powered by

powered by

•• Kuramdan Kurala Serisi 4 Unal Tekinalp Sermaye Ortaklıklarının Yeni Hukuku Tek·Kişi Ortaklığı, Anonim ve Limited Ortaklıklar, Ortaklıklar Topluluğu, Birleşme, Bölünme ve Tür Değiştirme Değişiklikler ve İkincil Düzenlemelerle Güncelleştirilmiş 5. Bası V/{ vedat kntoıpçn�nk İSTANBUL 2020 Kuraından Kurala Serisi: 4 •• Unal Tekinalp Sermaye Ortaklıklarının Yeni Hukuku Anonim ve Limited Ortaklıklar, Tek Kişi Ortaklığı, Ortaklıklar Topluluğu, Birleşme, Bölünme ve Tür Değiştirme Çoğu Bölümleri Yeniden Yazılmış Güncelleştirilmiş 5. Bası V{ vedat kitapçılık İSTANBUL 2020 Evren ve Bige için Beşinci Basıya Önsöz "Sermaye Ortaklıklarının. Yeni Hukuku"nun beşinci basısını yapabildiğim için Allaha şükrediyorum. Bütün notlarımı, düşüncelerimi ve yorumlarımı yeni basıya yansıtabildiğime inanıyorum. İki yıllık yoğun çalışmamla sonuca ula- şabildim. Artık gönül rahatlığı ile Fikri Mülkiyet Hukukuna odaklanabilirim. Önsözde bazı noktalara işaret etmek istiyorum. 1. Son beşyıl içinde, AB ülkelerinde ve Türkiye'de sermaye ortaklıkları, şahıs ortaklıklarına nazaran karşılaştırma yapılamayacak kadar gelişme göster- miştir. Söz konusu sıradışı ilerleme öğretide, yasama değişikliklerinin radikal niteliklerinde, yeteri düzeyde olmasa bile içtihat hukuku ve özellikle zihniyette meydana gelmiş, ortakları sınırsız sorumlu ortaklıklar ticari ve sınai sahneden çekilmeye başlamışlardır. Bu belirlemeden adi ortaklığı istisna etmeliyim; kaybedenler kollektif ile adi komandit ortaklıktır. Şu sonuca varıyorum: Artık piyasada güven veren nitelik "sınırsız" sorumluluk değil, şeffaflık ile dürüst resim ilkesi bağlamında çıkarılmış fınansal tablolardır. 2. Okuyucuların, bu kitabın 8-11 inci sayfalarında yer alan listeye bakma- larını rica ediyorum. Anılan bu liste 2012'den 2018'e kadar tek kişiyle kurulan veya tek kişilik ortaklığa dönüşen AO ile LO'ların, iller itibariyle sayılarını ve dağılımlarını göstermektedir. TK'nın bu konudaki radikal reformu, bir uçtan bir uca Anadolu'da kabul görmüştür. Listenin 2020'de daha da etkileyici duruma geldiği şüphesizdir. 3. "Yeni Hukuk" kısatmasıyla literatürde tanınan bu kitabın dördüncü basısının yapıldığı 2015'den itibaren beş yıl geçti ve bu süre içinde TK onüç defa değişti. Şu liste verilebilir: 6728 s. k. (2016), 691 s. KHK (2017), 694 s. KHK 2017), 696 s. KHK (2017), 7069 s. K 2018), 7078 s. k ((2018), 7079 s. k. (2018), 7099 s. k. (2018), 7101 s. k. (2018), 700 s. KHK (2018), 7155 s. k. (2018); 7244 s. k. (2020) ve 7252 s. k. (2020). Onüç değişiklik temel nitelikte bir kanun için normal sayılamayacak bir sayıdır. 4. Üçüncü paragraftaki liste sebebiyle uzun süreden beri bir hukuki metodoloji sorununa temas etmek istiyorum. Türkiye'nin "yazılı hukuk"tan, uzaklaştığı görüşündeyim. Söz konusu olumsuz gelişmenin bir sebebi, Ticaret Kanunundaki değişiklikler ise diğer bir sebeb de "torba kanun" uygulamasının nonnal yasama yolu haline gelmesidir. Üçüncü sebebi de, SPK başta olmak üzere özerk kuruluşların kural koyırnı yetkilerini, tebliğlerinde çok sık değişik- lik yaparak kötüye k.llllanma noktasına ulaşmış olmasıdır. "Yazılı hukuk"un varlığı için aranan şartlardan biri de yönetilenlerin, kanunların ve idari tasarrufların mutad yürürlük ömürlerini yaşayacaklarına güven duymalarıdır. Haftada ve ayda bir değiştirilen tebliğlerin bulunduğu bir ülke ··yazılı hukuk"a sahip sayılamaz. Kullanılan "hafta" ve "ay" kelimeleri abartılı bulunabilir. Duruma ancak bu yolla dikkat çekilebileceği düşüncesiyle hareket ettim. Ayrıca yan yana gelmesi mümkün olmayan konulara ait sekiz, on, bazen daha fazla kanunun aynı değişiklik torbası içine konulmasının "yazılı hukuk" kavramına açıkça aykırı olacağı kabul edilmelidir.. İşlem güvenliğine önem veriyorsak "yazılı hukuk"u tercih etmeliyiz. 5. Bu basıda sermaye ortaklıklarına ilişkin gelişmelere, önemli kitaplar ve incelemeler ile, içtihat hukukuna yer verilmiş olmasına rağmen halen hareket halinde bulunan ve yol alan İsviçre'nin, anonim ortaklıklara ilişkin büyük reform girişimine temas edilmemiştir. Çünkü reformun hareket halinde bulun- ması değişikliğe uğramakta olduğu anlamına da gelmektedir. Gelecek basıda bu konunun da kitaba yansıyacağını söyleyebilirim. * ** Kitabın yeni basısında emeği geçen avukat Nazlı Erkmen'e, aziz ve eski dostum Vedat Carbaş'a, nazımı çeken değerli sanatçı Murat Ece' ye ve Gülgonca Çarpık'a şükranlarımı sunuyorum. Ünal Tekinalp Fenerbahçe, Kalamış İçindekiler • Beşinci Bası İçin Önsöz ve Diğer Önsözler. .................................................... VII • Paragraf Başlıklarıyla Konular ........................................................................... IX • Paragrafların İçeriklerini Ayrıntılı Olarak Gösteren İçindekiler Tablosu ............................................................................................. XI • Kısaltınalar ....................................................................................................... LIX I. Genel Olarak Kısaltmalar ............................................................................ LIX II. Kısaltınalarla Gönderme Yapılan Literatür. ............................................. LXIV • Semıaye Piyasası İle İlgili Seçilmiş Yönetmelikler. .................................... LXIX • Kitapta Kullanılan Sermaye Piyasası Kurulu Tebliğleri ............................ LXXIIl • Kavran1lar Dizini ........................................................................................ 763-778 • Maddeler Dızını.......................................................................................... 779-786 Paragraf Başlıklarıyla Konular 1. Kısım Sermaye Ortaklıklarının Kurumsal Düzeni ve Tek Kişilik Ortaklık § 1 Sermaye Ortaklı.klan Hukukunda Yeni Açılımlar ve Tek Kişilik Ortaklık ve Listesine Göre Konular ......................................... 1-12 § 2 Tek Kişilik Ortaklık Teriminin ve Kavramının Sorgulanması ............................................................................... 13-16 § 3 Gelişim Sürecinde Tek Kişilik Sermaye Ortaklıklarının Çeşitli Görünüm Biçimleri, Sorunun Kişi Ortaklıkları için Tartışılması .................... 17-28 § 4 Tek Kişilik Sermaye Ortaklığının Geçerlilik Kazanmasına İlişkin Süreç .................................................................................................... 29-48 § 5 Tek Kişilik Sennaye Ortaklıklarıyla İlgili İlk�ler ve Bu Ortaklığın Kötüye Kullanılmasına Karşı ünlemler.................................. 49-55 § 6 Tek Kişilik Sennaye Ortaklığının Cevap Verdiği İhtiyaçlar .......................... 57-61 2. Kısım Türk Ticaret Kanununda Tek Kişilik Sermaye Ortaklığı § 7 Türk Ticaret Kanununa Göre Tek Kişilik Sermaye Ortaklığının Meydana Gelmesi ............................................................................................ 63-68 § 8 Türk Ticaret Kanunu Sisteminde Tek Kişilik Sermaye Ortaklığının Özellikleri ................................................................................... 69-74 X tçlndekller J. Kısım Anonim Ortaklık � q Temeller: Scm1aye, Paylar, Esas Sözleşmesi Değişiklikleri Ve Bağlam ...................................................................................... 75-172 Ş 10 Anonim Ortaklıkta Kuruluş, Kuruluşa Bağlı Hükümler Ve Sona Em1e ile Tasfiye .................................................................................... 173-217 § ı ı Anonim Ortaklığın Organlan ..............................................................................2ı9-226 § 12 Yönetin1 Kurulu ...................................................................................................... 227-30 § 13 G-enel Kurul ......................................................................................................... 301-327 § 14 Paysahibinin Hukuki Durumu ........................................................................... 329-394 § 15 Paysahibinin Organlarının Kararlanna Karşı Dava Haklan ..................... .. 395-41g § 16 Anonim Ortaklıkta Sorumluluk .................................................................. 419-476 § 17 Anonim Ortaklıkta Denetim ............................................................................... 477-512 4. Kısım Limited Ortaklık § 18 Temeller..............................................••··••···••··••··•••··••••··•• .................. 513-526 § 19 Limited Ortaklığın Kuruluşu ve Sona Ermesi ............................................ 527-546 § 20 Limited Ortaklığın Sözleşmesinin Değiştirilmesi ....................................... 547-550 § 21 Ortakların Hukuki Durumu ......................................................................... 551-597 § 22 Limited Ortaklığın Organlan ....................................................................... 593-619 5. Kısım Ortaklıklar Topluluğu § 23 Ortaklıklar Topluluğu .................................................................................. 621-698 6. Kısım Ticaret Ortaklıklarında Yapısal Değişiklikler § 24 Ticaret Ortaklıklarının Birleşmesi ............................................................... 699-742 § 25 Ticaret Ortaklıklarının Bölünmesi .............................................................. 743-764 § 26 Ticaret Ortaklıklarının Tür Değiştirmesi .................................................... 765-775 7. Kısım Sermaye Ortaklıklarında Tüzel Kişiliğin Kötüye Kullanılmasının Sonucu § 27 Perdenin Kaldırılması Davası. .............................................................................777 Paragrafların İç�riklcrini Ayrıntılı Olarak Gösteren içindekiler Tablosu ı. Kısım Sermaye Ortaklıklarının Kurumsal Düzeni ve Tek Kişilik Ortaklık § 1. Sermaye Ortaklıkları Hukukunda Yeni Açılımlar ve Tek Kişilik Ortaklık ....................................................................................... l Literatür ............................................................................................................................ I A. Sermaye Ortaklıkları Hukukunun Yeni Düzeni ........................................ 2 I. Sermaye Ortaklıkları Hukukunun Yeni Utku: Tek Kişi Sermaye Ortaklığı ..................................................................... 2 II. Tek Kişilik Sermaye Ortaklıklarının 2018 Yılı İstatistiğine Göre Türkiye'de Rakamsal Görünüşü .............................................................. 2 III. Yüzyıllık İki Kavram : İğreti AO ve LO ................................................. 3 rv. Kitabın Adına İlişkin Açıklamalar ........................................................... 4 B. Özel Konumlu Tek Kişilik Sermaye Ortaklıkları ...................................... 4 I. Tek Ortaklı Bağlı AO ve LO ................................................................... 4 II. Yapı Değişikliğiyle Oluşan Tek Kişilik AO ve LO................................. 5 fil. Tek Paysahipli Banka .............................................................................. 5 IV. Tek Ortağı Dernek veya Vakıf Olan Sermaye Ortaklığı. ....................... 5 V. Tek Ortağı Bir Kamu Tüzel Kişisi Olan Sermaye Ortaklığı................... 6 VI. Tek Ortağı Gerçek Kişi veya Özel Hukuk Tüzel Kişisi Olan Sermaye Ortaklıkları ....................................................................... 6 C. Sermaye Ortaklıklarının "Yeni Hukuku" Dışında Kalan Bir Sermaye Ortaklığı: SPBKmO ......................................................................... 7 D. Türk Piyasasının Tek Kişi Ortaklığına Gösterdiği ng.ın.ın.ınD eg ~ eIr end.ır·ı ımes.ı .........................................................................7 2018 İtibariyle İller Temelinde Tek Paysahipli AO'ların ve Tek Ortaklı LO'ların Listesi ........................................................................... 8 § 2. Tek Kişilik Ortaklık Teriminin ve Bu Kavramın Sorgulanması ................. 11 Literatür .......................................................................................................................... 11 A. Sorun .............................................................................................................11 B. Gelişmenin Dinamiğinin Öne Çıkardığı Kavramlar ................................14 I. Sermaye Ortaklığının Tanımında Ekonomik Organizasyon Kavramı ...........................................................................14 II. Yeni Anlayışta Tüzel Kişiliğin Rolü ......................................................14 C. AO'da "Anonim"liğin Anlam ve Sonuçlarının ....................................... 16 I. Payların Bağımsızlığı ..............................................................................16 II. Payların Devredilebilirliği ......................................................................... 6 § 3. Gelişim Sürecinde Tek Kişilik Sermaye Ortaklıklarının Çeşitli Görünüm Biçimleri Sorunun Kişi Ortaklıkları İçin Tartışılması ................................17 Literatür ......................................................................................................................17 A. Genel Olarak .................................................................................................... 17 XII t:lndckllcr TrılılıHııı · •• -·- n. Gdişmc Sürecinde Tek Kişilik Scrınııyc Ortuklığı .................................... lk 1. Görilnilın Biçiınlcri ........................................................................................ 18 11. Orta" Sayısının Bire D0şnıcsi ile Oluşan Fiilı Tek. Kişilik Scnmıyc Ortnkltğı ....................................................................... 18 111. igrcti Kuruluş Yoluyla Meydana Gelen Tek Kişilik Scıınnyc Ortaklığı ........................................................................ 19 l. Kavran1 .................................................................................................... 19 2. Geçerlilik Sorunu ....................................................................................... 20 lV. Tl'k Kişiyle Kurulan AO/LO ...................................................................... 21 C. Kişi Ortaklıklarında Tek Kişi Ortaklığı Sorunsalı ..................................... 21 I. Bazı Yabancı Hukuklarda ........................................................................... 21 II. Türk Hukukunda ......................................................................................... 23 1. Genel Olarak .......................................................................................... 23 2. Ortak Sayısının Bire Düşmesi ............................................................... 23 a) Kollektif Ortaklıkta........................................................................... 23 b) Adi Komandit Ortaklıkta .................................................................. 26 3. İğreti Kuruluş ......................................................................................... 26 4. Tek Ortakla Kuruluş .............................................................................. 26 D. Tek Kişilik Adi Ortaklık Sorunu ................................................................. 27 I. Yabancı Hukuklarda .................................................................................... 27 1. Alınan Hukukunda ................................................................................. 27 2. İsviçre Hukukunda ................................................................................. 27 II. Türk Hukukunda .......................................................................................... 28 § 4. Tek Kişilik Sermaye Ortaklığının Geçerlilik Kazanmasına ilişkin Süreç ........................................................................................................ 29 Literatür ...................................................................................................................... 29 A. Tek Kişilik AO ile LO'nun Kabulündeki Etkenler .................................... 29 I. Tek Kişilik AO ile LO Sınırlı Sorumluluk İlkesi ile Tüzel Kişiliğin Urünüdür ............................................................................ 30 II. Ortaklığın Tanımında Kişi Birliği Unsurunun Önemini Yitirmesi ......... 31 ill. Hakimiyet ile Sorumluluk El Ele Yürür Öğretisi ve Bu Öğretinin Terk Edilmesi ........................................................................ 32 1. Genel Olarak .......................................................................................... 32 2. Gelişme ve Sonuç ................................................................................... 32 3. Perdenin Kaldırılması ............................................................................. 33 B. Fiili Tek Kişilik AO ile LO'ya İlişkin Gelişmelerde Tarihi Süreç .......... 33 I. Türkiye ......................................................................................................... 33 1. 1926 Tarihli ETK ................................................................................... 33 a) Fiili Tek Kişilik AO ......................................................................... 33 b) Fiili Tek Kişilik LO .......................................................................... 34 2. 1956 Tarihli ETK ................................................................................... 35 a) Genel Olarak ..................................................................................... 35 b) Yargıtay'ın Fiili Tek Kişilik AO ve LO'ya Karşı Tutumu ...........36 c) Türk Öğretisinin Fiili Tek Kişilik AO ve LO'ya Karşı Tutumu ..................................................................................... 36 n. İsviçre ........................................................................................................... 37 İçindekiler lııblosıı XIII l. Federal Mahkemenin l919 Tarihli Kararı ....................................... 37 2. İsviçre Öğretisinin Fiilı Tek Paysahipli AO'ya Yaklaşımı .............. 37 3. İsviçre Federal Mahkemesi 'nin Fiili' Tek Kişilik AO'ya İlişkin İlkesel Kararları ....................................................................... 38 a) Genel Olarak .................................................................................. 38 b) Tek Kişilik AO'da, Şeklen Kazanılan Tüzel Kişiliğin Dürüstlük Kuralına Aykırı Olduğu Kuralı ................................... 38 c) Tek Paysahipli AO'nun Paysahibiyle Arasında Menfaat Uyuşmazlığı Bulunmasının Tüzel Kişiliği Geçersiz Kıln1adığı Kararı ............................................................................ 39 4. 1936-2007 Arasında Geçerli Olan Sistem ........................................ 39 IlI. Aln1anya ................................................................................................... 39 1. 1920'li ve 1930'lu Yıllar .................................................................. 39 a) Genel Olarak ................................................................................ 39 b) Wieland 'ın Görüşü ....................................................................... 40 2. 1937-1965 Yılları .............................................................................. 41 a) Fiili Tek Ortaklı AO ve LO ile İlgili Seçilmiş İl.kesel Kararlar .............................................................................. 42 b) Değerlendirme .............................................................................. 42 3. 1965 Tarihli POK Dönemi ................................................................. 42 a) Genel Olarak ................................................................................. 42 b) Tek Kişilik AO'nun Yeni Görünüm Biçimleri ............................ 43 bl) Bütünleşme............................................................................ 43 b2) Kapalı Holding Ortaklığı. ...................................................... 44 N. Fransa ...................................................................................................... 44 c. İğreti Yolla Kurulan AO ile LO'nun Gelişmesine İlişkin Tarihi Süreç ................................................................................................... 44 I. İnançlı İşlem ............................................................................................ 44 II. "Salomon vs. Salomon & Co." Kararı ................................................... 45 III. Hesabına Taahhüt .................................................................................... 45 D. AO ve LO'nun Tek Kişiyle Kurulmasına Olanak Sağlayan Süreç ........ 16 I. Almanya'da 1980 Tarihli GmbH- Novelle'nin Yu " ru •• r 1 u ••V ge o• ınnesı • ................................................................................. 46 a) Genel Olarak ...................................................................................... 46 b) Tek Ortaklı LO ve Ortağı Tek Ortaklı LO'nun Ortağı Olan Komandit Ortaklığı (GmbH&Co. KG) ................................................. 47 II. 89/667/AET (2009/102/AT) Sayılı 12. Şirketler Yönergesi .................. 47 § 5. Tek Kişilik Sermaye Ortaklığı İle İlgili İlkeler ve Bu Ortaklığın Kötüye Kullanılmasına Karşı Önlemler.......................................................... 49 Literatür .................................................................................................................... 49 A. G . enel Olar . a . k ................................................................................................ 49 B. ilkeler ve ünlemler ...................................................................................... 50 I. Ortaklık Yönünden ................................................................................. 50 1. Malvarlıklarının Ayrılığı İlkesi ........................................................ 50 XIV İçindekiler Tohlo�u 2. ı-çıklık İlkesi ........................................................................................ 5 t 3. Perdenin Kn.ldınlmnsı Önlemi ................................................................... 51 .ı. Ortağın AO/LO'yn Borçlunması Yasağı vcyn Borçlanmanın Ş:ırt.larn Bağlanması Önlemi ................................................................. 52 11. Paysahibi/Ortak Yönünden ....................................................................... 52 1. Paysahibinin/Ortağın AO/LO ile Birlikte Sorumlu Tutulanuıyacağı İlkesi ......................................................................... 52 2. Paysahibinin AO'ya/LO'ya Karşı Bağlılık Yükümlülüğü Sorunu .......................................................................... 53 a) AO Bakımından ............................................................................. 53 b) LO Bakımından ............................................................................. 53 3. Tek Kişilik Ortaklığın Çatı Ortaklık Konumunda Bulunduğu Ortaklıklar Topluluklarında Bağlılık Yükümlülüğü ........................... 55 § 6. Tek Kişilik Sermaye Ortaklığının Cevap Verdiği İhtiyaçlar......................... S7 A. Genel Olarak .................................................................................................. 53 B. Tek Kişilik Sermaye Ortaklığına İhtiyaç Duyulan Bazı Durumlar ....... S8 I. Bilimsel Araştırma Enstitülerinin, Uygulama Merkezlerinin, Üniversitelerin, Kamu Kurumları ve Vakıflann Tek Kişilik AO/LO Kurma İhtiyaçları ......................................................................... 58 II. Sermaye Ortaklık.larının Bazı Bölümlerinin Bağımsız Hale Getirilmesinde Tek Kişilik AO/LO'ya Duyulan İhtiyaç ....................... 59 III. Yabancı Sermayenin Yatınm Aracı Olarak Tek Kişi Ortaklığı. ............ 60 IV. Devir Kolaylığı Bakımından Tek Kişilik AO/LO ................................... 60 V. Halka Kolayca Açılmak Bakımından Tek Kişilik AO ........................... 60 VI. Bazı Miras Sorunlarının Çözümü Bakımından Tek Kişilik Ortaklık ................................................................................... 60 VII. Ortaklık Politikalarının Uygulanması Bakımından Tek Kişilik Ortaklık .................................................................................. 61 VIlI.Döner Sermaye İçin Yeni Bir Çözümün Yolunu Açması Bakımından Tek Kişilik Ortaklık ............................................................. 61 2. Kısım Türk Ticaret Kanununda Tek Kişilik Sermaye Ortaklığı § 7. Türk Ticaret Kanununa Göre Tek Kişilik Sermaye Ortaklığının Meydana Gelmesi.............................................................................................. 63 Literatür .................................................................................................................... 63 A. Kavram ............................................................................................... 63 I. Payların Bir Kısmının AO'nun Elinde Bulunması Sorunu .................... 64 Il. Payların Üçüncü Kişinin Elinde Bulunması Sorunu ............................... 65 B. Tek Kişilik Sermaye Ortaklığının Meydana Gelmesi Halleri ................. 65 I. Tek Kişiyle Kurulma Yoluyla Tek Kişilik Sermaye Ortaklığının Meydana Gelmesi ................................................................. 65 II. Halka Açılmak Üzere TK'nın 346. Maddesi Uyarınca AO'nun Tek Paysahibi ile Kurulması ...................................................... 66 İçindekiler Tnblosu XV ın. Hukuki İşlen1le Kuruln1a ...................................................................... 66 1. Aynı Anda Yapılan Tek İşlem veya Birden Çok İşlemle ............... 66 2. Zamana Yayılan Bir Süreçte Payların Tek Kişide Toplanmasıyla .................................................................................. 66 3. Saun Alma (Put Option) ve Satmaya Zorlama (Cali Option) Haklarının Kullanılmasıyla .............................................................. 67 IV. Paylarm Mirasla İktisap Edilmesiyle ..................................................... 67 V. AO ve LO'da Ortağın Ortaklıktan Çıkarılmasıyla ................................ 67 VI. Birleşme Yoluyla ................................................................................... 68 VII. Bölünme Yoluyla ................................................................................... 68 Vill.Tek Kişi İşletmesinin Ortaklığa Dönüşmesiyle .................................... 68 § 8. Türk Ticaret Kanunu Sisteminde Tek Kişilik Sermaye Ortaklığının Özellikleri .................................................................................... 69 A. Farklı Özelliklere Sahip Tek Kişilik AO ve LO'lar ................................. 69 B. TK Sisteminin Özelliklerinin Teker Teker Ele Alınması ........................ 70 I. Tek Kişilik AO ve LO Ayn Türde Bir Ortaklık Değildir ..................... 70 il. TK'daki Tek Kişilik Sermaye Ortaklığının Özellikleri ........................ 70 1. Tek Kişilik Sermaye Ortaklığı Ortağın Özel Malvarlığı Değildir .................................................................. 70 2. Tek Paysahipli AO Kapalı Bir AO'dur ............................................ 71 3. Tek Ortaklı LO'nun Küçük Ölçekli Olması Şart Değildir ............... 71 4. Tek Kişilik AO ve LO Geçici Bir Konum Değildir ........................ 71 5. Tek Kişilik Ortaklığın Unvanı ......................................................... 72 6. Tek Kişilik AO ve LO Tür Değiştirebilir, Birleşebilir ve Bölünebilir ................................................................ 72 7. Bir Gerçek veya Tüzel Kişinin Birden Çok Tek Kişilik Ortaklığı Olabilir .................................................................. 72 8. Tüzel Kişilerin Tek Kişi Ortaklıkların Ortağı Olması Yasaklanrnamış ve Şarta Bağlanmamıştır ....................................... 73 9. TK'nın Hem Tek Paysahipli AO'yu Hem de Tek Ortaklı LO'yu Kabul Etmesinin Sebebi ....................................73 3. Kısım Anonim Ortaklık § 9. Temeller: Sermaye, Paylar, Esas Sözleşme Değişiklikleri ve Bağlam ......... 75 Literatür .................................................................................................................... 75 A. Anonim Ortaklık. Tek Paysahipli Anonim Ortaklık ve Halka Açık Anonim Ortaklık ................................................................... 73 1. AO Kavramı ........................................................................................... 77 1. Kanuni Türün Tanıtımı ..................................................................... 77 2. Sermaye Ortaklığı Olarak Tek Paysahipli AO ................................. 79 3. Sermaye Ortaklığı Olarak HAAO .................................................... 79 a) Genel Olarak ............................................................................... 79 b) Bir HAAO'nun SerPK'nın Kapsamından Çıkarılması ............... 79 il. Zorunlu Tür Olarak AO ........................................................................ 81 X'I i�lndckllcr Tıılılcl'ıu il. ,(1.dlı crııı,ı)'C, ............................................................................................ 81 1. c1111aycni11Türleri ..................................................................................... 81 1. l'ürlcr ........................................................................................................ 81 2. Esas ve Kayıtlı Scnnayc için Ortak Kurallar ...................................... 84 il. Scnn:ıycnin Korunması İlkesi .................................................................... 84 Litcr11tür ....................................................................................................................... 84 III. Scnnaye ve AO Malvarlığı ........................................................................ 84 1. Kavraınlar ............................................................................................. 84 2. AO'nun Brüt ve Net Aktifi (Malvarlığı) .............................................. 84 C. Pa)rJar ......................................................................................................... 86 I. Kavranı ....................................................................................................... 86 n. İtibarı Değerli, İmtiyazlı, Nama ve Hamiline Paylar ................................ 86 1. İtibari Değerli/İtibari Değersiz Paylar ................................................. 86 2. İmtiyazlı Paylar ..................................................................................... 87 a) İmtiyazlara İlişkin Genel Hüküm: TK 478 .................................... 87 b) Oyda İmtiyazlı Paylar ...................................................................... 90 3. SerPK'da Yeralan İmtiyazlı Paylarına İlişkin Hükümler ................... 92 Literatür .......................................................................................................................... 92 a) IPSÖK'e Sunulması Gereken ve Gerekmeyen GK Kararlan ...... 92 b) Paysahiplerine Tanınan HAAO'dan Ayrılma Hakkı .................... 92 c) AO'nun Beş Yıl Üstüste Zarar Etmesinin İmtiyaza Etkisi .......... 93 4. Hamiline Yazılı Paylar, Nama Yazılı Paylar ve Pay Senedleri .......... 94 a) Genel Olarak .................................................................................... 95 b) Hamiline Pay ve Hamiline Yazılı Pay Senedi ................................ 95 c) Nama Pay veya Nama Yazılı Pay Senedi ......................................... 96 m. Diğer Pay Çeşitleri ...................................................................................... 97 I. Oy Hakkını Haiz Olan ve Olmayan Paylar ......................................... 97 2. Nakit Karşılığı Paylar/Ayın Karşılığı Paylar ....................................... 98 3. Kayden İzlenen Paylar ........................................................................... 98 4. Bedelsiz Paylar ...................................................................................... 98 5. Primli Paylar .......................................................................................... 98 IV. Paylara İlişkin Hükümlere Aykırılığın Sonuçlan ....................................... 99 V. Payların Senede Bağlanması ve Merkezi Kayıt Sistemi ........................... 99 Literatür .......................................................................................................................... 99 1. Temeller ................................................................................................ 99 2. Paylarla İlgili Çeşitli Sorunlar ............................................................. 100 3. Pay Senedinin Şekli ............................................................................1Oı 4. Merkezi Kayıt Kuruluşu ...................................................................... 101 VI. İlmühaberler .............................................................................................. 103 VII. Payların ve Pay Senetlerinin Haczi ............................................................ 04 D. AO'nun Kendi Paylarını İktisap ve Rehin Olarak Kabul Etmesi ..........ıos 1. Kaynaklar, İktisap Serbestisinin Yararları ve Sakıncaları ........................ 05 II. TK'nın Yenilikleri................................................................................... 108 III. İktisap Kurallarının Tek Paysahipli AO Tarafından Değerlendirilmesi ..................................................................................... 09 İçindrkilrr Tublosu XVII IV. Semıayenin En Çok Yüzde Onunu Teşkil Eden Payların Yasağın Dışına Çıkarılması İşlemi. ...................................................... 1 ıO l. Genel Şartlar .................................................................................... 1 ıO 2. AO'nun Finansal Dummu İle İlgili Şarl. ......................................... ı ı ı 3. Ana (Hakim) AO'nun Paylarının Yavru (Bağlı) Ortaklık Tarafından İktisap Edilmesi ............................................................. 112 4. Satın Alma Bedelinin Kaynağı ve Kredi Kullanma Sorunu ........... ı13 5. Özel Kanuni Yedek Akçe ................................................................ 113 V. Kanuna Karşı Hile ve Yasaklar. ............................................................ 114 1. Kanuna Karşı Hile ............................................................................ 114 2. AO'nun, Paylarının İktisap Edilebilmesi İçin Avans, Ödünç veya Teminat Vermesi Yasağı, Yasağın İstisnaları ve Yasağa Aykırılığın Sonuçları ........................................................... 114 a) Kural ............................................................................................ 114 b) Finansal Yardım Yasağının Sebepleri ........................................ 115 c) Kanunu Dolanma Sayılabilecek Diğer Bazı Haller. .................. 116 d) Birleşmeli Kaldrraçlı İşlem (Leveraged Buy-out) ..................... ı16 3. Kanunu Dolanma Sayılmayacak Haller. ......................................... 117 4. Kanuna karşı Hile Yasağının İhlalininin Hukuki Sonuçları ........... ı18 VI. Yakın ve Ciddi Bir Kayıptan Kaçınma ................................................. 118 1. Kural ve Amaç ................................................................................. 118 2. Yakın ve Ciddi Kayıp Kavramı ....................................................... 118 a) AO'nun Kontrolünün, Yöneten Payların İradeleri Hilafına (Hostile Take-over) El Değiştirmesi ............................ 119 b) Pay Fiyatlarında Oynayarak AO'ya Kayıp Verdirme ............... 120 c) Bir Paysalübinin Payını AO'ya Zarar Verebilecek Kişilere Satması Olasılığı ........................................................... 120 d) Bir Alacağın Tahsili Edilememesi Tehlikesini Bertaraf Etmek ............................................................................ 121 3. İktisap Usulü .................................................................................... 121 VII. İktisap Yasağının İstisnaları (TK m. 382) ........................................... 12ı VID.Payların Elden Çıkarılması ................................................................... 122 1. Genel Olarak .................................................................................... 122 2. Sermayenin Azaltılması (TK m. 386) ............................................. 123 IX. Yavru Ortaklığın Ana Ortaklığın Paylarını İktisabı ve Donma ........... 123 1. İktisap ve Donma ............................................................................. 123 2. İktisabı Kısıtlanmış Paylardan Kaynaklanan Hakların Donması (TK m. 389) ...................................................... 123 E. Esas Sözleşme ve Değişiklikleri ................................................................. 124 I. Esas Sözleşme ....................................................................................... 124 II. Esas Sözleşmenin Tüm Hükümlerinin Değiştirilebilirliği .................................................................................. 125 ill. Değişiklik Türleri .................................................................................. 126 IV. Genel Esas Sözleşme Değişiklikleri ve İmtiyazlı Paysahipleri Özel Kurulu (İPSÖK) ........................................................................... 126 F XVIII tçlndekller T1tlılosu 1. Knvnıın ve Knynnklıır ..................................................................... 126 2. Usul ................................................................................................ 126 3. imtiyn1.h Pnysnhiplcri Özel Kurulu .................................................. 127 u) Teınellcr ..................................................................................... 127 b) İPSÖK'On Niteliği ..................................................................... 128 c) İPSÖK'ün Onayına Gerek Olun Haller ...................................... 129 d) İPSÖK 'ün Toplantıya Çağrılması. ............................................. 129 e) İPSÖK'ün Toplanması ve Kararı............................................... 130 O YK'nın İPSÖK'iln Kararına Olumsuz Oy Verenlere Karşı Dava Açması ..................................................................... J3 I F. Özel Değişiklik: Sermayenin Artırılması ................................................... 131 1. Kavram, Denetlenmesi, Gerekçe Sorunu, Önşartlar ve Bu Bağlamda İç Kaynakların Sermayeye Dönüştürülmesi Gereği ........... 131 1. Kavram ve Sebepler ........................................................................ ı3ı 2. Sermaye Artırımının Denetlenmesi ................................................. 132 3. Sermaye Artırımı ve Gerekçe.......................................................... 132 4. Sermaye Artırımının Ön Şartlan ..................................................... 133 a) Payların Nakdi Bedellerinin Ödenmiş Olması .......................... 133 b) Sermayenin Karşılıksız Kalmamış Olması. ............................... 133 5. Serbest Yedeklerin ve Fonların Sermayeye Dönüştürülmesi Şartı. ...................................................................... 133 a) Genel Olarak .............................................................................. 133 b) Dönüştürülme ile Aynı Zamanda ve Aynı Tutarda Yeni Sermaye Taahhüt Edilerek Sermayenin Artınlması Kuralı ...... 135 6. Sermayeyi Artırmaya Yetkili Organ ................................................ 137 7. Sermayenin Artırılmasının Niteliği ................................................. 137 II. Yeni Sermaye Taahhüdü Yoluyla Sermaye Artırımı ............................ 137 1. Esas Sermaye Sisteminde ................................................................137 a) Esas Sözleşmenin İlgili Maddelerinin Değişik Şeklinin YK Tarafından Onaylanması ..................................................... 137 b) Gerekliyse GTB'den İzin Alınıp GK'nın Toplantıya Çağrılması ve YK'nın Beyanı.................................................... 138 c) GK Karan ................................................................................... 138 d) Gerekliyse İPSÖK'ün Toplantıya Çağnlması ............................ 139 e) YK'nın Rüçhan Hakkının Kullanılmasına İlişkin Kararının İlanı ................................................................. 139 f) Yeni Pay Taahhüdünün Esas Sözleşmede Öngörülmesi veya Taahhüdün İştirak Taahhütnamesi ile Yapılması ...................... 140 g) Uygulanacak Hükümler .............................................................. 141 h) Tescil .......................................................................................... 141 2. Kayıtlı Sermaye Sisteminde ............................................................. 142 a) YK'mn Sermayenin Artırılmasına İlişkin Kararı ...................... 142 b) Gerekliyse GTB'nin İzninin Alınması ....................................... 142 c) YK'nın Sermayenin Artırılması Kararının İlanı ve Gerekiyorsa İntemete Konulması. .............................................. 142 içlndeklkr Tnblosu XIX d) Rüçhan Haklarının Kullanılımısınu ilişkin YK Kararının İlanı ............................................................................... 143 c) Yeni Pay Taahhi.ldi.lni.ln İşıinık TaahhUtnanıcsiylc Yapılınası ........................................................................................ 143 f) Tescil ............................................................................................... 143 g) Artmmın Kanuna Aykırılığının Sonuçları, Cayma, İptal İle Butlanın Sonuçları ............................................. 143 III. İç Kaynaklardan Sermaye Artırımı .......................................................... 143 l. Niteliği ............................................................................................. l 43 2. Sem1ayeye Dönüştürülebilecek Fonlar .............................................. 144 3. İç Kaynaklardan Sem1aye Artırımının Yeni Sermaye Taahhüt Edilerek Sermayenin Artırılması Suretiyle Birlikte Yapılması. ..... 144 4. Usul ....................................................................................................... 144 a) Esas Seımaye Sisteminde ............................................................. 144 b) Kayıtlı Sermaye Sisteminde .......................................................... 144 IV. Şarta Bağlı Sermaye Artırımı ................................................................... 145 1. Kavram ................................................................................................. 145 a) Değiştirme Hakları ......................................................................... 145 b) Alma/Alım Hakları ........................................................................ 145 2. Artırımın Dayanağı: Esas Sözleşme Hükmü .................................... 146 3. Artırımın Sının .............................................................................. 146 4. Paysahibi Sıfatının Kazanıldığı, Payın Verdiği Hakların Sahibi Olunduğu An ........................................................................... 147 5. Paysahiplerinin Korunması................................................................. 147 6. Değiştirme ve Alım Hakkını Haiz Olanların Korunması ................ 147 7. Sermayenin Artırıldığı Miktarın AO'ca Saptanması. ...................... 148 8. Dayanak Hükmünün Esas Sözleşmeden Çıkarılması ...................... 148 G. Özel Değişiklik: Sermayenin Azaltılması ................................................. 148 Literatür .................................................................................................................... 148 I. Kavram ve Sebepler .................................................................................. 149 Il. Yetkili Organ ............................................................................................. 149 1. Esaslar ................................................................................................. 149 2. GK Kararı ............................................................................................ 150 m. Türleri: İncelemeli ve Basit Azaltım....................................................... 150 1. Sermayenin Bir Kısmının Paysahiplerine İade Edilmesi Amacıyla Yapılan Sermaye Azaltılması. .......................................... 151 a) Özelliği ............................................................................................151 b) Usul ................................................................................................. 151 c) Alacaklılara Çağrı .......................................................................... 151 2. Bir Bilanço Açığının Kapatılması Amacıyla Sermayenin Azaltılması ...................................................................... 151 a) Kavram ............................................................................................ 151 b) Basit Usulün Uygulanabilmesinin Şartları .................................. 153 c) Usul ................................................................................................. 154 3. Sermayenin Azaltılması ile Artırılmasının Aynı Anda (Birlikte) Yapılması .........................................................154 XX ic;lııdcldlcr Tulılııııu lV. 7, ltınn Knmrınm Uygulıınması .............................................................. 155 H. Pn)' l)c,•rinin Sııurlundırılınusı ........................................................................ 156 l. ıO Paymın D·vrcdilcbilirliği 1tkcsi ........................................................ 156 11. amu Yazılı Pnylurın/Pny Senetlerinin Devrinde Serbestlik İlkc�i ve Bağlı Nnmn Yazılı Pnylnr (Bağlam) .......................................... 157 1. Kanuni Buglum (Sınırluınu) Halleri. .............................................................. 157 I. AO Payının Dcvrcdilebilirliği İlkesi. ........................................................ 157 Il. ama Yazılı Payların/Pay Senetlerinin Devrinde Serbestlik İlkesi ve Bağlı Nama Yazılı Paylar (Bağlam) ........................157 III. Kanuni Bağhmı (Sınırlama) Halleri ..........................................................157 rv. Nama Yazılı Payların Bedellerinin Tamamının Ödenmemesi Halinde Kanuni Bağlam .................................................... 157 I. Kural .................................................................................................... 157 2. Özel İktisap Halleri İstisnası ve AO'nun Elindeki Olanak: Payı Gerçek Değeriyle Almak Önerisi .............................................. 157 II. Devralanın Ödeme Yeterliliği Şüpheli Olduğu Hallerde AO'nun İstediği Teminatın Verilmemesi ................................................ 158 i. Esas Sözleşmesel Bağlam (Sınırlama) ........................................................ 158 I. İlkeler .......................................................................................................... 158 II. Borsaya Kote Edilmemiş NYP'lere İlişkin Bağlam Sistemi ................. 159 1. Genel Olarak......................................................................................... 159 2. YK'nın Devre Onay Vermeyi Reddedebileceği Esas Sözleşmeye Yazılabilecek Önemli Sebepler ............................ 160 3. Bazı Hallerin "Önemli Sebep" Olmak Yönünden Değerlendirilmesi.................................................................................. 160 4. Payların Devredilmeleri Halinde Payların Mülkiyetiyle Hakların Geçişine İlişkin Sistem......................................................... 162 III. Borsaya Kote NYP'lere ilişkin Esas Sözleşmese! Bağlam Sistemi ........................................................................................... 162 1. Kavramlar .............................................................................................. 162 a) Borsa ................................................................................................ 162 b) Borsaya Kote Paylar ....................................................................... 163 c) Borsadan İktisap .............................................................................. 163 d) Borsa Dışı İktisap ............................................................................ 163 2. Borsaya Kote NYP'leri İktisap Eden Kişiyi Ret Sebepleri ............ 163 3. Esas Sözleşmede Öngörülen İktisap Üst Sının Yüzdesinin Aşılması Sebebiyle Ret. ....................................................................... 164 4. İktisap Eden Kişinin Paylan Kendi Ad ve Hesabına Aldığını Açıkça Beyan Etmemesi Sebebiyle Ret. ............................ 165 5. Devrolunan Kişinin Borsaya Kote NYP'lerin ve Hakların Devralana Geçmesi Sistemi ................................................. 165 IV. Bağlamla İlgili Bazı Sorunlar .................................................................... 166 1. Devrin Yasaklanması ............................................................................ 166 2. NYP'leri Devretmek İsteyen Kişinin Önce Diğer Paysahiplerine Öneride Bulunması. .................................................... 162 İçlndl'kilcr l'nblosıı xxı 3. AO Hukukunda Tek Borç İlkesi ve Bağlam Hükümleri Bakın11ndan "Option"lur ..................................................................... 167 a) Call-Option ("Paylarını Alıyorum, Seni Paylarını Bana Devretmeye Çağırıyorum") .................................................167 b) Put-Option ("Paylanmı Önüne Koyuyorum, Onları Devral'') .............................................................................. 168 c) Tag-Along Option ("Paylarını Satarken Benim Paylarımı da Birlikte Satmak Zorundasın") ............................... 168 d) Drag-Along Option ("Paylarımı Satarken, İstemesen de Senin Paylarını da Satarım") ........................................................ 168 e) Tek Borç İlkesi Yönünden Değerlendirme Sorunu ................... 168 4. Bir AO'nun Kontrolünü Elde Edecek Şekilde Payların Devralınması (Take-over) Karşısında Bağlam ................................. ı70 J. Pay Defteri .................................................................................................. 171 I. İçerik ve Nitelik ....................................................................................... 171 II. Kayıtlara İlişkin Hükümler. .................................................................... 171 ill. İncelenmesi ............................................................................................. 171 K. İntifa Senetleri ............................................................................................ 171 L. Borçlanma Senetleri ile Alma ve Değiştirme Hakkını İçeren Menkul Kıymetler .......................................................................... 172 § 10. Anonim Ortaklıkta Kuruluş, Kuruluşa Bağlı Hükümler ve Sona Erme ile Tasfiye ...................................................................................... ı73 Literatür ................................................................................................................. ı73 A. Kuruluş ve Kuruluşa Bağlı Hükümler .................................................. ı73 I. Genel Olarak............................................................................................. 173 1. Kuruluş Açısından AO ile Tek Paysahipli AO'nun ve HAAO'nun Karşılaştırması.......................................... 173 2. Kuruluş Türleri ................................................................................... 174 3. Kurucular ............................................................................................ 175 4. İstisnalı Kuralsa! (Düzenleyici) Kuruluş ......................................... 176 5. Kuruluş İşlemleri Şeması. ................................................................. 176 II. Basit Usule Göre Kuruluş ....................................................................... 177 1. Esas Sözleşmenin (veya Taahhütnamenin) Hazırlanması .............. 177 a) Yazılı Şekil .................................................................................... 177 b) Nitelik ............................................................................................ 177 c) Asgari Zorunlu İçerik ................................................................... 178 d) Üçüncü Kişilere Karşı İleri Sürülebilecek Zorunlu İçerik ........ 178 e) Payların Taahhüt Edilmesi........................................................... 178 f) Halka Arzedilecek Payların Taahhüdü ....................................... 179 g) Kuruluş Aşamasında Pay Taahhüdünün/Devrinin AO'ya Karşı Geçersizliği ......................................................................... 180 2. Esas Sözleşmenin/f aahhütnamenin İmzalanması .......................... 181 3. AO'nun Kurulması. ........................................................................... 181 a) Kuruluş Şartlan ............................................................................. 181 b) "Şirket"in Nitelendirilmesi .......................................................... 181 c) İlk Yönetim Kurulunun Atanması .............................................. 183 XXII tı;lndekller Tnlıloıu .ı. cnllnycnin Tıunnmının TunhhUt Edilmesi. ....................................... 183 5. Kurucular Beyanı ................................................................................. 183 n) Esas Semıaye Sisteminde ................................................................ 184 b) Kayıtlı Sennayc Sisteminde ............................................................ 184 7. Kurulusun Denetlenmesi Sorunu ......................................................... 184 8. Tescil ve llıın ........................................................................................ 185 a) Tescil ............................................................................................... 185 al) Tescile İlişkin Kurullar ........................................................... 185 a2) Bedellerin İadesi ...................................................................... 185 a3) İnceleme ................................................................................... 186 b) İlan .................................................................................................. 186 c) AO'nun Tüzel Kişilik Kazanması ve Sonuçları .......................... 186 d) Ticaret Sicilinin Olumlu Etkisi ile İlgili Hükümler ..................... 187 e) Tek Paysahipli AO'larda Tescil ve İlan ile İlgili Özel Hükümler. .............................................................................. 187 9. İstisnai Aşama: Gümrük ve Ticaret Bakanlığı İzni .......................... 188 m. Nitelikli Usule Göre Kuruluş .................................................................... 188 1. Kuruluşun Özellikli Hale Gelmesi ..................................................... 188 2. Ayni Sermaye Konulması. .................................................................. 189 a) TK'nın Yenilikleri ......................................................................... 189 b) Tek Paysahipli AO'lar Bakımından ............................................. 189 c) Ayni Sermaye Olarak Konulamayacak Malvarlığı Unsurları ve Nitelik Şartları .......................................................... 190 d) Bir Aynın "Ayni Sermaye" Olarak Kabul Edilebilmesinin Kanuni Şartı: Tapuya Şerh/Sicile Kayıt veya Tevdi ................ 191 e) Ayni Sermayeye Değer Biçilmesi ve Değerleme Raporu ......... 191 f) Esas Sözleşmede / Taahhütnamede Verilecek Pay Sayısının Belirlenmiş Olması ................................................ 192 g) Ticaret Sicili Müdürünün Resen Tescil Yetkisi ........................... 193 3. Bir İşletme ve/veya Aynın Kuruluş Sürecinde Devralınması ......... 193 4. Kuruculara AO Karından Tanınan Menfaatler ................................. 194 5. Kuruluş Giderlerinin Kuruluşu Nitelikli Hale Getirip Getirmediği Sorunu .............................................................................. 194 IV. Kuruluşa Bağlı Hükümler ......................................................................... 195 ı. Kuruluşa İlişkin Sakatlıklar Dolayısıyla Fesih Davası. ................... 195 a) Bir AO'nun Butlanma ve Yokluğuna Karar Verilememesi ..... 196 b) Usule İlişkin Hükümler .................................................................. 196 2. Kanuna Karşı Hile ................................................................................ 197 V. Kuruluş Belgeleri....................................................................•••·• ........... 197 B. Sona Erme ve Tasfiye ............................................................................... 198 I. Temeller: Sona Erme, İnfisah, Fesih ve Tasfiye Kavramları ............... 198 1. Kavramlar ............................................................................................. 198 a) Sona Erme Kavramı. ...................................................................... 198 b) İnfisah ve Fesih Kavramları .......................................................... 198 c) Tasfiye Kavramı ............................................................................. 198 içlndrkller Tablosu xxııı 2. Sonn Erme ve AO'nun Tasfiyeye Ginnesinin Sonuçlurı ............... 199 II. Sona Emıe Sebepleri ............................................................................. 199 1. İnfisah Sebepleri .............................................................................. 200 a) Sürenin Sona Ennesi .................................................................. 200 b) İşletme Konusunun Gerçekleşmesi veya Gerçekleşmesinin İn1kansız Hale Geln1esi ............................................................ 200 c) Esas Sözleşmede Öngörülen Sona Emıe Sebepleri ................... 200 d) AO'nun İflasına Karar Verilmesi ............................................... 201 e) Kanunda Öngörülen Diğer İnfisah Halleri................................. 20ı 2. Fesih Sebepleri ................................................................................. 201 a) GK'run Fesih Karan Alması. .................................................... 201 b) Organ Eksikliği ........................................................................... 201 bl) Genel Olarak ....................................................................... 201 b2) Davanın Açılabilmesinin Şartlan ........................................ 202 b3) Dava .................................................................................... 202 c) Haklı Sebeplerle Fesih ................................................................ 202 ID. Sona Ermenin Tescil ve İlanı ve Sonuçları .......................................... 202 a) Tescil ve İlan ................................................................................... 202 b) Sonuçlar ........................................................................................... 203 c) AO Organlarının Durumu ................................................................ 203 IV. AO'nun Tasfiyesi .................................................................................. 203 1. Çeşitleri............................................................................................ 203 2. Olağan Tasfiye ................................................................................. 204 a) Tasfiye Memurları ...................................................................... 204 b) İlk Envanter ve Bilanço ............................................................. 207 c) Alacaklıların Çağnlması ve Korunması .................................... 207 d) Üç İlana Rağmen, Alacağın Bildirilmemesinin Sonucu ve Çağrı Sonu İşlemler ................................................. 207 e) AO'nun Aktiflerinin Satılması ................................................... 209 f) Diğer Tasfiye İşleri ..................................................................... 21O g) Tasfiyeye İlişkin Finansal Tablolar ve Kesin (Son) Bilanço ... 212 h) Tasfiyenin Güvenliği İçin Yapılması Gerekenler ...................... 212 ı) Tasfiyeden Arta Kalanın Dağıtılması ........................................ 212 i) Defterlerin Saklanması................................................................ 213 j) Ticaret Unvanının Sicilden Silinmesi ......................................... 213 k) Uygulanacak Hükümler .............................................................. 213 1) EkTasfiye ..................................................................................... 213 m) Tasfiyeden Dönülmesi ................................................................ 215 3. Olağanüstü Tasfiye (TK geçici m. 7) .............................................. 215 a) Genel Olarak ............................................................................... 215 b) Hükmün Uygulanacağı AO'lar ve Bunların Saptanması .......... 216 c) Saptanan AO'lara İhtar ve İlan .................................................. 216 d) İhtar ve İlan İçeriği ..................................................................... 217 e) Bildirilecek Tasfiye Memurlarının Nitelikleri ........................... 217 f) Tasfiye Memurunun Tescil ve İlan Edilmesi ve Diğer Hükümler........................................................................... 217 xxıv İı;lııdckilcr Tnhlo,ıı * l l.,O·nun Or�anları ............................................................................................... 21CJ Litnvnsı ............................................................... 281 l. ·rcıncllcr ........................................................................................ 28 J ll. Bııtıl Karıırlnr ................................................................................................ I 1. b�it i�km ilkesine Aykırı Kararlar ................................................... 28 J 2. AO'nun Temel Yapısına Uymayan ve Sermayenin Korunması ilkesine Aykırı Karnrlar ................................................. 28 ı 3. Paysahiplcrinin Vazgeçilmez Nitelikteki Haklarına Aykırı Olan veya Bu Hakların Kullanılmasını Kısıtlayan veya Güçleştiren Kararlar. ............................................... 282 4. Diğer Organların Devredilemez Yetkilerine Giren ve Bu Yetkilerin Devrine İlişkin Kararlar ............................................. 282 III. Butlan Davasının ve Definin Özellikleri ve Sonuçları ........................... 283 I. YK Üyelerinin Hakları, Yükümlülükleri ve Bağlı Oldukları Y1ısaklar ............................................................................................................ 283 I. Haklar ........................................................................................................ 283 1. Ön Konu: Hizmet Sözleşmesi ............................................................. 283 2. Mali !-faklar .......................................................................................... 283 3. Diğer Haklar ........................................................................................ 285 il. Yükünılülükler............................................................................................. 285 1. Genel Olarak ........................................................................................ 285 2. Görevi Aslen Yerine Getirme Yükümlülüğü ..................................... 286 3. Ozen Yu••k.u.nı1u"1u··g"u•• ........................................................ 286 4. Bağlılık Yükümlülüğü ........................................................................ 288 a) Kural ............................................................................................... 288 b) İstisna.............................................................................................. 288 III. Yasaklar ...................................................................................................... 288 1. Ortaklıkla İşlem Yapma Yasağı........................................................ 288 2. Ortaklığa Borçlanma Yasağı. ............................................................ 288 3. Rekabet Yasağı ................................................................................... 289 a) Temeller .......................................................................................... 289 b) Yaptırımlar ..................................................................................... 289 i. Sermayenin Kaybı veya Borca Batık Olma Durumunda YK'nm Alacağı Önlemlere ve AO'nun Konumuna İlişkin Hükümler .............. 290 I. Sisteme İlişkin Genel Bilgi ...................................................................... 290 II. TK m. 376'nın Uygulanması İle İlgili Ticaret Bakanlığı Tebliğinin Açıklannıası ............................................................................................... 291 ın. Kavramlar ................................................................................................... 292 1. Sermaye ile Kanuni Yedek Akçeler Toplamının Yarısının Kaybı Kavram ve Sonuçları. ............................................................. 292 XXVIII iı;lndckllcr Tıılılo,u Scnnayc ile Kanuni Yedek Akçeler Toplamının Üçte İkisinin Kaybı............................................................................. 293 a) Scnnnycnin Üçte Biri ile Yeıiııınck .............................................. 294 b) Scnnaycnin Tnnmmlanması .......................................................... 294 3. Borca Batık Olrna ............................................................................... 295 :ı) Kavr:ını ......................................................................................... 295 b) Borca Batıklık Şüphesinin Varlığı Halinde Çıkarılacak Ara Bilanço ................................................................ 295 4. Çareler ............................................................................................... 298 a) Genel olarak .................................................................................. 298 b) Alacaklının Sırada En Sona Gitmeye İlişkin ve AO'nun Durumu Düzelinceye Kadar Alacağını Talep Etmeyeceği Hakkındaki Beyanı ........................................................................ 298 5. İflasın Ertelenmesi .............................................................................. 299 6. Bazı Sorunlar. ..................................................................................... 299 a) Ara Bilançolara Göre Borca Batık Olmadığı Anlaşılan Bir AO'nun TK m. 376(2) Karşısında Durumu Nedir? ................. 299 b) 31.12.2012 Bilançosunun TMS'ye Uyarlanmasının Sonuçları ........................................................................................ 300 § 13.Genel Kurul ......................................................................................................... 301 Literatür ....................................................................................................................... 301 A. Yenilikler ve Açılımlar .................................................................................. 302 B. Tek Kişiden Oluşan GK İçin Özel Hükümler ............................................ 303 C. Organ Olarak Özellikleri .............................................................................. 305 I. İç Organ Olması ....................................................................................... 305 II. Paysahiplerinin Bütününü Değil, AO'yu Temsil Etmesi ...................... 305 m. Paysahiplerinin Haklarını Kullandıkları Organ Olması ......................... 305 IV. AO'nun Kurumsal Yapısına Özgü Görevlerin Sahibi Olması. ............. 306 D. Görev ve Yetkileri .......................................................................................... 306 I. Genel Olarak ............................................................................................. 306 II. Devredilemez Görev ve Yetkiler. ............................................................. 306 E. Toplanması ...................................................................................................... 309 I. Genel Olarak ............................................................................................. 309 1. Toplantıya Katılacak Kişiler ............................................................... 309 2. Bakanlık Temsilcisi ............................................................................. 309 3. Toplantı Yeri........................................................................................ 310 II. Toplantı Çeşitleri ....................................................................................... 31O 1. Olağan ve Olağanüstü GK Toplantıları ............................................ 310 2. Çağrılı ve Çağrısız GK Toplantıları .................................................. 31 ı III. Çağrı, Hazrrlıklar ve İlan .......................................................................... 311 ı. Çağrı Usulü ve Çağrıya Yetkili Olanlar ............................................ 311 a) Genel Olarak .................................................................................. 311 b) YK .................................................................................................. 312 c) Paysahibi ....................................................................................... 313 d) Tasfiye Memurları ......................................................................... 313 xxıx t') tLltk ...................................................................................... 113 ' GUndcmin Hnzırlımması .................................................................... 314 n) Genci Olnrnk .......................................................................... 114 b) GK'nın Giinucmin Hazırlımmnsınn Müdnhıılcsi Sorunu ........... 314 c) Azlığın Gündeme Mııddc Koydunnn Yetkisi ............................. 315 J. GK 'ya Katıln1nya Yetkili Pnysahiplcri ...._ ................................. 3 J 6 a) Genel Olarak ................................................................................. 316 b) Pay Senetlerinin ve Bunlara Sahip Olunduğunu Kanıtlayan Belgelerin Ortaklığa Tevdi Edilmesi Zorunluğunun Kaldıniması ve Paylara Devir Yasağı Komılamaımısı ............ 317 c) Listenin Toplantı Gününden Bir Gün Önce veya Toplantt Günü Haztrlanınası Zonınluluğu ........................ 317 d) Kayden İzlenen Paylara İlişkin Özellikler. ................................ 318 e) Tek Paysahipli AO'larda Hazır Bulunacaklar Listesi ............... 318 t) Listenin Şekli ve imzalanması. ................................................... 3 l8 g) GK 'ya Katılmanın (Girişin) Denetlenmesi ................................. 3 ı9 IV. Toplantının Açılması ve Yönetimi ........................................................ 319 ı. Açılması .............................................................................................. 319 2. Toplantı Başkanının Gereğinde Başkanlığın Diğer Üyelerini Ataması................................................................... 319 3. Yetkisiz Katılma, Buna İlişkin İtirazın İncelenmesi ve Gereğinde 431. Madde Uyarınca Bildirimlerin Açıklanması ........................... 320 4. Toplantının Yönetimi ve Gündeme Bağlılık İlkesi ........................ 320 5. Tek Paysahipli AO'larda Özellikler ................................................ 321 F. GK'ya Katılma .......................................................................................... 321 I. Genel Olarak ........................................................................................... 322 II. AO'ya Karşı Yetkili Olma ..................................................................... 322 m. GK'ya Temsilci Aracılığıyla Katılma ................................................... 322 1. Genel Olarak ...................................................................................... 322 2. Bireysel Temsil .................................................................................. 323 b) Tevdi Eden Temsilcisi ................................................................. 324 G. Karar Alınması .................................................................................. 325 I. Genel Olarak ........................................................................................... 325 II. Adi Toplantı Nisabı ve Karar Nisabı. ................................................... 325 III. Esas Sözleşme Değişikliklerinde Nisaplar ............................................ 326 H. İnceleme ve Bilgi Alma Hakkı ................................................................. 327 1. GK Tutanağı .............................................................................................. 327 § 14. Paysahibinin Hukuki Durumu ..................................................................... 328 Literatür.................................................................................................................. 328 A. Bakış Açısı ................................................................................................. 330 B. Konunun Tek Paysahipli AO'larla İlgisi. .............................................. 331 C. Sistemin Analizi .........................................................................................332 I. Menfaatler Dengesi : Çoğunluk Kuralının Sınırlandırılması. Çoğunluğun Paysahibini Çıkarması ...................................................... 332 II. Şeffaflık ve Paysahipliğinin Güçlendirilmesi ....................................... 332 'XX tçlndC?kller Tııbloııu 1. İnlen1et Sitesi ..................................................................................... 332 2. Mevcut Paysahipliği Haklarının Güçlendirilmesi. ............................. 333 3. Yeni Dava Hakları ............................................................................. 333 4. Haklı Görülemeyecek Şekilde Yararlandırmama ve Kayba Uğratınan1a Koruyucu Kuralı ............................................................. 334 D. Azlık Hakları .................................................................................................... 334 I. Yeni. Güçlendirilmiş ve TK'56'dan Aktarılan Azlık Hakları ............... 334 I. Yeni Azlık Hakları ............................................................................. 335 2. Güçlendirilmiş Azlık Hakları. ............................................................ 335 3. TK'56'dan Aktarılan Azlık Hakları ................................................... 335 II. AO'nun Haklı Sebeplerle Alternatif Çözümlü Feshi Davası (TK m. 531) ........................................................................ 336 1. Davanın Özellikleri ............................................................................. 336 2. Haklı Sebepler TK' 56 Döneminde Meydana Gelmiş Olsa Bile TK. m. 531 Uygulanır ........................................... 338 3. Hükınün Kaynağı ................................................................................ 340 4. TK m. 531'in Azlığın AO'dan Çıkma Hakkı Olarak Nitelendinnesi Sorunu ......................................................................... 340 5. TK m. 531 Anlamında Haklı Sebep ................................................... 341 a) Federal Mahkeme Kararlarında Haklı Sebep ................................ 341 b) Türk Hukukunda Haklı Sebeb ....................................................... 341 c) Türk Hukukunda Haklı Sebeb ....................................................... 342 d) Değerlendirme ve İlkeler ................................................................ 343 6. Alternatif Çözümler ............................................................................. 344 a) Davacının Paylarının AO Tarafından Satın Alınması ................ 345 b) Davacının Paylarının AO Tarafından Satın Alınması Çözümü ....... 346 b) Diğer Çözümler .............................................................................. 346 7. Davacı ve Davalı ................................................................................. 346 8. Talep ............................................................................................... 347 9. Karar ................................................................................................... 347 10. Kararın Etkisi ...................................................................................... 347 fil. Denetçinin Görevden Alınması ve Yerine Yenisinin Atanması Davası ....................................................................................... 348 IV. Kapalı AO'larda Pay Senetlerinin Bastırılması Talebi ......................... 348 E. Çoğunluk İlkesinin Diğer Sınırları ........................................................... 348 I. Genel Olarak ............................................................................................. 348 II. Çoğunluk İlkesini Sınırlandıran Nitelikli Haklar ve İlkeler. ................ 349 1. Müktesep Haklar ................................................................................. 349 a) Genel Olarak ................................................................................. 349 b) İsviçre Hukuku .............................................................................. 349 2. TK'ya Göre Müktesep Haklar ........................................................... 352 3. TK'ya Göre Vazgeçilmez Haklar ...................................................... 353 a) Kavram ve Nitelikler .................................................................... 353 b) TK'da Düzenlenen Vazgeçilmez Haklar ..................................... 353 c) AO'nun Temel Yapısından Kaynaklanan Vazgeçilmez Haklar ...................................................................... 354 XXXI lll. Eşit işlem ve Hnklnrın Snkınılurnk Kullımılınnsı İlkeleri ................... 355 F. Bıışlıcn Dirc)'Scl Hnklnr ........................................................................ 356 I. Tek Pnysahipli AO'lnrdn ....................................................................... 356 Il. Sınıflandınnu ......................................................................................... 356 111. Malvarlıksal Hıtklnr ........................................................................... 357 1. Kflr Payı Hakkı ............................................................................. 357 ıı) TK'ytt göre .................................................................................... 357 b) SerPK'ya Göre .......................................................................... 359 c) Kfır Payının Geri Alınması ......................................................... 360 2. Tasfiye Payı .................................................................................... 360 3. Rüçhan Hakkı. ................................................................................. 361 a) Esas Sermaye Sisteminde ........................................................... 361 al) Tanımı ve Emredici Nitelikte Olmaması. ............................ 361 a2) Kaldırılması ve Sınırlandırılması. ....................................... 36 ı a3) Kullanılması. ........................................................................ 363 a4) Devredilmesi ........................................................................ 364 b) Kayıtlı Sermaye Sisteminde ....................................................... 364 c) Şarta Bağlı Sermaye Sisteminde ................................................ 365 el) Genel Olarak ....................................................................... 365 c2) Öncelikle Önerilmeye Muhatap Olma ve Rüçhan Hakkı ...................................................................... 365 4. Hazırlık Dönemi Faizi ..................................................................... 365 IV. Yönetsel Haklar ..................................................................................... 366 1. GK'ya Katılma Hakkı ve Buna Bağlı Haklar ................................. 366 a) GK'ya Katılma Hakkı ................................................................ 366 b) GK'ya Katılma Hakkına Bağlı Haklar ....................................... 367 2. Oy Hakkı .......................................................................................... 367 a) Sisteme Genel Bakış .................................................................. 367 b) Doğumu.............................................................•••• ..................... 369 c) İtibari Değere Bağlılık ................................................................ 369 d) Her Paysahibinin En Az Bir Oy Hakkını Haiz Olacağı Kuralı .................................................................... 370 e) Oydan Yoksunhık ve Paysahibinin Oy Hakkının Sınırlanması ................................................................................ 371 f) Oyda İmtiyaz .............................................................................. 373 fl) Tanınması ............................................................................ 373 f2) Sınırı .................................................................................... 374 f3) Sınırın Kalkması ................................................................. 374 f4) Oyda İmtiyazın Kullanılamayacağı Kararlar...................... 374 f5) SerPK'ya Göre İmtiyazların SPK Kararı ile Kalkması. ............................................................ 376 3. Oy Sözleşmeleri............................................................................... 376 V. GK'da Bilgi Alma ve İnceleme Hakkı ................................................. 377 1. Bilgi Alma Hakkı ve Tek Paysahipli AO ....................................... 377 2. TK'nın Yenilikleri ........................................................................... 377 3. Olağan GK Öncesi İnceleme Hakkı ............................................... 377 xxxıı içindekiler Tuhlıısu -t. Bilgi Almıı Hıtkkının OK 'dıı Kullunılınası ............................................. 379 rı) Bilgi Vcm1e YUküınlüsü .................................................................... 379 h) Bilgi Alınrı ve Vermenin Kapsamı .................................................... 379 c) Yerilecek Bilginin Kalitesi ................................................................ 380 d) Bilgi Almada Eşit İşlem ..................................................................... 380 5. AO Dışında: AO'nun Ticari Defterleriyle Yazışmalarının Paysahibinin Sorusu ile ilgili Kısımlarının Paysahibi Tarafından incelenebilmesi ...................................................................... 381 a) GK Tarafından İzin Verilmesi ........................................................... 381 b) Yönetim Kurulunun İzni .................................................................... 382 6. Ortaklık Sırrı ve/veya Menfaati İçin Bilgi Almanın ve/veya İncelemenin Reddi ..................................................... 383 7. Bilgi Alma ve İnceleme Davası .............................................................. 384 8. Hakkın Vazgeçilmez Niteliği .................................................................. 385 9. Bağlı OrtaklıkJar Hakkında Bilgi Alma ................................................ 385 a) Sistem ................................................................................................... 385 b) Verilecek Bilginin Kapsamı ve Nitelikleri ...................................... 385 c) TK'nın 200. Maddesine 437. Maddenin 3. ila 5. Fıkralarının Uygulanıp Uygulanamayacağı. ..................................... 386 VJ. Özel Denetim İsteme Hakkı .......................................................................... 386 VII. Topluluk İlişkileri İçin Özel Denetçi ........................................................... 387 G. Borç ve Yükümlülükler ................................................................................. 388 I. Tek Borç İlkesi ................................................................................................ 388 il. Sermaye Borcu ................................................................................................ 389 1. Borcun Kaynağı ........................................................................................ 389 2. Muacceliyet ............................................................................................... 389 3. Çağrı ........................................................................................................... 389 4. Borçlu ......................................................................................................... 389 5. Sermaye Borcunun Yerine Getirilmemesi ve Sonuçları .................... 390 a) Temerrüt, Faiz, Sözleşme Cezası ve Tazminat .............................. 390 b) Iskat ...................................................................................................... 390 III. İkincil Yükümler. ........................................................................................... 391 H. SerPK'ya Göre HAAO'larda Paysahibinin Paylarını AO'ya Satarak Ayrılması Hakkı ................................................................ 392 I. Genel Olarak ................................................................................................... 392 II. Aykırılığın Sonuçları ..................................................................................... 393 III. Ayrılma Hakkı ............................................................................................... 393 1. Şartları ...................................................................................................... 393 2. Bedel ......................................................................................................... 393 I. HAAO'larda Yönetim Kontrolünü Sağlayan Payların veya Oy Haklarının İktisap Edilmesi Hallerinde AO'nun Diğer Ortaklarının Paylarını Satın Alma Zorunluluğu ............................................................. 393 İ. HAAO'dan Çıkarma ve Satma Hakkı....................................................... 394 § 15. Paysahibinin Organların Kararlarına Karşı Dava Hakları ....................... 395 Literatür .................................................................................................................... 395 lçhukkikr ·nıtılosıı xxxııı :. (;cı1cl Olı11·ı1k ...................................................................................... 395 B. Konunun Tek Paysnhipli AO'larln İlgisi. .............................................. 397 C. c;K Karnrlurının İptali Davnsı .............................................................. 397 l. İptal Sebepleri. Davalı ve Davalılar ....................................................... 397 ll. Etki Kuralı ................................................................................................ 398 l. Genci Olarak ...................................................................................... 398 2. Etki Kuralının Niteliği ve Amacı ...................................................... 399 3. Etki Kuralının Uygulanacağı Aykırılıklar ......................................... 399 4. Etki Kuralının Özellikleıi .................................................................. 399 5. Etkinin İncelenmesi ...........................................................................400 6. Nedensellik (İlliyet) Bağının Etki Kuralının Kapsamında Olup Olmadığı? .............................................................40 ı 7. İptal Davasını Açma Süresi, Yetkili Mahkeme ............................... 402 D. GK Kararlarının Butlanının Tespiti Davası ......................................... 402 I. Genel Olarak ............................................................................................. 402 II. Butlan Sebepleri ....................................................................................... 403 1. Genel Değerlendirme ......................................................................... 403 2. Birinci Sebep: Paysahibinin GK'ya Katılına, Asgari Oy, Dava ve Kanundan Kaynaklanan Vazgeçilmez Nitelikteki Haklarının Smırlandınlınası ............................................................... 404 a) GK'ya Katılına Hakkının Sınırlandınlması ve Kaldınlması. ................................................................................... 404 b) Asgari Oy Hakkının Sınırlandırılması ve Kaldırılması. ............. 404 c) Dava Haklarının Sınırlandınlınası ve Kaldınlınası .................... 405 d) Kanunda Öngörülen Diğer Vazgeçilmez Haklar ........................405 3. İkinci Sebep: Bilgi Alma, İnceleme ve Denetleme Haklarının Kanunda Öngörülen Ölçü Dışında Sınrrlandınlınası. ......................405 4. Üçüncü Sebep: GK Kararının AO'nun Temel Yapısını Bozması............................................................................................... 406 5. Dördüncü Sebep: Sermayenin Korunmasına İlişkin Hükümlere Aykırılık ...........................................................................406 m. İptal ve Butlan Davasına İlişkin Ortak Hükümler. ................................ 406 E. Ticaret Ortaklıklarında Yapısal Değişiklik Kararına Karşı İptal Davası ................................................................................... 407 I. Temeller .............................••.........••... •....••·•.........••... ••--•....••..-•• ........ 407 1. Düzenleme..............................................- ........................................ 407 2. Amaç .................................................................................................... 407 3. Nitelik .................................................................................................. 408 4. Davanın Hükümleri ..................................-.. ...........-.. -.-. .-.-.- .............. 408 a) İptal Sebebi ..................................................................................... 408 b) Süre ................................................................................................. 409 c) Davalı ve Davacılar ........................................................................ 409 d) Eksikliklerin Giderilmesi ............................................................. 41O e) Önlemler .......................................................................................... 410 F. Yapısal Değişiklikle İlgili Sorumluluk Davası ....................................... 410 I. Genel Olarak ............................................................................................. 41O XXXI lı;lııcJckller Tnlılcısu 11. Yollama Yııpılnn Hilkilmlcr .................................................................... 412 IH. Dava ......................................................................................................... 413 t. Davacı ................................................................................................ 413 2. Da ah ................................................................................................. 413 3. Sonıınluluk Sebebi ............................................................................. 413 4. Müteselsil Sorumluluk ........................................................................ 413 5. Zaın:ınaşıını ........................................................................................ 414 6. Yetkili Mahkeıne ................................................................................ 414 G. Ortaklık Payı ile Haklarının İncelenmesi ve Denkleştirilmesi Davası ................................................................................. 414 1. Ten1eller ................................................................................................... 414 1. Davanın Konusu.................................................................................. 4ı4 2. Nitelik ................................................................................................. 414 II. Dava .......................................................................................................... 417 1. Davacı ................................................................................................. 417 2. Davalı .................................................................................................. 417 3. Süre ..................................................................................................... 417 4. Dava Giderleri ..................................................................................... 418 § 16.Anonim Ortaklıkta Sorumluluk ......................................................................... 419 Literatür........................................................................................................................ 419 A. Genel Olarak ................................................................................................... 420 I. Sorumluluğun Sistematik.teki Yeri ........................................................... 420 1. Hukuki Sorumluluğa İlişkin Hükümler .............................................. 420 2. Cezai Sorumluluğa İlişkin Hükümler.................................................. 420 II. Tek Paysahipli AO'lar Bakımından Hukuki Sorumluluğun Önemi ................................................................................ 420 ın. TK'nın Hukuki Sorumluluğa İlişkin Yenilikleri ..................................... 421 1. Hukuki Sorumluluğun Ortak Hükümleri: TK'nın 555-561. Maddeleri ................................................................. 421 2. Sadece Kuruluşa Özgülenmeyen Ayni Sermaye Değerlemesi ........ 421 3. Halktan İzinsiz Para Toplanmasından Doğan Sorumluluk. ............. 422 4. Organ Sorumluluğunun Sebebi: Yükümlülük İhlali. ......................... 422 5. "Kontrol Dışındaki Hukuka Aykırılık Sorumluluk Doğurmaz" Kuralı .................................................................................................. 423 6. Gözetim Sorumluluğunun da İlliyet Bağını Gerektirmesi ............... 423 7. Yetki Devrinin Sorumluluğun da Devri Olması. .............................. 423 8. Dolayısıyla Zararlarda Davacı Paysahibine Yargı Giderleri Desteği ................................................................................. 423 9. Organ Sorumluluğunda AO'nun İflas Etmesi Halinde Davacı Alacaklının Durumu ............................................................... 423 10. Farklılaştırılmış Teselsül. .................................................................... 424 11. İbrada Sistem ....................................................................................... 424 B. Belge ve Beyanların Kanuna Aykırılığından Doğan Sorumluluk .......... 425 I. Temeller .................................................................................................... 425 1. Sorumluluk Konusu ............................................................................ 425 İı,lndcklkr 'l'ııblosu XXXV 2. Cezai Sonıırıluluk ile Knrşılnştırnuı..................................................... 425 3. Sonnnluluğun Niteliği ........................................................................... 425 4. Yapı Değişikliklerinden Doğan Sorumlulukln Karşılaştırma ......... 425 11. Dava ................................................................................................................. 425 1. Davacı ........................................................................................................ 425 2. Davalı ......................................................................................................... 426 III. Sorumluluk Şartlan ........................................................................................ 426 C. Serma)'e Taahhüdü 'e Ödemelerle İlgili Yanlış Beyanlardan 'C Pay Taahhüt Edenlerin Ödeme Yetersizliğinden Doğan Sorumluluk ........ 426 I. Ten1eller ................................................................................................. 426 1. Sorun1luluğun Konusu ...................................................................... 426 2. Kapsaı11 ............................................................................................ 426 3. Sorumluluğun Niteliği ....................................................................... 428 II. Dava ......................................................................................................... 428 1. Davacı ................................................................................................ 428 2. Davalı ................................................................................................ 428 a) Genel Olarak ................................................................................ 428 b) Tek Paysahipli AO'larda ............................................................. 429 ill. Sorumluluk Şartlan ................................................................................. 429 D. Ayınlara Değer Biçilmesinde Yolsuzluk Yapılmasından Doğan Sorumluluk ..................................................................................... 430 I. Temeller ...................................................................................................430 1. Sorumluluk Konusu ...........................................................................430 a) Ayni Sermayeye ve/veya Kuruluş Sırasında AO Tarafından Devralınacak İşletme ve Ayınlara, Emsallerine Oranla Yüksek Fiyat Biçilmesi ............................. 431 b) Değerleme Konularının Niteliklerinin Farklı Gösterilmesi ...... 431 c) Değerleme Konularının Durumlarının Farklı Gösterilmesi ...... 431 d) Başka Bir Şekilde Yolsuzluk Yapılması .................................... 432 2. Sorumluluğun Uygulama Alanı ....................................................... 432 3. Sorumluluğun Niteliği ...................................................................... 432 II. Dava ......................................................................................................... 433 1. Davacı ................................................................................................ 433 2. Davalı ................................................................................................. 433 ill. Sorumluluk Şartları. ................................................................................ 433 E. Halktan İzinsiz Para Toplanmasından Doğan Sorumluluk .................. 433 F. Kurucuların, Yönetim Kurulu Üyelerinin Yöneticilerin (Kurucuların ve Tasfiye Memurlarının) Sorumluluğu .......................... 434 I. Temeller ....................................................................................................434 1. Sorumluluk Konusu ...........................................................................434 2. Sorumluluk Bağlamında Kurucu ve Organ Kavranılan ..................434 a) Kurucuların TK m. 553 Kapsamındaki İşlem ve Eylemleri ......434 b) Madde Kapsamındaki Organlar ...................................................435 c) TK m. 553'e Göre Yönetici Kavramı. ....................................... 435 3. Yükümlülük Kavramı ........................................................................ 436 a) "Kanun ve Esas Sözleşmeden Doğan Yükümlülükler"in İhlali .............................................................................................. 436 XXXVI tc;lııdckllcr Tııhfovu h) b.viTl' Fcdcnıl Mııhkcmcsinin YOkUmlUIUğc İlişkin Karıırları .................................................................................. 437 b) Yilkilml(llük Niteliğinde Olınay,m Görev ve Yetkiler .................. 438 4. Görev ve Yetki ile Sorumluluk Anısındaki Bağlanlı .......................... 438 a) Bağlantı Kuralı ................................................................................... 438 b) İstisnalar Hariç Görev ve Yetkilerin DevredilcbilirJiği ................ 439 c) İç Yönerge Şartı ................................................................................. 439 d) Devrin Sonuçları ................................................................................ 440 e) Görev ve Yetkinin Devredilmesine İlişkin Sistemimizin Görsel Düzeni.........................................................• ..................... 440 5. Gözetin1 Sorumluluğu .............................................................................. 441 6. İş Adamı Kararı ...................................................................................... 443 a) Kavraın ............................................................................................... 443 b) TK'nın Sistemi .................................................................................. 443 7. Kusur Sorumluluğu ................................................................................. 445 a) Kural ................................................................................................... 445 b) Kusurun Derecelendirilmesi ............................................................. 445 c) Kusurun Nesnelleştirilmesi ............................................................... 446 d) Sorumluluk Sebebi Olan Karara Olumsuz Oy Veren Üyenin Durumu ................................................................................. 446 e) Meşru Mazeretle Toplantıya Katılmayan Üyenin Durumu........ 447 8. AO'nun YK'ya veya Üyelere Karşı Sorumluluk Davası Açabilmesi İçin Gk'nın Olumlu Kararına Gerek Olup Olmadığı Sorunu ................................................................. 447 II. Paysahiplerinin ve Alacaklıların Uğradıkları Doğrudan Zararın Davası .............................................................................. 449 ı. Doğrudan Zarar ........................................................................................ 449 a) Genel Olarak ....................................................................................... 449 b) Kavram ................................................................................................ 449 c) Değerlendirme..................................................................................... 451 2. Doğrudan Zarar Davasının Tarafları...................................................... 452 a) Davacı .................................................................................................. 452 b) Davalı .................................................................................................. 452 3. Doğrudan Zarar Davasının Niteliği ....................................................... 452 G. Denetçinin ve Özel Denetçilerin Sorumluluğu .......................................... 453 I. Temeller ......................................................................................................... 453 1. Sorumluluk Konusu ................................................................................. 453 2. Sorumluluk Bağlamında Denetçinin ve Özel Denetçinin Kanuni Görevleri ...................................................................................... 453 a) Denetçinin Görevleri ......................................................................... 453 b) Özel Denetçinin Görevleri. ................................................................ 454 II. Sorumluluk Davası ........................................................................................ 454 III. Denetçinin Sır Sak.lamadan Doğan Sorumluluğu....................................... 455 H. ''Şirketin Zararı''nın Dava Edilmesi .......................................................... 455 I. Genel Olarak ................................................................................................... 455 xxxvıı 11. AO Fnııliyctıeykcn dtıııs Dı�ımlıı) AO'ııun Zıırıınııııı Oi.\'f, Ed.iltll'Si.,,.. ,.,,... ,.. , ...... ,.. ı ,111111111, ••••••••• 1••••••, , •111••••••••••••• , ••••• , •' •••••• 456 1. Doln 1ısıyla Zarar ............................................................................. 452 a) Kavraın ....................................................................................... 457 h) cıio Pro Socio'dun Farkı ........................................................ 457 Dava ve Avukaılık Giderlerinin Pııyluştırılması. ........................... 457 3. Paysahibinin Dolayısıyla Zamrı Dava Hakkı ................................. 458 a) TK'nın Sistcıni ........................................................................... 458 b) Dolayısıyla Zararın Hukuki Temeli ........................................... 458 4. Davanın Niteliği .............................................................................. 459 ııı. AO'nun Zan-mnın, İflasında Dava Edilmesi ........................................ 459 ı. Müflis "Şirketin Zararı"nın İflas İdaresince Dava Edilmesi.......... 460 2. Paysalıibinin ve Alacaklının Dava Hakkı ...................................... 460 a) TK'56 ile TK Sisteminin Karşılaştırılması............................... 460 b) İflas İdaresinin Dava Hakkımn Önceliği ................................... 461 c) Alacaklının Dava Hakkının Niteliği .......................................... 461 c1) İsviçre'deki Görüşler ve Son Durum................................. 461 c2) Türk Hukuku ....................................................................... 462 I. Teselsül ve İç İlişkide Başvuru ................................................................ 464 I. Temeller ..................................................................................................464 1. AO Hukukunda Müteselsil Sorumluluk Anlayışının ve Uygulamasının Genel Resmi ......................................................464 a) İsviçre Hukuku ............................................................................464 b) Türk Hukuku ...............................................................................465 2. Teselsül ve Başvuruya İlişkin Hükmün Belirleyici Özellikleri ......465 3. TK'56'daki Mutlak Teselsül ile TK'daki Farklılaştırılmış Teselsülün Ayrıldıkları Noktaların Talepte ve Karardaki Görünümleri ..................................................................................... 466 II. Teselsüle İlişkin Kurallar ...................................................................... 468 1. Farklılaştırılmış Teselsül (Dış İlişki)............................................... 468 a) Ana Kural ................................................................................... 468 b) Yükletilebilme Şartı. ................................................................... 468 c) Kusuru Ölçüsünde Sorumlu Tutulma Şartı ............................... 469 d) Durumun Gerekleri Ölçüsü ....................................................... 469 e) BK m. 51 ve 52'nin Dış İlişkiye Etkisi .................................... 469 m. Zararın Tamamının Dava Edilmesi ....................................................... 470 1. Genel Olarak .................................................................................... 470 2. Zararın Tamamı Kavramı................................................................ 470 3. Dava Giderleriyle Avukatlık Ücretinin Belirlenmesi ..................... 471 IV. Başvuru .................................................................................................. 471 V. Farklılaştırılmış Teselsülün Hukuk Politikası Açısından Değerlendirilmesi .................................................................. 471 J. İbra ........................................................................................................... 472 I. Genel Olarak .......................................................................................... 472 II. TK'nın 558. Maddesi Anlamında İbra Karan ...................................... 472 ı. İçerik ................................................................................................. 472 x. ·xvııı --- _ ... ---- tçlııılckllı-r ·ı ıılılı�ıı ) 1hrn Knnınnın Kııldırılaınııııııısı .................................................................... 47 � 3. 1hrn Kararının Eıkiı-;i ................................................................................. '171 111. '.t'tl-ili Mııhkcınc ................................................................................................. 174 K. Zaınunnşıını .............................................................................................................. 474 l. Hükmün Özellik Gösteren Noktalan ............................................................. 475 1. Genel Olarak ................................................................................................... 475 .2. Bclin,;iz Alacak Davasının TK ın. 560'da DUzcnlcncn Zaınana�ınıına Etkisi ................................................................................... 475 3. TK m. 558 (2)'nin TK m. 560'daki Zamana�ımına Etkisi ............... 476 § 17. Anonim Ortaklıkta Denetim ve Denetim Konusu Tablolara Uygulanacak Hüküınler ........................................................................ 477 Literatür· ............................................................................................................................. 478 A. Denetiın Düzeninin Ten1elleri ........................................................................... 478 I. Denetime İlişkin Düzenlemenin Gelişimi ................................................. 478 il. Uluslararası Denetim Standartları ve Türkiye Denetim Standartları ..................................................................... 480 B. Kamu Gözetim Kurumunun, SPK'nın ve GTB'nin Gözetimine Tabi Denetim ................................................................................... 481 I. İlkeler ......................................................................................................... 48ı II. Kamu Gözetim Kurumunun Gözetimindeki Denetimin Özellikleri ve Esaslan .............................................................. 48ı 1. Bağımsız Denetim .................................................................................481 a) Tanım ve Nitelikleri ........................................................................ 48ı b) Denetçinin Kamusal Gözetimi ve Denetimi .................................. 482 c) Bağımsız Denetime Tabi Ortaklıklar. ............................................. 483 2. Denetçiye İlişkin Esaslar ...................................................................... 484 a) Denetçinin Nitelikleri ...................................................................... 484 b) Bağımsızlığı ve Yansızlığı. ............................................................. 485 c) Yansızlığı Ortadan Kaldıran Olgular ............................................. 485 d) Bir Ortaklık İçin Yapılan Denetçilik Görevine Ara Verme (Rotasyon) ..................................................................... 487 e) Başka Hizmet Verilmesi Yasağı. .................................................... 488 3. Denetçinin Seçimi ve Atanması. .......................................................... 488 a) Her Faaliyet Dönemi İçin Seçim İlkesi .......................................... 488 b) GK Tarafından Seçim ...................................................................... 489 c) Mahkeme Tarafından Atanma (TK m. 399.6) .............................. 489 4. Denetim Sözleşmesi .............................................................................. 491 5. Denetçinin Görevinden Ayrılması ........................................................ 491 a) Denetçinin Haklı Sebeplerle Denetim Sözleşmesini Feshetmesi (TK m. 399.8) ....................................... 491 b) Denetçinin Görevden Alınması Talebinde Bulunulması Halinde Denetçinin Denetim Sözleşmesini Feshetmesi (TK m. 399.8) ..............................................................·· .................. 491 6. Denetçinin Görevden Alınıp Yerine Denetçi Atanması Davası (TK m. 399.4 ve 5) .................................................. 491 t hukkllt'r Tnblosu xxxıx 7. Denetçinin GK Tnrnfından Görevden Alınınnsı ............................ 493 lll. Denetimin Konusu ve Kapsamı ........................................................... 494 I. Denctiınin Konusu .......................................................................... 494 a) Genel Olarak .............................................................................. 494 b) Envanterin ve Muhasebenin Denetimi ...................................... 495 c) Risk Teşhisi ve Risk Yönetimi Raporlaması. ........................... 495 2. Kapsanu .......................................................................................... 496 a) Finansal Tablo Denetimi ........................................................... 496 b) YK'nın Yıllık Faaliyet Raporunun Denetimi ........................... 496 IV. YK'nm Finansal Tabloları İbraz Yükümlülüğü ve Denetçinin Bilgi Alma ve Belge İsteme Hakkı ................................... 496 V. Denetlemenin Yapılış Şekli .................................................................. 496 1. Genel Olarak ................................................................................... 496 2. İnceleme Konusu............................................................................. 496 3. Dürüst Resim İlkesine Uygunluk ................................................... 497 VI. Denetim Raporu .................................................................................... 498 1. Kavram ........................................................................................... 498 2. İçerik ............................................................................................... 499 a) Denetimin Türü, Kapsamı, Niteliğinin Belirtilmesi ................. 499 b) Geçmiş Yıl ile Karşılaştırma .................................................... 499 c) Esas Bölümün içeriği ................................................................. 499 d) Raporun Özel Bölümünün İçeriği ............................................. 499 3. Görüş Yazıları................................................................................. 500 4. Ortaklık İle Denetçinin Görüş Aynlıkları Mahkemece Çözülür ....................................................................... 501 C. Gümrük ve Ticaret Bakanlığının Gözetimine Tabi Denetim ............... 501 1. Genel Olarak ........................................................................................ 501 II. İki Denetimin Ortak Noktaları ............................................................. 501 III. GTB'nin Gözetimindeki Denetimin Niteliği ....................................... 502 D. AO'nun Finansal Tabloları İle YK'nın Yıllık Faaliyet Raporu ve Bunlara Uygulanacak Hükümler ............................ 503 1. AO'nun Finansal Tabloları ve YK'nın Yıllık Faaliyet Raporu ........... 503 II. Finansal Tablolara Uygulanacak Hükümler. ........................................ 505 III. TK m. 64 (5)'de Yer Alan Hüküm ve TK'nın Ticari Defterlere İlişkin Kuralları ......................................................... 505 E. Yedek Akçeler ............................................................................................. 507 I. Genel Olarak ......................................................................................... 507 II Kanuni Yedek Akçeler .......................................................................... 507 1. Genel Kanuni Yedek Akçe .............................................................. 508 a) Birinci Kanuni Yedek Akçe ...................................................... 508 b) Birinci Kanuni Yedek Akçenin Üst Sının Dikkate Alınmaksızın ve Bir Tavana Bağlı Olmaksızın Genel Kanuni Yedek Akçe Hesabına Yazılacak Kazanımlar ve Ayrımlar ................. 508 c) Genel Kanuni Yedek Akçenin Harcanması. .............................. 509 2. AO'nun İktisap Ettiği Kendi Payları İçin Ayınnası Gerekli Kanuni Yedek Akçe ........................................................... 509 Xl t lrınim Ortaklıklarda Genci Kımıl ve İıırerııet, Batider, C. XXII, S. 1, 79-109; Şafak NARBAY (2006), TTK Tasarısında Anoııinı Ortaklık Gcnd Kıırulıımı Toplantıya Davete Yetkili ve Görevli Olanlara İlişkin Hiiküm/eriıı Değerlendirilmesi, Hukuki Perspektifler Dergisi, S. 7, 168- 1 1; Işık ÖZER (2009), Tiirk Ticaret Kanunu Tasarıs111a Göre Anonim Şirket Genel Kuruluna Elektronik Ortamda Katrlım, Batider C. XXV, S. 4 (Reha Poroy'un Anısına Armağan, 623-662); Ömer TEOMAN (2009), Yürürlükteki Hııkukımwza ve Türk Ticaret Kanunu Tasarısına Göre Anonim Ortaklık Genel Kuruluna Katılmak Zorunda Olanlar, Batider C. XXV, S. 4 (Prof. Dr. Reha Poroy'un Anısına Amrnğan), 19-33. A. Yenilikler ve Açılımlar ........... 13-01 B. Tek Kişiden Oluşan GK İçin Özel Hükümler .......... .. 13-02 vd. C. Organ Olarak Özellikleri I. İç Organ Olması .................. 13-06 ll. Paysahiplerinin Bütününü Değil, AO'yu Temsil Etmesi ..................... 13-07 m. Paysahiplerinin Haklarını Kullandık.lan Organ Olması .................................. l 3-08 ıv. AO'nun Kurumsal Yapısına Özgü Görevlerin Sahibi Olması ...................... 13-09 D. Görev ve Yetkileri L Genel Olarak ................... .. 13-10 vd. il. Devredilemez Görev ve Yetkiler ............................ 13-13 E. Toplanması I. Genel Olarak........................ 13-14 II. Toplantı Çeşitleri ............. .. 13-15 vd. Ill. Çağn. Hazırlıklar ve İlan .................................. .. 13-18 vd. IV Toplantının Açılması ve Yönetimi ..................... .. 13-36 vd. F. GK'ya Katılma I. Genel Olarak .................. .. 13-41 vd. ll. AO'ya Karşı Yetkili Olma .................................. 13-44 III. GK'ya Temsilci Aracılığıyla Katılma ....... .. 13-45 vd. G. Karar Alınması I. Genel Olarak .................. .. 13-62 vd. II. Adi Toplantı Nisabı ve Karar Nisabı ...................... 13-64 ill. Esas Sözleşme Değişikliklerinde Nisaplar 13-65 vd. H. İnceleme ve Bilgi Alma Hakkı ....................... 13-67 I. GK Tutanağı ..................... 13-68 J02 J. 1,1,1111: ı110111111 Orlııklık A. Yenilikler ve Açılımlar 1.l-01 TK GK ile ilgili birçok yeniliği içermektedir. Bunlardan bazıları temel dcği�iklikkr. bir anlamda :ıçılınıl:ırdır. Bir kısmı da Ti< '56'nın si�tcmi- ni iyilc�tircn, kuralların anlamını açıklığa kavuşturan ve bo�luk dolduran değişikliklerdir. TK 'nın GK 'ya ilişkin hükümleri Avrupa Parlaıncnto�u ile Konscy'inin yayımladığı 2007/36//ıı.B sayılı ve 1 1 Temmuz 2007 tarihli yöner- geyle', özellikle yönergenin 7. maddesiyle uyumludur. Anılan yönerge bor�a AO'lar için öngörüldüğü halde, TK kurumsal yönetime ilişkin modernleştirmeyi genel olarak. ymıi tüm AO'lar için kabul etmiştir. Bunlar satır başlarıyla ve önem sırası gözetilmeden aşağıdaki gibi sıralanabilir. * GK'nın işlevi, paysahipliği haklarının kullanılması bağlamında tanımlanmış görev ve yetkileri toplu olarak gösterilerek, YK ile arasındaki görev ve yetlci sınırı (çizgisi) belirgin duruma getirilrru�tir (TK, m. 407.1, 408). * GK 'ya, kimlerin katılmalarının zorunlu olduğu, kimlerin katılabileceği konusundaki kanun boşluğu doldurulmuştur (TK, m. 407.2). * Görev süresi sona eren YK'nın da GK'yı toplantıya çağırabileceği açıkça belirtilerek sorun yaratan bir diğer kanun boşluğu daha kapatılmıştır (TK, m. 410.1). * GK'nın toplantıya çağrılması için sadece bir paya sahip olan kişi de mahkemeye başvurabilir (TK, m. 410.2). * Denetçi artık organ niteliğini taşımadığı için GK'yı toplantıya çağırmaya yetkili bulunanlar arasında yer almamaktadır (TK, m. 410-412), bkz. N. 16-20. * Azlığın GK'yı toplantıya çağınnasına ilişkin hükümler birçok noktada boşluk doldurulması suretiyle kesinliğe kavuşturulmuştur (TK, m. 4 I 1 ve 412). * Gündeme bağlılık ilkesi YK üyelerinin görevden alınmaları yönünden açık hükümlere bağlanmıştır (TK, m. 413). Avrupa Parlamentosuyla Konseyinin, 11 Temmuz 2007 tarihli ve 2007/36/AB sayılı, Borsaya Kote Edilmiş Ortaklıklarda Belirli Paysahipliği Haklarının Kullanılmasıııa İlişkin Yönergesi, ATRG Nr. L 184, 14.07.2007, 0017-0024. Bu yönerge Almanya'ya "Gesetz ::::ur Uınsetzııng der Akıionörsrechıenrichılinie·• (ARUG) adlı kanunda yansıtılmıştır. Hakkında yoğun yayın yapılan ARUG ile ilgili aynı yazarların incelediğim iki makalesi şunlardır: Nikolaos PASCHOS/Sebastian GOSLAR (2008), Der Refereııteııentwuıf des Gesetzes zur Umsetzııııg der Aktioniirsreclııeıırichılinie (ARUG) aus der Sicht der Praxis, Die AG, 605 vd.; Aynı yazarlar (2009), Der Regierııngseııtwwf der Gesetzes zıır Umset:ııng der Akıioniirsrechıenric/ıt/inie, Die AG, 14 vd. Aynca GRUNDMANN/WINKLER (2006), Z[P, 1421. ► 303 * Hamiline yazılı senet sahiplerinin GK 'ya katılahilmelcri için, senetle- rin veya "bunları mutasarrıf'' olunduğunu gösteren belgelerin bir hafta önceden AO'ya veya gösterilen yere tevdi edilmesini öngören �art kaldırılmış. AET hukuku ile uyum sağlanını�tır (TK, m. 415). * Hazır bulunanlar cetvelinin, halka açık AO'larda, Merkezi Kayıt Kuruluşu·nun vereceği paysahipleri listesi esas alınarak olu�turulınası csa·ına göre düzenleme yapılmıştır (TK, m. 417). * GK toplantısı başkanlığı için özel hüküm öngörülmüş, toplantının yöne- timi ve düzeni hakkında her AO'nun bir iç tüzi.ik çıkarması zorunluluğu getirilmiştir (TK, m. 419). * Toplantı nisapları; (a) görsellik, (b) kararın konusuna göre özel nisap- lar listesinin zenginleştirilmesi, (c) borsa AO'lar için bazı kararlarda hafifletilmiş nisapların kabul edilmesi gibi özellik taşıyan hususlar yeni hükümlere bağlanmıştır (TK, m. 421). * GK'da temsil borçlar hukuku kurallarına göre değil, AO hukuku esaslarına göre şekillendirilmiştir (TK, m. 427-vd). * Oy hakkı TK' 56'dan farklı ve sermaye ortaklığının mantığına uygun kurallara göre yapılandırılnuştır (TK, m. 434 ve 435). * Paysahiplerinin bilgi alma hakları çağdaş açılımlar yönünde genişletilmiştir (TK, m. 437). * Özel denetim, bu denetimi GK 'dan talep eden paysahibi açısından yansız ve mahkemenin atadığı bir özel denetçi ile işleyebilir bir sisteme bağlanmıştır (TK, m. 438 vd.). * GK kararlarının iptali davasında, dava açabilecek paysahiplerine ilişkin şartlar yeniden belirlenmiş, GK kararlarının butlanı sebep- leri Türk hukukunda ilk defa düzenlenmiştir (TK, m. 445-447). B. Tek Kişiden Oluşan GK İçin Özel Hükümler OK, AO'nun irade açıklayan organı, bir paysahipleri platformu, ortaklığın 13-02 temel organıdır. Tek paysahipli AO'larda, paysahibi tek başına GK'yı mey- dana getirir, bu "tek kişilik kurul" GK'nın tüm yetkilerini haizdir. Ancak tek paysahibi bu yetkileri GK olarak toplanarak karara bağlar, bunun için de GK olarak ve gereğinde Hükümet temsilcisinin varlığında toplanması, 422. madde- deki tutanağa bağlı olarak yazılı karar alması gerekir. Bu açıdan TK'nın 419 (2). maddesinde yer alan GK'nın çalışına esaslarını gösteren iç yönerge önem kazanır. GK 'nın tek paysahibinden oluşması bu iç düzenlemeden vazgeçilme- sini mevcut ve uygulanmamasını haklı gösteremez. Tek paysahipli AO'da GK çağrısız toplanabilir. Tek paysahibi paylarının tümüyle GK'ya katılmayabilir; ancak paylarını bölüp farklı kişilere temsil yetkisi vererek farklı yönlerde oy kullanamaz. Böyle bir uygulamaya her şeyden önce "tek" paysahibi gerçeği 304 J. I{ ısını: A1111111111 Ortııklık izin vennez. Bu yolla GK'da birden çok paysnhibi yer nlnbilir ve çüzUınU gllç sorunlarn yol açabilirler. 13-0J Yukarıda beliı1ildiği gibi tek paysahipli bir AO'da, GK bazı hallerde tüm paylann aslen veya vekaleten GK 'da hazır bulunmasıyla toplanamayabilir. Bu durum sadece. tek paysahibi paylarının bir kısmı ile GK 'ya katıldığı tak- direk gerçekleşebilir. Bu ha.1dışında. aynı durum tek paysahipli AO'da diğer bazı varsayımlarda da söz konusu olabilir: TK 'nın 427 (2). maddesi lıükmU gereğince. tek paysahibine ait pay senetlerinden bazıları i.izcrlerindc intifa hakkı varsa (TK. m. 432.2) veya rehin hakkı kurulmu�olup da rehin sözleşmesiyle oy h:.ık.kı rehin alacaklısına tanınmışsa bu hallerde intifa ve rehin hakkı sahibi GK'ya gelmemişlerse. söz konusu paylar GK'de temsil edilmemiş olur. Burada tartışılabilecek nokta, tüm payların üzerinde intifa hakkı bulunduğu ve bu sebeble oy hakkının kanunen intifa hakkı sahibine ait olduğu (TK, m. 432.2) veya tüm paylar üzerinde rehin kurulmuş olup da oy hakkının söz- leşmeyle rehin hakkı alacaklısına tanındığı durumlarda, tek paysahibinin de GK'ya katılmasının mümkün olup olmadığıdır. TK'nın GK'ya katılma hakkını oy hakkından bağımsız bir hak olarak tanıdığı TK'daki 425. maddenin kenar başlığmdarı anlaşılmaktadır. TK da -TK'56 da olduğu gibi- kenar başlıklannı metne dahil saymıştır (TK, m. 1534). Bu sebeple sorunun cevabı olumludur. 13-04 Karar alınamaması sorunu. Tek paysahipli AO'larda bazı durumlarda GK'de karar alınamaz. Bu hale tipik örnek tek paysahibinin, tek başına yönetim k'l.lrulu üyesi olması halinde ibra karannın verilmesinin mümkün olmamasıdır. Söz konusu varsayımda yönetim kurulu üyesi ibra edilmez, arıcak bu durumu ibranın verilmediği şeklinde de nitelendirmemek gerelcir. Çünkü ibra etmeyen oylarla çoğu kez ibra etmeme kararı -nisap hükümlerine göre- oluşmayabilir. İbra kararının alınamaması sadece tek kişilik AO veya LO'lann sorunu değildir. Aynı sorun mesela beş paysahipli AO'larda da, bu beş kişinin YK üyesi olduğu veya iki ortaklı bir LO'da iki kişinin de müdür olduğu durumlarda da doğar-3. 13-05 Bu değerlendirmeler dışında da tek paysahipli AO'larda GK kararları, çeşitli hükümler açısından hem özellik gösterir hem önem kazanır. Mesela tek paysahipli AO'nun tek üyeli 2 Hiiffer, tek paysahipli AO'da "Vo/lversammlung"un gerekli olduğunu yazmaktadtr. Vollversammlung tüm payların temsil edildiği, yani katılımın yüzde yüz olduğu GK'dır (Çağrısız GK). HÜFFER (2010) AktG § 42 N. 2. Yazarın görüşünü, "tek paysahibi GK'ya tüm paylanyla katılmalıdır" şeklinde anlamak mümkündür. Bu görüşe göre, tek paysahibi GK 'ya bir kısım paylarıyla katılmış olsa bile tüm paylarıyla katılmış kabul edilecektir. Sonuç ikna edici görülmemektedir. Bir kısım paylar üzerinde intifa hakkı varsa, bu hakkın sahibinin de GK'ya katılmadığı durumlar olabilir. 3 Bu konu Jaggi'nin AO'nun çözülmemiş sorunları makalesinde tek paysahipli olmayan AO'lar açısından ele alınmıştır. Bkz. Peter, JAGGI (1958/59) "Ungelöste Fragen des Aktienrechts" SAG 31 6 vd. Aynı konuda ayrıntılı bilgi Peter FORSTMOSER (1987), Die Aktienrechtliche Verantwortlickeit, 2. Auflage, Zürich, 426 vd ve orada anılanlar. 305 hir YK'sı van-a ve bu üye paysahibiysc veya YK birçok Uçüncü kişi Uyccleıı oluşuyorsıı nktitlcrin ıcıptan satışı. GK k,mu-Jarına karşı iptal ve butlan davaları ile finansııl tablol:mn mürnk.eresi ve huna bağlı konularla ilgili olurak GK'nın ertelenmesi: paylar üzerinde iııtifa, �hin,·c hapis haklan mevcutsa. intifa hakkı sahibinden başka, rehin alucaklı�ına du oy h�ll- .k.ı tanınmışsa GK·ya katılma. öneride. özellikle bağlayıcı öneride bulunma ve yetkisiz k.atıhna ile ilgili hükümler: sorunlara sebep olabilir, oydan yoksunluk ve sonuçları gibi kumlar incelemeyi gerektirir. İleride bunlar ele alınacaktır. C. Organ Olarak Özellikleri I. İç Organ Olması Daha önce de belirtildiği gibi (N. 11-07) GK bir iç organdır4. Bazı dar istisnalar (aktiflerin toptan satışı gibi) dışında GK, etkisi dış ilişkiye yansıyan karar alamaz; şirketi temsil edemez. GK 'nın şirketin yönetimine ilişkin görev ve yetkileri de yoktur. Esas sözleşmeyle (ve tek paysahipli AO'da esas taah- hürnarneyle) kendisirıe böyle yetkiler verilemez; sadece bazı YK kararlarının onayında GK görevli kılınabilir. Aksini kabul, YK'nın omuzlarında olan AO'nun yönetiminden ve temsilinden doğan soıumJuluğun dayandığı kuramsal temeli sarsabilir. II. Paysahiplerinin Bütününü Değil, AO'yu Temsil Etmesi GK bir organdrr; yoksa paysahiplerinin bütününü ifade etmez 5 . GK, AO'nun kendisi olarak, yani alter ego olarak da kabul edilemez. Bu sebeple, GK'nın oluşturduğu irade ancak kanunda böyle değerlendirildiği ve kanunun yorumundan bu anlam çıktığı takdirde AO'nun, yani tüzel kişinin iradesidir; bu irade paysahiplerine ait değildir. İradeden bir sorumluluk doğarsa, sorumlu AO'dur; söz konusu sorumluluk paysahiplerine yüklenemez. 111. Paysahiplerinin Haklarını Kullandıkları Organ Olması TK, -TK'56'da yer almayan-, GK'nın niteliğini belirleyen ve işlevini tanımlayan bir hükme yer vermiştir. "Paysahipleri şirket işlerine ilişkin haklarını genel kurulda kullanırlar" (TK M 407.1). Bu hüküm GK'nın bir taraftan bir "paysahiplerinden oluşan bir organ" olduğunu, bir anlamda 6 13-06 7 13-07 13-08 4 "İç organ" nitelendirmesi herhangi bir yazara bağlanamayacak kadar yaygın bir tespit/ terim olup bir anlamda anonimdir. Bu açıklama bağlamında bkz. FORSTMOSER/MEIER - HAYOZ/NOBEL (1996), Scw. AG § 22, N. 3; v. BÜREN/STOFFEL/WEBER (2005), AG N. 467; Alman hukukunda: HÜFFER (2010), AktG § 118, N. 2. 5 HÜFFER (2010), AktG § 118, N. 2. "f 306 J. Kı�ım: Anonim Ortuklık pay. ahipkrinin tartıştığı bir platform niteliği taşıdığını: yani AO'nun c�a� sözkşmesinin (h:k kişilik AO'd:ı esas taahhütnamesinin) değiştirildiği, AO'nun finansal durumu. YK'nın başarı derecesi. görevine devam edip etmemesi, k�lr üzerinde tasarrufta bulunulması, AO'nun sona erdirilmesi gibi konuların görüşülüp tartışıldığı yer olduğunu ifade etmektedir. GK 'da ayrıca, YK'nın ve denetçinin seçimi. görevden alınması, YK üyelerinin ibraları, finansal tabloların incelenmesi ve onaylanması gibi kararlar da alınır; bunlar paysahipliği haklarını da şekillendirir. GK -YK'nın aksine- devamlı çalışma halinde bulunan veya öyle kabul edilen bir organ değildir. Olağan ve olağanüstü sebeplerin varlığında toplanır. Olağan ve olağanüstü sebepler paysahiplerinin kullanacakları haklar bağhunında gerçekleşir. IV. AO'nun Kurumsal Yapısına Özgü Görevlerin Sahibi Olması 13-09 Türk sisteminde GK bir üst organ olmayıp, AO'nun temel düzenine ilişkin görevlerin sahibidir. Batı ülkelerinin tümünde GK'nm diğer organların üstün- de bulunan, yetkilerin kendisinde toplandığı bir organ olmadığı görüşü bugün genel kabul göm1ektedir. Başka bir deyişle, AO'da mevcut tüm hukuki güçlerin yani: yönetme, yürütme, temsi] etme, AO'nun iradesini açıklama güçlerinin ve yetkilerinin kaynağının GK olduğu şeklindeki "Ommjıotez-Theorie" (Her şeyi yapacak güçte olma kuramı) terk edilmiştir. Böyle olduğu halde, İsv. BK'da GK'nın AO'nun en üst organı olduğu belirtilmiştir (İsv. BK m. 698.1). Bu eskinıiş söylem kanunda yer alan çeşitli hükümlerle yumuşamış, göreceli bir anlama bürünmüştür. TK -TK'56 gibi- mehazı bu yolda izlememiş, GK'yı ''üst organ" olarak nitelendim1emiştir. Bugün hakim olan görüş -daha önce de belirtildiği gibi- organlar arasında işlevler ayrımı bulunduğu, bu sebeple organların yetki düzeyi yönünden eşit olduklarıdır. GK'run AO'nun diğer organlannın seçimi, esas sözleşmesinin/taahhütnamesinin değiştirilmesi, yıllık finansal tablolarının görüşülmesi gibi AO tüzel kişiliğinin varlığına (bkz. N. I 3-07), AO'nun yapısal ve kurumsal düzenine, paysahiplerinin haklarına ilişkin ve devredilemez nitelikte yetkileri vardır. GK 'nın görevleri, yönetim işlevine ilişkin olanlardan farklı bir şekilde anayasal niteliktedir denilebilir. Buradak.i "anayasal" kelimesini "AO' nım kurumsal yapısıııa özgü" şeklinde anlamalıdır. GK'nın üst organ olduğu dogması tarihi olup 20 yy'ın ilk çeyreğine kadar devam etmiştir. Bu öğreti AO'yu bir "devlet"e benzeten anlayışın ürünüdür. 13-10 D. Görev ve Yetkileri 1. Genel Olarak GK'nın görev ve yetkileri, TK'da bu başlık altında 408. maddede toplu olarak yer almaktadır. Maddede GK 'nın hem devredilebilir hem de devredi- lemez nitelikteki görev ve yetkileri gösterilmiştir. TK 'nın 408. maddesinin I. J07 - --- fı..rasmdn. GK·nm. kanunda ve esas sözlqıncdc açıkça hclirıilıniş hulun:ııı hnlkn.k kamr alabikceğini belirten genci bir hUkUm hulunınakıııclır. Bu lıliküm d�,·redih.-hilir Ve.:.' dt.'vrcdilcıncz görev ve yetkiler ayrımı yapmadnıı, TK'nın 't'Şİlli höliimlcrindc GK 'nın görev ve yetkisi ile ilgili hUkiimlcr bulunduğunu ifadl' l'tmckdir. ikinci olarak bu hüküm, TK'cla öngüriilcnlcrdcn ba�ka csa� sö1kşıne) le de GK·ya görev ve yetki verilebileceğini belirtmektedir. Bu hüküm dolayısiyle önem kazanan nokta şudur: Esas sözleşme ile GK 'ya vcrilc- l'Ck görevkrle yetkiler. işlevler ayrılığı ilkesine (N. 11-06 vıırıımıı 351 ayıııd,l.'ll, Türk i grctisi vaı.gccııl'llnı 1{01111�11 Tıılılıılııru llyı,ıulııııncnk llüklmıltr 497 li imkanları sağlanmak yükümlülüğü açıkça YK 'ya yUklctilmi1tir (TK, m. 401.1). Denetçiye tanınan bilgi alma, tablo ve belge nlına hakkı .ımaca uygun genişliktedir". Hakkın sınırlarını denetimin konusu ile hedefi çizer. Hakkın muhatabı YK 'dır. Delege edilen konularda bilgi ve belge vennc yükUmlUlüğU esasında YK 'da kalmakla beraber (TK m. 375. 1, lit c), aynı zamanda rnurahha üyeye de geçer. Çünkü bu kişi YK yerine kaim olmuştur. Delege edilen konulara ve somut olayın özelliklerine göre, denetçi murahhastan da bilgi ve belge iste- yebilir. YK finansal tablolar ile yıllık faaliyet raporunu, hesap döneminin ilk üç ayı içinde ve incelemesi için denetçiye makul bir süre bırakarak denetçiye tes- lim etmelidir (TK, m. 514). Ancak, üç aylık süre esasında tabloların ve raporlar ile diğer belgelerin GK'ya sunulması için öngörüldüğü için denetçi tüm incele- me ve bilgi alma ile belge isteme yetkilerini finansal tabloların çıkarılmasından önce ve çıkarılma sırasında da haizdir (TK, m. 401.2). Bu hüküm raporunu zamanında bitirebilmesi için, muhasebede yani AO'nun ticari defterleriyle diğer belgelerinde (TK, m. 398.1) inceleme yapması olanağını denetçiye veren (TK, m. 401.2, 1, 2 ve son cümle) özenli denetim anlayışına hizmet etmektedir. Denetçi, YK'dan Kanuna uygun ve özenli bir denetim için tüm bilgilerin ve muhasebe işlem ve kayıtlarına dayanak oluşturan belgelerin (evrak-ı müsbite) kendisine verilmesini ister (TK, m. 401.2). Bu hüküm denetçinin hem defter ve belge inceleme hem de bilgi alma yetkisinin ana hukuki kaynağıdır. Özenli bir denetim için gerekli ise denetçi inceleme yetkilerini yavru ve ana şirketlere de teşmil edebilir (TK m. 401.2). Ancak bir yavru ortaklığın denetçisi diğer bir yavru ortaklığı bu hükme dayanarak inceleyemez. Anılan madde son fıkrasında, konsolide finansal tablolar için paralel kurallar öngörmüştür. V. Denetlemenin Yapılış Şekli 1. Genel Olarak Denetleme, Uluslararası Denetleme Standartlarıyla uyumlu Türkiye 17-44 Denetim Standartlarına, meslek etiğine göre özenle yapılır. Buradaki özen üç yönlüdür: Özen (1) denetimin gerçek ve doğru sonucu açıkça ortaya koymak (TK m. 398.1 son cümle), (2) AO'nun sırlarını ifşa etmemek (TK m. 404.l) (3) dürüst ve tarafsız şekilde (TK m. 398.1 son cümle ve m. 404.1) yapılması anlamına gelir. 2. İnceleme Konusu Kurallara uygunluğun incelenmesi. Denetlemede, AŞ'nin ve ortaklıklar 17-45 topluluğunun finansal tablolar ile YK'nın yıllık faaliyet raporunun, fınansal tabloları açıklayan ve değerlendiren bölümünün 11 TEKİNALP (2007), 28, N. 12. 498 3. Kısım: Anonim Ortaklık * Türkiye Muhasebe Standartlarıyla, * Kanun ve esas sözleşme hükümleriyle uyumlu olup olmadığı incelenir. 11--ıo Standartlara ve kanuna uygunluk incelemesi; (1) TMS'lerin, (2) TK başta olmak üzere kanunların, (3) esas sözleşme/esas taahhütname hükümlerinin ihlal edilip edilmediğine, yöneliktir. Kanun ile esas sözleşme/taahhütname hükümlerinin ihlal edilip edilmediğinin kontrolü hukuki nitelik taşımaz. Denetçiler hukuki denetleme yapmazlar, yapamazlar. TK'nın 398 (1). madde- sinin 2. cümlesi ile, kanunların ve esas sözleşmenin finansal tablolara ilişkin ve bu tablolarla bağlantılı (mesela "dönem kan" hakkındaki) hükümlerine aykırılık kastedilmiştir. Nitekim denetleme raporuna ait 402 (4), bent (a) hük- münde, denetim raporunun esas bölümünde "Defter tutma düzeninin, finansal tabloların ve topluluk finansal tablolarının kanun ile esas sözleşmenin finan- sal raporlamaya ilişkin hükümlerine uygun olup olmadığı ( .........) açıkça ifade edilir" denilerek TK'nın 398 (1). maddesi hükmünün anlamı açık.lığa kavuşturulmuştur. 3. Dürüst Resim İlkesine Uygunluk 17-47 Dürüst rejim ilkesine uygunluk incelemesi. Denetlemenin amacı, AO'nun ve ortaklıklar topluluğunun finansal durumunun, dürüst resim ilkesine (TK m. 515) göre tablolara yansıtılıp yansıtılmadığının belirtilmesidir (TK m. 398.1). Dürüst resim ilkesine uyulmamışsa denetleme raporu bunun sebeple- rini ortaya koymalıdır. TK, eğitici ve yöneltici (kanalize edici) denetlemeyi de amaçlamaktadır. Çünkü standartlara ve kanunlara uygun finansal tablolar kendisine sunulmadıkça GK, tabloda yer alan sonuç hakkında bir karar alamaz. VI. Denetim Raporu 1. Kavram 17-48 Kanuni tanım. Denetim raporu; denetçinin yapılan denetimin türünü, kapsamını ve niteliğini belirttiği, sonuçlarını dürüst ve tarafsız bir şekilde açıkladığı; anlaşılır basit ve kesin bir dil kullandığı; tespitleri geçmiş yılla karşılaştırmalı olarak ifade ettiği; TK 'da öngörülen hususlarda değerlendirmeler yaptığı ve sonunda görüşünü, "olumlu", "sınırlı olumlu", "olumsuz" veya "kaçınma" terimlerinden biriyle noktaladığı rapordur. TK'nın 402. maddesi uyarınca, genel ifadeler, kesin olmayan sonuçlar ve belirsiz kanaatler içeren raporlar "denetleme raporu" olarak kabul edilemez. Kamu Gözetimi Kurumu raporların düzenleniş biçimini, içeriğini, görüş bildirme tarzını gösteren esas- ları belirleyecek, esaslara uymayan raporların kabul edilmeyeceğini hükme bağlayacaktır. Raporların usulüne uygun olmaması halinde, GK'ya ve Kamu 1 . iı r§ . Anonim Ortnklıktn Ucncıim H' Dl•m·tlm Konusu 'liıblolıırıı U.'�ulııııncıık llııkılmlt-r 499 G{z�t,m Kurumuna itiraz hakkının düzenlenmesi gerekir. Kanuni tanıma u�ırnıyan raporları kabul etmeyeceği kanuni zorunluluktur. 2. İçerik a) Denetin1in Türü, Kapsamı, Niteliğinin Belirtilmesi Terimlerin anlamları. TK 'nın 402 (1). maddesindeki "denetimin türü" 17-49 ibare ·iyle AO'nun veya Topluluğun denetimine; denetimin "konusu" ile yıllık t:ıblolann, gereğinde değişiklikler sebebiyle "ek" (yeniden) denetime (TK m. 397.3). b) Geçmiş Yıl ile Karşılaştırma Rapor geçen yılla karşılaştım1alı olmalıdır. (TK. m. 402. l) Karşılaştım1anın 17-50 -TMS'lerin kullandığı terimle- tablo kullanıcılarının anlayabilecekleri, olumlu ve olumsuz sonuçlan kolayca görebilecekleri şekilde "görsel" olması gerekir. c) Esas Bölümün İçeriği "Esas bölüm". Denetim raporunun "esas bölümü"; (Bkz: TK. m. 402. 4, 17-51 lit a ve b); denetim sonuçlarının açıklandığı, yerine getirilmesi gereken stan- dartlara ve kanuni hükümlere ilişkin yükümlülüklere uyulup uyulmadığının belirtildiği, aykırılıkların bulunup bulunmadığının açıkça ifade edildiği bölüm- dür. Bu bölüm özel olarak değerleme ve irdeleme içennez, tespitler ortaya konulur. * Denetçi raporunda önce AO'nun ve Topluluğun muhasebe düzeninin, ticari defterlerinin, finansal tablolarının TK'nın 64-81 ile 514-526. mad- delerine, esas sözleşmeye ve Türkiye Muhasebe Standartlarına uygun olarak tutulup tutulmadıkları (kurallara uygunluk tespiti) açıklanır (YTK m. 402.4, lit a). * Denetçi, raporunda YK'nın kendisine istediği bilgi ve belgeleri verip vermediğini raporunda (bilgilere ve belgelere ulaşma tespiti) belirtir (TK m. 402.4, lit b). Aksi halde, sonuç ve değerlendirmelerinde bilgi ve belge eksikliği özrüne dayanamaz. d) Raporun Özel Bölümünün İçeriği Dürüst resim ilkesi (true and fair view). Denetçi raporunun özel bölü- münde, ticari defterlerin, * Hesap planına uygun olarak tutulup tutulmadığını ve 17-52 500 3. Kısım: Anonim Ortaklık * Türkiye Muhasebe Standartları çerçevesinde, AO'nun malvarlığı unsurlarının sergilenmesinin finansal yapısının ve karlılık durumunun resminin gerçeğe uygun, eksiksiz, doğru ve aslına sadakatle yansıtılıp yansıt1lmadığını (dürüst resim ilkesi) açıklar. Dürüst resim, bir Anglo-Sakson kuralıdır; bir üst hukuk kuralıdır; gereğinde bir k.7.1.falı bertaraf eder. Bu kural gerçeğin tam ve aslına sadık bir tarzda yansıttlmasına engel hukuk kurallarını gerekirse bertaraf eder; mutlak şekilde doğru, tam, üzerinde oynanmamış gerçeğin resminin ortaya konulmasını amaçlar (üst kural). Dürüst resim ilkesinin gereklerini yerine getirmek kolay değildir. İngiliz muhasebe uzmanlarına göre AB ülkelerinin bir çoğu bu ilkeyi hala anlamamıştır. Türkiye'nin ilkeyi felsefesine uygun uygulaması bu yolda bir kültür birikimini ve oluşumunu gerektirecektir. 3. Görüş Yazıları 17-53 Denetçi raporunda ya olumlu ya sınırlı olumlu ya da olumsuz görüş açıklar veya görüş açıklamaktan kaçınır. Denetçi olumlu görüş açıklamışsa, GK bu rapora dayanarak her türlü kararı alabilir, özellikle, kar üzerinde kanun ve esas sözleşmeye göre tasarrufta bulunabilir. Sınırlı olumlu rapor esasında olumlu bir rapordur. TK. m. 403(3)'e göre, * Denetçi, çekinceleri varsa olumlu görüş yazısını sınırlandırabilir; * Sınırlandırılmış olumlu görüş, tabloların GK tarafından düzeltilebile- cek aykınlıklar içerdiği ve bunların sonuçlarının kapsamlı ve büyük olmadığı hallerde verilir. Kanun "Sınrrlamanın konusu, kapsamı ve düzeltmenin nasıl yapılabileceği olumlu görüş yazısında açıkça göste- rilir" demektedir. Kanundan açıkça anlaşıldığı gibi, yıl sonu finansal tabloların olumlu görüşü etkilemeyen aykırılıklar içerdiği ve düzeltilme- si gerektiği anlamına gelir. GK bu düzeltmeleri yaparak yıl sonu fınansal tabloları kabul edecek olursa, aynen olumlu görüşte olduğu gibi, kanun ve esas sözleşme çerçevesinde karar alabilir, aksi halde kar üzerinde tasarrufta bulunamaz. Olumsuz görüş verilmişse veya görüş verilmekten kaçınılmışsa, genel kurul kanuna uygun yıl sonu finansal tabloların ken- disine sunulması için karar alır. Bu kararın ve kanuna uygun tabloların kendisine sunulmasının yolunu açmak için mevcut yönetim kurulu genel kurulu toplantıya çağırır ve genel kurulun toplanacağı günden geçerli olmak üzere istifa eder. Genel kurul yeni bir yönetim kurulu seçer ve AO'nun yönetim ve temsilini ona emanet ederken onu altı ay içinde aynı zamanda kanuna uygun yıl sonu finansal tablolarını hazırlamakla da görevlendirir. Esas sözleşmede aksi öngörülmemişse eski YK üyelerini tekrar seçebilir. İhtirazi kayıtlar görüş verilirse geçersizdir. 50 l ,. 17. Aıumlm Orcnkh�la l>cnt'lhn ve l>cıwılııı Konusu Tıılılolıırn Uy1,tıılıınnrıık HUktlınl�r 4. Ortaklık İle Denetçinin Gürüş Ayrılıklnrı Muhkemecc Çözüliir Alman TK·nın eski§ 324hükmünden esinlenilerek kaleme alınmış bulunan 17-54 bu hüküm solo veya konsolide yılsonu hesaplarına, finansal tablolara ve YK'nın yıllık faaliyet raporu ile alakalı bir kanunun, idari tasarrufun veya sözleşme hül711ünün yorumuna veya uygulanması konusuna ait bir konuda denetçi ile AO �,rasmda doğan görUş aykırılıklarının bir mahkeme kararıyla sonuçlandırılması amacıyla öngörülmüştür. Söz konusu dava, maddede "yorum" kelimesi geçliği için "yorum da,·ası" olarak nitelendirilemez 12 • Çünkü, hukukun uygulanması yorumlamayıda zaten içerir. Hakimin her kararı bir anlamda bir yorumlamayı ifade eder. Mahkemenin kararı kesindir. Dava giderleri ortaklığa aittir. C. Gümrük ve Ticaret Bakanlığının Gözetimine Tabi Denetim I. Genel Olarak Yukarıda (N. 17-03), 6455 sayılı kanunla TK'nın 397. maddeye 5 ve 6. fıkraların eklenerek, 397 (4)'ün kapsamı dışında kalan tüm anonim ortaklıkların denetlenmesinin öngörüldüğü, böylece ortaya iki ayrı gözetime tabi denetim çıktığı belirtilmiştir. Bu denetleme GTB tarafından hazırlanan ve Bakanlar Kurulunca çıkarılacak bir yönetmelikle düzenlenecektir. Yönetmelik * mezkur denetime ilişkin usul ve esaslan, * denetimi yapacak denetçilerin niteliklerini, * denetçilerin görev ve yetkilerini, * seçilmelerini, görevden alınmalarını, ayrılmalarını, * denetim raporlarının içeriğine ilişkin bilgileri, * raporun GK 'ya sunulmasına ilişkin hususları içerecektir (TK m. 397.5). 17-54a II. İki Denetimin Ortak Noktaları İki denetimin ortak noktalan şunlardır. 1. Her iki denetim de kanuni, zorunlu ve emredicidir. 2. TK m. 397 (4)'e göre denetime tabi olduğu halde denetlettirilmemiş 17-55 finansal tablolar ile YK'nın yıllık faaliyet raporu düzenlenmemiş hük- 12 Aksi görüş, KENDİGELEN (2011), Yeni Türk Ticaret Kanunu - Değişiklik/eı; Yenilikler ve İlk Tespitler, İstanbul, 258. 502 3. Kıııım: Anonim Ortaklık l münde olduğu gibi, TK m. 397 (5)'e göre denetime tabi olan AO'lann finansal tabloları denetlettirilmemişse hem finansal tablolar hem de YK yıllık faaliyet raporu düzenlenmemiş hükmündedir. Yani TK her iki denetimde de denetimin yaptırılmamış olmasına aynı hukuki sonu- cu bağlamıştır. Bu sonuç yokluktur. 3. Her iki denetimde de denetçi denetlendiği AO'dan bağımsızdır, yani AO'nun -eski TK'da olduğu gibi- organı değildir. 4. Her iki denetçi de organ olmadığı için, GK'yı toplantıya çağınnak, gündeme madde eklemek gibi organsal görevleri haiz değildir. 5. Her iki denetçi de tarafsızdır. 6. Her iki denetçi de hukuki' sonuçlar doğuran bir rapor vermek, görüş açıklamak ve raporunu GK 'ya sunmak zorundadır. 7. İki denetimin denetçisi de aynı sorumluluk sistemine tabidir. 8. Riskin erken teşhisi ve yönetimi komitesinin (TK m. 378) gerekli oldu- ğu halde kurulup kurulmadığını ve amacına göre işleyip işlemediğini (TK m. 398.4) rapor etmek her iki denetçinin de görevidir. TK m. 397 (4) bağlamındaki denetçi raporunu, Kamu Gözetim Kurumunun belirlediği esaslara göre düzenler (TK m. 398.4). GTB'nin gözetimi altındaki denetçiler de sır saklama yükümlülüğü yönünden TK m. 404'e, hukuki' sorumluluk bakımından TK m. 554'e tabidir. Her ikisine de gereğinde m. 549-551 ve ilgili cezai hükümler uygulanır ve her iki denetçi de TK m. 562 (4)'ün kapsamındadır. 9. GTB'nin gözetimi altındaki denetimin denetçilerinin nitelikleri Bakan- lar Kurulunun yönetmeliğinde belirtilecektir. Ancak bu denetleme de TK'da ve TK 'nın "Denetleme"ye ilişkin üçüncü bölümü içinde yer aldığı için söz konusu denetim konusunda uzman denetçilerin de dene- tim mesleği mensubu olması gerekir. Çünkü TK bu nitelikler dışındaki kişilerin denetçi olmalarına izin venneyen bir iç yapıya ve ruha sahiptir. III. GTB'nin Gözetimindeki Denetimin Niteliği 17-56 GTB'nin gözetimi altındaki denetim, GTB 'nin teşkilat ve görev kanununda yer alan ve TK m. 210 (l)'de ifade edilen 28.08.2012 tarihli ve 28395 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan ve tüm ticaret ortaklıklarını kapsayan "Ticaret Şirketlerinin Gümrük ve Ticaret Bakanlığınca Denetlenmesi Hakkında Yönet- melik" ile düzenlenmiş denetim değildir. TK m. 397 (5)'de öngörülen denetim ticaret ortaklıklarının işlemlerinin değil, finansal tabloları ile YK 'nın yıllık faaliyet raporunun denetimidir. Bu husus TK m. 397 (6)'da açıklannuştır. Bu denetim TK m. 398'de konusu ve kapsamı belirtilmiş bulunan denetimdir. Denetimin ana konusu Türkiye Muhasebe Standartlarına uygunluktur. 1 503 § 17. Anonim Ortaklıkta Denetim 'C Denetim Konusu Tablolara Uygulanacak Hükümler Hem TK m. 397 (4) kapsamındaki hem de TK m. 397 (5)'e göre denetle- necek olan AO'lann tabi olaca.klan denetim "bağımsız denetim"dir. Çünk.ii her iki denetim de AO ile organik bağı bulunmayan, yani organ olmayan, tarafsız kimseler tarafından yapılmaktadır. İki bağımsız denetim arasındaki birinci ve -kanaatimce- en önemli fark TK m. 397 (4) bağlamındaki denetimin Türkiye Denetim Standartlarına göre ve Kamu Gözetim Kurumunun belirlediği esaslar dahilinde yürütülmesi, TK m. 397 (5) çerçevesindeki denetimin hükümde yer alan Bakanlar Kurulu Yönetmeliğinin koyacağı kurallara göre icra edilmesidir. Bu fark TK m. 398 (l)'in 1. ve 2. cümleleri ile TK m. 397 (5)'in birlikte değer- lendirilmesi ile açıkça ortaya çıkmaktadır. Kanaatimce mezkur iki denetçinin seçilme, görevden alınma, aynlma kuralları hususunda ve denetim raporlarının GK'ya sunulması konusunda bazı farklılıkların bulunması denetimin niteliğiyle ilgili değildir. D. AO'nun Finansal Tabloları İle YK'nın Yıllık Faaliyet Raporu ve Bunlara Uygulanacak Hükümler I. AO'nun Finansal Tabloları ve YK'nm Yıllık Faaliyet Raporu Finansal tabloları hazırlama yükümlülüğü solo tablolarda AO'nun yönetim 17-57 kuruluna, Topluluklarda ise haklın (ana) ortaklığın yönetim kuruluna aittir. Anı- lan kurullar geçmiş hesap dönemirıe ait finansal tablolarını, eklerini, YK'nın yıllık faaliyet raporunu bilanço gününü izleyen hesap döneminin ilk üç ayı içinde hazırlar ve GK 'ya sunar. AO'ların yönetim kurullarının yıllık faaliyet raporu, ortaklığın o yıla iliş- kin iş ve işlemlerini, faaliyetlerini ve gelişmeleri açıklar. Bu raporun ortaklığın finansal durumunu doğru, eksiksiz, dolambaçsız, gerçeğe uygun ve dürüst olarak yansıtması gerekir (TK. m. 516. 1). Kanun 516 (2) maddesinde YK'nın yıllık faaliyet raporunun kapsaması gerekli olan ana bilgileri asgari içerik ola- rak göstermiştir. GTB'de "Şirketlerin Faaliyet Raporunun Asgari içeriğinin Belirlenmesi Hakkmda Yönetmelik"i yayımlamıştır 13 . Ortaklıklar topluluğunun finansal tabloları TK. m. 517'de faaliyet tabloları TK. m. 51Tde faaliyet raporu ise 518' de düzenlenmiştir. TK'nın 514-523. maddeleri denetime tabi olsunlar veya olmasınlar tüm AO'Iar bakımından uyulması gerekli olan hükümlerdir. Dürüst resim ilkesini düzenleyen 515. maddede tüm AO'lann uygulanması mecburi bir üst hukuk ve bilanço kuralıdır. VUK'un hiç bir hükmü bu maddeyi bertaraf edemez. 13 RG. 28.08.2012, 28 315 'P' 504 3. Kısım: Anonim Ortaklık 17-58 Türkiye Muhasebe Standartları. AO'da denetim konusu olan finansal tablolar sadece bilanço ile gelir tablosu değildir. TK m. 514 (2) uyarınca, AO'nun düzenleyeceği finansal tablolar Türkiye Muhasebe Standartlarında öngörülmüştür. Bu standartlar IFRS kısaltması ile anılan International Finaıı- cial Reporting Staııdarts'ın bir anlamda özdeşidir. Türkiye Muhasebe Stan- dartları uyarınca finansal tablo düzenlenmesine ilişkin TK 'nın 88. maddesi 6 l02 sayılı TK reformunun merkezinde yer alıyordu. İlk Türk.iye Muhasebe Standartları Kurulu ve onun kurucu başkanı Bülent Üstünel ve arkadaşları ola- ğanüstü bir gayret ile IFRS'leri Türkçeye çevirmiş ve Türkiye Muhasebe Stan- dartları olarak yayımlamışlardrr. Ancak ilk kuruldan sonra ise başlayan Kamu Gözetim Kurumu reformun uygulamasını durdurmuş ve finansal raporlama niteliği taşımayan VUK hükümlerini tüm ortaklıklara hakim kılmışlardır. TK m. 514 'ün gerekçesinde ise AO'larm finansal tablolarının bilanço, gelir tablo- su. nakit akım tablosu ve öz varlık değişim tablosu olduğu belirtilmiştir. Gerçi Kamu Gözetim Kurulu TK m. 397 (4) bağlamında denetlenen AO'lar haricinde kalan AO'ların sadece bilanço ve gelir tablosu düzenleyeceğini belirtmiştir 1 4, ancak bu karar TK'ya aykırıdır. Her şeyde önce Kamu Gözetim Kurumunun böyle bir yetkisi yoktur. Türkiye Muhasebe Standartlarını koymak yetkisinin Kamu Gözetim Kurumunda bulunması, bu Kurumun paysahibinin bilgi alma hakkını daraltmak ve kar payı ve -vergi menfaati de dahil- kamunun yararına olan TK m. 515'deki dürüst resim ilkesini saf dışı bırakmak yetkisi bulunması demek değildir. Kamu Gözetim Kurumunun adındaki "gözetim" kelimesi ile aldığı karar çelişmektedir. Daha açık ifade edersek TK m. 437 paysahibinin bilgi alma hakkını düzenlerken finansal tabloların OK toplantısından onbeş gün önce paysahiplerinin incelemesine sunulmasını emretmiştir. Kamu Gözetim Kurumu TK m. 397 (4) kapsamındaki inceleme hakkını sadece bilanço ile gelir tablosunu finansal tablo kabul edip, nakit akım tablosu ile öz varlık değişim tablosunu inceleme dışında bırakınca paysahibinin inceleme hakkını esaslı şekilde sınırlamış olmaktadrr. AO'ların finansal tablo olarak sadece bilanço ile gelir tablosu çıkarmakla yükümlü oldukları düşünülürse de bu sonuca varmak hatalı ve TK 'ya aykırı olur. Dahası, öz varlık değişim tablosunun finansal tablo olmaktan çıkarılması iç kaynaklardan sem1aye artmmını etkilemekte ve TK m. 462 (3) gibi önemli bir maddenin uygulanmasını zorlaştırmaktadır. Kanıu Gözetim Kurumunun buna hakkı yoktur. Sermaye Piyasası ile ilgili düzenlemeler şunlardır: * Seri ll/14.1: Sermaye Piyasasında Finansal Raporlamaya İlişkin Esaslar Tebliği. * Seri II/14.2: Yatırım Fonlarının Finansal Raporlama Esaslarına İlişkin Teblig. 14 § 17, Dn. J'de zikredilen 28.02.2013 tarihli ve [01/05] sayılı Ek kararın 6. maddesi 505 § 17. Anonim Ortaklıkla Denetim ve Denetim Konusu Tahlolura Uygulanacak Hükümler * Seri Xl/1. Sermaye Piyasasında Mali Tablo ve Raporlara İlişkin İlke ve Kurallar Hakkında Tebliğ. II. Finansal Tablolara Uygulanacak Hükümler N. 17-09'da Bakanlar Kurulunun ve Kamu Gözetim Kurulunun bağımsız 17-59 denetime tabi olan ortaklıkları belirleyen yeni kararlan açıklanmıştır. Kamu Gözetinti Kurumu'nun bu yeni kararları arasında 21.08.2012 tarihli ve (01/26] sayılı kararı 15 da yer almaktadır. Bu kararda sayılan ortaklıklar 01.01.2014 tarihi ve sonrasında başlayan hesap dönemlerine ait solo ve konsolide finansal tablolarını Türkiye Muhasebe Standartlarına göre düzenlenecektir. Söz konusu ortaklıklar şunlardır: * SerPK uyarınca SPK'nın düzenleme ve denetimine tabi işletmelerden, (a) Sermaye Piyasası Araçları bir borsada ve/veya teşkilatlanmış diğer piyasalarda işlem gören AO'lar (B) yatırım kuruluşları, (c) kollektif yatının kuruluşları, (d) portföy yönetim şirketleri, (e) ipotek finansman kuruluşları, (f) konut finansmanı ve varlık finansmanı fonları, (g) varlık kiralama şirketleri, (h) merkezi takas kuruluşları, (i) merkezi saklama kuruluşları, (j) veıi depolama kuruluşları, (k) sermaye piyasası araçları bir borsada ve/veya teşkilatlarımış diğer piyasalarda işlem görmeyen ancak SerPK kapsamında halka açık sayılan ortaklıklardan: * aktif toplamı onbeş milyon ve üstü TL * yıllık net satış hasılatı yirmi milyon ve üstü TL * çalışan sayısı elli ve üstü. * BankK uyarınca BDDK'nın düzenleme ve denetimine tabi işletmeler- den; (a) bankalar, (b) fınansal kiralama şirketleri, (c) faktöring şirketleri, (d) fınansman şirketleri, (e) varlık yönetim şirketleri, (f) derecelendirme kuruluşları, (g) finansal holding şirketleri, (h) finansal holding şirketleri üzerinde BankK'da tanımlandığı şekliyle nitelikli pay sahip olan şirket- ler, (i) ödeme kuruluşları ve elektronik para kuruluşları, * Sigortacılık Kanunu ve Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanunu kapsamında faaliyet gösteren sigorta, reasürans ve emeklilik şirketleri, * Borsa İstanbul piyasalarında faaliyet göstermesine izin verilen yetkili müesseseler, kıymetli madenler aracı kurucuları, kıymetli maden üretimi veya ticaretiyle iştigal eden AO'lar, Bu düzenlemelerden ortaya çıkan sonuç şudur: Bakanlar Kurulu kararında gösterilen ölçütleri aştığı için bağımsız denetime tabi ortaklıkların bir kısmı 15 RG.26.08.2014, 29.100. 506 3. Kısım: Anonim OrtakJJk Türkiye Muhasebe Standartlarına göre finansal tablo düzenlemek zorunluluğu- na tabi tutulurken, diğer bir kısmı da VUK'a göre finansal tablo çıkannak duru- muna getirilmişlerdir. Başka bir deyişle, bağımsız denetime tabi ortaklıklardan bir kısmı, Türkiye Muhasebe Standartları uyarınca finansal tablo hazırlamak zorunluluğunun dışına çıkarılmış, VUK uygulamaları serbestisine kavuşmuş- lardır. Böylece bağımsız denetime tabi ortaklıklar vergi menfaatine yönelik hükümlerle finansal raporlama yapacaklardır. Oysa VUK hül'iimleri finansal raporlamaya hiç uygun değildir 16 . Kamu Gözetim Kurumu TK m. 88'e göre ticari finansal tablolar için muhasebe standardı koyar, fakat VUK hükümlerinin ve/veya Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği'nin uygulanmasını karara bağlayamayacağı gibi başka makamların TK'da belirlenen amaçlar dışında konulmuş düzenlemelerinin uygulanmasına zemin hazırlayamaz veya uygularımasına göz yumamaz; uygu- lanmaması için gerekli ikazı yapmakla yükümlüdür. Aksine bir tutum Kamu Gözetim Kurumunun hayata geçirilmesi amacına ve varlık sebebine aykındır. VUK ve/veya Maliye Bakanlığının tebliğlerinin uygulanması için Kamu Göze- tim Kurumuna ihtiyaç yoktur. Maliye Bakanlığı bu görevi büyük bir otorite ve başarı ile yıllardan beri yerine getirmekte her ikisinin de uygulanması gerekli olan yerlerde özenle uygulanmasını sağlamaktadır. 3. 14.11.2012 tarihli kararda göndermede bulunulan 660/KHK'nın 9 uncu maddesi a) şıkkındaki esaslara uygun standartların 2013 yılında uygulanacak şekilde yürürlüğe konulmasını emretmektedir. 4. 6455 sayılı Kanun 100.000 AO için amaca ve ihtiyaca uygun standart hazırlanıp hemen yürürlüğe konulmasını zorunlu hale getinniştir. m. TK m. 64 (S)'de Yer Alan Hüküm ve TK'nın Ticari Defterlere İlişkin Kuralları 17-60 TK m. 397 (4)'e göre denetime tabi olan AO'lar yukarıda açıklandığı gibi Türkiye Muhasebe Standartlarına göre, bu AO'lar dışında kalan AO'lar ise aynı Kurum tarafından belirlenecek muhasebe standartlarına göre muhasebelerini tutup defterlerine geçirirken TK m. 65 (5)'deki iki istisnaya vergi menfaati için yer vereceklerdir. Bu iki istisna vergi matrahının belirlenmesini sağlayacaktır. Anılan madde uyarınca: l. Vergi Usul Kanununun defter tutma ve kayıt zamanıyla ilgili hükümleri ile aynı kanunun 175 inci ve mükerrer 257. maddelerinde yer alan yetkiye daya- 16 Gerek bağımsız denetime tabi ortaklıklar (bkz. N. 17-09) gerek Türkiye Muhasebe Standartlarını uygulayacak ortaklıklar konusunda verilen bilgilerin kaleme alınmasın- da bana yardımcı olmak için bir not gönderen alanının mümtaz uzmanı dostum Şaban Erdikler'e çok t�ekkür ederim. 507 § 17. Anonim Orhtklıkta Denetim ve Denetim Konusu Tablolarıı Uygulanacak Hükümler ıularak yapılan düzenlemelere uyulacaktır. Bu bağlamda Gümrük ve Ticaret Bakanlığı ile Maliye Bakanlığı'nın birlikte yayımladıklan "Ticari Defterlere İlişkin Tebliğ" hükümlerine de uyulacaktır 17 . 2. TK'nın defter tutma (TK m. 64), envanter (TK m. 65, 66 ve 67), finansal tabloların düzenlenmesi (TK m. 68, 69, 70 ve 71, 72, 73), aktifleştirme (TK m. 74), karşılıklar (TK m. 75), dönem ayırıcı hesaplar 18 , değerleme (TK m. 78, 79, 80 ve 81), saklama ve ibraz (TK m. 82-86) hükümleri, VUK ile diğer vergi kanunlarının aynı hususlarını düzenleyen hükümlerinin uygulanmasına, vergi kanunlarına, vergi matrahının tespit edilmesine ve buna yönelik tablolarının hazırlanmasına engel teşkil etmeyecektir. TK m. 64 (5)'in son cümlesinde yer alan "vergi matrahmın tespit edilmesi- ne engel teşkil etmeyecektir" cümlesi hükmün esas amacını ortaya koymaktadır. Bu hüküm TK'nın 64-87. madde hükümlerinin aynen uygulanacağını, ancak bu hükümlere paralel VUK hükümlerinin vergi matrahının belirlenmesinde dik- kate alınacağını ve TK hükümlerinin vergi kaybına yol açamayacağını açıkça ifade etmektedir. E. Yedek Akçeler I. Genel Olarak TK'nın "yedek akçeler"e ilişkin hükümleri (TK m. 519-523) TK'56'nın 17-61 aynı konuyu düzenleyen hükümlerine nazaran -hukukumuza yeni giren TK. m. 520 hariç- pek değişmemiştir. Yedek akçelerle ilgili olmayan bir farklılık ise ikinci kanuni yedek akçenin anahtarı olan ödenmiş sermayenin % 5' ini oluştu- ran tutarın dağıtılmasının zorunlu hale gelmiş olmasıdır (TK. m. 519. 2/c). Yedek akçeler kanuni yedek akçelerle AO'nun kendi isteğiyle ayırdığı yedek akçeler olarak iki ana gruba ayrılır. (TK. m. 519, 520 ve 521). Çalışanlar ve işçiler lehine yardım akçesi (TK. m. 522) ise, AO'nun kendi isteğiyle ayırdığı yedek akçenin bir türüdür. Il Kanuni Yedek Akçeler Kanuni yedek akçe de (1) genel kanuni yedek akçe ve (2) AO'nun iktisap ettiği kendi payları dolayısıyle ayırdığı yedek akçeler olarak iki çeşittir. 17-62 17 RG 19.12.2012, 28502. J8 Her ne kadar TK m. 64 (5)'de sadece "hesaplar" kelimesi kullanılmışsa da bu kelime ile kastedilen "dönem ayırıcı hesaplar''dır. 508 3. Kısım: Anonim Ortaklık 1. Genel Kanuni Yedek Akçe 17-63 Genel Kanuni yedek akçe, ayrılması kanun tarafından zorumlu hale getiril- miş yedek akçedir. Bu yedek akçeler hem ortaklığı hem pay ve menfaat sahip- lerini hem de işçileri korumak amacıyla ayrılırlar. Kanunun 519. maddesinin (3) fıkrasında söz konusu amaç açıkça ifade olunmuştur. Anılan hükümde genel kanuni yedek akçenin semrnyenin yarısına denk gelen tutarlarının bilançozarar- lannın kapatılması, işlerin iyi gitmediği zamanlarda işletmenin devam ettirilme- si veya işsizlikle ilgili sorunların çözülmesi için kullanılabileceği belirtilmiştir. Kanunun bu akçeyi genel kanuni yedek akçe olarak adlandırmasının sebebi akçenin hem yıllık kardan, hem primhem de ıskat kazancı gibi kaynaklardan ayrılmasıdır. a) Birinci Kanuni Yedek Akçe ı7-64 Her yıl yıllık karın yüzde beşi genel kanuni yedek akçe hesabına alınır (TK m. 519. 1).Knun birinci kanuni yedek akçenin TK'56 m. 466 (l)'de ifade edil- diği şekilde safi kardan değil, doğrudan yıllık kardan ayrılmasını açıkça hükme bağlamıştır. eski kanunla yeni kanun arasındaki bu fark görmezdeng elinemez. Bu değişiklik dolayısıyla ayrımda vergi öncesi yıllık kar esas alınır, bu kardan varsa sadece geçmiş yıl zararları düşülür. Bu ayrım ödenmiş sermayenin yüzde yirmisine ulaşılıncaya kadar devam eder. Tavana erişilmesine rağmen tahsislere devam edilmesi halinde kesilen tutarlar AO'nun kendi isteğiyle ayırdığı yedek- ler hesabına dahil olur. Bu suretle genel kanuni yedek akçe hesabına yazılan tutarlar üzerinde serbestçe tasarruf edilebilir, kar olarak dağıtılabilir. b) Birinci Kanuni Yedek Akçenin Üst Sınırı Dikkate Alınmaksızın ve Bir Tavana Bağlı Olmaksızın Genel Kanuni Yedek Akçe Hesabına Yazılacak Kazanımlar ve Ayrımlar 17-65 Sınır dikkate alınmaksızın herhangi bir tavana tabi tutulmadan genel kanu- ni yedek akçe hesabına yazılması gereken bazı kazanımlar ve ayrımlar vardır. Bunlar aşağıdadır: bl) İhraç Primleri. Yeni paylar primli çıkarılmışsa primlerg enel kanuni yedek akçeye alınır. Pimlerin toplamından payların çıkarılma giderleri düşül- dükten sonra kalan tutarı genel kanuni yedek akçe hesabına yazılır. Çıkarma giderleri ile sermaye artırımı için harcanan avukat, danışman ücretleri gibi öde- meler değil, pay senedi basım giderleri veya kaydi pay harçları kastedilmiştir. Primlerin de genel kanuni yedek akçe hesabında ayrı bir kalem halinde göste- rilmesi gerekir. Çünkü primler itfa edilen payların bedellerinin ödenmesinde kullanılır. _J * ti'. nonim Ortaklıkln Dl•ıtctim ,,c Denetim Konusu Tablolııra Uygulanııcıık Hükümler 509 bl) Iskat kazancı. Iskat kazancı da genel kanuni yedek akçe hesabına ):ı.zılır. lskat kazancı ıskat edilen paysahibinin yoksun bırakılna yani AO 'ya �lir kaydedilen ödemelerinden meydana gelir. Iskat edilenin yerinj alan kişiye ,. rilen pay senedinin basılmasına ilişkin giderler de mezkur kazançtan düşül- dükten sonra kalan tutar hesaba yazılır. b3) İkinci yedek akçe. Paysahiplerine yüzde beş oranında kar payı öden- dikten sonra kardan pay alacak kişilere dağıtılacak toplam tutarın yüzde onu ikinci kanuni yedek akçe olarak genel kanuni yedek akçe hesabına yazılır. Kanun işletme konusu başka işletmelere katılmaktan ibaret olan holding AO'lar ikinci kanuni yedek akçe ayırmazlar [TK m. 519 (4)]. c) Genel Kanuni Yedek Akçenin Harcanması Genel Karıum yedek akçenin veya kayıtlı sermaye sisteminde çıkarılmış sennayenin yansına kadar olan kısmı münhasıra TK 'da gösterilen amaçlar için kullanılabilir. Başka bir deyişle genel kanuni yedek akçenin tanımlanan tutarı- nın k.'llllanımı serbest değildir, bağlıdır. Harcama amacı yönünden bağlı tutar sadece: * bilanço zararlarının kapatılması; * işlerin iyi gitmediği zamanlarda işletmeyi devam ettirebilme ve * İşsizliğin önüne geçilmesi için alınacak önlemler için kullanılabilir. 2. AO'nun İktisap Ettiği Kendi Payları İçin Ayırması Gerekli Kanuni Yedek Akçe AO iktisap ettiği kendi paylarının iktisap değerlerini karşılayan tutarda yedek akçe ayırmak zorundadır. Bu yedek akçeler anılan paylar devredildikleri veya ifna (yok) olundukları takdirde, iktisap değerleri tutarınca çözülürler (TK m. 520). Bu ayrım kanuni olmakla beraber kanuni yedek akçeye dahil değildir; ayn bir kalme halinde bilançoların. 17-66 3. Yeniden Değerleme Fonu İle İlgili Mevzuat Uyarınca Fonların Çözülmesi TK, 520 (2). maddesinde yemden değerleme fonu ile ilgili mevzuat uyarın- ca yer alan "diğer fonların seımayeye dönüştürüldükleri, amorti edildikleri veya devredildikleri takdirde çözülebileceklerini belirtmiştir. "Yemden değerleme fonu ile ilgili mevuzat" ifadesi hükmün sadece "yeniden değerleme" işleminin yapılarak pasife bir fon konulması halinde uygulanır. İştiraklerini ve/veya taşın- mazların satışında yeniden değerleme yoktur. 'f' 510 3. Kısım: Anonim Ortaklık 4. AO'nun Kendi İsteğiyle Ayırdığı Yedek Akçeler a) Genel Olarak 17•67 "AO' mm kendi isteğiyle ayırdığı yedek akçeler" ortaklığın kanuni bir zorunluluk olmaksızın ya kendi koyduğu bir amaç için kullanılmak veya hiçbir harcama amacı göstermeksizin ayırdığı yedek akçelerdir (TK m. 521). Kanuni bir zorunluluğa bağlanmadıkları için ortaklığın "kendi isteğiyle ayırdığı yedek akçeler" şekliyle kanunca adlandırılmışlardır. TK'56'da "ihtiyari yedek akçe- ler" şeklinde ifade edilmişlerdi. Bu tür akçeler ya esas sözleşmenin bir hükmü gereğince ayrılırlar (esas sözleşmese! yedek akçeler) veya GK karan ile yedek akçe hesabına yazılırlar (olağanüstü yedek akçeler). Her iki çeşit de uygulamada "dağıtılmamış karlar" şeklinde ifade edilir. AO kendi isteğiyle ayırdığı yedek akçeleri, kanuna, kamu düzenine ve ahla- ka ve dürüstlük kurallarına (MK m. 2) aykın olmaması şartıyla kullanabilir. Kar payı olarak dağıtabilir, sermayeye dönüşürebilir (TK m. 462), yatınmlarda kul- lanabilir. Bu şekilde ayrılmış yedek akçeye bir sarf yeri göstermiş, yani amaca bağlamışsa bu amacı kaldırabilir veya değiştirebilir. GK'nın bu karan yargının denetimi altındadır (TK m. 445 vd., 447) Amaç esas sözleşmede gösterilmişse esas sözleşmenin değiştirilmesi icap eder; değiş- tirme kararına karşı da mahkemeye gidilebilir. b) Çalışanlar ve işçiler Lehine Yardım (Yedek) Akçeleri 17•68 TK'nın -TK'56'dan küçük değişikliklerle aktardığı- en sosyal hükümler- den biridir. NE yazık ki yanın yüzyılı aşan birsüreden beri hiç uygulanmamış- tır. 1960'lı ve izleyen yıllarda esas sözleşmelere konulurdu. 1980'li yıllardan itibaren esas sözleşmelere hiç konulmamaya başladığı gibi esas sözleşmelerden de çıkarılmıştır. 17-69 Hüküm uyarınca, esas sözleşmede açıkça öngörülmek kaydıyla, AO'nun yöneticileri, çalışanları ve işçileri yararına emeklilik, hastalık, kaza, doğum vs. gibi hallerde yardımda bulunmak amacıyla kurulan kuruluşlara ve mevcut kuruluşlara verilmek amacıyla yedek ayrılabilir (TK m. 522). Ayrıca TK m. 523 (3) uyamıca esas sözleşmede hüküm bulunmasa bile GK işçiler (geniş yorumla ve "çalışanlar") için yardım örgütleri kurulması veya amaçlarına hizmet etmek üzere bilanço karından yedek akçe ayrılabilir. 17•70 Kanaatimce TK m. 522 ve 523 (3) uyarınca yardım amacına özgülenen yedek akçelerin ve diğer malların AO'dan ayrılması suretiyle bir vakıf veya kooperatif kurulması zorunludur. Bu hüküm iki bakımdan önemlidir. Birincisi, yardım amacına "özgülenen" kelimesi yedek akçe aynlması"ndan daha farklı Ş 17. Anonim Ortskhktn Denetim ve Denetim Konusu Tnblolnrn Uy�ulııııucnk Htlkiimlcr S11 lir anlam taşıdığından GK bir kararla veya esas sözleşmeyi değiştirerek bu yedek akçenin amacını kaldıramaz veya akçe için farklı bira maç koyamaz. GK'nın özgülenen akçeyi "özgülenmiş" olmaktan çıkaımak yani "Lahsis"i kal- dım1ak yetkisi yoktur. İlcinci olarak yardım kuruluşu vakıf ve kooperatif olarak kurulabilir. Vakıf senedinde vakıf malvarlığına AO'ya karşı bir alacaktan ibaret olacağı da öngörülebilir. Bu hüküm AO'nun başlangıçta mezkur amaçla bir yedek akçe ayım1adan kurulan vakfın senedinde alacak şeklinde bir bağışta bulunması ve borcu ayıracağı yedek akçelerle ifa etmesi anlamına gelir. AO açıklanan tür yedek akçelerden başka yöneticilerden, çalışanlardan ve işçilerden aidat alınmışsa, iş ilişkisinin sonunda, vakıf senedine göre yapılan ayrımdan yararlanamadı.klan takdirde çalışanlara ve işçilere en azından ödedik- leri tutarlar kadar ödeme tarihinden itibaren kanuni faiziyle birlikte geri verilir (TK m. 522). 5. Kar Payı ile Yedek Akçeler Arasında Dengeyi Kuran Hükümler TK'nın 523. maddesi "kar payı ile yedek akçeler arasındaki ilgi" kenar başlığı altında kar payı dağıtımı ile yedek akçe aynım arasındaki ideal noktaya ulaşmayı amaçlayan hükümlere vermiştir. AO'nun menfaatine olan mümkün olduğu kadar az kar dağıtarak karı içerde bırakmaktır. Ancak bu tutum paysa- hibirıi kar payı açlığına mahkum eder; onun ortaklığa katılma amacını ortadan kaldım. Her yıl gereğinden fazla kar dağıtmak da, AO'nun finansal yapısının sarsılmasına ve ortaklığının finansman yükü altında ezilmesine sebep olur. Kanun koyuu TK m. 523'de bu dengeyi sağlayıcı kuralları öngörmüştür. a) Kanuni Yedek Akçelerle Esas Sözleşmede Öngörülen İsteğe Bağlı Yedek Akçelerin Kar Payına Önceliği Kuralı TK'nın 523 (1). maddesi iki tür yedek akçeyi kar payının önüne geçirmiştir. Bunlardan birincisi, kanuni yedek akçeler, ikincisi ise AO'nun kendi isteğiyle aynlmasını uygun gördüğü bunu sağlamak amacıyla esas sözleşmede düzenle- me yaptığı yedek akçelerdir. Birincisi kanun koyucunun, AO'nun ve işçilerin ikincisi ise YK'nın elini rahatlatmayı düşünen, YK'nın hareket yeteneğinden doğan yaran kendi menfaatine yardımcı olacağı kanaatinde olan paysahibinin iradesidir. Kanunkoyucu anılan tür yedek akçeyi GK kararıyla ayrılan yedek akçelerden tamamen farklı kategoride değerlendirmiştir. GK kararı ile yedek akçelerin kurulmasında güncel menfaatleri ile politikaların etkili olabileceği varsayılmıştu. 17-71 17-72 17-73 17-74 512 3. KL'iım: Anonim Ot1 lııt b) GK Kararı İle Yedek Akçelerin Hukuki Şartları ve Sınırları ı -75 Kanun GK kararıyla akçe ayrılabilmesi için, * Aktiflerin yeniden sağlanabilmesi, yani yenilenebilmesi bakımından bu ayrım gerekli olmalıdır ve//veya * bütün paysahjplerinin [(yani) sadece hakim paysahiplerinin değil !J menfaatleri dikkate alındığında ortaklığın sürekli gelişimi ve alabildiğin- ce kararlı kar payı dağıturu yönünden bu ayrım haklı görülmelidir. GK kararıyla ayn1an olağanüstü yedek akçeler, tatmin edici kar payı dağı- tımının en büyük düşmanıdır. Yedek akçe ayrımı ile sürdürülebilir kararlı kar payı dağıtımı arasındili denge bakımından TK m. 523, TK'56'daki karşılığı olan eTK m. 469'dan dört noktada, amaca daha elverişlidir. * TK'56 m. 469 (1)7 de kar payının önünde bulunan "esas mukavele gereğince ayrılması gerekli diğer paralar" kar payının arkasına gitmiştir. Somut olarak açıklarsak, kişi ve ortaklıklar topluluğu (grup) vakıfları başta olmak üzere çeşitli vakıf ve hayır kurumlarına kardan ayrılan pay- lar kar payının arkasına gitmiştir. * Ticaret mahkemelerinin ve Yargıtay'ın eline aktiflerin yenilenmesi gibi somut bir yatının alanının altı çizilmiş ve bunun ispatı gerekmiştir. İspat zorunluluğu "gerekliyse" kelimesi ile ifade edilmiştir. Bu kelime AO'nun "yatının" gerekçesinin ispatını gerekli kılmaktadır. TK'56 m. 469 (2)'deki "münasip ve faydalı olduğu takdirde" ifadesinin genel nitelik taşımasına karşılık TK m. 523 (2)/b'deki "haklı görülüyor- sa" ibaresinin hukuki gücü, ispat zorunluluğuna yollamada bulunduğun- dan daha fazladır. * TK m. 523 (2)/b'deki "bütün paysahpilerinin menfaati dikkate alındı- ğında" hükmü TK'56'da bulunmamakta ve eski metindeki genelliği ve belirsizliği bilinçli olarak ortadan kaldırılmaktadır. Kanaatimce 523(2). maddenin a) ve b) bentleri arasında da bir öncelik sırası vardır. 4. Kısım Limited Ortaklık § 18. Temeller Literatür Direnç AKBAY (2010), Türk Ticaret Kanunu Tasarısı'na Göre limited Ortaklık Genel Kurulunda Toplanma ve Karar Alma Esasları, İstanbul; Şengül AL (2010), TIK Tasarısına Göre Limited Şirketlerde Genel Kurul, Prof. Dr. Fırat Öztan'a Armağan, C. I, Ankara, 153-209; Peter BÖCKLI/ Peter FORSTMOSER/ Jean-Marc RAPP (1997), Vorentwüıfe zur Revision des Rechts der GmbH (Zürich, Schulthess); Peter BÖCKLI/ Peter FORSTMOSER (Hrsg.) (2006), Das neue Schweizerische GmbH- Recht (Züıich, Schulthess Verlag); Peter FORSTMOSER/Patrik REYER/ Bertrand SCHOTT (2006), Das neue Recht der GmbH, Zürich/St. Galen; Argun KARAMANLIOĞLU (2010), TIK Tasarısı ve Tek Kişilik Limited Ortaklıkla,; MÜHFD, Syl. 139-162; Tuğrul KATOĞLU (2013), Yeni Türk Ticaret Kanununa Göre Anonim ve limited Şirket Yöneticilerinin Ceza Sorumluluğu, Batider, C. XXIX Sy 1. 5-41; KÜNG/CAMP, Kommentar zum GnıbH-Recht (Zürich, üreli Füssli Verlag); Hasan PULAŞLI (2009), "Limited Şirketler Hukul..'Undaki Güncel Gelişmeler ve Türk Ticaret Kanunu' ndaki Bazı Sorunlar" Batider, C. XXV, S.2, 37-54; Şükrü Yll..,DIZ (2007), Türk Ticaret Kanunu Tasarısı'na Göre Limited Şirketler Hukuku, İstanbul. A. Yeni LO'nun ÖzellikJeri I. Tanım .............................. .. 18-01 vd. II. LO'nun Tanımı .............. 8.02-18.04.3 ID.Tek Ortaklı LO........................ 18-04 rv. Sorumluluk Sistemi .................. 18-07 V. Ekonomik Amaç ................. ..18-07a VI.Yenilikler ....................... 18-08-18-12 B. LO'nun Ticari İşletme İşletmesi ve Amacı I. LO'nun Ticari İşletme İşletmesinin Gerekli Olup Olmadığl Sorunu ........................... 18-13 II. Ekonomik Amaç .......... 18-14 514 § 1S 1'eıncllcr 4. Kısım: Limited Ortııklrk C'. Bıuı Sorunlar l. Kabuk LO ....................... 18-15 il. "LO ve Ortağı Komandit Orta.klı�ı" Sorunu ............................. 18-16 D. Emredici Hükümlere İlişkin 579. Mndde ve LO'lnrdaki Anlnmı ve Özellikleri. ........ .. 18-17 vd. E. LO'nun Sermayeye ve Sermaye Payına İlişkin AO'dan Ayrılan Hükümleri ............. 18-19 I. LO'da Sennayenin Paylara Bölünmemiş Olması. ..... 18-20 Il. LO'da Kayıtlı Sermaye Sisteminin Kabul Edilmemiş Olması. .......... 18-21 m. LO'da Zarann Atılması Suretiyle Sennaye Azaltılması Yapılnbilmeıu İçin Sö:ı.Jcşmcdc Öngörülen Ek Ödeme YUkUmlUIUklerinin Tamamen İfa Edilmilj Olması Gerektiği. .............. 18-22 IV. LO'da Çıkma, Çıkarma ve Çıkmaya Katılmanın Yapısal Bir Kurum Olarak Di.lzenlcnmiş Olması ........ 18-23 V. LO'cla Payın Devrinin Sert ve Aşırı Hükümlerle Sınırlanması veya Kanuni Sınırların Gevşetilmesi ve GK'nın Onayının Kaldırılması Olanağının Bulunması ...................... 18-24 vd. F. Yeni LO Hukuku ile Mehaz İsviçre LO Hukukunun Karşılaştırılması. .................... 18-27 18-01 A. Yeni LO'nun Özellikleri I. Genel Olarak LO hukuku, TK'da köklü değişikliklerle yeniden düzenlenmiştir. LO, TK'56'ya hak.iın olan melez karakterini, yani AO ile KO'nun bir karışımı olmak özelliğini bir ölçüde korumakla birlikte, TK, 2011 sisteminde AO'ya daha çok yaklaşmış ve Kanunda açıkça sermaye ortaklığı olarak nitelendirilmiştir (TK m. 124.2). Yeni LO; esas semaye payları gruplara ayrılabilen, gruplara imtiyaz tanınabilen, intifa senedi çıkarabilen, yönetim ve temsil organı olarak seçilmiş müdürü ve müdürler kurulu başkanı bulunan, müdürler kurulu YK gibi çalışan bir ticaret ve sermaye ortaklığıdır. Yeni LO, lardan bazıları Cumhurbaşkanlığı karar- namesinde belirlenen niteliklere sahipse bağımsız denetime tabi olabilir, şartları haiz ise TMS'lere uygun finansal tabloları düzenlemekle yükümlü ve İnternet sitesiyle bilgi toplumuna hitap edebilen, ortakların ve üçüncü kişilerin menfaat- lerinin etkili hükümlerle korunduğu, şeffaf, sınırlı sorumlu kişi birliğidir. Yeni LO'nun küçük bir AO olarak tanımlanması da mümkündür 1 . LO'da esas sermaye payının devri, kanunen emredici nitelik taşımayacak şekilde sırurlandırılınıştır, çıkma ve çıkarılına menfaatler dengesine göre düzenlenmiştir ve ortakların kişisel 1 katkılan ağırlık taşımaktadır. Yeni LO'nun bazı özellik1eri TK'ya özgüdür: İlk ola- rak, özden organ ilkesi, yani LO'nun kanuni sistem olarak ortaklar tarafından yöne- tilmesi ve temsil edilmesini düzenine son verilmiştir (TK m. 623.1). İkinci olarak, 1 TK'daki LO'ya ilişkin hükümler, Kanundaki düzenlemeden ayn]ınabileceğini 1 Karş. MEIER-HAYOZ/FORSTMOSER (2007), SGRecht § 18, N. 15; § 10, N. 86. t 4. Kısım: LimiCt'd Orlnklık § 18 Temtlltr S JS açıkra belirtmcmişse emredici olarak kabul edilmiştir (TK m. 579). Bu hüküm LO'nun sorumluluk sistemi, ortakların sayısının alt ve Ust sınırı, ortaklığın ama- cının ekonomik olması, muhasebesine uygulanacak hükümler, kuruluş düzeni. scmrn enin korunması, ortaklık sözleşmesine konulabilecek kayıtlar ve esas ser- maye paylan düzeni gibi kanuni düzenlemeler bakımından geçerlidir. Muhakkak A 18-0S'e bkz. Yeni LO kanunen tacirdir. Bu sıfatının aksi, LO bir ticari işletme işletmese, hatta bir esnaf işletmesini işletse bile iddia olunamaz veya böyle bir sebeple LO tacirlere ilişkin bazı borçlardan ve hükümlere tabi olmaktan kurtarılamaz. il. LO'nun Tanımı TK'da TK'da LO'nun hukukı tanımı verilmemiştir. Gerçi TK. m. 573'de 18-02 "kavram" kenar başlığını taşıyan bir hüküm vardır. Ancak bu hukuki bir tanım olmayıp, bir LO'nun ortaklarının niteliklerini, işletme konusunun iktisadi mahi- yet t�ıması gerektiğini bazı LO'larda ortakların sorumluluğun sermaye taah- hütlerini aşabileceğini hükme bağlamaktadır. Aşağıda hem kavram hem tanım unsurları hem detanım unsuru niteliği taşımayan TK hükümleri ayrıştırılarak açıklanacaktır. LO'nun: 1. LO Kavramı 18-03 a) Ortakları gerçek ve tüzel kişilerdir. LO tek ortakla kurulabilir ve yaşa- yabilir; b) Bir ticaret ünvanına sahip olması gerekir; c) Belirli bir esas sermayesi vardır. Bu sermaye esas sermaye paylarının toplamından oluşur. d) Ortaklar, ortaklık borçlarından sorumlu tutulamaz, sadece taahhüt ettikleri sermaye paylarını ödemeleri icap eder. Ortaklık alacaklıları, ortakların sermaye borçlarına başvuramaz, takip yapamazlar. e) Ortakları LO sözleşmesiyle öngörülmesi şartıyla, sermaye payı taahhüt- leri yanında ek ödeme ve yan edim yükümlülüklerini de yerine getirmek zorundadırlar. f) Kanunen yasak olmayan her türlü amaç ve konuyu seçebilmek hak.la vardır. 2. TK 573'de Yer Almayan Tanım Unsurları TK'nın 573 üncü maddesinde yer almayan tanım unsurları ise şunlardır. LO: I. Bir ticaret ortaklığı aynı zamanda bir sermaye ortaklığıdır; 2. Tüzel kişiliği haizdir (TK. m. 125 ve 288. 1) 18-0Ja 516 § ıs Temeller 4. Kısım: Limited Ortaklık 18-03b 3. Tanımda Yer Alamayacak Özellikler a) LO'ya Yardımcı Ortak Ödemeleri ve Edimler Ek ve yan edim yükümlülükleri LO'nun tanım unsurları değildir. Bunlardan birincisi LO sözleşmesinde öngörülmüş olmaları şartıyla LO'nun karşılaşacağı finansal güçlüklerin aşılmasına yardımcı olan ortaklar tarafından LO'ya yapıl- ması zorunlu ödemelerdir. İkincisi ise LO'nun işletme konusunu gerçekleştire- bilmesi için ortaklar tarafından ifası gereken edimlerdir. b) Ortak Sayısının Elliyi Aşamaması 18-03c LO kavramı açısından önemli bir hüküm de ortakların sayısının elliyi aşamayacağıdır (TK m. 574.1) Hüküm TK'26'nın 506. maddesinden gelmek- te olup TK'56'da da korunmuştur. Hükmün amacı ortak sayısına bir üst sınır çizmektir. Bu sınır TK'nın kişisel ögeler de içeren niteliğinin ve AO arasındaki farkın dayattığı bir gerekliliktir. Çünkü, bir çok kişi hala AO ile LO arasındaki farkı anlamakta güçlük çekmekte, hatta LO'ye ne gerek var, demektedir. Bu zorunluluğa uyulmaması halinde, LO ticaret siciline tescil edilmez. Bir kanuni gereklilik olan ortak sayısının üst sınırının ticaret sicili müdürünün inceleme yükümlülüğüne girdiğinden şüphe edilemez. TK. m. 586(3)/a uyarınca bütün ortakların adlan-soyadları (unvanları), vatandaşlıkları tescile tabi olduğundan, aynı kontrol yeni ortak alındığında da yapılır. Yanlışlık tescil varsa bu LO fes- hiye sebep olmaz 2 . Kanaatimce burada tescil onarıcı etki yapar. 4. LO'nun Tanımı 18-03d LO, bir veya daha çok gerçek kişi tarafından bir ticaret unvanı altında kurulup işlem yapan; esas sermayesi belirli olup bu sermayenin esas sermaye paylarının toplamından oluştuğu; ortaklığın ortaklık borçlarından ma.lvarlığı ile sorumlu tutulabildiği, ortakların, aksi LO sözleşmesinde öngörülmediği takdir- de taahhüt ettikleri sermaye ile ortaklığı karşı borçlu oldukları, kanunen yasak olmayan amacı her türlü ekonomik ve işletme konusunu seçebilen tüzel kişiliği haiz sermaye ortaklığı niteliğinde bir ticaret ortaklığıdır. 5. Bazı Tanım Unsurlarının Açıklanması a) Sermaye Ortaklığı LO kanunen bir sermaye ortaklığıdır (TK. m. 124). Bu hüküm.le LO sözleş- mesi ile öngörülebilecek kişisel unsur eklenmesi bakımından mehaz İsviçre'ye nazaran daha katıdır. 2 Eleştiri ve aksi görüş, Şükrü YILDIZ (2007), TIK Tasarısına Göre LO'lar, 70. ft IH Trmclkr 517 - b) Tüzel Kişilik 1 O Tuıd kişiliği haizdir (TK. m 125, 588) ili. Tek Ortaklı LO TK sisteminde. LO tek ortakla da kurulabilir ve faaliyet gösterebilir. Ortak 18-04 :ayısı hire düşerse fesih davası tehdidi ile karşılaşmaz. Tek kişilik LO birleşme, bölünme, tür değiştirme ile de meydana gelebilir. Bkz. . 19-01 vd. Tek ortaklı LO'da tek ortağın birden çok esas sennaye payı bulu- n. bilir. esas sem1aye paylan gruplara aynlabilir, bazı esas sennaye payları imtiyazlı olabilir. Tek ortaklı LO'da tek ortak sahibi bulunduğu esas sennaye payını veya paylarını tek (bir), kişiye devrederse, oı1aklık gene tek ortaklı bir LO'dur. Tek ortaklı LO, tek kişi ortaklığı için en iyi modeldir. Başka bir deyişle, AET'nin 89/667 (yeni 2009/102/AT) sayılı tek üyeli sınırlı sorumlu ortaklıklara ilişkin (yeni sayısı ile 2009/102/AT olan) yönergesi, tek kişi ortaklık için ideal türün LO olduğunu düşünmüş, LO'yu seçen Topluluk üyelerinin tek paysahipli AO'lara da izin verdiğini belirtmiştir. Bilindiği gibi tek ortaklı LO'nun alternatifi ticari işletmesinin borçlarından dolayı sınırlı sorumlu olan tacirdir. Sınırlı sorum- lu tacir, sınırsız sorwnlu tacirin yanında ikinci bir kategoridir; ancak üye devlet arzu ederse sisteminde sadece sınırlı sorumlu tacir bulunabilir. Tek ortaklı LO, tek sahipli ticari işletmenin, sınırlı sorumlu bir rejim altında ve sahibinin tacir sıfatını almadan işletilebildiği ve payın devrinin sınırlandığı bir ortaklık yapısıyla öne çıkar. LO ailenin ticari varlığının dağılmamasını sağlayan kolay ve az mas- raflı yönetimi sebebiyle AO'dan daha çok tek kişilik ortaklığa müsait bir ticaret ortaklığıdır3. Almanya'da ortaklıklar topluluğunun yönetiminde tek ortaklı LO çok tercih edilmekte ve böyle topluluklar "GmbH-Konzem"i diye anılmaktadır. Almanya'da "GmbH Konzem"i A1m POK'nun tilin Konzem hükümlerinin uygu- lanmadığı, başka bir deyişle Alın POK'nın Konzerlere özgü hukukı elbisesinin uymadığı bir konzem türüdür, bkz N. Tek ortaklı LO, TK'nın 124 (1). maddesi uyarınca bir ticaret, m. 124 (2) 18-05 anlamında bir sermaye ortaklığıdır; sermaye ortaklıklarının belli başlı özellik- lerini haizdir; bazı kişisel özellikler de taşır. TK'nın 577. maddesine uyulması koşuluyla Kanunda öngörülen dışında başka kişisel unsurlar taşıyabilir. Tek ortaklı LO'da TK m. 577 aynen uygulanır; uygulanması gerekli bir hükümdür. Yoksa LO'nun tek ortaklı olması, 577. maddenin yumuşak yorumlanmasını gerektirmez. İç ilişkiyi düzenleme tek ortaklı LO'da da TK m. 579 dolayısıyla ancak 577. madde çerçevesinde mümkün olabilir. 3 K.arş. WINDBICHLER (2009), § 21 N. 35. 4 Kavram için: EMMERJCH/HABERSACK (2005), Konzernreclıt 8. Auflage (München, Verlag C.H. Beck), § 29; BAUMBACH/HUECK/ZÖLLNER (2010), SchlAnhKonzemR. l 1 518 § ıs Temeller 4. Kısım: Limllcd Ort:ıklık ıs-06 Tek ortaklı LO'ya uygulanacak hükümler şunlardır. a) Tek ortaklı LO'ya, kural olarak, TK'nın LO'lara ilişkin tüm hükümleri uygulanır. Ancak TK m. 574(2) ve (3); m. 616(3) vem. 629 tek ortaklı LO'lara uygulanması gerekli, emredici nitelikli özel hükümlerdir. b) Sermaye ortaklıklarına ilişkin üç tanımlayıcı özelliğe tek ortaklı LO da sahiptir. Şöyle ki, oy, kar, rüçhan, tasfiye payı, bedelsiz payları edinme hakları kanunen sermayeye katılma ölçüsüne tabidir; ortaklık malvarlığıyla sınırlıdır, LO'nun borçları dolayısıyla ortaklar takip edi- lemez. LO sözleşmesinde öngörülmüşse ek ödeme ve yan edim yüküm- lülüklerini tek ortak da yerine getirmeye mecburdur, özkaynak yerini tutan ödünç rejimi tek ortağa da uygulanır. c) Seçimli müdür veya müdürler kurulu sistemi tek ortaklı LO'ya da uygulanır (bkz. N. 18-01, 18-08). d) Bakanlar Kurulunun kararının kapsamındaysa bağımsız denetim, TMS'lere bağlı fınansal raporlama tek ortaklı LO'ya da uygulanır (TK m. 397.4 ve 635). e) Denetleniyorsa tek ortaklı LO da bilgi toplumu hizmetleri bağlamında intemet sitesi çalıştırmak zorundadır (TK m. 1524). f) AO'lar hakkındaki TK m. 514 ila 527 tek kişilik LO'lar için de aynen geçerlidir. g) LO'nun tüzel kişiliğinin kazanılmasından önce bazı şartların varlığı halinde fesih davası tek ortaklı LO'ya karşı da açılabilir. (TK m. 644.1, bent b). h) Tek ortaklı LO kanunen tacirdir (TK m. 16.1). Tacir alınanın sonuçlan tek ortaklı LO bakımından da geçerlidir ve tacirlere uygulanan hükümler tek ortaklı LO'larda da aynı sonuçları doğurur. Buna karşılık ortak, tacir değildir. Ancak ortak, şartları varsa perde kaldırılarak sorumlu kılınabilir. ı) Tek ortaklı LO kendi tek ortaklı ortaklıklarını kurabilir. Bunların hepsi aynı tescil şartlarına tabidir. i) Bir kişinin birden çok tek kişi ortaklığı, birden çok tek ortaklı LO'su bulunabilir. 18-07 IV. Sorumluluk Sistemi Sınırlı sorumlu olan LO değil LO'nun ortaklarıdır. LO'nun sınırlı sorumlu bir ticaret ortaklığı olduğu söylemi doğru değildir. Çünkü, LO borçlarından dolayı tüm malvarlığı ile ve sınırsız bir şekilde sorumludur. 1 Sorumluluğu sınırlı olan LO ortaklarıdır. Alacağını LO'nun malvarlı- ğından alamayan LO alacaklısı, LO'nun ortaklarının malvarlığını takip edemez. 1 1 Ortaklık alacaklısı; LO'dan talep edebileceği alacakları için, sadece LO'nın mal- ! varlığına başvurabilir. LO'nun ortakları, münhasıran taahhüt ettikleri sermaye 1 payı ile ve LO sözleşmesinde öngörülmüş bulunmaları şartıyla, ek ödemeler 1 ile, yan edim yükümlülüklerini ifa ile, yani bunlarla sınırlı olarak LO'ya karşı 1 sorumludurlar. Bu borçlar için de LO'nun alacaklısı ortağı takip edemez. l 1 § JR Temciler S19 4, KLqm: Umill'd Orltıklık Yeni bir hük.iim olan TK. m. 602, hem LO'nun hem de LO ortaklarının sorum- luluk.ahmlannm ve içeriklerinin belirleımıesi, yani iki sorumluluk arasındaki çiz- ginin çizilmesi bakmundan önemlidir. Anılan maddenin kenar başlığı "Ortakların sonunluluğu"dur. Bwıa karşılık maddenin metni "Şirket, borç ve yiikiimlüliikleri dolayısıyla sadece mafrarlrğı ile sorumludur" şeklindedir. Hüküm içeriği ile yan başlık uyumlu değilnliş izlenimini vemıektedir. Oysa, bu ilk bakışta edinilen izle- nimdir ve gerçeği yansıtmaz. Çünkü, yan başlık ile madde metninin işlevleri farklı- dır. Bunlar birlikte yorumlanınca, ek ödemelerden, yan edim yükümlülüklerinden, perdenin kaldınlnıası ile ortağın fiili organ konumundan 5 kaynaklanan ve Amme Alacaklarının Tahsili Usulü Hakkında Kanun'un öngördüğü sorumluluklardan LO değil, ortak.lan sorumludur. Oysa, özellikle perdenin kaldırılması ve fiili organ sorumluluğundan. (N. 11-12) LO'nun sorumlu olduğu sanısı yaygındır. TK. m. 602'nin kenar başlığı ortakların yukarıda sıralanan sorumluluklarını ifade ediyor, madde metni ise LO'nun sorumluluğunun sınırını çiziyor. "Şirket" borç ve yükümlülükleri dolayısıyla ortaklık malvarlığı ile sorumlu olduğundan, alacaklılar ortakların malvarlığına başvuramaz, ortakları takip edemez. Ortakların kötü niyetle kar almış bulunmaları (TK m. 61I), ortaklara sermaye payları için faiz ödenmiş (fK m. 609); sermayenin azaltılnuş olması halleri hariç, sermayeye payı bedelini geri ödenmiş (TK m. 601), ek ödemeler TK m. 605'e aykırı iade edilmiş olsa bile bunların talep hakkı sadece LO'ya aittir. İşte kenar başlık ile madde metni bu farkı resmediyor. V. Ekonomik Amaç Yeni hukuka göre de, LO bir ekonomik amaç ve konu için kurulabilir (TK 18-08 m. 573.3). Amaç hükmü emredicidir (TK m. 579). Bu konu 2007 LO reformu sırasında İsviçre'de çok tartışılnıış; bir aralık LO'nun ekonomik olmayan amaç ve konular için de kurulabileceğini öngören sarih bir hükmün Tasarıya konul- ması ağırlık kazanmış, daha sonra kanunun bu yolda bir hükmü içermemesi uygun görülmüştür. Bugün İsviçre'de LO ekonomik olmayan konular için de kurulabilir, ancak arzulanan LO'nun bir ekonomik amaç ve konu takip etmesi, ekonomik olnıayan konularda kurulacak LO'lara kapının açık olmasıdır. Sorun Türkiye'de pek tartışılmamış, ancak hep bilincinde olunmuştur. Bilim komis- yonuna hak.im olan görüş, ekonomik olmayan amaçlar için derneğin yeterli olduğudur. Ayrıca ekonomik olmayan amaçlar ile "kar paylaşımı" amacının bağdaştınlnıasınm güçlükler yaratabileceği hususu da değerlendirilmiş, olum- suz sonuçlara varılmıştır. 5 Perdenin kaldırılmasında işleme katılmış bulunanların tümü sorumludur. Bkz: MEIER- HAYOZ/FORSTMOSER/SETHE, (2018) Schw. AG § 18 N. 55-57. 520 § 18 Temeller 4. Kısım: Limited Ortaklık 18-08a V. Yenilikler 1. Yönetim Organının Seçimle Oluşturulması TK ile özden yönetim konsepti terk edilmiş, yönetim organının, ilk müdür veya müdürlerin LO sözleşmesiyle atanması dışında, GK 'run seçimi ile oluşturulması sistemi kabul edilmiştir. Özden yönetim, LO sözleşmesinde aksi öngörülmemiş ve GK kararı ile müdürler tayin edilmemişse, LO'nun ortakları tarafından yönetilmesinin ve temsil edilmesinin onların hem haklan hem de borç- lan olmasının kanunen öngörüldüğü sistemdir. Özden yönetim çoğu kez yönetim ve temsilde kaotik bir duruma yol açtığı için TK tarafından terk edilmiştir. 18-09 2. Bir Ortağın Birden Çok Esas Sermaye Payına Sahip Olabilmesi. TK'nın küçük gibi görünen önemli bir yeniliği de bir ortağın birden çok esas sermaye payına sahip olabilmesidir. Yani TK'56'ya hakim "bir ortak; bir esas sermaye payı" ilkesi terk edilmiştir. Bu yeniliğin kapsamlı sonuçlan vardır: (a) Payın devredilmesi ve bir kısmının bağışlanması için bölünmesine gerek yoktur. (b) Haciz, rehin, intifa haklarını bir esas sermaye payına yüklenip, tüm ortaklığın ayni sınırlamaya tabi tutulması sakıncası bertaraf edilebilir. (c) Oyda sınırlama, ek ödeme ve yan edim yükümlülüğü ortağın paylarından birine veya bazılarına özgülenebilir. (d) Ortağın paylarından biri veya bazıları imtiyazlı olabilir vs. 18-10 3. Ortakların Ortaklığa Bağlanmasının Şartları TK m. 644 (1) bend b'nin yollaması ile TK m. 358 LO'lara da uygulanır. Anılan hüküm uyarınca, ortaklar sermaye taahhüdünden doğan vadesi gelmiş borçlarını ifa etmedikçe ve şirketin serbest yedek akçeleri ile birlikte kan, geç- miş yıl zararlarını karşılayacak düzeyde olmadıkça şirkete borçlanamazlar6. 4. Sermayenin Pay Bedellerinin Ödenmesinde AO Hükümlerinin Uygulanması 18-11 TK'nın 2011 tarihli özgün metninde sermaye taahhüdünden doğan borç- ların bir defada ödenmesi öngörülmüştü. 6335 sayılı karıunun 31. maddesiyle yapılan değişiklikle sermaye pay bedellerinin ödenmesi, ödeme yeri, ödememe- nin sonuçlan, bedelleri tamamen ödenmemiş sermaye paylarının devrine AO hükümlerinin uygulanacağı öngörülmüştür. Ancak AO'darı farklı olarak bir LO nakden taahhüt edilen payların itibarı değerlerinin en az %25' ini ödemeden de kurulabilir (TK. m 585, 7099 s. kanunla değişik). Sermaye 24 ay içinde ve LO sözleşmesinde öngörülen ve müdürce/müdürler kurulunca belirlenen tarihte veya tarihlerde ödenir. 6 Bkz. TEKİNALP/ÇAMOĞLU (2014), Açıklamalı, Notlu ve Karşılaştırmalı 6102 Sayılı Yeni Türk Ticaret Kanunu ve Ticari Mevzuat, Güncelleştirilmiş 15. Bası, m. 358 altındaki notlar. A I R Temell