının belirlenmesi anlamına gelen “tespit” yukarıda belirtilen CMK’nın 135. maddesinin 6. fıkrası kapsamı dışında bırakılmıştır. Bu nedenle, han- gi suça ilişkin olursa olsun, şüpheliye ait telefondan kimlerle, ne zaman görüşül- düğüne dair “tespit” CMK’nın 135/1. maddesi uyarınca hakim veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde C. Savcısı’nın kararıyla mümkün olacaktır. Bu gerekçe- ler dikkate alındığında, yazılı emre dayanan bozma nedeni yerinde olup, Eyüp 3. Asliye Ceza Mahkemesi’nin 8.6.2005 gün ve 2005/365 müteferrik sayılı kararı- nın CMK’nın 309/4’a maddesi uyarınca (Bozulmasına), müteakip işlemlerin ma- hallinde yerine getirilmesi üzere dosyanın Yargıtay C. Başsavcılığı’na (Tevdiine), 3.10.2005 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.” Y.5.CD, 2005/14669 E. 2005/20489 K. Bkz., http://www.adalet.org/yenickarar (1.6.2006). Handan YOKUŞ SEVÜK hakemli makaleler 110TBB Dergisi, Sayı 69, 2007 üzerinden yapılan konuşmalardaki ses veya görüntüler açısından ve elektronik posta yoluyla yapılan iletişimin içeriği hakkında uygulana- bilir. 56 İletişime müdahale yollarından biri olan sinyal bilgilerinin de- ğerlendirilmesi, bir şebekede haberleşmenin iletimi veya faturalama amacıyla işlenen her türlü verinin (Yönetmelik m. 3-k) değerlendiril- mesidir. İletişimin dinlenmesi, kayda alınması ve sinyal bilgilerinin değerlendirilmesi, sadece CMK m. 136/6’da sayılan katalog suçlar için geçerlidir. 57 Bir başka deyişle, CMK m. 136/6’da sayılan suçlara ilişkin bir soruşturma ve kovuşturmada şartları oluştuğu takdirde, iletişimin dinlenmesi, kayda alınması ve sinyal bilgilerinin değerlendirilmesi mümkündür. 58 İletişimin denetlenmesinde kural olarak hakim kararı gereklidir. Soruşturma evresinde tedbire, Cumhuriyet Savcısı’nın istemi zerine sulh ceza hakimi karar verir. Sulh ceza hakimi, zorunlu savcılık yaptı- ğı hallerde (CMK 163), savcının talebi olmaksızın resen tedbire karar verebilir. 59 Gecikmesinde sakınca olan hallerde bu tedbire Cumhuriyet 56 Bkz., Adalet Komisyonu Raporu için, Şahin, s. 377-378. 57 CMK m. 135/6; “Bu madde kapsamında dinleme, kayda alma ve sinyal bilgilerinin değerlendirilmesine ilişkin hükümler ancak aşağıda sayılan suçlarla ilgili olarak uygulanabilir: a) Türk Ceza Kanunu’nda yer alan; 1. Göçmen kaçakçılığı ve insan ticareti (madde 79, 80), 2. Kasten öldürme (madde 81, 82, 83), 3. İşkence (madde 94, 95), 4. Cinsel saldırı (birinci fıkra hariç, madde 102), 5. Çocukların cinsel istismarı (madde 103), 6. Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti (madde 188), 7. Parada sahtecilik (madde 197), 8. Suç işlemek amacıyla örgüt kurma (iki, yedi ve sekizinci fıkralar hariç, madde 220), 9. Fuhuş (madde 227, fıkra 3), 10. İhaleye fesat karıştırma (madde 235), 11. Rüşvet (madde 252), 12. Suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama (madde 282), 13. Silahlı örgüt (madde 314) veya bu örgütlere silah sağlama (madde 315), 14. Devlet Sırlarına Karşı Suçlar ve Casusluk (madde 328, 329, 330, 331, 333, 334, 335, 336, 337) suçları. b) Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanun’da tanımlanan silah kaçakçılığı (madde 12) suçla- rı. c) Bankalar Kanunu’nun 22. maddesinin (3) ve (4) numaralarında tanımlanan zimmet suçu, d) Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu’nda tanımlanan ve hapis cezasını gerektiren suçlar, d) Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun 68 ve 74. maddelerinde tanımlanan suçlar.”. 58 29.6.2006 tarihli 5532 sayılı kanunla değişik Terörle Mücadele Kanunu m. 10/1- f’de Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 135. maddesinin altıncı fıkrasının (a) bendinin (8) numaralı alt bendindeki istisnaların uygulanmayacağı belirtilmiştir. (5532 sayılı Terörle Mücadele Kanunu’nda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, 18 Temmuz 2006 tarih ve 26232 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.) “Bu hüküm, Kanunun 7. maddesinde Türk Ceza Kanunu’nun 314. maddesinde tanımlanan silahlı örgüt suçuna yapılan yollama dolayısıyla terör örgütü üyesi ve bu örgütlere bilerek ve isteyerek yardım eden kişilerle ilgili olarak da iletişimin tespiti, dinlenmesi ve kay- da alınmasının uygulanabileceği şeklinde anlaşılmak gerekir.”, Bkz., Özgenç İzzet, Terörle Mücadele Kanunu, Ankara 2006, s. 76. 59 Centel-Zafer, 4. Bası, 364. hakemli makaleler Handan YOKUŞ SEVÜK 111TBB Dergisi, Sayı 69, 2007 Savcısı’nın kararı ile de başvurulabilir. Ancak Cumhuriyet Savcısı ka- rarını derhâl hâkimin onayına sunmak zorundadır. Hakim ise kara- rını en geç yirmi dört saat içinde verir. Sürenin dolması veya hakim tarafından aksine karar verilmesi halinde tedbir Cumhuriyet Savcısı tarafından kaldırılır (CMK m. 135/1). Tedbire karar veya onay veren hakim, tedbirin uygulanması için gerekli olan koşulların olup olmadığını yani tedbirin hukuka uygun- luğunu ve ayrıca tedbire başvurabilmek için “başka suretle delil elde edil- mesi olanağının bulunmaması”nın aranması, tedbirin amaca uygunluğu yönünde bir değerlendirme yapılmasını gerekli kıldığından, tedbirin amaca uygunluğunu inceleyecektir. 60 Tedbir kararı en çok üç ay için verilebilir; bu süre, bir defa daha uzatılabilir. Bu durumda azami tedbir süresi 6 ayı geçemez. Ancak tedbire konu olan suç, örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenen bir suç ise, gerekli görüldüğünde her seferinde bir ay olmak üzere bu süre bir- çok kez uzatılabilir (CMK m. 135/3) bir başka deyişle örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenen bir suç söz konusu olduğunda bu tedbir, süresiz olarak uygulanabilir. Üç aylık sürenin başlangıcı, tedbiri uygulama durumunda olan kolluğun süreyi istediği zaman başlatabilmesine ve böylece uygulamada tedbirin kötüye kullanılmasını önlemek için, ka- rarın verildiği andan itibaren başlamalıdır. 61 Öğretide, bir suçun “ör- gütün faaliyeti” çerçevesinde işlenmiş sayılacağı konusunda belirgin bir ölçüt bulunmadığı için, haklı olarak böyle bir düzenlemenin keyfi uygulamalara yol açacağı belirtilmektedir. 62 Tedbir süresini uzatma kararı, tedbirin uygulanması için gerekli olan koşulların varlığı tekrar değerlendirilerek gerekçeli olarak verilmelidir. Kişi, hak arama hür- riyeti (AY m. 36) ve temel hak ve hürriyetlerinin ihlali halinde yetkili makama geciktirilmeden başvurabilme hakkına sahip (AY m. 40) ol- duğu için, uzatma karının gerekçeli olması zorunludur. İletişimin denetlenmesine ilişkin verilen kararda, yüklenen suçun türü, hakkında tedbir uygulanacak kişinin kimliği, iletişim aracının türü, telefon numarası veya iletişim bağlantısını tespite imkân veren kodu, tedbirin türü, kapsamı ve süresi belirtilir (CMK m. 135/3). 60 Erdem, Mustafa Ruhan, “5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nda Telekomüni- kasyon Yoluyla Yapılan İletişimin Denetlenmesi, www.adalet.gov.tr (10.3.2005) s. 7; Öztürk/Erdem, s. 594. 61 Öztürk/Erdem, s. 597. 62 Öztürk/Erdem, s. 597. Handan YOKUŞ SEVÜK hakemli makaleler 112TBB Dergisi, Sayı 69, 2007 c. Mobil Telefonun Yerini Tespit Mobil telefonunun yerinin tespiti, haberleşme hakkına müdahale niteliğinde olduğu için, bu hususun da kanunda açıkça düzenlenme- sinin zorunluluğu karşısında, CMK m. 135/4’de düzenlemeye gidil- miştir. Bu tedbire, şüpheli veya sanığın yakalanabilmesi amacıyla baş- vurulur. Aslında mobil telefonun yerinin tespitinde, iletişimin tespiti, dinlenmesi ve kayda alınmasında olduğu gibi haberleşme özgürlüğü- ne bir müdahale söz konusudur. Ancak, iletişimin dinlenmesi, kayda alınması ve sinyal bilgilerinin değerlendirilmesi şeklindeki müdahale- ler, haberleşme özgürlüğünün gizliliğine yönelik iken, mobil telefonu- nun yerinin tespitinde haberleşme özgürlüğü kapsamında haberleşme hakkına yönelik bir müdahale söz konusudur. Bu tedbire, sadece şüp- heli veya sanığın yakalanması için başvurulması, m. 135/1’de iletişime yönelik müdahalelerin tek tek sayılması, tespit işleminin süresinin ve mobil telefonun yerini tespit kararını verecek yetkili kişilerin ayrıca tekrar m. 135/4’de belirtilmesi, mobil telefonunun yerinin tespitinin, m. 135/1’de belirtilen dinleme, kayda alma ve sinyal bilgilerinin de- ğerlendirilmesinden ayrı, özel olarak düzenlendiğini göstermektedir. Gerek delil elde etme amacına yönelik CMK m. 135/1’de öngörülen iletişimin denetlenmesi tedbirinden farklı olarak şüpheli veya sanığın yakalanması amacına yönelik olması, gerekse kanunda düzenleniş şeklinden anlaşılacağı üzere, “mobil telefonun yerinin tespiti” aslında ayrı bir koruma tedbiri olup ayrı bir maddede düzenlenmeliydi. 63 Mobil telefonunun yerinin tespiti, hâkim veya gecikmesinde sa- kınca bulunan hallerde Cumhuriyet Savcısı’nın kararına istinaden, en çok üç ay için yapılabilir ve bir defa daha uzatılabilir (CMK m. 135/4). Bu durumda azami süre altı aydır. Bu hususa ilişkin olarak verilen kararda, kullanılan mobil telefon numarası ve tespit işleminin süre- si belirtilir. Sadece şüpheli veya sanığın mobil telefonunun yeri değil bu kişilere ulaşılabilmesini sağlayabilecek olan diğer kişilerin mobil telefonunun yerinin tespiti de mümkündür. 64 Bu tespit işlemi, CMK m. 135/6’da “dinleme, kayda alma ve sinyal bilgilerinin değerlendirilmesine ilişkin hükümler” denildiği için, sadece CMK m. 135/6’da belirtilen suç- lar için değil, tüm suçlarda yapılabilir. 65 63 Özbek de tedbirin, yöneldiği amaçtaki farklılık gerekçesiyle ayrı bir tedbir olduğu- nu ve ayrı maddelerde düzenlenmesi gerektiğini belirtmektedir. Özbek, s. 564. 64 25.5.2005 tarihli 5353 sayılı kanunun 17. maddesi ile değiştirilmeden önce, “kullan- makta olduğu” denildiği için, sadece şüpheli ve sanığın mobil telefonunun yerini tespit mümkündü. Değişikliğin yerinde oluşu hususunda Bkz., Ünver/Hakeri, 177 dn. 46. 65 Şahin, s. 379; Ünver/Hakeri, 172; Aksi görüş Öztürk/Erdem, s. 597. hakemli makaleler Handan YOKUŞ SEVÜK 113TBB Dergisi, Sayı 69, 2007 d. İletişimin Denetlenmesi Kararının Yerine Getirilmesi Ceza Muhakemesi Kanunu m. 137/1’e göre; “135. maddeye göre ve- rilecek karar gereğince Cumhuriyet Savcısı veya görevlendireceği adlî kolluk görevlisi, telekomünikasyon hizmeti veren kurum ve kuruluşların yetkilile- rinden iletişimin tespiti, dinlenmesi veya kayda alınması işlemlerinin yapıl- masını ve bu amaçla cihazların yerleştirilmesini yazılı olarak ister ve bu istem derhâl yerine getirilir; yerine getirilmemesi hâlinde zor kullanılabilir.”. Ceza Muhakemesi Kanunu m. 135 kapsamında yapılacak iletişi- min tespiti, dinlenmesi kayda alınması ve sinyal bilgilerinin değerlen- dirilmesine yönelik iş ve işlemler, Telekomünikasyon Kurumu bün- yesinde kurum başkanına doğrudan bağlı “Telekomünikasyon İletişim Başkanlığı” 66 adıyla kurulan tek bir merkezden yürütülür (Yönetmelik m. 17). CMK m. 135’e göre verilecek kararlar, Cumhuriyet Savcısı veya görevlendireceği adli kolluk görevlileri tarafından Telekomünikasyon İletişim Başkanlığı’na iletilir. Kararlar işletmecilere gönderilmez. Söz konusu kararlar ilgili kurum görevlileri ve Başkanlık çalışanları aracı- lığıyla teknik uzmanın nezaretinde yerine getirilir (Yönetmelik m14). 67 İşlemin başladığı ve bitirildiği tarih ve saat ile işlemi yapanın kimliği bir tutanakla saptanır. İletişimin denetlenmesi sırasında tutulan kayıtlar, Cumhuriyet Savcılığı’nca görevlendirilen kişiler tarafından çözülerek yazılı hale 66 Yönetmelik m. 16’ya göre;”Telekomünikasyon İletişim Başkanlığı, Telekomünikas- yon Kurumu bünyesinde doğrudan Kurum Başkanına bağlı olarak faaliyet gösterir. Başkanlık, Telekomünikasyon İletişim Başkanı ile teknik uzman, hukukçu uzman ve idarî uzmandan oluşur. Başkanlıkta, Başkanın görüşü doğrultusunda Kurum Başkanı tarafından Kurum içinden veya Kurum dışından yeteri kadar teknik, hu- kukçu ve idarî personel görevlendirilir. Başkanlıkta, Millî İstihbarat Teşkilatı, Em- niyet Genel Müdürlüğü ve Jandarma Genel Komutanlığı’nın ilgili birimlerinden birer temsilci bulundurulur. Bu temsilciler başkanlıktaki görevleri esnasında başka- nın talimatlarına ve başkanlık tarafından belirlenen kurum içi düzenlemelere riayet eder.” 67 Yönetmeliğin Kararların yerine getirilmesini düzenleyen 14. maddesi ile kayıtların yok edilmesini düzenleyen 15. maddelerinin 23.1.2006 tarihinde yürürlüğe gireceği öngörülmüştü. Ancak 24.2.2006 tarih 26090 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Te- lekomünikasyon Yoluyla Yapılan İletişimin Tespiti, Dinlenmesi, Sinyal Bilgilerinin Değerlendirilmesi ve Kayda Alınmasına Dair Usul ve Esaslar ile Telekomünikas- yon İletişim Başkanlığı’nın Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik, 1. maddesi ile eklenen Yönetmeliğin ge- çici 2. maddesinde, personel ve sistemler yönünden noksanlıklarının giderilerek başkanlığın faaliyete geçtiği ve bu durumun başkanlık tarafından ilgili kurumlara bildirildiği tarihe kadar, en son 23.7.2006 tarihine kadar uygulanmayacağı öngörül- müştür. 23.7.2006 tarihinden itibaren kararların yerine getirilmesi Telekomünikas- yon İletişim Başkanlığı’nca yürütülmektedir. Handan YOKUŞ SEVÜK hakemli makaleler 114TBB Dergisi, Sayı 69, 2007 getirilir. Yabancı dildeki kayıtlar, tercüman aracılığı ile Türkçeye çev- rilir (CMK m. 137/2). Telekomünikasyon yoluyla yapılan iletişimin denetlenmesi sıra- sında, yapılmakta olan soruşturma veya kovuşturmayla ilgisi olmayan ve ancak, m. 135/6’da sayılan suçlardan birinin işlendiği şüphesini uyandırabilecek bir delil elde edilirse; bu delil muhafaza altına alınır ve durum Cumhuriyet Savcılığı’na derhâl bildirilir (CMK m. 138/2). Tedbir, öngörülen sürenin dolması veya hâkim tarafından aksine karar verilmesi halinde Cumhuriyet Savcısı tarafından derhâl kaldı- rılır. Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilmesi ve tedbirin hâkim tarafından onaylanmaması halinde, tedbirin uygulanmasına Cumhuriyet Savcısı tarafından derhâl son verilir (CMK m. 137/3). 68 Oysa tedbirin uygulanabilmesi için gerekli koşulların oluşmadığı, örneğin, CMK m. 135/6’daki suçlardan biri olmadığının anlaşılma- sı veya suç işlediğine ilişkin şüphenin ortadan kalkması veya başka suretle delil elde edilmesi imkanının varlığı hallerinde olduğu gibi, tedbir uygulanmaya başladıktan sonra anlaşılabilir. Bu durumda da tedbir sona erer. 69 Tedbirin kaldırıldığı Cumhuriyet Savcısı tarafından derhal Tele- komünikasyon İletişim Başkanlığına bildirilir. Cumhuriyet Savcısı ta- rafından verilen karar, süresi içerisinde hakim tarafından onaylanarak Başkanlığa gönderilmemiş ise kararın uygulanmasına Telekomünikas- yon İletişim Başkanlığı tarafından derhal son verilir (Yönetmelik m. 15). Bu durumda, yapılan tespit veya dinlemeye ilişkin kayıtlar Cum- huriyet Savcısı’nın denetimi altında en geç on gün içinde yok edilir ve durum bir tutanakla tespit edilir (CMK m. 137/3). 70 Burada kovuştur- maya yer olmadığına dair karar verilmesi halinde tespit veya dinleme- ye ilişkin kayıtların yok edilmesi, kanımca Cumhuriyet Savcısı’nın ka- rarına itiraz süresinin dolması veya itirazın sonuçlanmasının sonunda olması gereklidir. 71 Hakim onayı alınmaması durumunda tedbirin der- 68 Özbek, tedbirin sona ermesinin CMK’daki bu hallerle sınırlı olarak anlaşılmaması gerektiğini belirtmektedir. Özbek, s. 576. 69 Öztürk/Erdem, “tedbirin uygulanmasına ilişkin koşullardan birisinin ortadan kalkması”na bir sona erme nedeni olarak yer verilmesinin daha isabetli olacağı ka- nısındadır. Öztürk/Erdem, s. 600. 70 Öğretide Yarsuvat, 4422 sayılı kanuna ilişkin yaptığı değerlendirmede dinlenmeye gerek olmadığı kararı üzerine kayıtların on gün içinde değil, derhal yok edilmesi gerektiğini belirtmektedir. Yarsuvat, s. 339. 71 Centel/Zafer, 4. Bası, s. 366; Öğretide kovuşturmaya yer olmadığı kararı her za- man için kaldırılabilir bir karar olduğundan burada verileri yok etme konusunda en azından savcıya bir takdir yetkisi tanınmasının yararlı olduğu ileri sürülmüştür. hakemli makaleler Handan YOKUŞ SEVÜK 115TBB Dergisi, Sayı 69, 2007 hal sona ermesi öngörülmesine rağmen, hakim güvencesinden yoksun olarak iletişimi tespit edilmiş ve dinlenmiş bir kişinin özel hayatına ve haberleşme hakkına yönelik bir müdahale sonucu elde edilen kayıtla- rın on gün gibi bir uzun süre elde tutulmasının izahı mümkün değildir. Kayıtların yok edilmesi de derhal olmalıdır. Haberleşme özgürlüğünü korumak bakımından, hakim onayı alınmaması durumunda kayıtların derhal yok edilmesi öngörülmelidir. Şüpheli hakkında kovuşturmaya yer olmadığına dair karar veril- mesi veya hakim onayı alınamaması durumunda kayıtlar yok edile- cektir. Ancak, CMK m. 138/2’de telekomünikasyon yoluyla yapılan iletişimin denetlenmesi sırasında, yapılmakta olan soruşturma veya kovuşturmayla ilgisi olmayan ve ancak m. 135/6’da sayılan suçlardan birinin işlendiği şüphesini uyandırabilecek bir delil elde edilmesi ha- linde, bu delilin muhafaza altına alınması ve durumun Cumhuriyet Savcılığı’na derhâl bildirilmesi öngörülmüştür. Bu nedenle, CMK m. 135/6’daki suçların işlendiği şüphesini uyandıran delil olarak kulla- nılabilecek kayıtlar CMK 138/2 çerçevesinde yok edilmeyecektir. 72 Ancak, iletişimin denetlenmesi sırasında CMK m. 135/6’da belirtilen suçların dışında bir suça ilişkin edinilen bilgi delil olarak kullanılama- yacağına göre, CMK’da açık bir düzenleme bulunmamakla birlikte, bu kayıtların yok edilmesi gerekir. 73 e. İletişimin Denetlenmesi Hususunda Bilgilendirme İletişimin denetlenmesine ilişkin karar ve yapılan işlemler, tedbir süresince gizli tutulur (CMK m. 135/5). 74 Ancak tespit ve dinlemeye ilişkin kayıtların yok edilmesi halinde, soruşturma evresinin bitimin- den itibaren en geç on beş gün içinde, Cumhuriyet Başsavcılığı, tedbi- rin nedeni, kapsamı, süresi ve sonucu hakkında ilgilisine yazılı olarak bilgi verir (CMK m. 137/4). 75 Ünver/Hakeri, s. 182-183. 72 Ünver/Hakeri, s. 181. 73 Öztürk/Erdem, 602. 74 Öztürk/Erdem, tedbire ilişkin kararın ifşa edilmesinin, ifşa eden kişi bakımından TCK m. 258 ve 285’in uygulanmasını gündeme getireceğini belirtmektedir. Öz- türk/Erdem, s. 597. 75 Öğretide 4422 sayılı ÇASÖMK’da, ilgiliye haber verilmesi olanağını sağlayacak bir düzenlemeye yer verilmesinin gerekliliği ileri sürülmüştü. Tezcan/Erdem/Sancak- dar, s. 294. Handan YOKUŞ SEVÜK hakemli makaleler 116TBB Dergisi, Sayı 69, 2007 AİHM, İngiltere’ye karşı Malone, Almanya’ya karşı Klass ve di- ğerleri kararında 76 ve Fransa’ya karşı Kruslin/Huvig kararında tedbir- le ulaşılmak istenen amaç tehlikeye düşmeyecek ise, ilgiliye sonradan haber vermenin önemine işaret etmiştir. 77 Kanımca, ilgiliye bilgi verilmesinin, kayıtların yok edilmesi ha- linde ve soruşturma evresinin bitiminden sonra öngörülmesi yerinde değildir. 78 Doğal olarak diğer koruma tedbirlerinden farklı olarak, ted- birden beklenen yararın sağlanabilmesi için iletişimin denetlenmesine ilişkin karar ve yapılan işlemlerin gizli olması gerekir. Ancak maddi gerçeğe ulaşmak amacıyla delil elde etmek için başvurulan bu koruma tedbirine ilişkin karar ve işlemlerdeki gizlilik, madde metninde “tedbir süresince” denildiği de göz önüne alındığında, soruşturma ve kovuş- turmada delil elde edildikten sonra ortadan kalkar. Aslında haberleş- me özgürlüğü gibi kişinin temel hakkına müdahale niteliğinde olan bu tedbirden, ilgilinin tedbir sona erdikten sonra haberdar edilmesi gere - kir. 79 AY m. 36’da öngörülen hukuksal korunma güvencesinin etkili olarak gerçekleşmesi için 80 ve AY m. 40 uyarınca Anayasa ile tanınmış hak ve hürriyetleri ihlal edilen herkes, yetkili makama geciktirilmeden başvurma imkanının sağlanmasını isteme hakkına sahip olduğu için, haberleşme hak ve özgürlüğüne söz konusu tedbir ile yapılan müda- haleden ilgili kişinin haberdar olması gerekmektedir. Kanımca, kanun- da tedbirden beklenen yarar sona erdiğinde, ilgili kişinin bu tedbirden haberdar edileceği düzenlenmelidir. Bu tedbirin hukuka uygunluğunun denetlenmesine ilişkin bir hüküm olmadığı için, bildirim sonucunda kişilerin tedbirin denetlen- mesini sağlama imkanı CMK’da yer almamaktadır. Bu durumda ida- ri makamların eylemleri dolayısıyla genel tazminat sorumluluğuna 81 76 AİHM’in 1978 tarihli Almanya’ya karşı Klass ve diğerleri kararı için Bkz., Doğru Osman, İnsan Hakları Avrupa İçtihatları, İstanbul 1997, s. 151-157. 77 Tezcan/Erdem/Sancakdar, s. 294, Erdem, Gizli Soruşturma, s. 154. 78 Öztürk/Erdem’de, ilgiliye haber verme yükümlülüğünün, dokümanların yok edil- mesi; dokümanların yok edilmesinin de tedbire son verilmesi koşuluna bağlı tutul- masını yerinde bulmamaktadır. Öztürk/Erdem, s. 601. 79 Yarsuvat, s. 341; Özbek, her bireyin, Bilgi Edinme Kanunu çerçevesinde böyle bir tedbire maruz kalmış olup olmadığı yönünde bilgi verilmesini her zaman talep edebileceğini belirtmektedir. Özbek, s. 577. 80 Öztürk/Erdem, s. 601. 81 Öğretide tazminat sorumluluğunun ayrıca düzenlenmesi gerektiği belirtilmekte- dir. Yarsuvat, s. 342; Ünver/Hakeri, idari makamların eylemleri dolayısıyla genel tazminat sorumluluğunun yanında tedbire karar verilmesi veya uygulanması ile ilgili olarak görevi kötüye kullanma suçu bakımından ilgili kamu görevlilerinin bir sorumluluğuna gidilebileceğini belirtmektedir., Ünver/Hakeri, s184. hakemli makaleler Handan YOKUŞ SEVÜK 117TBB Dergisi, Sayı 69, 2007 gidilebilir. Ancak bu hususun, CMK’nın 141. maddesinde öngörülen koruma tedbirleri nedeniyle tazminat hükümleri içinde düzenlenmesi gerekirdi. 82 IV. Haberleşme Özgürlüğünün Sınırlandırılmasında Özellik Arz Eden Haller 1. Avukatlara İlişkin Özel Düzenleme a. Postada El koyma Avukatın Ceza Muhakemesi Kanunu avukatlara ilişkin postada el koyma ile ilgili işlemleri ayrı ve genel hükümlerden farklı usul ve özel hükümlere bağlamıştır. Bunun temel nedeni, avukat ile müvekkil arasındaki ilişkinin tam bir gizlilik içinde yürütülmesini sağlayarak, savunma hakkını sağlam tutmak, 83 avukatın mesleki sırlarının korun- masını sağlamaktır. 84 Avukatın bürosunda arama sonucunda 85 elkonu- lacak posta söz konusu olduğunda CMK’nın 130. maddesinin 2 ve 3. fıkraları uyarınca bürosunda arama yapılan avukat, baro başkanı veya onu temsil eden avukat, elkonulacak şeylerin avukat ile müvekkili ara- sındaki meslekî ilişkiye ait olduğunu öne sürerek karşı koyabilir. Bu durumda elkonulacak şey ayrı bir zarf veya paket içerisine konularak hazır bulunanlarca mühürlenir ve bu konuda gerekli kararı vermesi, soruşturma evresinde sulh ceza hâkiminden, kovuşturma evresinde hâkim veya mahkemeden istenir. Yetkili hakim yirmi dört saat içinde karar verir. Yetkili hâkim el konulan şeyin avukatla müvekkili arasın- daki meslekî ilişkiye ait olduğunu saptadığında, el konulan şey derhâl avukata iade edilir ve yapılan işlemi belirten tutanaklar ortadan kal- dırılır. 82 Erdem, İletişimin Denetlenmesi, s. 12; Ünver/Hakeri, s. 198. 83 CMK m. 154/1’de şüpheli veya sanığın müdafii ile yazışmalarının denetime tabi tutulamayacağı belirtilmiştir. 84 Bkz., Tasarının 101. maddesinin gerekçesi için, Şahin, 361; Öztürk/Erdem, bu konu- da özel bir düzenleme yapılmasının önemli bir adım olduğu ancak, TCK m. 6’daki yargı görevi yapan deyiminden avukatların da anlaşılacağı belirtildiğine göre, savcı ve hakimin bürosu nasıl aranıyorsa ve oralardaki gibi el koyma yapılıyorsa, avukat- lar içinde öyle olması gerektiğini ve hatta savunma hakkının korunması isteniyorsa bunun yapılmasının gerekli olduğunu belirtmektedir. Öztürk/Erdem, s. 573. 85 Avukat bürolarında arama, el koyma ve postada el koymayı düzenleyen CMK m. 130/1’e göre; “Avukat büroları ancak mahkeme kararı ile ve kararda belirtilen olay- la ilgili olarak Cumhuriyet Savcısı’nın denetiminde aranabilir. Baro başkanı veya onu temsil eden bir avukat aramada hazır bulundurulur.”. Handan YOKUŞ SEVÜK hakemli makaleler 118TBB Dergisi, Sayı 69, 2007 b. Müdafiin Telekomünikasyon Yoluyla İletişiminin Denetlenmesi Ceza Muhakemesi Kanunu m. 136/1’e göre; şüpheli veya sanığa yüklenen suç dolayısıyla müdafiin bürosu, konutu ve yerleşim yerin- deki telekomünikasyon araçları hakkında, 135. madde hükmü uygu- lanamaz; 86 bir başka deyişle müdafi ve şüpheli veya sanık arasındaki iletişimin tespiti, dinlenmesi, kayda alınması suretiyle denetlenmesi müdafiin bürosu, konutu ve yerleşim yerindeki telefon, elektronik posta gibi telekomünikasyon yoluyla yapılan iletişimi denetlenemez. AİHM, avukatlık bürosu gibi işyerlerinden yürütülen telefon konuş- malarının 8/1 maddesi kapsamında özel yaşam ve iletişim kavramları bakımından değerlendirmektedir. 87 Öğretide, CMK m. 135/2’de tanıklıktan çekinebilecek kişiler ile şüpheli ve sanık arasındaki iletişimin kayda alınamayacağı belirtildi- ği için ve müdafii de tanıklıktan çekinebilecek kişiler arasında olduğu gerekçesiyle CMK m. 136’daki düzenleme gereksiz bulunmaktadır. 88 Kanımca, bu eleştiriler yerinde değildir. CMK m. 135/2’de iletişimin denetlenmesi şekillerinden sadece “kayda alınma”dan söz edildiği için, tanıklıktan çekinebilecek kişilerden olan avukat ile şüpheli ve sanık arasındaki iletişimin tespiti ya da sinyal bilgilerinin değerlendiril- mesi mümkün olabilecekti. Oysa CMK m. 136’da “135. madde hükmü uygulanamaz” denildiği için, m. 135/1’de öngörülen iletişimin tespi- ti, dinlenmesi, kayda alınması ve sinyal bilgilerinin değerlendirilmesi ve mobil telefonun yerini tespit mümkün değildir. CMK m. 136’daki düzenleme, avukat-şüpheli veya sanık arasındaki mesleki ilişkinin ve savunma hakkının korunması bakımından daha kapsamlı ve açık bir düzenleme getirdiği için yerindedir. Avukatın meslekî sırrı koru- ma yükümü, avukatın sıfatı veya yüklendiği yargı görevi nedeniyle elde ettiği bütün sırları kapsamaktadır. Bu itibarla avukatın müvekkili ile bütün haberleşmesi de meslekî sır içindedir. AİHM de Kopp kara- rında, bir İsviçreli avukatın, şüpheli olmayan bir kişi olarak, bir ceza 86 İsviçre’deki avukatların telefon dinlemesinden korunmasının esası tanıklıktan çe- kinme ayrıcalığına dayandırılırken, Almanya’da öğreti ve uygulama bu bağlantıyı ağırlıklı olarak reddetmektedir. Alman CMUK m. 148’e sadece müdafiin şüpheli ile konuşmaları bakımından bir değerlendirme yasağı çıkarılmakta genel olarak tüm avukatlar ve onların müvekkilleriyle olan konuşmaları bakımından bu yasağın ge- çerli olmadığı savunulmaktadır. Kühne, s. 107-108. 87 İsviçre’ye karşı Kopp Kararı Bkz., Kühne, s. 99. 88 Şahin, s. 382., Öztürk/Erdem, s. 598; “Bu iki hükümden birinin metinden çıkarıl- ması önerisi, Barolar Birliği temsilcilerinin itirazı karşısında sonuçsuz kalmıştır.”, Şahin, s. 382. hakemli makaleler Handan YOKUŞ SEVÜK 119TBB Dergisi, Sayı 69, 2007 kovuşturmasıyla ilgili telefon dinlemesine konu edilip edilmeyeceğini incelerken, avukat ile müvekkil arasındaki mesleki ilişkinin etkili bir şekilde korunabilmesi için avukat bürosundan yapılan tüm görüşme- lerin mesleki nitelikte olduğunu kabul etmekte bunun sonucu olarak da 8. maddenin ihlal edildiği sonucuna varmaktadır. 89 Ceza Muhakemesi Kanunu 136. madde metni, sadece müdafiin bürosu, konutu ve işyerlerindeki telekomünikasyon araçlarından söz edildiği için, müdafii bakımından getirilen denetleme yasağının, sa- dece belirtilen yerlerdeki telekomünikasyon araçları hakkında geçer- li olduğu gibi anlaşılmaktadır. Mobil telefonlara ilişkin düzenlemeye madde metninde yer verilmemiş olması eleştirilmiştir. 90 Kanımca, ka- nun hükmü avukat ile müvekkili arasındaki mesleki ilişkinin telefon görüşmelerinin güvenirliliği aracılığıyla korunmasını sağlarken as- lında savunma hakkını korumaktadır. Maddenin düzenleniş amacı göz önüne alındığında, müdafiin şüpheli veya sanıkla her türlü ileti- şiminin denetlenmesi yasağı söz konusudur. CMK m. 136’da sadece müdafiin bürosu, konutu ve yerleşim yerlerindeki telekomünikasyon araçları hakkında iletişimin denetlenmesinin yasaklanması değil, mo- bil telefonla iletişiminin de denetleme yasağının açıkça düzenlenmesi gerekirdi. Ancak bu konudaki eksiklik, şüpheli ve sanığın tanıklıktan çekinecek kişilerle arasındaki iletişimi kayda alınamayacağını öngören CMK m. 135/2’deki hüküm ile kısmen giderilmektedir Avukatlarında tanıklıktan çekinme yetkisine sahip olduğu ve madde 135/2 müdafi- leri de kapsadığı için, müdafilerin mobil telefonla yaptığı görüşmeler kayda alınamaz. 91 Müdafiye ilişkin denetim yasağı, şüpheli veya sanığa yüklenen suç dolayısıyla öngörüldüğü için, müdafiin kendisi suç işleme şüphesi altındaysa ve CMK 135’deki şartlar söz konusu ise bu maddeye göre avukat için de iletişimin denetlenmesi söz konusu olacaktır. Önleme amacıyla yapılacak iletişimin denetlenmesi söz konusu olduğunda, müdafiin bu denetlemeye maruz kalıp kalmayacağı tartış- malıdır. Müdafiye ilişkin denetim yasağı, sadece şüpheli veya sanığa yüklenen suç dolayısıyla yapıldığına göre, 5397 sayılı kanunda önleme amaçlı iletişimin denetlenmesindeki amaç CMK 136’da öngörülenden farklı olduğu için herkes gibi müdafiin de iletişiminin denetlenebile- ceği söylenebilir. 92 Ancak AİHM’in Kopp kararında vurguladığı gibi, 89 Kühne, s. 106. 90 Bkz., Ünver/Hakeri, s. 201. 91 Öztürk/Erdem, s. 598; Özbek, s. 573; Ünver/Hakeri, s. 201. 92 Özbek, s. 573. Handan YOKUŞ SEVÜK hakemli makaleler 120TBB Dergisi, Sayı 69, 2007 uygulama mesleki ayrıcalığın sadece avukat ile müvekkili arasındaki ilişkiyi kapsadığı ve bununda genelde kabul gördüğü bilinmekte ise de, avukatın nasıl, hangi hallerde, kim tarafından ve özel olarak avu- katın mesleği ile bağlantılı olan ve bunun dışındaki işlerle ilgili olan faaliyetler arasında nasıl ayırım yapılacağının açıkça düzenlenmesi gerekir. 93 2. Şüpheli veya Sanık ile Tanıklıktan Çekinebilecek Kişiler Arasındaki Haberleşmeyi Sınırlandırma Yasağı CMK m. 126’a göre; şüpheli veya sanık ile tanıklıktan çekinebi- lecek kimseler arasındaki mektuplara ve belgelere; çekinme hakkına sahip olanların nezdinde bulundukça elkonulamaz. 94 Nezdinde bu- lunmaktan maksat yalnız kişinin üzeri olmayıp, mektup ve belgele- rin yerleşim yerinde veya işyerinde bulunması da, kavramın kapsamı içindedir. 95 Şüpheli veya sanık ile tanıklıktan çekinebilecek kimseler arasında- ki haberleşme özgürlüğünün denetimini engelleyen bu hüküm, tanık- lıktan çekinme olanağının korunmasını amacı ile öngörülmüştür. 96 Bu hüküm ile sanıkla sırrını açtığı kişiler arasındaki güven ilişkisi korun- maktadır. 97 Mektup ve belgeler, tanıklıktan çekinebilecek olanlarla, şüpheli veya sanık arasındaki haberleşme kapsamında ise ve çekinme hakkına sahip olanların nezdinde bulunuyorlarsa bunlara elkonulamaz. An- cak, tanıklıktan çekinebilecek olanların soruşturulan veya kovuşturu- lan suça iştirak veya yataklık etmiş olmaları şüphesi varsa, söz konusu mektup veya belgelere elkonulabilecektir. 98 Haberleşmeye müdahale anlamında CMK m. 135/2’ye göre; şüp- heli veya sanığın tanıklıktan çekinebilecek kişilerle arasındaki iletişimi de kayda alınamaz. Kayda alma gerçekleştikten sonra bu durumun anlaşılması hâlinde, alınan kayıtlar derhâl yok edilir. Kanun metninde kayda alınamamaktan söz etmektedir. Bu durumda şüpheli veya sa- nığın söz konusu kişilerle iletişimi tespit edilebilecek, dinlenebilecek 93 Kopp kararı için Bkz., Kühne, s. 103. 94 Bkz., 1412 sayılı CMUK m. 89. 95 Tasarının 94. maddesinin gerekçesi için Bkz., Şahin, s. 350. 96 Erem Faruk, Diyalektik Açısından Ceza Yargılaması Hukuku, 6. Baskı, Ankara, s. 490. 97 Gökçen, s. 103, 107. 98 Tasarının 94. maddesi aynen kabul edilmiş olup, gerekçesi için Bkz., Şahin, s. 350 hakemli makaleler Handan YOKUŞ SEVÜK 121TBB Dergisi, Sayı 69, 2007 veya sinyal bilgileri değerlendirilebilecektir. 99 Şüpheli veya sanığın ile- tişimin tespit edilmesi veya sinyal bilgilerinin değerlendirilmesi sıra- sında otomatik olarak bu kişilerle yapılacak iletişimde tespit edileceği için bu nedenle maddede sadece kayda alınamayacağının söylenmiş olması olasıdır. 100 Ancak şüpheli veya sanığın iletişimin tespiti veya dinlenmesi sırasında iletişimin tanıklıktan çekinebilecek kişiler oldu- ğu anlaşıldığında, artık dinlenme yasağı söz konusu olmalıdır. Bunun içinde kanımca maddede açıkça dinlemenin de yasaklanması gerekir. 3. Tutuklunun Haberleşme Özgürlüğünün Sınırlandırılması Haberleşme hakkı, herkes için olduğu gibi tutuklu için de bir hak- tır (CGİK m. 114). AY m. 22’ye göre; istisnaların uygulanacağı kamu kurum ve kuruluşları kanunda belirtilir. Bu kurumlardan biri de tu- tukevleridir. 101 AİHM, cezaevi ve tutukevi hayatının bizatihi kısıtlı ve sınırlı bir hayat olması, burada tutulanların haberleşme özgürlüğü ve hakkına- haberleşmenin gizliliği de dahil olmak üzere- müdahalesini tutuklu ve hükümlü kişinin özel durumu göz önünde tutularak, mü- dahalenin meşruluğunu İHAS m. 8/2 açısından ele almaktadır. AİHM birçok kararında kurumunun düzeninin sağlama zorunluluğu ile bağ- lantılı sınırlamalara yer verilebileceğini ve bu bağlamda tutukluların yazışmasının denetime tabi tutulabileceğini açıkça belirtmektedir. 102 Ceza Muhakemesi Kanunu m. 154/1’de şüpheli ve sanığın müda- fii ile yazışmalarının denetime tabi tutulamayacağı öngörüldüğünden, şüpheli veya sanığın tutuklu olması halinde de yazışmaları denetime tabi tutulamaz. CMK m. 154’de öngörülen denetim yasağını, sanığın İHAS m. 6/3 (c) de belirtilen savunma hakkının yanında, İHAS m. 6/3 (b) de belirtilen sanığın “savunmasını hazırlamak için yeterli zamana ve ko- laylıklara sahip olma” hakkını göz önünde bulundurarak tutuklu ile mü- dafiin birbirlerine yazdıkları mektupların derhal yerine ulaştırılmasını 99 Öztürk/Erdem, s. 595; Ünver/Hakeri s. 175. 100 Özbek, s. 569; Ünver/Hakeri, Bakanlık komisyonunda iletişimin tanıklıktan çeki- nebilecek kişilerle tespit edilemeyeceği gerekçesiyle sadece kayda alma hususunun hükme bağlandığını belirtmektedir. Ünver/Hakeri, s. 174. 101 Centel’e göre, AY m. 22/4’de kanunla belirtileceği öngörülen istisnaların uygu- lanacağı kamu kurum ve kuruluşları kavramına cezaevleri girerse de tutukevleri girmez. Centel, Nur, Ceza Muhakemesi Hukuku’nda Tutuklama ve Yakalama, İstanbul 1992, s. 108. 102 Bu konuda AİHM kararları için Bkz., Yokuş Sevük, Handan, “Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararları Işığında Tutuklu ve Hükümlülerin Dış Dünya İle İletişimi”, Ata- türk Üniversitesi Erzincan Hukuk Fakültesi Dergisi, C. VII, S. 3-4, Yıl. 2003, s. 344-356. Handan YOKUŞ SEVÜK hakemli makaleler 122TBB Dergisi, Sayı 69, 2007 da kapsayacak şekilde anlamak gerekir. 103 Tutuklunun müdafii ile olan haberleşmesine ve kurum düzeni çerçevesinde temas ve görüşmeleri- ne hiçbir suretle engel olunamayacağı ve kısıtlamalar konulamayacağı CGİK’da da öngörülmüştür (CGİK m. 114/5). 104 CGİK m. 114/3’e göre; tutukluların yazılı haberleşmeleri ile telefonla görüşmeleri, soruştur- ma evresinde Cumhuriyet Savcısı, kovuşturma evresinde hâkim veya mahkemesince kısıtlanabilir. Ancak bu kısıtlama, ceza muhakemesi- nin gerçekleştirilmesi amacıyla olmalı ve gerekçesi gösterilmelidir. 105 Tutuklunun, resmi makamlara veya savunması için avukatlara gönderilenler hariç, gönderdiği ve kendisine gelen mektup, faks ve telgraflar denetimden geçer. (CGİK m. 116, m. 68). 106 Tutukluların, tu- tuldukları kurumlarda araç telefonu, telsiz telefon veya cep telefonu ve benzeri iletişim araçlarını bulundurmaları ve kullanmaları yasaktır. Ancak idarenin kontrolündeki ücretli telefonla görüşme yapmaları, zorunlu hallerde kuruma ait telefon ve faks cihazından yararlanma- ları mümkündür. Telefon görüşmeleri idarece dinlenir ve kayda alınır (CGİK m. 116, m. 66). 107 SONUÇ - Demokratik bir toplumda ulusal güvenliğin korunması, kamu düzeninin sağlanması ve suçların önlenmesi için haberleşmenin de- netlenmesine olanak veren kanuni düzenleme bir zorunluluk olup, keyfi uygulamaların önüne geçebilmek için belirgin ve açık olmalıdır - 5271 sayılı CMK’da haberleşme özgürlüğüne yönelik tedbirleri düzenlemek suretiyle, Anayasa ve AİHS’de öngörüldüğü üzere haber- leşmenin özgürlüğünün sınırlanabileceği halleri kanunla tespit etmiş, haberleşmenin denetlenmesinin hukuki çerçevesini çizmiştir. 103 Benzer düzenleme 1412 s. CMUK m. 144 de öngörülmüştür. Bu konuda Bkz., Yokuş Sevük, Avrupa, s. 370. 104 CGİK m. 114/6’a göre, özel kanunda yer alan hükümler saklıdır. 105 Centel/Zafer, 4. Bası, 324. 106 CGİK yürürlüğe girmeden önce bu konuda yaptığı eleştirilerde Feyzioğlu, mevzu- atta tutukevi düzenin bozulmasını ve tutuklama ile gözetilen amacın ihlal edilme- sini önlemek amacıyla mektupların açılmasına sansüre tabi tutulmasına veya yok edilmesine ilişkin bir hükmün bulunmaması ve Cezaların İnfazına Dair Tüzüğün sadece hükümlülerin mektuplarının kontrolünü düzenlediği bu nedenle tutuklula- rın mektuplarının kontrolüne ilişkin yapılan faaliyetlerin Anayasaya aykırı oldu- ğunu belirtmekte idi. Feyzioğlu, Metin, “Hürriyeti Bağlayıcı Cezalarda Tutuklama Koruma Tedbirinde Hürriyetin Sınırlanmasının Kapsamı, Sınırı ve Usulü Üzerine Bir Deneme, Yeni Türkiye, 1996/10, s. 704-705. 107 Bu konuda ayrıntılı bilgi için Bkz., Centel/Zafer, 4. Bası, 324-327. hakemli makaleler Handan YOKUŞ SEVÜK 123TBB Dergisi, Sayı 69, 2007 - Postada el koyma ve telekomünikasyon yoluyla iletişimin din- lenmesi haberleşme özgürlüğünü sınırlayan hallerdir. Bu nedenle ha- kim kararı ve hakim onayı ile olması tedbirin kötüye kullanılmasını, keyfiliği engeller ve ilgili için güvence oluşturur. - Ceza Muhakemesi Kanunu’nda Cumhuriyet Savcısı tarafından verilen postada el koyma kararının hakim tarafından onaylanması zo- runluluğu yoktur. AY m. 22/2’ de öngörülen yetkili merciin kararının hakim onayına sunulmasını öngören hükmü karşısında, Cumhuriyet Savcısı kararını, yirmi dört saat içinde görevli hakimin onayına sun- mak, hakim de kararını kırk sekiz saat içinde açıklamak zorundadır; aksi halde karar kendiliğinden kalkar. - Postada el koymanın, ilgiliye bildirilmesi tedbirden beklenen yarara zarar vermemek koşuluyla söz konusudur ki, bu da soruştur- ma ve kovuşturmanın amacına zarar vermek olasılığının söz konusu olmadığı (CMK m. 129/3) hallerdir. Ancak hukuka uygunluk deneti- mini sağlamak için soruşturma ve kovuşturmanın amacına zarar ver- me olasılığı, ilgiliye neden haber verilmediği gerekçelendirilmelidir. Ancak bu halde ilgili AY m. 36, m. 40, AİHS m. 6 ve 8’de öngörülen güvencelerden yararlanabilir. - Postada el konulan gönderilerin hakim tarafından incelenmesi ve açılıp açılmamasına veya açıldıktan sonrada gerçeğin ortaya çıkma- sına hizmet edip etmediği ve adliyenin eli altında bulunmasına gerek olup olmadığı hususlarına hakim tarafından karar verilmesi ilgili açı- sından güvence oluşturur. Bu nedenle Cumhuriyet Savcısı’nın kendi- sine verilen gönderileri hakime vermesini ve incelemenin hakim tara- fından yapılmasını öngören CMUK m. 92/3 ve Hükümet Tasarısı’nın 96. maddesindeki düzenleme daha yerindedir. - Haberleşme özgürlüğüne müdahale oluşturan telekomünikas- yon yoluyla yapılan iletişimin denetlenmesi, gerek Anayasada kişinin temel haklarının ancak kanunla sınırlandırılabileceğinin öngörülme- si gerekse AİHS’ne taraf bir devlet olarak bu özgürlüğe müdahalenin kanunda açıkça düzenlenmesinin zorunluluğu karşısında CMK’da düzenlenmiştir. CMK m. 135’de öngörülen telekomünikasyon yoluyla yapılan iletişimin denetlenmesi; iletişimin dinlenmesi, tespiti ve kayda alınması ve sinyal bilgilerinin değerlendirilmesi şeklinde olur. - İletişimin tespiti tüm suçlar için mümkün iken, iletişimin dinlen- mesi, kayda alınması ve sinyal bilgilerinin değerlendirilmesine ilişkin hükümlerin CMK m. 136/6’da sayılan katalog suçlarla ilgili olarak uy- gulanabilir. Handan YOKUŞ SEVÜK hakemli makaleler 124TBB Dergisi, Sayı 69, 2007 -Tedbir süresinin uzatılmasına ilişkin karar, tedbirin uygulanması için gerekli olan koşulların varlığı tekrar değerlendirilerek gerekçeli olarak verilmelidir. Adil yargılanma bakımından (AY m. 36, AİHS m. 6) kişinin demokratik bir toplumda hukuk devleti olmanın kapsamın- da hukuki korumadan yararlanabilmesi için (AY m. 40) uzatma karı- nın gerekçeli olması zorunludur. - İletişimin dinlenmesi, kayda alınması ve sinyal bilgilerinin değer- lendirilmesi şeklindeki müdahaleler haberleşme özgürlüğünün gizli- liğine yönelik iken, mobil telefonunun yerinin tespitinde haberleşme özgürlüğü kapsamında haberleşme hakkına yönelik bir müdahale söz konusudur. Bu tedbir, bütün suçlar için söz konusu olabilir. - Mobil telefonun yerinin tespiti, aslında ayrı bir koruma tedbiri- dir. Ancak kanımca haberleşme hakkına yönelik bir müdahale oluştu- ran bu tedbirin, CMK’nın koruma tedbirleri kısmının beşinci bölümü olan telekomünikasyon yoluyla iletişimin denetlenmesi kapsamında ele alınması yerinde olmakla beraber, iletişimin tespiti, dinlenmesi ve kayda alınması madde başlıklı CMK m. 135/4’de düzenlenmesi yeri- ne, ayrı bir maddede düzenlenmelidir. Mobil telefonun yerinin tespiti- ne tüm suçlar için başvurulabilir. - İletişimin denetlenmesi tedbiri hakkında ilgiliye bilgi verilme- sinin sadece 137/4’de söz konusu olan halle sınırlandırılması yerine, tedbirden beklenen yarar sona erdiğinde ilgili kişinin tedbirden haber- dar edileceği düzenlenmelidir. Ancak bu halde AY m. 36 ve AİHS m. 6’da güvence altına alınan adil yargılanma hakkı gerçekleşir ve temel hak ve özgürlüklerin korunmasından (AY m. 40) yararlanılır. - Ceza Muhakemesi Kanunu m. 135/2’de tanıklıktan çekinebilecek kişiler ile şüpheli ve sanık arasındaki iletişimin kayda alınamayacağı belirtildiği için ve müdafii de tanıklıktan çekinebilecek kişiler arasında olduğu gerekçesiyle CMK m. 136’daki düzenlemenin gereksiz bulun- masına ilişkin eleştiriler yerinde değildir. CMK m. 135/2’de iletişimin denetlenmesi şekillerinden sadece “kayda alınma”dan söz edilmekte- dir. CMK m. 136’da “135. madde hükmü uygulanamaz” denildiği için, m. 135/1’de öngörülen iletişimin tespiti, dinlenmesi, kayda alınması ve sinyal bilgilerinin değerlendirilmesi mümkün değildir. - Ceza Muhakemesi Kanunu m. 136’da avukatın mesleki sırrı ve savunma hakkı korunduğu için, şüpheli ve sanığa yüklenen suç dola- yısıyla müdafiin mobil telefonla iletişimi de denetlenemez.

Postada El Koyma ve Telekomünikasyon Yoluyla Yapılan İletişimin Denetlenmesi

Çağdaş Evrim Ergün 01/03/2007