powered by

powered by

Kadir AKTAŞ makaleler 354TBB Dergisi, Sayı 67, 2006 Giriş Yasama dokunulmazlığı kurumu, milletvekillerinin yasama gö- revlerini her türlü endişe ve baskıdan uzak, tam olarak yerine getire- bilmeleri amacını güder. Kurumun esas gayesi, milletvekillerinin şahsını değil, yasama fonksiyonunu koruyarak kamu yararını sağlamaktır. 1 Yasa koyucu, yasama dokunulmazlığının varlığında gözetilen kamu yararını, doku- nulmazlık nedeniyle oluşan kanun önünde eşitsizliğe (hatta milletve- killerinin dokunulmazlığa dayanarak birtakım suiistimallere karışma- sı durumuna) tercih etmiştir. Dokunulmazlık kurumu, geçmişte İngiltere örneğinde görüldüğü gibi iktidar gücünü elinde tutan monarşik otoriteye karşı halkın irade- sini yansıtan meclisleri korumakta iken, günümüzde ise demokratik sistemlerin yaygınlaşmasına bağlı olarak iktidarı elinde tutan baskıcı yönetimlere karşı muhalefeti koruma işlevi görmektedir. 2 Demokratik ülkelerin çoğunda, nitelikleri farklı da olsa bu kuruma yer verilmesi bu zorunluluğun bir neticesidir. * TBMM Kanunlar ve Kararlar Dairesi Başkanlığı, yasama uzmanı. 1 AYMK, E. 1994/21, K. 1994/40, K. T. 21.3.1994, http://www.anayasa.gov.tr, E. T. 5.11.2004. 2 Muhalefeti koruma işlevi için bkz., Teziç, Erdoğan, Anayasa Hukuku, İstanbul, 1991, s. 384; Arsel, İlhan, Türk Anayasa Hukuku’nun Umumi Esasları, Mars Matbaası, Ankara, C. 1, 1965, s. 261. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ UYGULAMASINDA YASAMA DOKUNULMAZLIĞI Kadir AKTAŞ* makaleler Kadir AKTAŞ 355TBB Dergisi, Sayı 67, 2006 Dolayısıyla, hukuk devleti ilkesinin, demokratik sistemin ve demok- rasi kültürünün tam yerleşmediği ülkelerde dokunulmazlık kurumu işlevini daha çok yerine getirmektedir. 1982 Anayasa’sının 83. maddesinin ikinci fıkrasında “Seçimden önce veya sonra bir suç işlediği ileri sürülen bir milletvekili, meclisin kararı olma- dıkça tutulamaz, sorguya çekilemez, tutuklanamaz ve yargılanamaz…” denil- mek suretiyle muhakeme engeli olan dokunulmazlığın kaldırılmasının meclisin bu yönde vereceği karara bağlı olduğu belirtilmiştir. Meclise tanınan bu yetki 1876 Kanuni Esasısında, 1924 ve 1961 Anayasa’larında da yer almıştır. Bu çalışmamızın amacı yasama dokunulmazlığı kurumunu nazari olarak anlatmak yerine, TBMM Kanunlar ve Kararlar Müdürlüğü kayıt defterleri, TBMM’de bulunan dokunulmazlığın kaldırılmasına ilişkin tezkereler ve TBMM Tutanak Dergileri’nden edinilen verilerle-tablo ve şekiller aracılığıyla dokunulmazlığın kaldırılması talepleri ve bunlara ilişkin verilen kararlardan yola çıkarak, bu kurumun kendisinden bek- lenilen amaçlara ne ölçüde hizmet ettiğini analiz etmektir. I. Dokunulmazlığın Kaldırılmasına İlişkin TBMM Kararları ve Analizi Tablo 1’de, 1924 Anayasa’sından günümüze kadar geçen dönem- lerde, dokunulmazlığı kaldırılan milletvekilleri, bunlara isnat edilen suçlar, yapılan kovuşturmaların neticesi, milletvekillerinin partilere göre dağılımı ve mensup olduğu partinin iktidardaki veya muhalefetteki durumu (siyasal durumu) özet olarak yansıtılmıştır.* Aşağıda grafikler yardımıyla yapılan analizlerde, dokunulmazlığın kaldırılması kararlarının daha çok hangi nitelikteki suçlar nedeniyle alındığı, milletvekillerinin siyasal durumlarının dokunulmazlığın kal- dırılmasına etkisinin olup olmadığı ve nihai olarak da meclisin vermiş olduğu kararlarda, kurumun konuluş amacına uygun davranıp dav- ranmadığına ilişkin sonuçlar çıkarılmıştır. * Tablo 1. makale sonunda ek olarak verilmiştir. Kadir AKTAŞ makaleler 356TBB Dergisi, Sayı 67, 2006 Dokunulmazlığın Kaldırılması Kararlarında İktidar - Muhalefet - Suç Niteliği İlişkisi Tablo 2. Siyasi Durumu Dokunulmazlığı Kaldırılan Mv Sayısı Siyasi Suç 3 Adi Suç Muhalefet Mv25 17 8 İktidar Mv 51 4 Tek parti 71 6 Bağımsız1 ? ? İktidar-Bağımsız 4 1 -1 Diğer 5 3 3 - Toplam 4222 20  Tablo 1 ve 2’den anlaşıldığı üzere, tek parti döneminin yaşandığı 1946 yılına kadar milletvekillerinin dokunulmazlığının kaldırılmasına sebep olan suçlar, sadece biri dışında, adi nitelikteki suçlardır. İktidar -muhalefet  ilişkisinin gelişmesine bağlı olarak, dokunulmazlığın kaldırılmasına dayanak olan suçların nitelikleri de değişmiş, adi suç isnatlarından çok siyasi suç isnatları dokunulmazlığın kaldırılmasına sebep olmuştur. Tablo-2’de görüldüğü gibi, dokunulmazlığı kaldırılan 25 muhalefet partisi üyesi milletvekilinin 17’sinin siyasi nitelikteki suç- lardan dolayı dokunulmazlığı kaldırılırken, dokunulmazlığı kaldırılan 5 iktidar partisi üyesi milletvekilinden sadece 1’inin siyasi nitelikteki  Doktrinde; mülga TCK’nın 125. ilâ 173. maddeleri arasında yer alan cürümlerin, 5237 sayılı TCK’nın da 299 ve devamı maddelerindeki suçların, yine Askeri Ceza Kanunu, Siyasi Partiler Kanunu, Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkındaki Kanun, Dernekler Kanunu, Sendikalar Kanunu gibi kanunlar da da düzenlenen suçların siyasi suç kavramı içerisinde ele alındığı görülmektedir. Dok- trindeki genel yaklaşım devletin egemenlik alametlerine ve organlarının saygınlığına karşı, devletin varlığına ve birliğine karşı işlenen suçların siyasi suç kavramı içer- isinde ele alındığı yönündedir. Çalışmada siyasi suç nitelemesi bu genel yaklaşım doğrultusunda yapılmıştır. Siyasi suç kavramı analizi için bakınız, Sevinç, a.g.e., s. 144; Kanunlarda geçen siyasi suçlar için bakınız, Bayraktar, Köksal, Siyasal Suç, Fakülteler Matbaası, İstanbul, 1982, s.106.  Hem iktidar partisinde iken hem de bağımsızken dokunulmazlığı kaldırılan milletvekili.  Bu grupta bulunanlar seçimle gelmeyen senatörlerdir. Bunların ikisi Tabii üye, biri ise Cumhurbaşkanı’nca atanan üyedir.  Yapılan tespitlerde iktidar-muhalefet ilişkisi analizi doğal olarak 1946 yılıyla yani demokratik hayata geçişle, muhalefetin TBMM’de ayrı bir siyasi yapı olarak temsil edilmesiyle başlatılmıştır makaleler Kadir AKTAŞ 357TBB Dergisi, Sayı 67, 2006 suçlamadan dolayı dokunulmazlığı kaldırılmıştır. Bir başka açıdan da bakıldığı zaman, yasama erki daha çok devletin aleyhine tehdit olarak gördüğü suçlar ile ağırlığı ve ciddiliği açık olan adi suçların bir an önce kovuşturulmasını lüzumlu görmüş ve doku- nulmazlığın kaldırması taleplerini de bu yönde karara bağlamıştır. Aşağıda incelendiği üzere çok sayıda dokunulmazlığın kaldırılmasına ilişkin talep olmasına rağmen Meclis, dokunulmazlığın kaldırılması kararı verirken çok titiz davranmış, özellikle hafif nitelikli adi suçları dokunulmazlığın kaldırılmasına değer suçlar olarak görmemiştir. Tabii, bu tespitimizden ayrıksı durumların varlığı da söz konusudur. Örneğin, Sema Pişkinsüt’ün dokunulmazlığının kaldırılması, işlendiği iddia edilen suçun ağırlığından çok (Karma komisyonun kovuşturma- nın milletvekilliği sıfatının sona ermesine kadar ertelenmesi yönündeki kararına rağmen) kendisinin bir an önce aleyhindeki isnatların açıklığa kavuşturulması yönündeki talebi (itirazı) sonucu olmuştur.  Şekil-1 Şekil-1’de görüldüğü gibi, dokunulmazlığın kaldırılması karar- larının %60’ı (25) muhalefet partisi milletvekillerine karşı verilirken, ancak, %12’si (5) iktidar partisi milletvekilleri hakkında verilmiştir. Mecliste iktidar gruplarının daha çok üyesi olduğu gerçeğinden yola çıkarak, oranlamaya gidilmesi durumunda, iktidar-muhalefet arasın-  TBMM Genel Kurul Tutanağı, 20. Dö., 3. YY, 125. Birleşim, T. 21.7.1998, http:// www.tbmm.gov.tr, s.40 Kadir AKTAŞ makaleler 358TBB Dergisi, Sayı 67, 2006 daki bu fark daha büyük olacaktır. İktidar partisi milletvekillerinin icraatı yapan yürütme makamlarına yakınlıkları da düşünüldüğünde (ki bu yakınlık suçlamayla karşı karşıya kalma olasılığını artıran bir unsundur) bu durum, dokunulmazlığı kaldırma kararlarının daha çok, mecliste çoğunluğa sahip olan iktidar grubunun anlayışı doğrultusunda alındığını söylenebilir. Şekil-2 Şekil-3 Şekil-4 Yukarıdaki tablo ve şekillerde görüldüğü gibi, dokunulmazlığın kaldırması kararları, özellikle iktidar-muhalefet ilişkisinin ve çatışma- sının arttığı dönemlerde çoğalmakta ve daha çok siyasi nitelikteki suç iddiasıyla alınmaktadır. Dokunulmazlığın kaldırılmasına esas olan siyasi suç ve adi suç oranı, iktidar-muhalefet ayırımına göre farklılık göstermektedir. 1924 Anayasası döneminden günümüze kadar geçen süreçte, meclis uygulamasında, muhalefet partileri milletvekillerinin siyasi suçlardan dolayı dokunulmazlığının kaldırılması oranı %68 (17) iken, iktidar partileri milletvekillerinin siyasi suçlardan dolayı doku- makaleler Kadir AKTAŞ 359TBB Dergisi, Sayı 67, 2006 nulmazlığının kaldırılma oranı %20 (1)’de kalmıştır. Bu verilerden yola çıkarak dokunulmazlığın kaldırılması kararlarının alınmasında, isnat edilen suçun ağır ve ciddi olmasının yanında, milletvekilinin siyasi pozisyonunun da etkili olduğu söylenebilir. İktidar partileri üyeleri partilerinin yönetimde olması sebebiyle mevcut devlet sistemiyle uyumlu çalışmaya özen gösterme eğilimine sahiptirler. Muhalefet partileri milletvekilleri (yapısal bir zorunluluk olmasa da) muhalefette olmanın rahatlığından dolayı, mevcut sistemi daha rahat bir şekilde eleştirebilmekte ve bazen de mevcut sistemle çatışmaktadırlar. Bu da muhalefet partileri milletvekillerinin, özellikle siyasi nitelikteki suçlamalarla daha çok karşılaşmaları sonucunu do- ğurmaktadır. II. TBMM’ye Gelen Dokunulmazlığın Kaldırılması Taleplerinin Analizi Dokunulmazlığın Kaldırılması Taleplerinin Dönemler Göre Dağılımı Tablo-3 Dö. Tarihler Dönem Aralığı Yıl / Ay TBMM’ye Su- nulan Yas. Dok. Kaldırılmasına İlişkin Tezkere Adedi Dok. Kal- dırılması İstenilen Mv Sayısı Dok. Kaldı- rılan Mv Sayısı I. 1961-1965 4 yıl 265 1271 II.1965-1969 4 yıl 392 129 5 III.1969-1973 4 yıl 263 128 3 IV. 1973-1977 3 yıl, 8 ay 235 1261 V. 1977-1980 3 yıl, 3 ay 312 177 0 17. 1983-1987 4 yıl115 81 0 18. 1987-1991 3 yıl,11 ay 249 136 0 19. 1991-1995 4 yıl, 2 ay 301 154 8 20. 1995-1999 3 yıl,5 ay 264 138 8 21. 1999-2002 3 yıl,7 ay 2471521 22. 2002-2004 3 yıl 216 124 0 Kadir AKTAŞ makaleler 360TBB Dergisi, Sayı 67, 2006 Şekil-5 1961 ve 1982 Anayasaları dönemlerine ilişkin bilgilerin yer aldığı, Tablo-3 (ve Tablo-12) deki veriler ile Türkiye İstatistik Kurumu’nun Türkiye’de mahkemelerde açılan toplam ceza davası sayısı ve bu sayının toplam nüfusa oranını gösteren Tablo-4 deki veriler karşılaştırıldığında anlaşılacağı gibi TBMM’ye gönderilen dokunulmazlığın kaldırılmasına ilişkin tezkere sayısı ve haklarında dokunulmazlığın kaldırılması talebi bulunan milletvekilleri sayısı, diğer meslek ve toplum kesimlerinin karşılaştıkları suçlanma oranına göre oldukça yüksektir.  Dokunulmaz- lığın kaldırılması taleplerinin bu kadar çok olmasına karşın, hakkında  Türkiye İstatistik Kurumunun 1999 ilâ 2004 yıllarında toplam Türkiye nüfusu, mah- kemelerde açılan toplam ceza davası ve Türkiye’de açılan toplam ceza davasının toplam nüfusa oranı şöyledir: Tablo 4. Türkiye’de Mahkemelerde Açılan Toplam Ceza Davası Sayısı ve Nüfusa Oranı (1999 – 2004) Yıllar 1999 2000 2001 2002 2003 2004 Toplam Nüfus (‘000) 66 293 67 420 68 529 69 626 70 712 71 152 Açılan Toplam Ceza Davası Sayısı 1 736 6711 749 8532 279 7601 864 3081 628 1271 818 825 Ceza Davası Sayısının Nü- fusa Oranı (%) 2,6 2,6 3,3 2,7 2,3 2,6 Kaynak:Türkiye İstatistik Kurumu Verileri , http://www.tuik.gov.tr/VeriBilgi.do E.T.18.07.2006 makaleler Kadir AKTAŞ 361TBB Dergisi, Sayı 67, 2006 dokunulmazlığın kaldırması işlemi yapılan milletvekili sayısı oldukça düşüktür. Dokunulmazlığın kaldırılması taleplerinin bu kadar çok ol- masının başlıca nedeni, milletvekillerinin aleyhindeki iddiaların gerçek- liğini bulmaya yönelik araştırmaların (savcılarca) olgunlaştırılmadan, konunun meclis gündemine sokulmasıdır. İncelediğimiz, TBMM’ye gelen milletvekili dokunulmazlığının kaldırılmasına ilişkin dosyaların çoğunda, soruşturma makamlarının, doğrudan veya dolaylı olarak milletvekilleri hakkında edindikleri suç bilgilerinin doğruluğunu soruşturma görevi çerçevesinde yeterince araştırmadan, dosyanın TBMM’ye havalesini istedikleri görülmüştür. Soruşturma makamlarının bu şekildeki yaklaşımlarının altında yatan en büyük neden, milletvekilleri hakkında soruşturma yetkisinin varlığı konusunda yaşanan tereddüt veya yanlış anlayıştan kaynaklanmaktadır. Adalet Bakanlığı’nın 20.1.2006 tarihli ve 100 sayılı güncel genelgesinde, bu tespitimiz teyit edilerek, cumhuriyet savcılarına soruşturmalarını hizmet gereklerine uygun olarak tekemmül ettirmeden ve kamu dava- sı açmaya yetecek delillere ulaşmadan, dokunulmazlığın kaldırılması yönünde fezleke hazırlamamaları yönünde talimat verildiği görülmüş- tür.  Milletvekillerinin çalışmalarının (yapısı gereği) eleştiriye ve suç isnatlarına açık bir nitelik taşıması da, tezkerelerin çok sayıda gelme- sinin diğer bir nedenidir. 1982 Anayasası Döneminde TBMM’ye Gönderilen Dokunulmazlığın Kaldırılmasına İlişkin Tezkerelere Yapılan İşlemler Tablo-5 Dönem Adet 17. Dö. 24.11.83- 29.11.87 18. Dö. 29.11.87- 20.10.91 19. Dö. 20.10.91- 24.12.95 20. Dö. 24.12.95- 18.4.99 21. Dö, 18.4.99- 3.11.02 22. Dö. 3.11.02- 2.11.05 Mevcut Dönem İçinde Gönderi- len Tezkere 115 233 275 234221 201 Bir Önceki Dö- nemden İntikal Eden Tezkere - 16 36 30 4615  “Yasama dokunulmazlığının kaldırılması ile ilgili işlemler” Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürlüğü, www.cigm.adalet.gov.tr E.T.20.5.2006 Kadir AKTAŞ makaleler 362TBB Dergisi, Sayı 67, 2006 Dok. Kal. İste- nen Milletvekili Sayısı 81 136 154 138152 124 Komisyonda Görüşülmeden Kalan Tezkere 10 30 116 74 39 9915 Genel Kurul Gündeminde Kalan Tezkere 11 1222 625 178 Hükümet Tarafından Geri Alınan Tezkere 12 221 62 37 8 Meclis Başkanlı- ğınca Hükümete İade Edilen Tezkere 13 - 3 39 5 - - Dönem Sonuna Ertelenen Tezke- re 14 71 107 171 135 8415 Dok. Kaldırma İşlemi Yapılan Tezkere - - 9 312 - Dok. Kaldırılan Milletvekili Sayısı - - 8 92 - Tablo-5’de, 1982 Anayasası döneminde 13 Başbakanlık aracı- lığıyla TBMM’ye gönderilen, milletvekili dokunulmazlığının kaldırıl- 10 Dönem sona erdiğinde, komisyonda görüşülmeden bekleyen tezkereler hükümsüz sayılmadığından, milletvekilinin tekrar seçilmesi söz konusu olursa bu tezkereler bir sonraki döneme intikal eder. 11 Komisyonun dokunulmazlığın kaldırılması talebini içeren tezkereler ile komisyonun erteleme kararına karşı itiraz edilmesi üzerine Genel Kurul gündemine giren tezke- reler, dönemin sona ermesi durumunda hükümsüz sayılmadığından, milletvekilinin tekrar seçilmesi durumunda bir sonraki döneme intikal eder. 12 Henüz komisyonda görüşülmeden (af gibi nedenlerden dolayı) suçun ortadan kalk- ması nedeniyle, tezkereler hükümetçe geri çekilebilir. 13 Genel Kurul gündemine alınmakla birlikte af vb. nedenlerden suçun ortadan kalkmasına bağlı olarak, Meclis Başkanlığı’nca hükümete iade edilen tezkereler. 14 Komisyonca kovuşturulması dönem sonuna ertelenip, milletvekillerince itiraz edil- memiş tezkereler. makaleler Kadir AKTAŞ 363TBB Dergisi, Sayı 67, 2006 masına ilişkin dokunulmazlık tezkerelerine TBMM’ce yapılan işlemler ayrıntılı olarak gösterilmiştir. Tablodan da anlaşılacağı gibi dönemler itibariyle dokunulmazlığın kaldırılması istemli tezkerelerin hemen hemen yarısının, Karma komis- yonda veya Genel Kurul aşamasında beklediği görülmektedir. Bunun başlıca nedeni, Meclis İçtüzüğünde Karma komisyonun ve Genel Kurul’un belli bir süreç dahilinde tezkereleri karara bağlaması yönünde bağlayıcı hükümlerin olmamasıdır. Özellikle, Hazırlık Komisyonu seçiminin ve Karma Komisyona gelen tezkerelerin hazırlık komisyonuna havalesinin ne zaman yapıla- cağı İçtüzükte belirtilmediği için (hazırlık komisyonu kuruluşunun ve hazırlık komisyonuna tezkerelerin havalesinin geciktirilmesi yoluyla) dokunulmazlığın kaldırılmasına ilişkin tezkerelerin incelenmesi ihmal edilmektedir. 1. Dokunulmazlığın Kaldırılması Taleplerinin Partilere Göre Analizi Bu bölümde, 1982 Anayasa’sı döneminde dokunulmazlığın kal- dırılması taleplerinin siyasi partilere göre dağılımı gösterilerek, doku- nulmazlığın kaldırılması taleplerinde iktidar-muhalefet ilişkisi ortaya konmuştur. Yapılan çalışmada, milletvekillerinin seçildikleri zamanki siyasi partiyle olan üyelik ilişkisi dikkate alınmıştır. Elde edilen veriler, dönem içerisinde milletvekilinin siyasi partiyle üyelik bağının değişmesinden sonra dokunulmazlığının kaldırılması talebinin gelebileceği düşünül- düğünde, bu durumu yansıtmadığı için eleştirilebilir. Bundan dolayı biz de iktidar-muhalefet dengelerinin ve milletve- killerinin partisel konumlarının çok sık değiştiği 20. Dönemin verilerini nihai analizlerimizde kullanmamayı uygun gördük. Elde edilen veriler (milletvekillerinin parti değiştirme olasılığını gözetmediğinden dolayı) mutlak doğruyu göstermemekle beraber, total olarak ele alındıklarında yapılacak değerlendirme bakımından sonuç çıkarmaya yeterli olduğu kanaatindeyiz. Kadir AKTAŞ makaleler 364TBB Dergisi, Sayı 67, 2006 17. Dönem 18. Dönem (24.11.1983-29.11.1987) (29.11.1987-20.10.1991) (ANAP İktidarı Dönemi) (ANAP İktidarı Dönemi) Tablo-6 Tablo-7 Parti İkti./ Muh. Tezkere Sayısı 15 Mv Sayısı 16 Parti Üye Sa. 17 Parti İkti./ Muh. Tezkere Sayısı Mv Sayısı Üye Sayısı ANAP (ikt.) 38 29211ANAP (ikt.) 62 51 291 HP (Muh.) 52 33 117SHP (Muh.) 154 62 99 MDP (Muh.) 25 19 67DYP (Muh.) 33 23 59 İktidar Toplam 38 29211İktidar Toplam 62 51 291 Muhale- fet Top. 77 52 184Muhalefet Top. 187 85 158 Genel Toplam 115 81 Genel Toplam 249 136 449 15 Dönem içinde siyasi parti milletvekilleri hakkında kaç dokunulmazlığın kaldırılması tezkeresinin geldiğini ifade eder. Tablolarda yer alan bu bölümler, TBMM Kanunlar ve Kararlar Müdürlüğü Komisyonlar Bürosu, Komisyon kayıt defterlerinden elde edilmiştir. 16 Dönem içinde siyasi partilerin kaç milletvekili hakkında dokunulmazlığın kaldırıl- ması talebinin geldiğini ifade eder. Tablolarda yer alan bu bölümler TBMM Kanunlar ve Kararlar Müdürlüğü Komisyonlar Bürosu, komisyon kayıt defterlerinden elde edilmiştir. 17 Siyasi partilerin meclise kaç üye ile girdiklerini ifade eder. Bu bölüme ilişkin veriler, 17, 18, 19, 20, 21 ve 22. dönemlerin TBMM milletvekili albümlerinin 1. baskılarının verilerinden elde edilmiştir. “TBMM Albümü”, TBMM Basımevi, Ankara, Tarihler, 1984, 1988, 1992, 1996, 1999, 2003. makaleler Kadir AKTAŞ 365TBB Dergisi, Sayı 67, 2006 19. Dönem 20. Dönem 18 (20.10.1991-24.12.1995) (24.12.1995-18.4.1999) (DYP-SHP İktidarı) 18 (iktidar-Muhalefet dengeleri çok değişken) 19 Tablo-8 20 Tablo-9 Parti İktidar/ Muha. Tez- kere Sayısı Mv Sayısı Üye Sayısı Parti İktidar/ Muha Tezkere Sayısı Mv Sayısı Üye Sayısı ANAP (Muh.) 47 35115 DYP 63 41 134 RP (Muh.) 19 6025 62 ANAP 41 27 126 DYP (ikt.)67 47 178 DSP 5 7 75 DSP (Muh.) 32 7 RP 111 46 158 SHP (ikt.) 20 124 45 88 CHP 44 17 49 İktidar Toplam 191 92 266 İktidar Top. Muhalefet Toplam 110 62 184 Muhalefet Toplam Genel Top- lam 301 154 450 Genel Toplam 264 138 550 18 İktidar-Muhalefet değişimlerinin sık değiştiği ve milletvekillerinin parti değiştirme- lerinin çok yaşandığı bu dönemin verileri nihai analizde kullanılmamıştır. 19 Dönem içerisinde 19 Milletvekili partiden ayrılıp, MÇP’ye katılmıştır. 20 Dönem içerisinde 18 milletvekili partiden ayrılıp, DEP’e katılmıştır. Nihai olarak yapacağımız analiz bakımından tablomuzda iktidar partisi üyesi gibi gözüken DEP milletvekilleri yanıltıcı bir veridir. Kadir AKTAŞ makaleler 366TBB Dergisi, Sayı 67, 2006 21. Dönem 22. Dönem (18.4.1999-3.11.2002) (3.11.2002-1.12.2004) (ANAP-DSP-MHP İktidarı) (AKP İktidarı) Tablo-10 Tablo-11 Parti İkti./Muh. Tez- kere Sayısı Mv Sayısı Parti Üye Sayısı Parti İkti./Muh. Tezkere Sayısı Mv Sayısı Parti Üye Sayısı ANAP (ikt.) 5421 86 AKP (ikt.) 99 74 365 DSP (ikt.) 3522 136 CHP(Muh) 69 31 177 MHP (ikt.) 32 29 129 DYP(Muh) 81 3 DYP (Muh) 49 30 85 Bağımsız 62 5 FP (Muh) 65 48 107 Bağımsız122 6 İktidar Toplam 121 72 351 İktidar Top- lam 99 74 365 Muhalefet Top. 126 80 192 Muhalefet Top. 83 34 180 Genel Toplam 247152 547 Genel Top- lam 182 108 550 makaleler Kadir AKTAŞ 367TBB Dergisi, Sayı 67, 2006 2. 1982 Anayasası Döneminde Dokunulmazlığı Kaldırılması İstenen Milletvekillerinin İktidar - Muhalefet İlişkisi 21 Tablo 12 Durumu Üye Sayısı Tezkere Adeti Tezkerelerin Üye Sayısına Oranı 22 Mv. Adeti Mv.’lerin Üye Sayısına Ora- nı 23 Toplam İktidar Partisi Mv 1484 511 %34 318 %24 Toplam Muhale- fet Partisi Mv 908 583 %64 313 %34 Genel Toplam 2392 1094 - 631 - Şekil 6. 21 20. dönem verileri katılmamıştır. 22 Toplam iktidar veya muhalefet partileri milletvekili sayılarının toplam iktidar veya muhalefet partilerine gönderilen dokunulmazlığın kaldırılmasına ilişkin toplam tezkere sayısı ile oranını ifade eder. 23 Toplam iktidar ve muhalefet partileri milletvekili sayılarının, haklarında doku- nulmazlığın kaldırılması istenilen toplam İktidar ve muhalefet partisi milletvekili sayılarıyla oranını ifade eder. Kadir AKTAŞ makaleler 368TBB Dergisi, Sayı 67, 2006 Tablo-12’deki verilerden anlaşılacağı gibi iktidar ve muhalefet partilerine mensup milletvekillerinin sayılarına göre (toplam iktidar partisi üyeleri toplam muhalefet partisi üyelerine göre %39 daha fazla üyeye sahiptir) haklarında gönderilen dokunulmazlığın kaldırılmasına ilişkin tezkere âdeti veya dokunulmazlığı kaldırılması istenen millet- vekili sayısı oranlandığı zaman görülmektedir ki; muhalefet partilerine mensup milletvekilleri hakkında, iktidar partilerine mensup milletve- killerine göre daha fazla oranda dokunulmazlığın kaldırılması istemi yapılmaktadır. Yine, 19. Döneme ilişkin tabloda iktidar partisi olan SHP çatısı altında gözüken ama dönem içinde ayrılıp muhalefet partisi olan DEP’e katılan (ki bunlar hakkında diğer partilere göre daha çok oranda dokunulmazlığın kaldırılması talebi gelmiştir) milletvekillerinin durumu da analizimize veri olarak katılırsa, çıkarılan sonuç daha da pekişmektedir. Bu durum çalışmamızın başında bahsettiğimiz, yasama dokunulmazlığının daha çok muhalefet milletvekillerini koruma işlevi- ni, destekleyen bir sonuç olarak karşımıza çıkmaktadır. 3. 17. ve 18. Dönemde TBMM Gönderilen Yasama Dokunulmazlığı Tezkerelerinin Suç Gruplarına Göre Dağılımı 24 Tablo. 13 Sıra Suçun Konusu 17. Dö. 18. Dö. 1Zimmet; Görevi kötüye kullanma; görevi ihmal suçları 1312 21567 sayılı Türk Parasını Koruma Kanuna mu- halefet 2 3198 sayılı kanuna muhalefet1 4Tehlikeli vasıta sevk ve idare etmek; 5 17 5Emniyet suiistimal suçu 32 6298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkındaki Kanuna muhalefet 9 30 71475 sayılı İş Kanunu’na muhalefet2 8Taksirle ölüme sebebiyet vermek, adam öldür- meye teşebbüs 21 9TBMM’nin veya Hükümetin manevi şahsiyetini tahkir ve tezyif etmek 42 24 Veriler, TBMM Kanunlar ve Kararlar Müdürlüğü Komisyonlar Bürosu kayıt defter- lerinden elde edilmiştir. makaleler Kadir AKTAŞ 369TBB Dergisi, Sayı 67, 2006 10Cumhuriyeti, devletin askeri, emniyet, kuvvet- lerini ve Adliye’nin manevi şahsiyetini tahkir ve tezyif etmek 1 4 11Karşılıksı çek vermek, düzenlemek; 3167 sayılı Çek kanununa muhalefet 4 4 122820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu muhalefet12 13Dernekler kanununa muhalefet2 14Halkı suç işlemeye tahrik etmek; Milli duyguları zayıflatmaya yönelik bölücülük propagandası yapma; halkı kin ve düşmanlığa tahrik etme; Devletin birliğini ve toprak bütünlüğünü bozma suçları 1 23 15 Sahte evrak düzenlemek veya kullanmak; sahte fatura tanzimi 3 7 161918 sayılı Kaçakçılığın Men Ve Takibine Dair Kanuna muhalefet 11 17Müessir fiil; hakaret; tehdit; iftira; Yalan beyanda bulunmak suçları 22 42 18Taksiratlı veya hileli iflas11 19Meskun mahalde silah atmak, korkutmak ama- cıyla silah boşaltmak 1 6 20Toplantı ve Gösteri Yürüyüşü Kanuna muha- lefet 6 41 21Cumhurbaşkanı’nın gıyabında hakaret etmek2 6 222822 sayılı Toplu iş söz. Grev ve lokavt kanununa muhalefet; Kanunsuz grevi teşvik suçları 2 23Suç işlemek için teşekkül oluşturmak1 24Dolandırıcılık suçunu işlemek2 25 İhaleye fesat karıştırmak veya 2886 sayılı Kanuna muhalefet 2 26Başbakana ve ailesine hakaret 7 272932 sayılı Türkçeden Başka Dillerle Yapılacak Yayınlar Hakkında Kanuna muhalefet 2 28Cürüm işleyeni saklamak, delili yok etmek2 29Ateşli Silahlar ve Bıçaklar Hakkındaki Kanuna muhalefet 2 30Vergi usulü kanununa muhalefet2 31İzinsiz pankart asmak ve yazı yazmak 3 32Terörle mücadele kanununa muhalefet2 33Diğer1 13 34Bulunamayan 7 Tablo-12’den de anlaşıldığı gibi dokunulmazlığın kaldırılması iste- minin dayanağını oluşturan suç grupları çok muhtelif olmakla beraber siyasi nitelikteki suçlamaların küçümsenmeyecek bir ağırlıkta olduğu görülmektedir. Bu durum dokunulmazlık kurumunun gerekliliğini Kadir AKTAŞ makaleler 370TBB Dergisi, Sayı 67, 2006 savunanların yaklaşımlarına güç katan bir olgu olarak karşımıza çık- maktadır. KAYNAKÇA Anayasa Mahkemesi Kararları, http://www.anayasa.gov.tr. Alatlı, Ertuğrul, 09 Mart 1971 Anti-Emperyalist Baasçı Darbe Girişimi, Alfa Ya- yınları, İstanbul 2002. Başgil, Ali Fuat, 27 Mayıs İhtilali ve Sebepleri, Yağmur Yayınevi, İstanbul, 1966 Bayraktar, Köksal, Siyasal Suç, Fakülteler Matbaası, İstanbul 1982. İslam, Nadir Latif, “Türkiye’de Gensoru ve Meclis Tahkikatı” Kardeş Matbaası, Ankara 1966. “Türkiye Büyük Millet Meclisi Albümü”, TBMM Basımevi, Ankara, Tarihler, 1984, 1988, 1992, 1996, 1999, 2003. Türkiye Büyük Millet Meclisi Anayasa ve Dahili Nizamname, TBMM Matbaası, 1. B, 25, Ekim 1961. Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurul Tutanakları. Türkiye Büyük Millet Meclisi Kanunlar ve Kararlar Müdürlüğü Komisyon Kayıt Defterleri. Türkiye Büyük Millet Meclisi Zabıt Cerideleri. Türkiye İstatistik Kurumu Verileri, http://www.tuik.gov.tr/VeriBilgi.do. Teziç, Erdoğan, Anayasa Hukuku, İstanbul 1991. Arsel, İlhan, Türk Anayasa Hukuku’nun Umumi Esasları, Mars Matbaası, Ankara C.1, 1965. makaleler Kadir AKTAŞ 371TBB Dergisi, Sayı 67, 2006 EK Tablo 1. SıraAdı SoyadıDok. Kal. Tarihi Dö- nem 1 İsnat Edilen Suç ve Niteliği 2 Parti- si 3 Kovuş- turma- nın Sonucu Siyasi Konu- mu 1 4 İhsan Erya- vuz Cebelibereket Milletvekili (Mv) 26.1.19283Görevi Suistimal, Fesat Karıştırma Suretiyle İrtikaba Teşebbüs TCK m. 205 ve 61 (Adı) CHP Mah- kum 5 Tek Parti 2Ali Rıza Bebe Cebelibereket Mv 2.2.19283Meclis Veznesin- de görevi suiisti- mal ve ihtilas TCK m. 64, 203 (Adi) CHP Beraat 6 Tek Parti 1 Yasama dönemlerinin numaralandırılmasına, 1961 Anayasası döneminde tekrar (1) den başlanmış, 1982 Anayasası döneminde ise, 1961 Anayasası döneminde dönem numaraları hiç kesintiye uğramamış gibi devam ettirilmiştir. 2 Suçun siyasi ve adi suç niteliği, isnat edilen suçun niteliğine göre saptanmıştır. Yoksa suçun ciddiliği anlamında siyasi bir saikle işlendiği için değildir. Dolayısıyla salt siyasi bir saikle ama adi suç isnadı halleri analizimizde değerlendirilmemiştir. Dokunulmazlığın kaldırılmasına sebep suçlar, TBMM Tutanak Dergilerinden taranarak elde edilmiştir. 3 Milletvekilinin dokunulmazlığı kaldırıldığı sıradaki partiyle olan üyelik ilişkisini ifade eder. 4 Meclis Tutanaklarında yer alan ve Genel Kurulda okunan Ankara İstiklal Mahkemesinin 5.4.1926 tarihli tezkeresinde, Maraş Mebusu Tahsin bey’e adam öldürmeye teşvik suçundan dolayı on sene kürek cezası verildiği belirtilmiştir. Meclis Tutanaklarından Tahsin Bey’in dokunulmazlığının kaldırılıp kaldırılmadığına ilişkin bir veriye ulaşılamamıştır. Ancak, Teşkilatı Esasi Kanununa göre dokunulmazlığın kaldırılması işleminin gerektiği düşünüldüğünde, dokunulmazlığı kaldırılan ilk mebusun Tahsin Bey olduğu düşünülebilir. TBMM Anayasa ve Dahili Nizamname, TBMM Matbaası, 1.B, 25 Ekim 1961, s.118; TBMM Zabıt Ceridesi, Dö. 2, C.1, İçtima 3, 84. Birleşim, T. 7.4.1926, s.69 5 Ticaret Bakanlığı sırasında Yavuz zırhlısının tadilatına ilişkin Fransız firmasıyla yapılan sözleşme hükümlerinin hazırlanmasında görevini kötüye kullandığı gerekçesiyle hem Meclis Tahkikatına tabi tutulmuş hem de dokunulmazlığı kaldırılmıştır. İSLAM, Nadir Latif, “Türkiye’de Gensoru ve Meclis Tahkikatı” Kardeş Matbaası, Ankara, 1966, s.50; TBMM Zabıt Ceridesi, 3. Dönem, Cilt 2, İçtima 1, 36. Birleşim, s.96. 6 Meclis İdare Amiri görevini yürütürken vukubulan Meclis veznesinde işlenen görevi suistimal ve ihtilas suçuna adı karışmış, dokunulmazlığının kaldırılmasını kendiside talep etmiştir. TBMM Zabıt Ceridesi, 3. Dönem, Cilt 2, İçtima 1, 39. Birleşim, S.136; Suçlama için bakınız, TBMM Zabıt Ceridesi, Dö. 3, C.2, İçtima 1, 40. Birleşim, S.182 Kadir AKTAŞ makaleler 372TBB Dergisi, Sayı 67, 2006 3Fikret Onu- ralp Bilecik Mv 13.2.19283Fesat Karıştırma Suretiyle İrtikaba Teşebbüs, TCK, m. 205 ve 61 (Adi) CHP Mah- kum 7 Tek Parti 4Ali Cenani Bey Gazian- tep Mv 14.4.19283Memuriyet Va- zifesinde İhmal, Terahi Cürmü ve Görevi Suistimall Suçu, TCK m. 102 (Adi) CHP Mah- kum 8 Tek Parti 5Ali Saip Ursa- vaş Urfa Mv 18.10.19355-Cumhurbaş- kanı Atatürk’e Suikast Yap- mak İçin Silahlı Cemiyet Kurmak (Siyasi) CHP Beraat 9 Tek Parti 6Refet Ülgen Urfa Mv 30.1.19426-Görevi Suiisti- mal Suçu (Adi) 10 CHP Beraat 11 Tek Parti ve 39. birleşim tutanağına ekli 3/62 no.lu Başvekalet Tezkeresi, Muhtelif Encümen Mazbatası; Ali Rıza bey’in yargılanması beraatle neticelenmiştir. TBMM Anayasa ve Dahili Nizamname, s.118 7 Fikret Onuralp’in dokunulmazlığı, Sabık Ticaret Bakanı İhsan Beyin suç ortağı olduğu gerekçesiyle kaldırılmıştır. Yüce Divan yargılaması sonucu İhsan Beyin iki yıl mahkumiyetine, Fikret Beyin ise dört ay mahkumiyetine ve 100 Lirada para cezası ödemesine hüküm verilmiştir. İSLAM, Nadir, Latif, age, s.54; Suçlama için bakınız, TBMM Zabıt Ceridesi, Dö. 3, C.2, İçtima 1, 44. Birleşim, S.182 ve 44. birleşim tutanağına ekli 3/68 no.lu Başvekalet Tezkeresi, Muhtelif Encümen Mazbatası. 8 Ticaret Bakanlığı görevini yürüttüğü dönemde un ve ekmek fiatlarının belirlenmesinde görevini kötüye kullandığı gerekçesiyle hem meclis tahkikatına tabi tutulmuş, hem de dokunulmazlığı kaldırılmıştır. Yüce divan yargılaması sonucu bir ay hapis cezasına ve 177.755 TL’ nin tazminat olarak tahsiline karar verilmiştir. İSLAM, Nadir Latif, age, s.57; Suçlama için bakınız, TBMM Zabıt Ceridesi, Dö. 3, C.3, İçtima 1, 61. Birleşim, s.138 ve 61. birleşim tutanağına ekli Muhtelit Tahkikat Encümeni Mazbatası. 9 Yargılalanma sonucu beraatle neticelenmiştir. TBMM Anayasa ve Dahili Nizamname, s.118 10 Türk Maarif Cemiyeti Reisliği görevi sırasında cemiyetçe düzenlenen piyangoda yolsuzluk yapıldığı suçlamasıyla karşılaşmıştır. TBMM Zabıt Ceridesi, Dö. 6, C.21, İçtima 1, 30. Birleşim, s.122 ve 30. birleşim tutanağına ekli 70 sayılı Başvekalet Tezkeresi, Muhtelif Encümen Mazbatası. 11 Yargılalanma sonucu beraatle neticelenmiştir. TBMM Anayasa ve Dahili Nizamname, makaleler Kadir AKTAŞ 373TBB Dergisi, Sayı 67, 2006 7Hasip Ahmet Aytuna Tokat Mv 30.1.19426-Resmi Kayıt ve Defter Üzerinde Tahrifat Suçu (Adi) CHP Beraat 12 Tek Parti 8Reşad Ay- dınlı Denizli Mv 30.11.19498Asılsız İhbarda Bulunmak, İftira Suçu 13 (Adi) Ba- ğımsız - Ba- ğımsız 9Sadık Aldo- ğan Afyonkara- hisar Mv 24.3.19508Hükümetin Manevi Şahsi- yetini Alenen Tahkir Etme ve Cumhurbaşkanı Aleyhinde Lisa- nen Tecavüzde Bulunma Suçu TCK m. 158-159 (Siyasi) Millet Partisi (MP) - Muha- lefet 10Hüseyin Cahit Yalçın Kars Mv 18.4.19529TBMM’yi Tahkir ve Tezyif Etme Suçu, TCK m. 159 (Siyasi) 14 Halkçı Parti (HP) BeraatMuha- lefet 11İbrahim Us Kars Mv 2.7.195610Başbakana ifa ettiği hizme- tinden dolayı hakaret etme suçu TCK m. 273 (Siyasi) CHP - Muha- lefet 12Sırrı Atalay Kırşehir Mv 2.7.195610Hükümetin ma- nevi şahsiyetini tahkir etme, TCK m. 159 (Siyasi) CHP - Muha- lefet s.118 12 Aytuna hakkında, Ankara sorgu hakimliğince yapılan ilk tahkikat neticesinde 17.2.1942 tarihinde muhakemenin men’ine karar verilmiştir. TBMM Anayasa ve Dahili Nizamname, s.118 13 Aydınlı, Millet Partisi Milletvekilleri Sadık Aldoğan, Osman Bölükbaşı ve Fuat Arna hakkında Cumhurbaşkınına suikastta bulunacaklar (TCK 171. maddesine uygun fiilde bulunma) ihbarında bulunarak iftira fiilini işlediği suçlamasından dolayı dokunulmazlığı kaldırılmıştır. İlgiç olan Aydınlı bu fiili işlerken MP Milletvekilidir. TBMM Zabıt Ceridesi, Dö. 9, C.24, 11. Birleşim, s.232 ve 31. birleşim tutanağına ekli 24 sayılı Başbakanlık Tezkeresi, Karma Komisyon Raporu. 14 Sorgu yargıçlığında kamu davası ortadan kaldırılmıştır. TBMM Anayasa ve Dahili Nizamname, s.118 Kadir AKTAŞ makaleler 374TBB Dergisi, Sayı 67, 2006 13Osman Ali Şiroğlu Kırşehir Mv 7.7.195610Hükümetin ma- nevi şahsiyetini tahkir etme, TCK m. 160 (Siyasi) Cum- huri- yetçi Millet Partisi (CMP) - Muha- lefet 14Kamil Kırı- koğlu Malatya Mv 7.7.195610Başbakana ifa ettiği vazife- sinden dolayı hakaret etme suçu TCK m. 273 (Siyasi) CHP - Muha- lefet 15Osman Bölükbaşı Kırşehir Mv 26.6.195711 Başbakana ifa ettiği vazife- sinden dolayı hakaret etme suçu TCK m. 273 (Siyasi) CMP Beraat 15 Muha- lefet 16Nuri Beşer Zonguldak Mv (MM Üyesi) 14.2.19621Devletin askeri kuvvetlerini tah- kir ve tezyif suçu (Subay eşlerine hakaret)TCK m. 160 (Siyasi) AP Mah- kum 16 İktidar 17Mustafa Deliveli Hatay Üyesi (Senatör) 29.03.19662Kromit şirketine yolsuz kredi açtırma ve döviz tahsisinde bulunma suçu (Adi) AP - İktidar 18Sabahaddin Orhon Giresun Üyesi (Senatör) 20.4.196721567 sayılı Türk Parasını Koruma Kanununa Muha- lefet (Adi) AP - İktidar 15 Bölükbaşı, 1957 yılında yapılan seçimlerde tekrar milletvekili seçilerek dokunulmazlığına kavuşmuş, yapılan yargılama da beraatle neticelenmiştir. BAŞGİL, Ali Fuat, 27 Mayıs İhtilali ve Sebebleri,Yağmur Yayınevi, İstanbul, 1966, s.106 16 Beşer, Ankara Ağır Ceza Mahkemesince yapılan yargılama neticesinde, 5.6.1962 tarihinde, TCK’nın 159/1-2 ve 173/son maddeleri istinaden bir sene ağır hapis ve dört ay Tatvan’da emniyet nezaretinde sürgün cezasına çaptırılmış ve bu hüküm infaz edilmiştir. makaleler Kadir AKTAŞ 375TBB Dergisi, Sayı 67, 2006 19Çetin Atlan İstanbul Mv (MM Üyesi) 21.7.19672Kominizim Propagandası ve Ülke Bütünlüğü- ne Tehdit TCK m. 142,482,273 ve 191 (Siyasi) 17 TİP Yargı- lamaya geçile- memiş- tir. Muha- lefet 20A.Celal Sun- gur Yozgat Mv (MM Üye) 8.4.19682Milli Müdafaaya Hıyanet, TCK m. 136- 3/31/33/173-3 (Siyasi) CHP - Muha- lefet 21Ali Karahan Hakkari Mv (MM Üyesi) 21.10.19682- Irk mülahazası ile millî duygu- ları yok etmeğe veya zayıflatma- ğa matuf bulu- nan cemiyetler kurmaya tevessül etmek (Önceden Hüküm Giydiği İçin) TCK m. 141-4 - Devlet İdare- sindeki Toprak- ların Bir Kısmını Ayırmak, TCK m. 125 - 648 Sayılı Siyasi Partiler Kanu- nuna Muhalefet (Siyasi) Y e n i T ü r- k i y e Partisi (YTP) - Muha- lefet 17 Altan’ın dokunulmazlığının kaldırılmasına neden olan “Bornova Savcısı Lütfen Dinleyin” başlıklı yazısı, 28.09.1966 tarihinde Akşam gazetesinde yayımlanmıştır. TBMM Tutanak Dergisi, 2. Dö., C.21, YY.2, SS.332, T.28.06.1967; Altan aleyhine alınan dokunulmazlığın kaldırılması kararına karşı AYM’ye iptal başvurusunda bulunulmuş, AYM başvuruyu kabul ederek, Meclisin kararını iptal etmiş ve ALTAN’ın dokunulmazlığını iade etmiştir. AYMK, E. 1967/22, K. 1967/22, K.T.02.08.1967, http://www.anayasa.gov.tr, E.T.23.11.2005. Kadir AKTAŞ makaleler 376TBB Dergisi, Sayı 67, 2006 22Cemal Mada- noğlu (Senatör) 3.8.19713TC Anayasası- nın tamamını veya bir kısmını tağyir ve tebdil, TBMM’yi ıskata ve vazifesini yap- maktan men’e cebren teşebbüs gayesiyle gizlice ittifak kurmak. (Siyasi) T a b i i Üye 18 Beraat 19 Tabii Üye 23Osman Köksal (Senatör) 3.8.19713TC Anayasası- nın tamamını veya bir kısmını tağyir ve tebdil, TBMM’yi ıskata ve vazifesini yap- maktan men’e cebren teşebbüs gayesiyle gizlice ittifak kurmak (Siyasi) K o n- tenjan Üyesi (Cum- h u r- başka- n ı n c a A t a- nan) BeraatKon- tenjan Üyesi 24Ekrem Acu- ner (Senatör) 7.7.19713Silahlı isyana teşvik, tahrik, teşebbüs, sosyal bir sınıfın diğer sosyal sınıflar üzerinde tahak- kümünü tesis etmeye yönelik cemiyet kurmak TCK m. 146 (Siyasi) T a b i i Üye Beraat 20 Tabii Üye 18 Milli Birlik Komitesi Başkanı ve üyeleri ile eski Cumhurbaşkanları, yaş kaydı göze- tilmeksizin Cumhuriyet Senatosunun tabiî üyesidirler. 19 Cemal Madanoğlu ve Osman Köksal’ın kovuşturması 1. Ordu ve Sıkıyönetim Komutanlığı Askeri Mahkemesinin 2.10.1974 tarihli kararıyla beraatle sonuçlanmıştır. ALATLI Ertuğrul, 09 Mart 1971 Anti-Emperyalist Baasçı Darbe Girişimi, Alfa Yayınları, İstanbul, 2002, s.229 20 Askeri savcılıkca yapılan soruşturma sonucunda sanığa isnat edilen suçun 18.5.1974 tarihinde yürürlüğe giren 1803 sayılı Af Kanununun 1/A maddesi kapsamına girdiği gerekçesiyle kovuşturmaya yerolmadığına karar verilmiştir. makaleler Kadir AKTAŞ 377TBB Dergisi, Sayı 67, 2006 25Kudret Bay- han Niğde Üyesi (Senatör) 24.02.19734Yurtdışından baz morfin ihraç etme suçu (Adi) CKMPMah- kum 21 Muha- lefet 26Orhan Doğan Şırnak Mv 2.3.1994 ve 3.3.1994 19Devletin istikla- lini tenkise veya birliğini bozmak veya Devle- tin hakimiyeti altında bulunan topraklardan bir kısmını Devlet idaresinden ayır- mak TCK m. 125 (Siyasi) DEP Mah- kum 22 Muha- lefet 27Sırrı Sakık Muş Mv 2.3.1994 ve 3.3.1994 19TCK m. 125 (Siyasi) DEP Mah- kum Muha- lefet 28Mahmut Alınak Şırnak Mv 2.3.1994 ve 3.3.1994 19TCK m. 125 (Siyasi) DEP Mah- kum Muha- lefet 29Hatip Dicle Diyarbakır Mv 2.3.1994 ve 3.3.1994 19TCK m. 125 (Siyasi) DEP Mah- kum Muha- lefet 30Leyla Zana Diyarbakır Mv 2.3.1994 ve 3.3.1994 19TCK m. 125 (Siyasi) DEP Mah- kum Muha- lefet 31Ahmet Türk Mardin Mv 2.3.1994 ve 3.3.1994 19TCK m. 125 (Siyasi) DEP Mah- kum Muha- lefet 32Selim Sadak Şırnak Mv 2.3.199419Hükümetin Manevi Şahsiye- tini ve Devletin Emniyet Kuv- vetlerini Alenen Tahkir Ve Tezyif Etmek (Siyasi) DEP Mah- kum Mu- halefet 21 Bayhan, yurt dışı seyehati sırasıda bindiği arabada baz morfin bulunması nedeniyle Fransız Hükümetince tutuklanmış, Fransız yargısınca yapılan yargılama sonuçunda 15 yıl mahkumiyet cezası almıştır. 22 Dokunulmazlığı kaldırılan DEP milletvekillerinin kovuşturmaları mahkumiyetle neticelenmiştir. Kadir AKTAŞ makaleler 378TBB Dergisi, Sayı 67, 2006 33Hasan Me- zarcı İstanbul Mv 3.3.1994195816 sayılı Ata- türk Aleyhine İşlenen Suçlar Hakkındaki Ka- nuna muhalefet etme. (Adi) RP Mah- kum Muha- lefet 34m. Kemal Ağar Elazığ Mv 21.7.1998 ve 11.12.1997 20-Görevi Kötüye Kullanma, -Cürüm İşlemek İçin Silahlı Te- şekkül Meydana Getirmek, -Tutuklu Sanığın Gizlenmesine Sebep Olma, -6136 Sayılı Ateşli Silahlar ve Bı- çaklar Kanununa Muhalefet. (Adi) DYP Yargı- laması Dur- muş- tur. 23 Muha- lefet 35Sedat Edip Bucak Şan- lıurfa Mv 11.12.199720-Cürüm İşlemek İçin Silahlı Te- şekkül Meydana Getirmek, -Tutuklu Sanığın Gizlenmesine Sebep Olma, -6136 Sayılı Ateşli Silahlar ve Bı- çaklar Kanununa Muhalefet. (Adi) DYP Kovuş- turması devam etmek- tedir. Muha- lefet 36m. Kemal Aykurt Denizli Mv 21.7.199820Emniyeti Suiis- timal (Hizmet Nedeniyle) (Adi) DYP - Muha- lefet 23 Kovuşturması devam ederken 2002 seçimlerinde Elazığ Milletvekili olarak seçildiği için tekrar dokunulmazlığı kazanmış ve yargılamaya ara verilmiştir. makaleler Kadir AKTAŞ 379TBB Dergisi, Sayı 67, 2006 37Kahraman Emmioğlu Gaziantep Mv 21.7.199820Teşekkül Halinde Kaçakçılık (Adi) RP - Muha- lefet 38Sema Pişkin- süt Aydın Mv 21.7.199820Görevi Kötü- ye Kullanma TCK m. 240 (Adi) DSP Beraatİktidar 39Mustafa Ka- lemli Kütah- ya Mv 7.10.199820-Görevi Kötüye Kullanma TCK m. 240 (Adi) ANAPBeraatİktidar 40Ömer Bilgin Isparta Mv 21.7.199820-İhaleye Fesat Karıştırma -Zimmet -Görevi Kötüye Kullanma -Evrakta Sahte- karlık -Sahte Evrak Tanzimi (Adi) DYP - Muha- lefet 41Murat Kara- yalçın Samsun Mv 21.7.199820-Görevi Kötüye Kullanma, -2886 Sayılı Dev- let İhale Kanunu- na Muhalefet, -Usulsüz Memur Alımı, -Müteahhitleri Zarara Uğratma, (Adi) CHP BeraatMuha- lefet 42Mustafa Bayram Van Mv 21.7.199820 ve 21 -Kasten Adam Öldürme, -Müessir Fiil,- 2863 Say. Kül- tür Ve Tabiat Varlıkları Kan. Aykırılık (Tablo Kaçakçılığı) -Zorla Senet İmzalatmak, Silahlı Yaralama, (Adi) ANAP Ba- ğımsız Kovuş- turma Devam Etmek- tedir. İkti- dar- Ba- ğım- sız 24 24 (1) Tezkere ANAP’lı iken; (2)Tezkerede Bağımsız iken gelmiş, Milletvekilinin 20 ve 21. Dönemde 2 defa dokunulmazlığı kaldırılmıştır.