powered by

powered by

makaleler Gülnur ERDOĞAN 191TBB Dergisi, Sayı 74, 2008 1. GİRİŞ Merkezinde insanın olduğu alanlardan biri, toplumsal niteliği ağır basan hukuk iken, bir diğer alan ise bireysel niteliği olan sanattır ve hukukun aksine kuralsızdır. Hukukun, kişiyi diğer bireye ve kamu- ya karşı koruma niteliği, sanatçı olan bireyi de korumayı kapsar. Bu koruma sanat ve hukuk arasındaki ilişkiyi ortaya çıkarmaktadır. Sanatçı ile eseri arasında bir ayrım yapılmaması Roma hukukun- dan kaynaklanan bir ilke olup, bu ilke ortaçağ boyunca da kabul gör- müştür. Ayrıca, bugünkü Avrupa hukukunun temellini teşkil eden Roma hukuku, maddi-gayri maddi hak ayrımı yapmıştır. Eserlerin çoğaltılmasını, korun masını sağlayan teknolojik gelişmeler ile eser- lere daha fazla ve daha kolay ulaşılması sağlanmış, bu şekilde sanat eserine yani fikri ürüne ekonomik bir değer yüklenmiştir. N Tarihsel süreçte bu şekilde hukukun, sanat-sanatçı-eser ile arasın- daki bağ kurulmuş, sanatçı ve eseri koruma altına alınmıştır. “Genel olarak devletin siyasal örgütlemesi ile sanatsal örgütlenme ara- sında doğal bir koşutluk bulunduğu bilinmektedir.” O Bu koşutluk öncelikle anayasa ve yasalar açısından, daha sonra da * Av., İzmir Barosu, DEÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü, Maliye ve Ekonomi Anabilim Dalı Ekonomi Hukuku tezsiz yüksek lisans öğrencisi. N Özdin, Nilüfer, “Rönesans Döneminde Tinsel Mülkiyet Kavramının Gelişimi ve Sa- natçı Hakları”, Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, (www.e-sosder.com ), Kış 2005, C.3, S. 11, s. 84–91 . 2 Konur, Tahsin, Devlet-Tiyatro İlişkisi, Ankara 2001, s. 61. SOSYAL DEVLETTE SANAT VE SANATÇININ KORUNMASI Gülnur ERDOĞAN * Gülnur ERDOĞAN makaleler 192TBB Dergisi, Sayı 74, 2008 siyasal ve toplumsal açıdan sanata ve sanatçıya bakış açısını inceleme- yi gerektirmektedir. 2. TÜRK ANAYASALARINDAKİ DURUM Ülkemizde ilk kez, “sosyal devlette sanat” kavramı, sosyal devlet ni- telemesinin, devletin nitelikleri arasında sayıldığı 1961 Anayasası’nın “Bilim ve Sanat Hürriyeti” başlıklı 21. maddesidir. Bu madde ile “herke- sin bilim ve sanatı serbestçe öğrenme, öğretme, açıklama, yayma ve bu alan- larda her türlü araştırma hakkına sahip olduğu” düzenlenmiştir. Aynı Anayasa’nın 41. maddesi ile de sosyal devlete, herkes için insanlık haysiyetine yaraşır bir yaşayış seviyesi sağlama ve sosyal-kül- türel kalkınma için iktisadi plan yapma ödevi yüklenmiştir. 1982 Anayasası’nın devletin temel amaç ve görevlerini düzenle- yen 5. maddesi ile devlete “...insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışma” görevi yüklemiştir. Yine Anayasa’nın 42. maddesinde  devletin, kişilerin asgari kültü- rel ihtiyaçlarını tatmin etmesine dair bir düzenleme bulunmaktadır.  1982 Anayasası’nın 49. maddesi ile de 1961 Anayasasın’ın 41.mad- desinde olduğu gibi, devlete “herkese insan haysiyetine yakışır asgari bir hayat düzenini sağlama” görevi verilmiştir. “Düşünceyi Açıklama Ve Yayma Hürriyeti” başlıklı 26. madde de ise “Herkes, düşünce ve kanaatlerini söz, yazı, resim veya başka yollarla tek başı- na veya toplu olarak açıklama ve yayma hakkına sahiptir” denilmektedir. Anayasa’nın 27. maddesi ise “Bilim ve Sanat Hürriyeti” başlığını ta- şımakta olup, herkesin, bilim ve sanatı serbestçe öğrenme ve öğretme, açıklama, yayma ve bu alanlarda her türlü araştırma hakkına sahip olduğuna dair bir düzenleme içermektedir. Yazının konusunu da oluşturan ve sosyal devlette SANATIN VE SANATÇININ KORUNMASI ise 1982 Anayasası’nda “SOSYAL GÜVENLİK HAKKI” başlığı altında düzenlenmiştir. Madde 64 - Devlet, sanat faaliyetlerini ve sanatçıyı korur. Sanat  Eğitim ve öğretim hakkı.  Özbudun, Ergun, Türk Anayasa Hukuku, Ankara 1989, s. 108. makaleler Gülnur ERDOĞAN 193TBB Dergisi, Sayı 74, 2008 eserlerinin ve sanatçının korunması, değerlendirilmesi, desteklen- mesi ve sanat sevgisinin yayılması için gereken tedbirleri alır. Belirtilen Anayasa hükmü ile sosyal devlete sanat faaliyetlerinin ve sanatçıların korunması görevi verilmiştir. Amir hükme göre, devletin görevi sadece sanat ve sanatçının ko- runması değildir. Devletin ayrıca sanatçı ve sanat eserlerinin değer- lendirilmesi, desteklenmesi ve sanat sevgisinin yayılması için gereken tedbirleri alma yükümlülüğü de bulunmaktadır. Kaldı ki, ekonomik, sosyal ve kültürel kalkınmayı ve gelişmeyi sağlamak için ülke kaynaklarının kullanımını planlamak ve gerekli teşkilatı kurmakta devletin görevleri arasında sayılmıştır. (1982 AY m. 166) 3. KANUNLARDAKİ DURUM Her ne kadar sanat ve sanatçının korunması, geliştirilmesi, des- teklenmesi devletin anayasal görevi olsa da, bugün için sanat ve sa- natçılar açısından sosyal devletin gereklerinin pek yerine getirildiğini söylemek mümkün değildir. Mevzuatımızda sanat ve sanatçıyı korumak, sanatı geliştirmek, sa- nat sevgisini yaygınlaştırmak için bazı düzenlemeler yapılmıştır. Bu düzenlemelerin yeterli olduğunu ve anayasal görevin tam ve gereği gibi yerine getirildiği de söylenemez. I. 4848 Sayılı Kültür ve Turizm Bakanlığı Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun’a Göre Anayasa’nın 64. Maddesinin İncelenmesi 4848 sayılı Kültür ve Turizm Bakanlığı Teşkilat ve Görevleri Hak- kında Kanun’un 1. maddesi kanunun amacını belirtmiştir. Maddeye göre kanunun amacı, kültürel değerleri yaşatmak, geliştirmek, yay- mak, tanıtmak, değerlendirmek ve benimsetmek, kültür ve … konula- rıyla ilgili kamu kurum ve kuruluşlarını yönlendirmek ve bu kuruluş- larla işbirliğinde bulunmak, yerel yönetimler, sivil toplum kuruluşları ve özel sektör ile iletişimi geliştirmek ve işbirliği yapmaktır. Gülnur ERDOĞAN makaleler 194TBB Dergisi, Sayı 74, 2008 İş bu amaçların gerçekleştirilmesi için Kültür ve Turizm Bakanlığı ve teşkilatı kurulmuştur. Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın görevleri arasında “Kültür ve … konuları ile ilgili kamu kurum ve kuruluşlarını yönlendirmek, bu kuruluş- larla işbirliğinde bulunmak, yerel yönetimler, sivil toplum kuruluşları ve özel sektör ile iletişimi geliştirmek ve işbirliği yapmak, (Ek ibare: 28.12.2006- 5571 S.K./23. m.); yerel yönetimler, kamu kurum ve kuruluşları tarafından kurulan veya kamu personelini desteklemek için kurulan dernekler ve aynı amaçlarla Türk Medeni Kanunu’na göre kurulan vakıflar dışındaki asıl amacı kültür, sanat, turizm ve tanıtım faaliyeti olan dernek ve vakıflar ile özel tiyatro- lar tarafından gerçekleştirilecek projelere nakdi yardımda bulunmak, tarihi ve kültürel varlıkları korumak, kültür ve turizm alanlarında her tür- lü yatırım, iletişim ve gelişim potansiyelini yönlendirmek, kültür ve turizm yatırımları ile ilgili taşınmazları temin etmek, gerektiğinde kamulaştırmak, bunların etüt, proje ve inşaatını yapmak, yaptırmak” sayılmıştır. (4848 sa- yılı yasa m. 2) Madde 2’de sayılan amaçların gerçekleştirilmesi içinse 7. maddede bakanlığın merkez teşkilatı kapsamında bir takım ana hizmet birimleri kurulması öngörülmüştür. Bu birimler Güzel Sanatlar Genel Müdürlüğü, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü, Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Mü- dürlüğü, Telif Hakları ve Sinema Genel Müdürlüğü vs. şeklinde belir- lenmiştir. Güzel Sanatlar Genel Müdürlüğü’nün görevleri yasada; a. Klasik, çağdaş ve geleneksel sanat akımlarını takip ederek, yurt içindeki sanat faaliyetlerinin milli kültür ve çağdaş anlayışa uygun olarak yürütülmesi ve yayılmasını, milletin bu yönden bilgi sahibi ol- masını sağlamak, b. Ulusal resim ve heykel sanatları ile geleneksel Türk süsleme ve el sanatları koleksiyonlarını geliştirmek, c. Güzel sanatlara ilişkin çalışmaların sosyal ve kültürel gelişme bakımından verimli olması için tedbirler almak, d. Güzel sanatlar galerileri ile orkestralar, korolar, çalgı, ses ve halk oyunları toplulukları, resim ve heykel müzeleri kurulmasını teklif etmek ve bunlara ilişkin hizmetleri yürütmek, makaleler Gülnur ERDOĞAN 195TBB Dergisi, Sayı 74, 2008 e. Diğer ülke sanatlarının yurt içinde tanıtılması amacıyla tedbirler almak vs. olarak belirlenmiştir. (4848 sayılı yasa m. 10) Telif Hakları ve Sinema Genel Müdürlüğü ise; “a. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ile verilen görevleri yü- rütmek, b. Birliklerin idari ve mali yönlerden denetimini sağlamak, c. Eser sahipleri ve birliklerle Bakanlık arasındaki ilişkileri düzenlemek, d. Fikir ve sanat eserlerinin işaretlenmesi ile ilgili çalışmaları yürütmek, kontrol etmek ve denetlemek, e. 3257 sayılı Sinema, Video ve Müzik Eserleri Kanunu ile verilen gö- revleri yapmak, f. Milli varlıklarımızı yurt içinde ve yurt dışında tanıtmak amacıyla film gösterileri ve festivaller düzenlemek veya desteklemek, belgesel filmler sağla- mak, yaptırmak ve film satın almak, g. Film, video ve benzeri konularda arşiv kurmak, geliştirmek ve fayda- lanılmasını sağlamak”, gibi görevler için oluşturulmuştur. (4848 sayılı yasa m. 11) Bakanlığın bir diğer ana merkez birimi olan Araştırma ve Eğitim Genel Müdürlüğü’nün görevleri ise aynı yasanın 13. maddesinde; “a. Güzel sanatlar alanında bilimsel araştırma, inceleme, yayınlar yap- mak, arşiv kurmak, geliştirmek ve faydalanılmasını sağlamak, b. Halk kültürlerinin, halk edebiyatı ve tiyatrosu, gelenek, görenek ve inançları, halk müziği ve oyunları, sanatları, mutfağı, giyim, kuşam, süsleme ve benzeri bütün dallarında araştırma, derleme, inceleme ve diğer bilimsel çalışmaları yapmak, yaptırmak, yayımlamak, tanıtmak, c. (Değişik bent: 14.07.2004 – 5225 S.K./13. m.) Somut olmayan kültürel mirasın araştırılması, derlenmesi, arşivlenmesi, tanıtımı, tescili, bu kapsamda tespit ve tescil kurullarının oluşturulması, ulusal ve uluslararası kurum ve kuruluşlar arasında bu konuda koordinasyonun sağlanması, işbirliği gelişti- rilmesi, d. Türkiye’de ve Türkiye dışında yaşayan Türklerin kültür varlıklarını, kültür anlaşmaları ve kültürel mübadele programları çerçevesinde araştırmak, incelemek, derlemek ve diğer bilimsel çalışmaları yapmak, yaptırmak, bunları Gülnur ERDOĞAN makaleler 196TBB Dergisi, Sayı 74, 2008 yayımlatmak, tanıtmak, açık hava müzelerine ve halk kültürleri arşivine ka- zandırmak, … h. Toplumda kültür ve turizm bilincinin geliştirilmesi için gerekli çalış- maları yapmak, bu amaçla ilgili kurum ve kuruluşlarla işbirliği sağlamak, ı. Kültür ve… ilgili kamu kuruluşları personelinin kültür ve turizm ko- nularında eğitilmesini planlamak ve gerçekleştirmektir.” Tanıtma Genel Müdürlüğü ise 14. maddeye göre “her türlü imkân- dan yararlanarak, ülkemizin… kültürel, sanatsal ve… değerlerinin yurt içi ve yurt dışında tanıtımını yapmak, yaptırmak, bu amaçla yurt içinde ve yurt dışında seminer, sempozyum, kolokyum, kongre, fuar, sergi, festival, yarışma, gösteriler ve benzeri faaliyetleri düzenlemek veya düzenlenmiş olanlara katıl- mak, bu yönde faaliyet gösteren yerli veya yabancı, kamu veya özel kurum, kuruluş, topluluk ve kişileri desteklemek, yönlendirmek ve bunlar arasında gerekli işbirliğini sağlamak, bu tür faaliyetlerin ülkemizde yapılmasını özen- dirmek, ödül vermek” gibi işler için görevlendirilmiştir. Kültür ve Turizm Bakanlığı, sosyal devletin 1982 Anayasası’nın 64. maddesinde öngörülen sanatı ve sanatçıyı koruma ödevinin bir devamı olarak kurulmuş ve bu amaçla bakanlığın faaliyet göstermesi kuruluş ve teşkilat yasasıyla da amaç ve çalışma alanları görev olarak yüklenmiştir. Ancak böyle bir bakanlığın kurulması, sosyal devletin, sanat ve sa- natçıyı koruma ödevini anayasanın amir hükmüne rağmen tam yerine getirdiği anlamına gelmemektedir. Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın internet sitesinde  de belirtildiği üzere sağlıklı bir yapılanma ve işleyiş eksikliği olduğu sabittir. Bakan- lıkça belirtildiği üzere; Bakanlığa bağlı bir üst sanat kurulunun oluşturulması, (sanat politikaları belirlenirken yönetimle sanat kurumu temsilcilerinden bir komisyonun sanatsal anlamdaki sorunların çözümüne ışık tut- ması), sorunları daha başında belirleyen bir denetleme kurulunun oluşturulması, sanat kurumları arasında işbirliği, bilgi ve birikimin  http://www.kultur.gov.tr/TR/BelgeGoster.aspx?F6E10F8892433CFFB6B8DA541 AA02A11F01B9CC4F1C001E7 (24.10.2007) makaleler Gülnur ERDOĞAN 197TBB Dergisi, Sayı 74, 2008 aktarılması, bakanlık kurumlarının sanat kurulundan idari birimine kadar yeniden yapılanması, bakanlığın kendi içinde sanat kurumları- nın teknik ve sanatsal sorunlarının çözümlerine yönelik yeniden yapı- lanması, sanat kurumlarının sağlıklı gelişimi için bulundukları illerde konservatuarlar açılarak alt yapının oluşturulması, Milli Eğitim Bakan- lığı ile işbirliği yaparak sanat derslerinin çözümüne yönelik projelerin oluşturulması, sanat kurumlarının tamamen demokratik yapılanma- sı, sanat kurumlarında yurtdışı bilgi ve görgü eğitimini özendirerek bireysel gelişimde rekabet ortamı yaratılması gerektiği belirtilmiştir. Aslında bu liste uzayıp gitmekte ve pek çok eksiklik olduğu ortaya çıkmaktadır. Listeden de anlaşıldığı üzere ülkemizde hâlâ sanat politi- kalarını belirleyecek bir birim yoktur. Konuya dair en önemli eksiklik, devletin bir sanat politikasının olmamasıdır. Zira bir sanat politikası belirledikten sonra, hedefler için çalışma yapılması mümkündür. Ancak yapılan incelemelerde görülmüştür ki, sadece Kültür ve Tu- rizm Bakanlığı’nın bir sanat politikasının olmadığını söylemek yanlış olur. Ülke yönetimine aday olan ya da ülkeyi yönetmiş pek çok siyasi partinin de belirli bir sanat politikası bulunmamaktadır. Bir başka önemli eksiklik ise devletle bağlantılı sanat kurumları- nın demokratik yapılanmasının olmamasıdır. II. 5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu   1951 yılında kabul edilen Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, sanat ve sanatçının korunması için çıkarılmış en kapsamlı yasadır. Yasanın çıkarılış amacı “fikir ve sanat eserlerini  meydana getiren eser sahipleri ile bu eserleri icra eden veya yorumlayan icracı sanatçıların, seslerin ilk tespitini yapan fonogram yapımcıları ile filmlerin ilk tespitini gerçekleş- tiren yapımcıların ve radyo-televizyon kuruluşlarının ürünleri üzerindeki manevi ve mali haklarını belirlemek, korumak, bu ürünlerden yararlanma şartlarını düzenlemek, öngörülen esas ve usullere aykırı yararlanma halinde  Eser: Sahibinin hususiyetini taşıyan ve ilim ve edebiyat, musiki, güzel sanatlar veya sinema eserleri olarak sayılan her nevi fikir ve sanat mahsullerini ifade etmektedir. (m. 1/B – Ek: 21.2.2001-4630/2 m.) Gülnur ERDOĞAN makaleler 198TBB Dergisi, Sayı 74, 2008 yaptırımları tespit etmek” olarak belirlenmiştir. (m. 1-Değişik: 21.2.2001 – 4630/1 m.) Bu kanun, fikir ve sanat eserlerini meydana getiren eser sahipleri ile bu eserleri icra eden veya yorumlayan icracı sanatçıların, seslerin ilk tespitini yapan fonogram yapımcıları ile filmlerin ilk tespitini ger- çekleştiren yapımcıların ve radyo-televizyon kuruluşlarının ürünleri üzerindeki manevi ve mali haklarını, bu haklara ilişkin tasarruf esas ve usullerini, yargı yollarını ve yaptırımları ile Kültür Bakanlığı’nın gö- rev, yetki ve sorumluluğunu kapsamaktadır. (m. 1/A – Ek: 21.2.2001 – 4630/2 m.) Yasaya göre: Bir eserin sahibi, onu meydana getirendir. Bir işlenme eserin ve derlemenin sahibi, asıl eser sahibinin hakları mahfuz kalmak şartıyla onu işleyendir. Sinema eserlerinde; yönetmen, özgün müzik bestecisi, senaryo ya- zarı ve diyalog yazarı, eserin birlikte sahibidirler. Canlandırma tekni- ğiyle yapılmış sinema eserlerinde, animatör de eserin birlikte sahipleri arasındadır. (m. 8 – Değişik: 21.2.2001 – 4630/5 m.) Fikir ve sanat eserleri üzerinde sahiplerinin mali ve manevi men- faatleri bu kanun dairesinde himaye görmektedir. (m.13) Yasa da fikir ve sanat eserlerinin çeşitleri, — İlim ve edebiyat eserleri — Musiki eserleri, — Güzel sanat eserleri — Sinema eserleri, — İşlenmeler ve derlemeler, — Alenileşmiş ve yayımlanmış eserler olarak sayılmıştır. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, sanatçının ortaya çıkardığı eserden kaynaklanan mali ve manevi haklarını korumak için vardır. Gerçekte ise sanat eseri gerektiği gibi korunamamakta, sanatçı da mali ve manevi olarak haklarını alamamaktadır. Hemen herkesin korsan CD’lere, kitaplara ne kadar kolay ulaştığı- nı düşünürsek –ki yasaya aykırı davranış sadece CD ve kitapla sınırlı değildir– sanatı ve sanatçıyı koruma görevinin yerine getirilmediği so- nucuna ulaşmak çok zor değildir. makaleler Gülnur ERDOĞAN 199TBB Dergisi, Sayı 74, 2008 III. 6660 Sayılı Güzel Sanatlarda Fevkalade İstidat Gösteren Çocukların Devlet Tarafından Yetiştirilmesi Hakkında Kanun Güzel Sanatlarda Fevkalade İstidat Gösteren Çocukların Devlet Tarafından Yetiştirilmesi Hakkında Kanun, sosyal devletin, sanat ve sanatçıların korunması ve sanatın geliştirilmesi amacını gerçekleştire- bilmesini sağlayabilecek en iyi düzenlemelerden biridir. 1956 tarihinde kabul edilen bu yasa ile güzel sanatlarda yetenekli çocukların devlet eliyle yetiştirilmesi hedeflenmiştir. 1. madde ile “Güzel sanatlarda fevkalade icra ve ibda istidadı gösteren çocukları memleket dâhilinde veya yabancı memleketlerde Devlet hesabına ye- tiştirme…” amacı kanunda belirtilmiştir. Kanunda sık sık güzel sanatlara yetenekli çocukların “devlet hesabı- na yetiştirilmesi” cümlesi kullanılmıştır. Kanunun 3. maddesinde ise “...fevkalade istidatlı çocukların Devlet hesabına yabancı memleketlerde yetiştirilmelerinde ana ve baba veya bunlardan biri veya vasisi, bulunmadığı takdirde Maarif Vekâletince tayin edilecek, çocuğa bakmağa muktedir en yakın aile mensupların- dan biri refakat edeceği” belirtilmiş, yine bu çocukların “memleket için- de parasız yatılı olmayan müesseselerde yetiştirilmeleri halinde de aynı madde hükümleri” uygulanmıştır. 4. madde de ise “…fevkalade istidatlı çocuklarla refakatlerinde gönderileceklere, memleket içinde veya dışında yapılacak tediyelerin nev’i ve miktarları her sene bütçe kanunlarına bağlı formüllerle tespit olunacağına” hükmolunmuştur. Maddeye göre devlet hesabına yetiştirilecek yetenekli çocuğun yurt dışına gönderilmesi halinde, çocukla ilgilenecek kişilere de devlet bütçesinden ödeme yapılmıştır. Yasanın, çocukların ailelerinden ayrılmadan eğitim almalarını sağ- layabilme açısından son derece insancıl ve aileyi koruyucu davrandığı ortadadır. Pek çok kişinin aklına “harika çocuk” gibi çeşitli isimlerle anılmış ve yasanın sağladığı imkândan yararlanmış, ülkenin gururu dünyaca ünlü birkaç isim hemen gelecektir. Gülnur ERDOĞAN makaleler 200TBB Dergisi, Sayı 74, 2008 IV. Diğer Mevzuatlar Kapsamında Anayasa’nın 64. Maddesinin İncelenmesi 1. Kanunlar Açısından • 5393 Sayılı Belediye Kanunu Sosyal devlet ilkesinin yerel olarak uygulanması için, yerel idare- ler, aynı zamanda toplumsal gelişimi de sağlamakla yükümlüdür. Kanunun “Belediyenin Görev ve Sorumlulukları” başlığını taşıyan 14. maddesinde “Belediye, mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla… kültür ve sanat… geliştirilmesi hizmetlerini yapar veya yaptırır” denilmiştir. Yine kanunun 48. maddesinde Belediye teşkilâtının “…beldenin ih- tiyacına göre birimler oluşturabileceği” belirtilmiştir. Bu birimler arasında ilk akla gelen belediyeler bünyesinde meyda- na getirilen sanat birimleridir. Bugün pek çok belediye tiyatro, koro, resim vs. kursları düzenlemekte, sanatın hemen her alanında amatör ya da profesyonel gruplarla topluma hizmet vermektedir. Kanunun 60. maddesinde de belediyenin giderleri arasında “sosyo- kültürel, sanatsal ve bilimsel etkinlikler için yapılan giderler” sayılmıştır. • 2547 Sayılı Yüksek Öğretim Kanunu Yasanın 3. maddesinin h bendi “konservatuar, müzik ve sahne sa- natlarında sanatçı yetiştiren bir yükseköğretim kurumudur” tanımlaması yaparken, 4. maddesi ile de “Sanatta Yeterlik: Lisansa dayalı en az altı, yüksek lisansa dayalı en az dört yarıyıllık programı kapsayan ve orijinal bir sanat eserinin ortaya konulmasını, müzik ve sahne sanatlarında ise üstün bir uygulama ve yaratıcılığı amaçlayan doktora düzeyinde lisansüstü bir yükse- köğretim eşdeğeridir” tanımlamasında bulunmuştur. Kanunun amaç bölümünde yer alan 7. maddesinin 2. bendinin 2. cümlesinde (Değişik madde: 17.08.1983-2880/3 m.) Yükseköğretim Kurulu’nun görevleri arasında “Yükseköğretim kurumları içinde bölüm, anabilim ve ana sanat dalları ile uygulama ve araştırma merkezi açılması, bir- leştirilmesi veya kapatılması; konservatuar, meslek yüksekokulu veya destek, hazırlık okul veya birimleri kurulması ile ilgili olarak doğrudan veya üniver- sitelerden gelecek öneriler üzerine karar vermek” ve m bendinde “çeşitli bi- makaleler Gülnur ERDOĞAN 201TBB Dergisi, Sayı 74, 2008 lim ve sanat alanlarında bilimsel milli komiteler ve çalışma grupları kurmak” sayılmıştır. 12. madde ile de “Ülkenin bilimsel, kültürel, sosyal ve ekonomik yön- lerden ilerlemesini ve gelişmesini ilgilendiren sorunlarını, diğer kuruluşlarla işbirliği yaparak, kamu kuruluşlarına önerilerde bulunmak suretiyle öğretim ve araştırma konusu yapmak, sonuçlarını toplumun yararına sunmak ve kamu kuruluşlarınca istenecek inceleme ve araştırmaları sonuçlandırarak dü- şüncelerini ve önerilerini bildirmek” şeklinde yükseköğretim kurumları görevlendirilmiştir. Yasadan da anlaşılacağı üzere, sanatın gelişmesini temin ve yeni sanatçıların yetiştirilebilmesi için devlet gerekli üniversite, fakülte, konservatuarları açmakla yükümlüdür. • 2252 Sayılı Kültür Bakanlığı Döner Sermaye Kanunu Kanunun 3.maddesi sermayenin kullanma alanını belirlemekte- dir. Maddeye göre “Kültür Bakanlığı döner sermayesi; eski eserler, anıt- lar, müzeler, kütüphanecilik, bibliyografya, dokümantasyon, enformasyon, yayın, tanıtma, güzel sanatlar, sahne sanatları arşiv, folklor, el sanat- ları, sinema sanatı, festival düzenleme, kültür merkezleri ve bunlar gibi mal veya hizmet üretim ve satışını içeren işletme alanlarında kul- lanılır.” (Ek fıkra: 16.04.2003-4848 S.K./34. m.) “Döner Sermaye ayrıca, kültür veya turizm yatırımlarının alt yapı hizmetlerini yapmak, her türlü baskı, dağıtım ve reklâm işleri ile afişler, turistik ve tanıtıcı yayınlar yapmak ve bunlarla ilgili tesisler kurmak, film, fotoğraf, plak ve hatıra eşyası hazırla- mak, satış yerleri ve sergiler açmak, radyo ve televizyon programları, folklor gösterileri, festivaller düzenlemek ve turizm konularında yerli ve yabancı ku- ruluşlarla ortaklık kurmak, Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamındaki her türlü eserin tüm mali haklarını yurt içinde ve yurt dışında satın almak, bu hakları kamu kurum ve kuruluşları ile kamu kurum ve kuruluşu niteliğindeki meslek örgütlerine, mahalli idarelere, Bakanlığın amaç ve görevlerini gerçek- leştirmek için bedelsiz kullandırmak veya üçüncü kişilere satmak amacıyla da kullanılır” denilmiştir. Döner sermayenin gelirinin ise müzelerle, devlet tiyatroları ve devlet opera ve balesi genel müdürlüklerince düzenlenenler dışındaki, tiyatro, bale, opera, konser, sinema ve benzeri yerlere giriş ücreti dâhil, Gülnur ERDOĞAN makaleler 202TBB Dergisi, Sayı 74, 2008 her türlü ücretler, her çeşit hizmet, mal, sanat eseri, kültür malzemesi, yayın ve benzeri satış gelirleri vs.’den sağlanacaktır. Yasaya göre, devlet, sanattın toplumda yaygınlaşmasını sağlamak için gerekli hizmetleri yapacak, mesela sergi salonunu açacak, verdi- ği hizmetler karşılığında edindiği parayı da yine sanat ve sanatçı için harcayacaktır. •5225 Sayılı Kültür Yatırımları ve Girişimlerini Teşvik Kanunu Bu kanunun amacı; “bireyin ve toplumun kültürel gereksinimlerinin karşılanmasını; kültür varlıkları ile somut olmayan kültürel mirasın korun- masını ve sürdürülebilir kültürün birer öğesi haline getirilmesini; kültürel iletişim ve etkileşim ortamının etkinleştirilmesini; sanatsal ve kültürel değer- lerin üretilmesi, toplumun bu değerlere ulaşım olanaklarının yaratılması ve geliştirilmesini; ülkemizin kültür varlıklarının yaşatılması ve ülke ekonomi- sine katkı yaratan bir unsur olarak değerlendirilmesi, kullanılması ile kültür merkezlerinin yapımı ve işletilmesine yönelik kültür yatırımı ve kültür giri- şimlerinin teşvik edilmesini sağlamak” olarak belirlenmiştir. (5225 sayılı yasa m. 1) Ayrıca, bu amacın gerçekleştirilmesine yönelik faaliyetlerde bu- lunmak üzere kurulan yerli veya yabancı tüzel kişilerin yatırım veya girişimlerinin teşvik edilmesi, belgelendirilmesi ve denetlenmesi ön- görülmüştür. (5225 sayılı yasa m. 2) Bu kanunda belirtilen kültür yatırımı  veya girişimi  kapsamındaki teşvik veya indirime konu olacak faaliyetler ise; kültür merkezlerinin   Kültür yatırımı: Bu kanunun amacı doğrultusunda, kültür merkezleri ile her türlü kültürel ve sanatsal faaliyetlerin üretildiği, sergilendiği, eğitim ve öğretimi ile bun- larla ilgili bilimsel çalışmaların yapıldığı alan, yapı ve mekânların yapımına, tek- nolojik alt yapıların kurulmasına veya donatılmasına yönelik yatırım faaliyetlerini, (5225 sayılı yasa m. 3/e)  Kültür girişimi: Bu kanunun amacı doğrultusunda, kültür merkezlerinin işletilmesi veya her türlü kültürel ve sanatsal faaliyetlerin üretilmesi, sergilenmesi, eğitim ve öğretimi ile bunlara ilişkin bilimsel çalışmaların yapılması faaliyetleri ile bu faali- yetlerin yapıldığı alan, yapı veya mekânların işletilmesini (5225 sayılı yasa m. 3/f)  Kültür merkezi: Bireyler arasında sosyal ve kültürel iletişim ve etkileşim ortamları- nın kurulması ile ulusal kültürün yaşatılması temel amaçlarına dönük olmak üze- re; asli unsur olarak güzel sanatlar, sinema, geleneksel ve çağdaş el sanatları gibi her türlü kültürel ve sanatsal faaliyetlerden en az birkaçının üretildiği, sergilendiği, bunların eğitim, öğretim ve bilimsel çalışmalarının yapıldığı bölümler ile sağlık, makaleler Gülnur ERDOĞAN 203TBB Dergisi, Sayı 74, 2008 yapımı, onarımı ve işletilmesi, kütüphane, arşiv, müze, sanat galerisi, sanat atölyesi, film platosu, sanatsal tasarım ünitesi, sanat stüdyosu ile sinema, tiyatro, opera, bale, konser ve benzeri kültürel ve sanat- sal etkinliklerin ya da ürünlerin yapıldığı, üretildiği veya sergilendi- ği mekânlar ile kültürel ve sanatsal alanlara yönelik özel araştırma, eğitim veya uygulama merkezlerinin yapımı, onarımı veya işletilmesi, kültür varlıkları 10 ile somut olmayan kültürel mirasın 11 araştırılması, derlenmesi, belgelendirilmesi, arşivlenmesi, yayınlanması, eğitimi, öğretimi ve tanıtılması faaliyetleri, olarak belirlenmiştir. Yasanın kapsamında olan kültür yatırımı ve girişimi için uygula- nacak teşvik unsurları ise 5. maddede düzenlenmiştir. Teşviklerden bir tanesi Kültür ve Turizm Bakanlığı’na bu kanun uyarınca “Taşınmaz Mal Tahsisi”dir. 12 Diğer teşviklerse “gelir vergisi stopajı indirimi” 13 , “sigorta primi işve- spor, eğitim ve alışveriş gibi gereksinimlerin karşılandığı birimlerin de bulunduğu yapıları (5225 sayılı yasa m 3/b) 10 Kültür varlığı: 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamın- da korunması gerekli taşınmaz kültür varlıklarını, (5225 sayılı yasa m. 3/c) 11 Somut olmayan kültürel miras: Sözlü kültür ortamlarında halk tarafından yaratılan ve halkbilimi araştırmaları içinde yer alan; sözlü anlatımlar ve sözlü gelenekler, gösteri sanatları, toplumsal uygulamalar, ritüel ve festivaller, halk bilgisi, evren ve doğa ile ilgili uygulamalar, el sanatları geleneği gibi kültürel ürünleri ve üretim süreçlerini, 5225 sayılı yasa m. 3/d) 12 Madde 5/a-“ Taşınmaz mal tahsisi; Bakanlık, bu Kanun kapsamında kültür yatırı- mı ve girişimleri için taşınmaz mal tahsis etmeye yetkilidir. Bakanlıkça tahsisi uy- gun görülen taşınmaz mallardan; 1. Hazine adına tescilli olanlar Bakanlığın talebi üzerine Maliye Bakanlığının uy- gun görüşü ile en geç üç ay içerisinde, 2. Mülkiyeti 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun eki (II) sayı- lı cetvelde yer alan kamu idareleri ile mahalli idarelere ait olanlar, Bakanlığın talebi üzerine ilgili idarenin uygun görüşü ile en geç üç ay içinde bedelsiz olarak Hazine adına tapuya tescil edilerek, Bakanlığa tahsis edilir. Hazineye ait olup halen Bakanlığa tahsisli taşınmaz mallar, bu Kanun kapsamın- da Bakanlıkça tahsis edilebilir. Bu taşınmaz malların tahsisi, kiralanması ve bunlar üzerinde bağımsız ve sürekli üst hakkı tesisine ilişkin esaslar ile süreler, taşınmaz malın bulunduğu yer itibariyle bedeller, hakların sona ermesi ve diğer şartlar, Bakanlık ve Maliye Bakanlığınca 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’na bağlı olmaksızın müştereken tespit edilir. 13 Madde 5/b-“Bu kanun uyarınca belge almış kurumlar vergisi mükellefi yatırımcı veya girişimcilerin, ilgili idareye verecekleri aylık sigorta prim bordrolarında bil- dirdikleri, münhasıran belgeli yatırım veya girişimde çalıştıracakları işçilerin üc- retleri üzerinden hesaplanan gelir vergisinin, yatırım aşamasında üç yılı aşmamak Gülnur ERDOĞAN makaleler 204TBB Dergisi, Sayı 74, 2008 ren paylarında indirim” 14 , “su bedeli indirimi ve enerji desteği”, 15 “yabancı uzman personel ve sanatçı çalıştırabilme”, 16 “hafta sonu ve resmi tatillerde faaliyette bulunabilmedir.” 17 Ayrıca kanunun 8.maddesiyle “kültür merkezlerinin yol, su, kanali- zasyon, doğalgaz, elektrik, telekomünikasyon ve diğer altyapı ihtiyaçlarının ilgili kamu kuruluşlarınca öncelikle tamamlanması zorunlu” kılınmıştır. • 5302 Sayılı İl Özel İdaresi Kanunu İl özel idaresi “mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla; (Ek ibare: 01.07.2006 – 5538 S.K/26/a.mad) Belediye sınırları il sınırı olan Büyükşe- hir Belediyeleri hariç ilin… kültür, sanat, … ilişkin hizmetleri il sınırları içinde yapmakla görevli ve yetkilidir.” (5302 sayılı m. 6) • 2954 Sayılı Türkiye Radyo ve Televizyon Kanunu Kanunun 9. maddesi ile “Türkiye Radyo-Televizyon Kurumu (TRT); yurt içine yapılacak; haber, kültür, bilim, sanat, eğlence ve benzeri türlerde eğitici, aydınlatıcı ve eğlendirici nitelikte her türlü yayınlarla; Atatürk ilke ve inkılâplarının kökleşmesine, Türkiye Cumhuriyetinin çağdaş uygarlık dü- kaydıyla % 50’si, işletme aşamasında ise yedi yılı aşmamak kaydıyla % 25’i, verile- cek muhtasar beyanname üzerinden tahakkuk eden vergiden terkin edilir.” 14 Madde.5/c - “Bu Kanun uyarınca belgelendirilmiş kurumlar vergisi mükellefi yatı- rımcı veya girişimcilerin, ilgili idareye verecekleri aylık sigorta prim bordrolarında bildirdikleri, münhasıran belgeli yatırım veya girişimde çalıştıracakları işçilerin, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun 72 ve 73 üncü maddeleri uyarınca prime esas kazançları üzerinden hesaplanan sigorta primlerinin işveren hissesinin, yatı- rım aşamasında üç yılı aşmamak şartıyla % 50’si, işletme aşamasında ise yedi yılı aşmamak şartıyla % 25’i, Hazinece karşılanır.” 15 Madde 5/d- “Su ücretlerini yatırım veya girişimin bulunduğu yörede uygulanan tarifelerden en düşüğü üzerinden öderler. Bu yatırım veya girişimin elektrik ener- jisi ve doğal gaz giderlerinin % 20’si beş yıl süreyle Hazinece karşılanır.” 16 Madde 5/e-“Belgeli yatırım veya girişimlerde, Bakanlık ve İçişleri Bakanlığının görüşü alınarak Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca verilen izinle yabancı uzman personel ve sanatçı çalıştırılabilir. Ancak bu şekilde çalıştırılan yabancı personelin sayısı toplam personelin % 10’unu aşamaz. Bu oran Bakanlıkça % 20’ye kadar artırılabilir. Bu personel, en er- ken işletmenin faaliyete geçmesinin üç ay öncesinden itibaren çalışmaya başlaya- bilir.” 17 Madde 5/f-Belgeli girişimler ile belge kapsamındaki diğer birimler belgede belir- lenen çalışma süresi içinde hafta sonu ve resmi tatillerde de faaliyetlerine devam edebilirler. makaleler Gülnur ERDOĞAN 205TBB Dergisi, Sayı 74, 2008 zeyinin üstüne çıkmasını öngören milli hedeflerin gerçekleşmesine” (m. 9/e) ve “devletin varlık ve bağımsızlığının, ülkenin ve milletin bölünmez bütün- lüğünün, toplumun huzurunun, milli dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı ve Atatürk Milliyetçiliğine dayanan demokratik, laik ve sosyal hukuk devleti niteliklerinin korunmasına ve güçlendirilme- sine” (m. 9/2) yardımcı olmakla görevlidir. • 3984 Sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayınları Hakkında Kanun Radyo ve televizyonların yayın ilkeleri belirlenmiş olup yayınla- rın “(Değişik madde: 15.05.2002-4756 S.K./2. m.) radyo, televizyon ve veri yayınları, hukukun üstünlüğüne, Anayasa’nın genel ilkelerine, temel hak ve özgürlüklere, milli güvenliğe ve genel ahlaka uygun olarak kamu hizmeti anlayışı çerçevesinde yapılacağı” kuralı konulmuştur. (m. 4) • Devlet Planlama Teşkilatı Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname 18 Kanun hükmünde kararnamenin (KHK) amacı, kaynakların ve- rimli kullanılması ve kalkınmanın hızlandırılması amacıyla ülkenin ekonomik, sosyal ve kültürel planlama hizmetlerinin bir bütünlük içerisinde etkin, düzenli ve süratli olarak görülebilmesi için Devlet Planlama Teşkilatının kurulmasını, teşkilat ve görevlerine dair esas- ları düzenlemek” olarak belirlenmiştir. (KHK m. 1) Devlet Planlama Teşkilatı’nın (DPT) görevleri arasında “Ülkenin doğal, beşeri ve iktisadi her türlü kaynak ve imkânlarını tespit ederek, takip edilecek iktisadi, sosyal ve kültürel politika ve hedeflerin belirlenmesinde Hü- kümete müşavirlik yapmak” (KHK m. 2/a), “bakanlıkların ve kamu kurum ve kuruluşlarının iktisadi, sosyal ve kültürel politikayı ilgilendiren faaliyet- lerinde koordinasyonu sağlamak, uygulamayı etkin bir biçimde yönlendirmek ve bu konularda Hükümete müşavirlik yapmak” (KHK m. 2/c) sayılmıştır. KHK ile kendisine verilen görevleri yerine getirebilmek için DPT bünyesinde çeşitli ana hizmet birimleri oluşturulmuştur. DTP‘nin “İktisadi, Sosyal ve Kültürel Hedefler ile Politikaların Tespiti” 18 KHK’nin Tarihi-No: 19.06.1994-540, Yetki Kanunu Tarihi-No: 16.06.1994-4004, Ya- yımlandığı Resmi Gazete Tarihi-No: 24.06.1994 – 21970 Mükerrer. Gülnur ERDOĞAN makaleler 206TBB Dergisi, Sayı 74, 2008 ise 25. maddeye göre yapılacaktır. Maddeye göre; “İktisadi, sosyal ve kültürel hedefler ile politikaların belirlenmesine esas teşkil edecek hususlar Yüksek Planlama Kurulunda görüşülerek tespit edilir. Bu suretle tespit edilen esaslar Bakanlar Kurulunda öncelikle görüşülerek karara bağlanır.” • Çocuk Haklarına Dair Sözleşme 19 İş bu uluslararası sözleşme ile “taraf devletler çocuk eğitiminin aşağı- daki amaçlara yönelik olmasını kabul etmişler ve çocuğun kişiliğinin, yetenek- lerinin, zihinsel ve bedensel yeteneklerinin mümkün olduğunca geliştirilmesi sağlamayı” taahhüt etmişlerdir. (m. 29) Sözleşmenin 31. maddesinde ise taraflar devletler, “çocuğun din- lenme, boş zaman değerlendirme, oynama ve yaşına uygun eğlence (etkin- liklerinde) bulunma ve kültürel ve sanatsal yaşama serbestçe katılma hakkını tanırlar” ve “çocuğun kültürel ve sanatsal yaşama tam olarak katılma hakkını saygı duyarak tanırlar ve özendirirler ve çocuklar için, boş zamanı değerlen- dirmeye, dinlenmeye, sanata ve kültüre ilişkin (etkinlikler) konusunda uygun ve eşit fırsatların sağlanmasını teşvik ederler” denilmiştir. • 2527 Sayılı Basma Yazı ve Resimleri Derleme Kanunu İlgili yasada “Türkiye’de her türlü baskı usulleriyle basılıp neşredilen ikinci maddede yazılı basma yazı ve resimleri basanların bunların beş nüs- hasını Maarif Vekâletinin emrine vermeğe mecbur olduğu” belirtilmiştir. (2227 sayılı yasa m. 1) İş bu yasayla basma yazı ve eserlerin korunması, toplanması, kül- türel ve bilimsel birikimlerin gelecek nesillere bozulmadan aktarılması amaçlanmıştır. 19 Resmi Gazete Tarihi: 27.01.1995 Resmi Gazete Sayısı: 22184, Geçerli Dili: İngilizce, Arapça, Çince, İspanyolca, Fransızca ve Rusça Depoziter: Birleşmiş Milletler Teşki- latı Genel Sekreteri, Türkiye’nin İmza Tarihi: 14.09.1990, Onay Şekli: Onay Kanunu- Bakanlar Kurulu Kararı. İhtirazı Kaydı: “Türkiye Cumhuriyeti Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleş- mesinin 17, 29 ve 30 uncu maddeleri hükümlerini T.C. Anayasası ve 24 Temmuz 1923 tarihli Lozan Anlaşması hükümlerine ve ruhuna uygun olarak yorumlama hakkını saklı tutmaktadır.” Çocuk Haklarına Dair Sözleşmenin Uygun Bulunduğu Hakkında Kanun, Kabul Tarihi: 09.12.1994, Kanun No: 4058, Resmi Gazete Tarihi: 11.12.1994, Resmi Gazete Sayısı: 22138. makaleler Gülnur ERDOĞAN 207TBB Dergisi, Sayı 74, 2008 Verilmesi mecburi olan basma yazı ve resimler ise şunlardır: Gazeteler, ajans tebliğleri, mecmualar, kitaplar, risaleler, tahsil tez- leri, haritalar, atlaslar, tablolar, oyma baskılar (gravür), her çeşit resim- ler, sanat kıymetini haiz duvar ilanları, kılavuzlar, planlar, krokiler, destan ve şarkı mecmuaları, musiki notaları, dans notaları ve tiyatro piyesleri, cemiyet ve şirketlerce neşredilen raporlar, her çeşit katalog- lar, takvimler, yıllıklar, yıllaçlar ve muhtıralar. Ayrıca, memleketin kültür hayatiyle alakası olduğu Maarif Vekil- liğince tespit ve ilan olunan eserler de bu mecburiyete tabi tutulabile- cektir. (2227 sayılı yasa m. 2) 2. Yönetmelikler Açısından • Kültür ve Turizm Bakanlığınca Yerel Yönetimlerin, Derneklerin, Vakıfların ve Özel Tiyatroların Projelerine Yapılacak Yardımlara İlişkin Yönetmelik 20 Kültür, sanat ve turizmi geliştirmek ve tanıtmak için hazırlanan projelere Kültür ve Turizm Bakanlığı bütçesinden yapılacak yardımla- ra ilişkin usul ve esasları düzenlemek (m. 1) amacı ile çıkarılan yönet- melik kapsamında, yerel yönetimlerin, özel tiyatroların ve asıl amacı kültür, sanat, turizm ve tanıtım faaliyeti olan dernek ve vakıfların pro- jelerine Kültür ve Turizm Bakanlığı bütçesinden yardım yapılması ve bu yardımların kullanılması, izlenmesi, denetlenmesi ve kamuoyuna açıklanmasına ilişkin usul ve esasları belirlenmiştir. (m. 2) 21 • Devlet Sanatçısı Olacak ve Bu Haktan Yararlanacaklar ile Bunların Nitelikleri ve Seçimleri Hakkında Yönetmelik 22 Devlet Sanatçısı unvanı, sanata olan katkıları ve yaptıkları hizmet- ler sonucunda bazı sanatçılara Türkiye Cumhuriyeti Devleti tarafın- dan verilen unvandır. 20 Kültür ve Turizm Bakanlığından: Resmi Gazete Tarihi: 15.03.2007, Resmi Gazete Sayısı: 26463. 21 Kamu kurum ve kuruluşları tarafından kurulan veya kamu personelini destekle- mek için kurulan dernekler ve aynı amaçlarla Türk Medeni Kanunu’na göre kuru- lan vakıflar bu Yönetmelik kapsamı dışındadır. (m. 2/2). 22 Bakanlar Kurulu Karar Tarihi-No: 26.01.2000-2000/153, Dayandığı Kanun Tarihi- No: 14.07.1965-657, Yayımlandığı Resmi Gazete Tarihi-No: 18.02.2000-23968. Gülnur ERDOĞAN makaleler 208TBB Dergisi, Sayı 74, 2008 1971 yılından beri, Kültür Bakanlığı’nın teklifi, Cumhurbaşkanı- nın onayı ile Türkiye’yi dışarıda temsil eden kişilere devlet sanatçılığı unvanı verilmektedir. Bu unvan ile maaşa bağlanan sanatçılar, 65 yaşında emekli olma hakkı yanında yurtdışı seyahatlerinde birtakım ayrıcalıklar kazanarak, VIP salonlarını kullanabilmekte ve devlet törenlerinde de protokolde ağırlanmaktadırlar. Devlet sanatçısı iş bu yönetmeliğe göre, güzel sanatların sahne sa- natları (tiyatro, opera, bale, halk dansları), fonetik sanatlar (çoksesli müzik, Türk müziği), plastik sanatlar (resim, heykel, seramik, Türk süsleme sanatları, fotoğraf, karikatür, grafik), sinema-televizyon, ede- biyat ve mimarlık dallarında faaliyet gösteren üstün niteliklere sahip, her yönüyle mesleğinin örnek temsilcisi olan ve ulusal ve/veya ulusla- rarası ün yapmış, yaşayan sanatçılar arasından seçilmektedir. (m. 2) Ancak son yıllarda devlet sanatçılığı unvanı üzerinde yaşanan tar- tışmalar, unvanın reddedilmesi, çok sayıda kişiye verilmesi, kişilerin tespitinde gerekli titizliğin gösterilmediği kanaatini insanlarda oluş- turmuştur. Bu tartışmalar içinde, unvanın, sanatçıyı onurlandırıcı, teşvik edici niteliği zedelenmiştir. • Milli Eğitim Bakanlığı Anadolu Güzel Sanatlar Liseleri Yönetmeliği 23 Anadolu güzel sanatlar liseleri ile ilgili iş ve işlemlere ilişkin esas ve usulleri düzenlemek amacıyla (m. 1) yönetmelik çıkarılmıştır. Anadolu güzel sanatlar liseleri, kayıtlı öğrencilerinin; a. Güzel sanatlar alanında ilgi ve yetenekleri doğrultusunda eği- tim-öğretim görmelerini, b. Özel yetenek gerektiren yüksek öğretim programlarına hazır- lanmalarını, c. (Mülga bent: 16.12.2006 – 26378 S. RG Yön/9. m.) 23 Milli Eğitim Bakanlığından: Yayımlandığı Resmi Gazete Tarihi: 20.08.1999, Yayım- landığı Resmi Gazete No: 23792. makaleler Gülnur ERDOĞAN 209TBB Dergisi, Sayı 74, 2008 d. Alanlarında araştırmacılığa yönelmelerini, yetenekleri doğrul- tusunda yorum ve uygulamalar yapabilen, yaratıcı ve üretken kişiler olarak yetişmelerini, e. Milli ve milletlerarası sanat eserlerini tanımalarını ve yorumla- malarını sağlamak, amacıyla kurulmuştur. (m. 6) Okulda resim ve müzik alanları bulunur ve Bakanlığın uygun gör- mesi durumunda güzel sanatlara yönelik programlar uygulayan baş- ka alanların da açılması mümkündür. (m. 13) • Kültür Bakanlığı Senfoni Orkestraları Solist Sanatçılarının Çalışma Usulleri Hakkında Yönetmelik 24 Kültür Bakanlığı Güzel Sanatlar Genel Müdürlüğü’ne bağlı Senfo- ni Orkestralarındaki solist sanatçıların taşıması gereken nitelikleri, hak ve görevleri ile bu görevlerin sona ermesine ilişkin hususları düzenle- mek amacıyla çıkarılmıştır. • Fikir ve Sanat Eserlerinin Tespit Edildiği Materyallerin Dolum, Çoğaltım ve Satışını Yapan veya Yayan İşletmelerin Sertifikalandırılmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik 25 Yönetmeliğin amacı, fikrî mülkiyet haklarının korunması ve etkin bir şekilde takibinin sağlanması amacıyla, fikir ve sanat eserlerinin tespit edilmesi ve çoğaltılmasına ilişkin materyalleri üreten veya ithal eden veya bu materyallerin dolum, çoğaltım ve satışını yapan veya herhangi bir şekilde yayan ve umuma arz eden yerlerin, Bakanlıkça ücreti mukabili sertifikalandırılmasına ilişkin usul ve esasları belirle- mektir. (m. 1) • Diğer Yönetmelikler Konuyla alakalı pek çok düzenleme bulunmakla birlikte, bunlar- dan bazılarını kısaca şu şekilde listelemek mümkündür. 24 Kültür Bakanlığı’ndan: Resmi Gazete Tarihi: 08.01.1999,Resmi Gazete Sayısı: 23577. 25 Kültür ve Turizm Bakanlığı’ndan: Resmi Gazete Tarihi: 18.04.2005, Resmi Gazete Sayısı: 25790. Gülnur ERDOĞAN makaleler 210TBB Dergisi, Sayı 74, 2008 I. Mimarlık, Peyzaj Mimarlığı, Mühendislik, Kentsel Tasarım Pro- jeleri, Şehir Ve Bölge Planlama Ve Güzel Sanat Eserleri Yarışmaları Yö- netmeliği, 26 II. 2809 sayılı Kanunun Geçici 10 Uncu Maddesinin 2.Fıkrası Ge- reğince Öğretim Üyeliğine Yükseltilecek Sanat Dalları Öğretmenleri Hakkında Yönetmelik, 27 III. Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Sekreterliği Milli Saraylar Daire Başkanlığı Geleneksel Sanatlar, Restorasyon Ve Konservasyon Uygulama (Programları) Yönetmeliği, 28 IV. Fikir Ve Sanat Eserlerini İçeren Taşıyıcı Materyaller İle Bu Eserlerin Çoğaltılmasına Yarayan Teknik Cihazların Bedellerinden Yapılan Kesintilerin Kullanımına İlişkin Usul Ve Esaslar Hakkında Yönetmelik 29 V. Kültür Bakanlığı Yazma Eser Kütüphaneleri Çalışma, Yazma Ve Eski Harfli Basma Eserlerden Yararlanma Yönetmeliği 30 VI. Sair yönetmelikler 31 26 Kamu İhale Kurumu’ndan: Resmi Gazete Tarihi: 24.12.2002 Resmi Gazete Sayısı: 24973. 27 Yükseköğretim Kurumu’ndan: Yayımlandığı Resmi Gazete Tarihi: 02.02.1985, Ya- yımlandığı Resmi Gazete No: 18654. 28 Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı’ndan: Resmi Gazete Tarihi: 01.04.2006, Resmi Gazete Sayısı: 26126. 29 Kültür ve Turizm Bakanlığı’ndan: Resmi Gazete Tarihi: 13.04.2006, Resmi Gazete Sayısı: 26138. 30 Kültür Bakanlığı’ndan: Resmi Gazete Tarihi: 09.04.2003, Resmi Gazete Sayısı: 25074. 31 Eser Sahibinin Haklarına Komşu Haklar Yönetmeliği, Fikir ve Sanat Eseri Sahiple- rinin Verecekleri Yetki Belgesi Hakkında Yönetmelik, Fikir ve Sanat Eserlerinin Ka- yıt ve Tescili Hakkında Yönetmelik, Bandrol Uygulamasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik, İcra, Yapım ve Yayınların Kullanılması ve/veya İletilmesi- ne İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik, Kamu Kurum ve Kuruluşlarınca Ödenecek Telif ve İşlenme Ücretleri Hakkında Yönetmelik, Sinema Filmlerinin De- ğerlendirilmesi ve Sınıflandırılmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetme- lik, Sinema Filmlerinin Desteklenmesi Hakkında Yönetmelik, Sinematografik Ortak Yapımlar ve Türkiye’de Ticari Amaçlı Film Çekmek İsteyen Yerli Yapımcılar Hak- kında Yönetmelik, 3984 Sayılı Kanun Çerçevesinde Elde Edilen Gelirlerin Kullanı- mına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik, Fikir ve Sanat Eseri Sahipleri İle Bağlantılı Hak Sahipleri Meslek Birlikleri Tip Statüsü, Güzel Sanat Eserleri, İlim ve Edebiyat Eserleri İle Musiki Eserlerinin El Yazısıyla Yazılmış Asıllarının Satış Bedellerinden Pay Verilmesine İlişkin Karar, İmalat veya İthalat Bedeli Üzerinden Yapılacak Kesintinin Belirlenmesine İlişkin Bakanlar Kurulu Kararı gibi başkaca da makaleler Gülnur ERDOĞAN 211TBB Dergisi, Sayı 74, 2008 4. TÜRKİYE’DE FAALİYET GÖSTEREN YABANCI SANATÇILARIN DURUMU 1932 tarihli, 2007 sayılı Türkiye’deki Türk Vatandaşlarına Tahsis Edilen Sanat Ve Hizmetler Hakkında Kanun 32 ile Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde yabancılar tarafından bazı mesleklerin icrası yasaklan- mıştır. Ancak 2007 sayılı kanun, 06.03.2003 tarih ve 25040 sayılı RG’de yayımlanan, 27.02.2003 kabul tarihli ve 4817 sayılı kanunun 33 35. mad- desi ile 06.09.2003 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere yürürlükten kaldırılmıştır. 2007 sayılı mülga kanunun 1. maddesinde “Türkiye Cumhuriyeti dahilinde aşağıda gösterilen sanat ve hizmetler münhasıran Türk vatandaş- ları tarafından yapılır. Bu sanat ve hizmetlerin Türk vatandaşı olmayanlar tarafından yapılması memnudur” hükmü konulmuş olup, maddenin deva- mında da yabancıların “…çalgıcılık, fotoğrafçılık… her türlü müesseselerle ticarethane, apartman; han, otel ve şirketlerde bekçilik, kapıcılık, odabaşılık; otel, han, hamam, kahvehane, gazino, dansiğ ve barlarda kadın ve erkek hizmetçilik (garson ve servant); bar oyunculuğu ve şarkıcılığı” yapa- mayacağı belirtilmiştir. 2007 sayılı kanunu ortadan kaldıran 4817 sayılı Yabancıların Ça- lışma İzinleri Hakkında Kanun halen yürürlükte olup, yabancıların Türkiye’deki çalışmalarını izne bağlamak ve yabancılara verilecek çalışma izinleri ile ilgili esasları belirlemek üzere çıkarılmıştır. (4817 sayılı kanun m.1). Kanunun uygulama alanı 2. maddede belirtilmiştir. Maddede “403 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanununun 29 34 uncu maddesinin ikinci cümlesi ile yönetmelikler bulunmaktadır. 32 Kanun Numarası:2007, Kabul Tarihi: 11.06.1932, Yayımlandığı Resmi Gazete Tarih: 16.06.1932, Yayımlandığı Resmi Gazete Sayısı: 2126. 33 Yabancıların Çalışma İzinleri Hakkında Kanun. 34 Yabancı muamelesi ve saklı tutulan haklar: Madde 29 - (Değişik madde: 29.06.2004 – 5203/1 m.) Bu Kanun gereğince Türk vatandaşlığını kaybeden kişiler, kayıp tari- hinden başlayarak yabancı muamelesine tabi tutulur. Ancak doğumla Türk vatan- daşı olup da, İçişleri Bakanlığından vatandaşlıktan çıkma izni alanlar ve bunların vatandaşlıktan çıkma belgesinde kayıtlı reşit olmayan çocukları; Türkiye Cumhu- riyetinin milli güvenliğine ve kamu düzenine ilişkin hükümler saklı kalmak kay- dıyla, askerlik hizmetini yapma yükümlülüğü ve seçme-seçilme, kamu görevlerine girme ve muafen araç veya ev eşyası ithal etme hakları dışında, sosyal güvenliğe Gülnur ERDOĞAN makaleler 212TBB Dergisi, Sayı 74, 2008 5680 sayılı Basın Kanununun (MÜLGA) 35 13 36 üncü maddesi ve 231 sayı- lı Basın Yayın ve Enformasyon Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 37 kapsamına giren, Bakanlıklar, kamu kurum ve kuruluşlarınca kanunla verilen yetkiye dayanarak çalışma izni verilen veya istihdam edilen ve karşılıklılık ilkesi, uluslararası hukuk ve Avrupa Birliği Hukuku esasları dikkate alınarak çalışma izninden ilişkin kazanılmış hakları saklı kalmak ve bu hakların kullanımında ilgili kanunlar- daki hükümlere tabi olmak şartıyla Türk vatandaşlarına tanınan haklardan aynen yararlanmaya devam ederler. Kanunun 33 ve 35 inci madde hükümleri saklıdır. 35 26.06.2004 tarih ve 25504 S. RG’de yayımlanan 09.06.2004 kabul tarihli 5187 sayılı “Basın Kanunu” nun 30.maddesi ile yürürlükten kaldırılmıştır. 36 Madde 13 - (Değişik madde: 29.11.1960 – 143/1 md.) Mevkutelerde çalıştı- rılacak muhabirlerin bu kanunun 5 inci maddesinin 1, 2 ve 3 üncü bentleri hükümleri müstesna, diğer bentlerinde yazılı nitelik ve şartları haiz olma- ları icabeder. Atıfta bulunulan 5.madde hükmü ise şu şekildedir: (Değişik madde: 29.11.1960 – 143/1 md.) Her mevkutenin yazı işlerini fiilen idare eden so- rumlu müdürü bulunur. Yayının muhtelif kısımlarını idare için ayrı sorumlu müdürler bulun- durulabilir. Bu takdirde her sorumlu müdür kendi idare ettiği kısımdan sorumlu olur. Sorumlu müdür aşağıdaki şartları haiz olmalıdır: 1 - Türk vatandaşı ve lise tahsili görmüş olmak veya bu derecede tahsili bulunduğu resmen tevsik edilmiş olmak, 2 - 21 yaşını bitirmiş bulunmak, 3 - Türkiye’de ikametgâh sahibi olmak ve devamlı oturmak, 4 - Devlet memuru, asker veya ordu mensubu bulunmamak, (Mesleki ve ilmi mevkuteler için bu şart aranmaz). 5 - Kısıtlı veya kamu hizmetlerinden yasaklı olmamak, 6 - (Değişik bent: 10.11.1983 – 2950/1 md.) Ağır hapis, taksirli suçlar ha- riç olmak üzere beş yıldan fazla hapis cezalarından biriyle veya yayın teh- didiyle para ve menfaat temini, hırsızlık, sahtecilik, dolandırıcılık, inancı kötüye kullanma, yalan yere şahadet, yalan yere yemin etmek, iftira, suç tasnii, resmi mercileri iğfal, müstehcen ve hayâsızca yayın, fuhşuyata tah- rik, hileli iflas, zimmet, ihtilas, irtikâp, rüşvet, istimal ve istihlak kaçakçılığı suçu dışındaki kaçakçılık suçlarından veya bu Kanunun ek 1 inci madde- sinin birinci fıkrasında yer alan suçlar ile bu suçlara tahrik ve teşvikten hüküm giymemiş olmak, 7 - Geçici olarak kamu hizmetlerinden yasaklılık, genel emniyet gözeti- mi altında bulundurulmak veya sürgün cezasına hükümlülük hallerinden bu ceza veya tedbirler infaz edilmiş olmak. 37 Türkiye’de faaliyet gösteren yabancı basın ve yayın organları ile onların yabancı çalışanları. makaleler Gülnur ERDOĞAN 213TBB Dergisi, Sayı 74, 2008 muaf tutulan yabancılar dışında, Türkiye’de bağımlı ve bağımsız olarak çalışan yabancıları, bir işveren yanında meslek eğitimi gören yabancıları ve yabancı çalıştıran gerçek ve tüzel kişileri kapsar” şeklinde belirtilmiştir. Ancak yasa metninde halen karşılıklılık esasının aranması özellik- le Türkiye’nin taraf olduğu Avrupa Sosyal Şartı nedeniyle uluslararası alanda eleştirilmekte ve Avrupa Sosyal Şartı’na uyumun sağlanması için gerekli yasal düzenlenmelerin yapılması talep edilmektedir. Ayrıca 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu’nun “Personel Çalıştı- rılması” başlıklı 18/a maddesinde “(Değişik ilk bend: 27.02.2003 – 4817 S.K./31. m.) Belgeli işletmelerde, Bakanlık ve İçişleri Bakanlığının görüşü alı- narak Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca verilen izinle yabancı uzman personel ve sanatkârlar çalıştırılabilir” denilmiştir. Bendin devamında ise ancak bu şekilde çalıştırılan yabancı perso- nelin miktarının toplam personelin %10’unu geçemeyeceği, bu oranın Bakanlıkça 38 %20’ye kadar artırılabileceği, bu personelin işletmenin fa- aliyete geçişinden 3 ay öncesinden itibaren çalışmaya başlayabileceği” belirtilmiştir. Ancak 2559 sayılı Polis Vazife ve Salahiyet Kanunu’nun 12. 39 mad- desi kapsamına giren belgeli işletmelerde 21 yaşından küçük kişilerin çalıştırılabilmeleri o yerin en büyük mülki amirinin izni ile mümkün- dür. 5. SANAT VE SANATÇININ KORUNMASI AÇISINDAN CUMHURİYET DÖNEMİ I. Cumhuriyetin İlk Yıllarında Sanata Bakış Kültür devrimi, ülkede Atatürk ile başlayan devrimler zincirinin bir parçasıdır. 38 Kültür ve Turizm Bakanlığı. 39 Madde 12 - (Değişik madde: 03.08.2002-4771 S.K./10. md.) Kanuni istisna- lar saklı kalmak üzere, eğlence, oyun, içki ve benzeri amaçlı umuma açık ve açılması izne bağlı yerlerde onsekiz yaşından küçükler çalıştırılamaz Polis bar, pavyon, gazino, meyhane gibi içkili yerler ile kıraathane ve oyun oynatılan benzeri yerlere yanlarında veli ve vasileri olsa bile onsekiz yaşını doldurmamış küçüklerin girmesini meneder. Bu madde hükümlerine aykırı hareket edenler hakkında 17 nci, işyerleri hakkında da 6 ıncı madde hükümlerine göre işlem yapılır. Gülnur ERDOĞAN makaleler 214TBB Dergisi, Sayı 74, 2008 Cumhuriyet döneminde resmi yaklaşımlardan bahsederken Ata­ türk’ün sanata karşı tutumundan, hükümet programlarında sanata verilen yer ve millî eğitim şûralarında sanat gibi konular üzerinde dur- mak gerekmektedir. 40 Atatürk tarafından, kurulan yeni devlette, sanata ilgi devlet politi- kası hâline getirilmiştir. Daha 1923 yılında: “Bir millet ki resim yapmaz, bir millet ki heykel yapmaz, bir millet ki fennin gerektirdiği şeyleri yapmaz açık söyleyelim ki o milletin ilerleme yolunda yeri yoktur” diyerek, resim ve heykel gibi sanat dallarının önemini ortaya koymuştur. Çünkü yara- tıcı bir toplum demek, düşünce ve sanat alanında yeni ürünler ortaya koyabilen, sanat ve kültürde verimli eserler üretebilen toplum demek- tir. Ankara’da kurulan ilk “millî hükümet”, kültür ve sanat sorunları- na önemle eğilmiş ve bunu 9 Mayıs 1920 günlü programında açıkça belirtmiştir. Cumhuriyetten sonra bütün hükümet programlarında da kültür ve sanat konuları yer alır. Yeni kurumlar açılır, çok yönlü yakla- şımlar benimsenir. 1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu da sanat ve yaratıcılığa yer vermiştir. 41 1939’da toplanan ilk Millî Eğitim Şûrası’nda, resim ve heykel sergi- si, basım ve yayın gibi konulara yer verilmiş, daha sonra yapılan millî eğitim şûralarından bazılarında da sanat ve kültür konusu önemli bir yer tutmuştur. Sanata çeşitli yönleriyle ve sanat eğitimiyle birlikte özel bir ağırlık tanıyan VII. Millî Eğitim Şurası (5-15 Şubat 1962) ile millî eğitimi yeniden düzenlemek amacıyla toplanan ve lise programların- da “güzel sanatların” önemle yer almasını öngören Millî Eğitim Şurası (23-26 Haziran 1981) özel bir önem taşımaktadır. 42 1923-1938 arasını kapsayan Atatürk döneminde sanata ve sanat- çıya kültür devriminin bir parçası olarak oldukça önem verilmiştir. 1923’te her alanda yetiştirilmek üzere yurt dışına gönderilen her 25 öğrenciden 5’i İstanbul Güzel Sanatlar Akademisi’nden seçilmiştir. 43 O dönemde yaşanan mali ve politik sıkıntılar düşünüldüğünde sanat ve sanatçının gelişiminin sağlanması için gösterilen özen ortaya çıkmak- tadır. 40 Kavcar, Cahit, “Cumhuriyet Döneminde Sanat Eğitimi”, http://yayim.meb.gov. tr/dergiler/sayi44/kavcar. htm (24.10.2007) 41 Kavcar, Cahit, Cumhuriyet Döneminde Sanat Eğitimi. 42 Kavcar, Cahit, Cumhuriyet Döneminde Sanat Eğitimi. 43 http://kultur.gov.tr/TR/BelgeGoster.aspx?F6E10F8892433CFF7E7F2B691D9F... (24.10.2007) makaleler Gülnur ERDOĞAN 215TBB Dergisi, Sayı 74, 2008 Atatürk’ün ölümünden sonra aynı geleneği İsmet İnönü’de sür- dürmüştür. 44 Devam eden süreçte, sanat ve kültürün halka inmesinde ve yaygınlaştırılmasında halk evleri ve köy enstitüleri oldukça etkin bir rol oynamıştır. Çünkü Atatürk’ün de belirttiği gibi “Güzel sanatlarda muvaffak ol- mak, bütün inkılâplarda başarıya ulaşmak demektir. Güzel sanatlarda muvaf- fak olamayan milletler ne yazık ki, medeniyet alanında yüksek insanlık sıfatıy- la yer almaktan ilelebet mahrum kalacaklardır.” II. Siyasi Partilerin Sanat ve Sanat Politikaları Siyasi partilerin topluma açıkladıkları parti politikalarına bakıldı- ğında hemen hepsinin “toplumun çağdaşlaşması ve demokratikleşmesine ilişkinçalışma yapılacağına” dair ibareler bulunmaktadır. Tüm siyasi partiler bir şekilde kültür ve sanat ile ilgili görüşlerini parti programlarında denklere etmişler ve topluma karşı taahhütte bu- lunmuşlardır. Toplumda halen aktif siyaset yapan ve ismen bilinen bazı partile- rin programlarından örnek vermek gerekirse; • CUMHURİYET HALK PARTİSİ (CHP) 45 Parti programının “KÜLTÜR, YAZIN, SANAT” başlıklı bölümün- de getireceği politikaların, sanat ve kültürü Türkiye insanının yaşamı- nın bir parçası kılacağını, sürekli gelişen bir kültürel ve estetik anlayı- şının ülkede kurumsallaşmasının alt yapısını oluşturacağını ve temel eğitim kademesinden itibaren kültür derslerinin okutulmasını sağla- yacağı belirtilmiştir. “Sanat, Dil ve Yazın’a Duyarlılık, Sanatçıya Destek” başlığı altında da “yazın ve sanatta yaratıcılık ve özgürlük, dilde zenginlik, toplumsal kül- türel birikimin göstergesidir. Sanatı önemsemeyen, sanatçıları desteklemeyen toplumlar çağdaşlığı yakalayamaz. Yazın ve sanatta yaratıcı olan bireydir. 44 Kongar, Emre, Devletin Sanat İçin Yapabileceği nedir? (http://www.kongar.org/ makaleler/mak_de.php) Aydınlanma Yazıları (24.10.2007 45 http://www.chp.org.tr/index.php?module=chpmain&page=list_party_ info&info_id=102&pid=146 (24.10.2007) Gülnur ERDOĞAN makaleler 216TBB Dergisi, Sayı 74, 2008 O nedenle bireyin yaratıcılığını, özgürlüğünü sınırlayıcı güdümlü anlayış ve politikalar benimsenemez. Kamu, yazın, sanat, dil, kısaca kültürel etkinlik alanlarında bir yönlendirici ve güdümleyici işlev üstlenmekten çok, toplum- sal kültür üretiminin temel ve altyapısal koşullarını hazırlamakta, kültürel etkinlikleri özendirici önlemler almakla yükümlü olmalıdır. Bu anlayışla, tüm Devlet sanat kurumları idari ve sanatsal özerkliğe kavuşturulacaktır. CHP, yazın ve sanatın tüm dallarında, kültürün her alanında, ürünlerin yaratıl- ması konusunda, toplumun bütün kesimlerine eşit olanaklar tanımayı hedef almaktadır. Sanatçıların ve yazarların müdahalelerden uzak bir anlayışla özendirilmesi ve desteklenmesi, bu amaçla özerk bir Sanat Kurumu’nun oluş- turulmasını sağlayacaktır. CHP, kitap, kitapevleri ve kütüphaneler için özel duyarlılık içinde olacak, destek sağlayacaktır. Telif haklarını sahipleri lehine geliştirmek; patent ve fikri mülkiyet ile ilgili mevzuatı çağdaş yapıya kavuş- turmak; sanatçıların, yazarların ve düşünürlerin sosyal güvenliğini sağla- mak; vergi kolaylıkları getirmek için gerekli adımları atacaktır. Siyasi amaçlı veya keyfi yasak ve sansürü, her türlü idari ön denetimi kesinlikle kaldıra- caktır. Bu konuda sadece yargı kararlarına bağlı kalınacaktır. Halk kütüpha- nelerine ülkemizde yayınlanan tüm kitapların alınması, kitapevlerine kitap için özel kâğıdın ayrıcalıkla tahsisi, gezici kütüphanelerin yaygınlaştırılması sağlanacak... CHP, tiyatro, bale, opera, sinema ve özgün-çok sesli ve çağdaş müziği kültürel gelişmenin önemli öğeleri olarak kabul etmektedir. Bu alanda- ki faaliyetlerin uluslararası ölçüte kavuşabilmeleri için devletçe desteklenecek- lerdir. Yerel kültürel mozaiğimizin zenginlik, farklı güzellik ve folklorunun geliştirilmesi hedef alınacaktır. Sanatın her dalında özel yeteneği bulunan gençler, eğitim veya benzeri süreçlerde becerilerini geliştirebilmeleri için, en geniş ölçüde desteklenecektir. CHP, Atatürk’ün başlatmış olduğu Türk dili- nin gücünü halktan ve kaynaklarından alarak zenginleştirilmesi; arı, yalın ve özgün yapısını koruyabilmesi; yazın, sanat ve bilimin her alanında yeterli hale gelmesi sürecini kararlılıkla sürdürecektir” şeklinde uzun ve ayrıntılı bir sanat politikası açıklamıştır. • ANAVATAN PARTİSİ (ANAP) 46 ANAP ise programında “Kültür ve Sanat” başlıklı bölümünde “Kültür ve sana, milletlerin gelişmesinde başta gelen bir değerler manzume- si” olduğunu söyleyerek, “Kültür ve sanat, millî değerlerin korunmasında 46 http://www.anap.org.tr/sub.asp?id=83Madde: (24.10.2007) makaleler Gülnur ERDOĞAN 217TBB Dergisi, Sayı 74, 2008 ve gelişmesinde olduğu kadar, milletlerarası ilişkilerde yakınlaşma ve daya- nışmanın temel unsurudur. Milletimizin sosyal ve kültürel hayatında önemli rolü edebiyat, musiki, resim, folklor, sinema ve tiyatronun geliştirilmesi kül- tür ve sanat anlayışımızın ana hedefidir. Kütüphanelerin zenginleştirilmesi, modern imkân ve araçlarla teçhiz edilmesi, yurt sathına yayılması okuma şevk ve alışkanlığının teşvik edilmesi zorunludur” şeklinde programında dü- zenleme yapmıştır. • DEMOKRATİK SOL PARTİ (DSP) 47 Programında engellilere içinde sanatsal ve kültürel uygulamalar- da bulunacağını belirtmiştir. DSP, “kültür alanında özerk kurumlaşma olanakları genişletilecektir. O arada, Atatürk’ün kişisel vasiyetinin ve mirasının gereği, hukuk devleti kurallarına uygun olarak yerine getirilecektir. Çeviri çalışmaları devlet kat- kısıyla genişletilerek, Türk toplumunun, bilim, yazın ve sanat alanlarında dünyadaki gelişmeleri yakından izleyebilmesi sağlanacaktır. Kültür, sanat ve spor çalışmaları yurdun ve kentlerin her yöresinde ve toplumun her kesi- minde yaygınlaştırılacaktır. Köykentlerle birlikte, bu çalışmalar geniş ölçüde köylülere de sunulabilmektir. Bu çalışmalarla ilgili kuruluşların, yapıların, alanların, araç ve gereçlerin ortak kullanımı ve herkese açık olması sağlana- caktır. Dinlence aylarında okul yapılarından halka açık eğitim ve kültür çalış- maları için yararlanılacaktır. Televizyon programlarının, kültürde, sanatta ve sporda halkı seyirci durumunda bırakmaması, etkin katılıma ve yaratıcılığa da yöneltip özendirmesi gözetilecektir. Kitle iletişim araçlarından, halk sanat- larını canlandırıp geliştirici yönde yararlanılacak ve halk sanatlarına halkın yaygın ve etkin katılımı özendirilecektir. Köylülerin tüm sanat çalışmalarına etkin katılım olanakları sağlanacaktır. Tiyatro önemli bir eğitim ve kültür ara- cı olarak bütün ülkeye, o arada köykentlerle birlikte köylere yaygınlaştırıla- caktır ve halk katılımı bu alanda desteklenecektir. Çok sesli musikiye yönelim özendirilirken, özgün Türk musikisi de yozlaştırıcı etkilerden korunacaktır. Görsel sanatların kentleşmede ve günlük yaşamda işlevsel yer kazanması des- teklenecektir. Belirli bir düzeye erişen Türk sinemacılığının özgürlük içinde gelişmesine ve dünyaya açılmasına yardımcı olunacaktır. Başta kitap olmak 47 http://www.dsp.org.tr/MEP/FTPRoot/Dosyalar/DSP%20PARTİ%20PROG RAMI.pdf (24.10.2007) Gülnur ERDOĞAN makaleler 218TBB Dergisi, Sayı 74, 2008 üzere, kültür, sanat ve spor araçları devlet desteğiyle ucuzlatılacaktır. … Kültür, sanat ve spor alanlarında çalışanlar için yeterli bir soysal güvenlik düzeni kurulacaktır” şeklinde uzun ve ayrıntılı bir açıklama ile sanat politikasını belirlemiştir. • ADALET VE KALKINMA PARTİSİ (AKP) 48 AKP ise programının “Kültür ve Sanat” bölümünde maddi kaygıla- rın ön planda olduğu, ruh ve mana dünyasını zenginleştiren, süsleyen unsurların kenara itildiği bir ülke haline geldiğini belirterek, insanın renksiz, şiirsiz, içeriksiz ve estetik kaygıların önemsenmediği bir dün- yada yasamaya itildiğini, bu nedenle kültürün ve kültür politikaları- nın öneminin her geçen gün daha da arttığını söylemektedir. AKP programın devamında “…Ülkemizin kültür ve sanat alanla- rında göstereceği etkinlik, uluslararası camiada saygınlığımızı artıracaktır. Ülkemiz, binlerce yıllık tarihin sonucu olan zengin bir kültürel birikim ve dokuya sahiptir. Partimiz; Milli değerlerin korunup geliştirilmesi konusunda azami bir gayret içerisinde olacaktır. Yeryüzünde saf bir dil, musiki, mimari vb. bulunmadığı gerçeğinden hareketle kültürel etkileşimi bir zenginlik olarak kabul ediyoruz. Partimiz, milli kültürümüzdeki esas yapıyı, üslûbu koruya- rak evrensel değerlerle milli kültür arasındaki etkileşimi en üst noktaya çıkar- mayı amaçlamakta, gerçek bir çağdaş kültür atmosferi oluşturmanın bu yol- dan geçtiğine inanmaktadır. Bu iki alanı, çatışma konusu olmaktan çıkarıp, her iki unsurun zenginliklerinden birlikte yararlanmak, kültür politikamızın temelidir. Partimiz, kültürün taşıyıcı unsurları olan dil, edebiyat, folklor, musiki, plastik sanatlar, etnografya, sinema, temsil sanatları vb. alanlardaki mevcut yapıyı, yaklaşım ve anlayışı eksik ve sağlıksız bulmaktadır. Bütün bu alanlarda konuların uzmanları ve sivil toplum örgütlerinin de görüşlerinden yararlanılarak yeni ve doyurucu politikalar geliştirilecektir. Plastik sanatlar ve Türk-İslam sanatlarının gelişimine özel bir önem verilecektir. Tüm sanat çalışmalarının gerçekleştirilmesinde yerel yönetimler ağırlıklı olarak öne çı- karılacak, konuyla ilgili tüm yasal düzenlemeler hızla yapılacaktır. Kültürel yozlaşma, müstehcenlik ve şiddet unsurlarının ön plana çıkarılması, kitabın hayatımızdan her gün biraz daha uzaklaşması, Partimizin öncelikle mücadele edeceği konular olacaktır. Ülkemizin kültür ve sanat zenginliğini tanıtan ve gelişmesine katkıda bulunan tüm projeler desteklenecektir. Yurt içi ve yurt 48 http://www.akparti.org.tr/program.asp?dizin=38&hangisi=2 (24.10.2007) makaleler Gülnur ERDOĞAN 219TBB Dergisi, Sayı 74, 2008 dışında çok amaçlı kültür merkezleri ve kültür evlerinin yaygınlaştırılması desteklenecektir” demektedir. • ÖZGÜRLÜK VE DAYANIŞMA PARTİSİ (ÖDP) 49 ÖDP ise “Özgür ve Yaratıcı Bir Kültürel Ortam” yaratmayı hedeflediğini programında açıklamış ve önerilerde bulunmuştur. Buna göre; “sermayenin kültürel ve sanatsal yaşamı ticarileştiren ve kısırlaştıran egemenliğinin kırılması için, kültür emekçilerinin ve yaratıcılarının, kültürel ve sanatsal üretim, eğitim ya- yın ve sergileme araç ve ortamları üzerinde özerk kültür ve sanat konseyleri aracılı- ğıyla söz ve denetim hakkı sağlanmalıdır. Tek tek sanatçı ve yazarların olduğu kadar, sanatçı, yazar ve düşünür gruplarının da fikirlerini geliştirmeleri, ürünleri- ni meydana getirmeleri ve topluma sunabilmeleri için, yerel ve merkezi yönetimler- ce geniş kamu fonları yaratılmalı, ayrım gözetilmeksizin yaratıcıların kullanımına açılmalıdır. Kültür endüstrisinde çalışanların, diğer çalışanlar gibi kendi meslek alanlarındaki üretimde söz sahibi olmaları, çalışma ortamlarını aşağıdan yukarıya denetlemeleri için gerekli düzenlemeler yapılmalıdır”. • İŞÇİ PARTİSİ (İP) 50 İP ise programının “Yenileşme ve Güzelleşme İçin Sanat” bölümün- de şu hedefleri belirlemiştir. Programda: “… Milli ve halkçı sanatımızın her dalda toplumu kucaklaması ve eğitme- si, sanatımızın güzellikte ve teknikte milletlerarası düzeye ulaştırılması için, gerekli kurumları oluşturacak ve yeterli kaynak sağlayacaktır. Halkımızın sa- nat birikimi, çağdaş ölçülerde geliştirilecektir. Güzel Sanatlar günlük haya- tın bir parçası haline getirilecek ve geliştirilecektir. Toplumla buluşması için sanatçının önü açılacaktır. Telif hakları titizlikle uygulanacak, fikir ve sanat eserlerinde korsanlık önlenecek, eser sahiplerinin emekleri ve yaratıcılıkları ko- runacaktır. Radyolar, televizyonlar, basın ve yayınevleri, sinemacılık, düzeyli sanat uğraşına hizmet amacıyla desteklenecek ve özendirilecektir. Gençleri- mizin ve yurttaşlarımızın en az bir sanat dalında yeteneklerini geliştirmeleri sağlanacaktır. Devlet tiyatroları, Devlet opera ve baleleri, senfoni orkestraları, 49 http://www.odp.org.tr/genel/program.php (24.10.2007) 50 http://www.ip.org.tr/lib/pages/detay.asp?goster=tbelgeler&belgetur=2 (24.10.2007) Gülnur ERDOĞAN makaleler 220TBB Dergisi, Sayı 74, 2008 çoksesli korolar, sanat galerileri, sanatçı yetiştiren eğitim kurumları, Devlet konservatuarları, güzel sanat liseleri, yerel yönetimlerin sanat kurumları, halk müziği ve oyunlarını geliştiren kurumlar yaygınlaştırılacak ve nitelikleri yük- seltilecektir. Özel sanat kurumları desteklenecektir. Sanatın, halklar ve ülkele- rarası bir dostluk köprüsü olması sağlanacaktır” denmektedir. • MİLLİYETÇİ HAREKET PARTİSİ (MHP) 51 MHP parti programının “Kültür” başlığı altında “Sanata ve Sanat- çıya Gereken Önemin Verilmesi” bölümünde kültür ve sanat politikasını açıklamıştır. “Kendi millî sanatıyla yabancılaşan ve onu hor gören bir anlayışın çağ- daş olamayacağı düşüncesinden hareketle, sanatın toplumu doğru değerlere yönlendirmesi sağlanacaktır. Sanatçı her devrinde ve her yaşında korunacak, lâyık olduğu iyi hayat şartlarında yaşatılacak ve sosyal güvenlik şemsiyesi altına alınacaktır. Sanat ve zanaatlarımızın korunması, sosyal ve ekonomik fayda sağlan- ması ve kültürel değerlerimizin üretilen mal ve hizmetlere yansıtılabilmesi amacıyla, tasarımlara kültürel değerlerin aktarılması sağlanacaktır. Bu suret- le unutulmaya yüz tutmuş kültürel değerler yaşatılacak ve gelecek nesillere sağlıklı bir şekilde ulaştırılacaktır. Geleneksel Türk sanatları ve folkloru korunacak, geliştirilecek ve tanıtıla- caktır. Ata yadigârı eserlerin bakımı, tamir ve muhafazası, Türk mimarîsinin, musikisinin, tiyatrosunun, sinemasının, edebiyatının korunması ve geliştiril- mesi bir devlet politikası hâline getirilecektir” denilmiştir. • DEMOKRAT PARTİ (DP) 52 DP’nin beyannamesine göre “…Ekonomik ve sosyal alanda kalkınma- nın temeli, kültürümüze, sanatımıza ve sanatçımıza sahip çıkmaktır… İlim ve edebiyat, sinema, musiki ve güzel sanat eseri sahiplerinin fikri üretimden elde ettikleri kazançlar vergiden muaf hale gelecektir. Ülkemizde yeni sanat- çıların, edebiyatçıların, sinemacıların, bestekârların, güzel sanat eseri yara- 51 http://www.mhp.org.tr/program/program9_3.php (24.10.2007) 52 http://www.dyp.org.tr/Beyanname/Sosyal-Hayat.asp (24.10.2007) makaleler Gülnur ERDOĞAN 221TBB Dergisi, Sayı 74, 2008 tıcılarının yetişmesi ve bunların fikri üretimlerinin desteklenmesi ve yöresel kültürel zenginliklerimizin canlı tutulması… sağlanacaktır. Kültürümüzün temel taşları olan yazarlarımızın eserlerinin yaşaması ve ileriki nesillere ak- tarımı sağlanacak ve desteklenecektir… Yazarlarımızın eserlerinin yabancı dillere tercüme ve yayım masrafları devlet tarafından desteklenecektir…Yurt dışında sanatçılarımızın sergi açmalarına, fuar ve festivallere katılmalarına destek verileceği gibi, yurt dışında sadece yayınevlerimizin katılacağı fuarlar organize edilecektir. Sinema ve müzik sektörü, eser sahipleri ve yapımcılar yö- nünden desteklenecektir. Sinema eserlerinin yurt dışında daha iyi tanıtılması ve pazar bulabilmesi açısından sinemacılarımızın yabancılarla yapacakları or- tak yapımlar desteklenecektir. Türkiye’nin yerli-yabancı ayrımı yapılmaksızın tüm sinemacılar için doğal plato olarak kullanımı desteklenecektir. Yerli si- nemacılarımızın eserlerinin yurt dışında gösterimleri desteklenecek, dağıtım, dublaj ve reklâm gibi giderleri devletçe karşılanacaktır. Tüm sanatçılarımız sosyal güvenceye kavuşturulacaktır. Tiyatro alanında yatırımlar hem devlet, hem de özel sektör eliyle yapılacak, özel tiyatrolar desteklenecek ve kapanan özel tiyatroların tekrar açılması teşvik edilecektir. Tiyatrocuların özlük hak- ları düzenlenecek ve iyileştirilecektir. Kültür merkezlerimiz yıkılmayacaktır. Yeniden yapılması gerekenler ise sadece kültür merkezi olarak inşa edilecek alışveriş merkezlerinin bodrumunda çalışmaya mahkûm edilmeyecektir. Kül- tür-sanat alanındaki hukuksal sorunların hakkaniyete dayalı biçimde çözü- münü teminen uzman hukukçu yetiştirilmesi ve bunların bilgi düzeylerinin geliştirilmesi sağlanacaktır. Uzman mahkemelerin durumu iyileştirilecektir. Üniversitelerde bu konu ile ilgili çalışmalar desteklenecektir” denilmektedir. Devlet tiyatrolarımız da siyasetin oyuncağı haline getirilmekte kültür merkezi olarak inşa edilecek alışveriş merkezlerinin bodrumunda çalışmaya mahkûm edilmeyecektir” denilmektedir. Partiler programlarında kimi zaman açık ve net hedefler belirler- ken kimi zaman da kendi ideolojilerine göre sanat ve sanatçıya yön vermeyi hedeflemektedirler. I. Devletle Bağlantılı Sanat Kurumlarının Demokratik Yapılanması John Fowles, “Bilim ayıklamaya çalışır, sanat kışkırtma yolunu arar -biri için ölümcül olan gizem, diğeri için yaşamsaldır” 53 diyerek çağdaş- 53 Day, Robert A., (Çeviri: Gülay Aşkar Altay), Bilimsel Bir Makale Nasıl Yazılır Gülnur ERDOĞAN makaleler 222TBB Dergisi, Sayı 74, 2008 laşmanın ölçülerinden olan bilim ile sanat arasındaki farkı ortaya koy- muştur. Fowles’ın da belirttiği gibi sanat kışkırtarak vardır ve özgürlüğe ihtiyaç duyar. Bu nedenle sanatın çağdaşlaşma ve özgürleşme aracı olduğu, sa- natın ve sanatçının muhalif bir duruşu olabileceği unutulmamalıdır. Bu nedenledir ki demokratik yapılanma devletle bağlantılı olan sanat kurumları için çok önemlidir. Sosyal devletinde sanat ve sanatçılar için gerekli demokratik or- tam yaratarak, özellikle devletle bağlantılı sanat kurumlarının kendi- ni geliştirmesi ve proje üretmesi için teşvik çalışmalarında bulunması gerekmektedir. Yine devlet “yurtdışı ve yurtiçi turne ve gösteri organi- zasyonlarında yönlendirici ve bilgilendirici rol üstlenmeli, sanatsal yükseli- şine temel olacak ‘sanatsal yarış’ sistemini uygulayarak sanatsal etiğe uygun rekabete izin verilmeli, örnek ve tecrübeli sanatçıların genç sanatçılara yol gösterici ve eğitici çabaları desteklenmeli, kurum içinde başarılı sanatçıla- rı ödüllendirmeli, desteklemeli, sanat kurumları arasında işbirliği, bilgi ve birikimin aktarılmasını sağlaması, sanat kurumlarının sağlıklı gelişimi için bulundukları illerde konservatuarlar açarak alt yapıyı oluşturması, Milli Eğitim Bakanlığı ile işbirliği yaparak sanat derslerinin çözümüne yönelik projelerin oluşturulmasını sağlaması” 54 gerekmektedir. “Devlet Müzik ve Sahne Sanatları Kurumlarının Yapılanma ve İşleyişinde Çağdaş Modeller Görüşler ve Sempozyum Bildirileri”nin 5. Oturumunda İstanbul Kültür ve Sanat Vakfı temsilcisi Geyvan Mc Meillen demokratik yapılanma için çözüm ve önerileri belirtmiştir. 55 Mc Meillen’e göre “sanatın özgür yaratıcı gücünü destekleyen bir sanat politikası gereklidir. Bu politika Devlet yöneticileri tarafından değil uzman- lar tarafından belirlenmeli, biçimlendirilmelidir. Devlet bu bağlamda, Kül- tür Bakanlığı yönlendirici değil, destekleyici olmalıdır. Kültür Bakanlığına bağlı sanat kurumlarının yönetim organizasyonu görevce özerklik ve kendi kendini yönetme ilkeleri doğrultusunda belirlenmelidir… Türk sanatçılarının ve Yayımlanır?, TÜBİTAK Yayınları, Ankara 1996. 54 http://www.kultur.gov.tr/TR/BelgeGoster.aspx?F6E10F8892433CFFB6B8DA 541AA02A11F01B9CC4F1C001E7 (24.10.2007) 55 http://sivas.turizm.gov.tr/Yonlendir.aspx?F6E10F8892433CFFAAF6AA849816B2 EFB856E08843ECBADB makaleler Gülnur ERDOĞAN 223TBB Dergisi, Sayı 74, 2008 yapıtlarının gösterilmesi için çok az imkân tanınmaktadır. Daha çok dışarı- ya bağımlı çalışılmaktadır. Batıda sanat kurumları önce kendi sanatçılarının gelişmesi için her türlü imkânı tanımaktadır. Sanatçının ilerlemesi için tek yol çalışması ve deneyimidir… Kültür Bakanlığının binde iki oranındaki büt- çesinin sınırlılığı ortadadır. Ayrıca sponsorluk konusundaki yasaların yeter- li olmadığı da görülmektedir. Diğer taraftan dünyanın gelişmiş ülkelerinde kültür ve sanatın geliştirilmesi için yapılan kaynak araştırmaları, devletin desteğinde özel kurumlar ve sivil topluluk ve örgütlerin girişimleriyle ya- pılmaktadır. Bu nedenle Kültür Bakanlığının bütçesinin arttırılması, spon- sorluk yasasının yeniden gözden geçirilmesi, kültür ve sanat etkinlikleri için özel fonların yaratılması gerekmektedir. Bu fonların özel sanatçı, proje ya da kurumda kullanılmak üzere verilmesi daha evvel belirtilen kurul tarafından kararlaştırılmalıdır.” 1. SONUÇ Sonuç olarak denilebilir ki: Tüm sanat dalları rasgele bir gelişim göstermez. Gelişim göstere- bilmeleri için bir takım özel koşulların olması gerekmektedir. Özellikle Avrupa’da sanatı korumanın geleneği çok köklüdür ve bu ülkelerdeki koruyuculuklar süreklilik arz eder. Hatta bu koruyuculuk her koşulda devam etmiş, savaşlar bile devletin sanat üzerindeki koruyuculuğu- nu engelleyememiştir. Barış dönemleri ise sanatın ve özgür yaratının gelişmesi için uygun ortamlar yaratmıştır. 56 Zira “özgürlük bağlamında, Rönesans dönemi sanatçılarından, Leon Battista Alberti, sanatı özgür zihnin bir ürünü olarak görmektedir.” 57 Ülkemizde ise Anayasa’nın 64. maddesindeki koruma yükümlü- lüğü gereği sanatçısına destek vermek isteyen Cumhuriyet, onu “me- murluk” şemsiyesi altına almıştır. Memurluk şemsiyesi, bir yandan sanatçıya mali destek sağlarken, öte yandan onları “memuriyetin” bazı sorunları ile karşı karşıya bırakmaktadır. Siyasal iktidarların “bürokrasi” üzerindeki olumsuz denetimi sa- natçıları da ister istemez etkilemektedir. 56 Konur, Tahsin, Devlet-Tiyatro İlişkisi, s. 20. 57 Özdin, Nilüfer, Rönesans Döneminde Tinsel Mülkiyet Kavramının Gelişimi ve Sanatçı Hakları, (Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, www.e-sosder.com ) , ISSN:1304–0278 Kış 2005, C.3, S.11, s. 84–91. Gülnur ERDOĞAN makaleler 224TBB Dergisi, Sayı 74, 2008 Ancak burada daha önemli bir sorun, farklı siyasal görüşlerdeki iktidarların sanatı kendi görüşlerine göre, en yumuşak tabiriyle “yön- lendirmek” istemeleridir. Böylece sanatçısını korumak ve desteklemek isteyen bir görüş, onu “memur gibi itip kakmak isteyen” bir zihniyete dönüşmektedir.” 58 Atatürk “sanatsız bir milletin hayat damarlarından bir kesilmiş demek- tir” diyerek sanatın toplum için yaşamsal olduğunu vurgulamıştır. Son söz olarak, bir damar kesilmiş ve kan kaybı yaşanırken, nasıl sosyal devlet ilkesi gerçekleşecektir diye sorulmalıdır. KAYNAKLAR Özdin, Nilüfer, Rönesans Döneminde Tinsel Mülkiyet Kavramının Ge- lişimi ve Sanatçı Hakları, (Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, www. e-sosder.com ) , ISSN:1304–0278 Kış 2005, C.3, S.11. Konur, Tahsin, Devlet-Tiyatro İlişkisi, Ankara 2001. Özbudun, Ergun; Türk Anayasa Hukuku, Ankara 1989. http://www.kultur.gov.tr/TR/BelgeGoster.aspx?F6E10F8892433CFF B6B8DA541AA02A11F01B9CC4F1C001E 7 24.10.2007) Kavcar, Cahit; Cumhuriyet Döneminde Sanat Eğitimi, http://yayim.meb. gov.tr/dergiler/sayi44/kavcar.htm(24.10.2007) http://kultur.gov.tr/TR/BelgeGoster.aspx?F6E10F8892433CFF7E7F2 B691D9F... (24.10.2007) Kongar, Emre, Devletin Sanat İçin Yapabileceği nedir? (http://www. kongar.org/makaleler/mak_de.php) Aydınlanma Yazıları (24.10.2007) http://www.chp.org.tr/index.php?module=chpmain&page=list_ party_info&info_id=102&pid=146(24.10.2007) http://www.anap.org.tr/sub.asp?id=83Madde: (24.10.2007) 58 Kongar, Emre, Devletin Sanat İçin Yapabileceği Nedir? makaleler Gülnur ERDOĞAN 225TBB Dergisi, Sayı 74, 2008 http://www.dsp.org.tr/MEP/FTPRoot/Dosyalar/DSP%20PARTİ %20PROGRAMI.pdf (24.10.2007) http://www.akparti.org.tr/program.asp?dizin=38&hangisi=2 (24.10. 2007) http://www.odp.org.tr/genel/program.php (24.10.2007) http://www.ip.org.tr/lib/pages/detay.asp?goster=tbelgeler&belget ur=2 (24.10.2007) http://www.mhp.org.tr/program/program9_3.php (24.10. 2007) http://www.dyp.org.tr/Beyanname/Sosyal-Hayat.asp (24.10.2007) Day, Robert A., (Çeviri: Gülay Aşkar Altay), Bilimsel Bir Makale Nasıl Yazılır ve Yayımlanır? TÜBİTAK Yayınları, (Ankara 1996) Devlet Müzik ve Sahne Sanatları Kurumlarının Yapılanma ve İşleyişinde Çağdaş Modeller Görüşler ve Sempozyum Bildirileri, http://sivas.tu- rizm.gov.tr/Yonlendir.aspx?F6E10F8892433CFFAAF6AA849816B 2EFB856E08843ECBADB