powered by

powered by

.. .. ONSOZ Doçentlik takdim tezi olarak hazırlanan bu monografinin konu- su, Türk Borçlar Kanunu'na göre alacağı devredenin garanti sorum- luluğudur. Alacağın devrinde, devralan, devredenin cismani bir varlığa sahip olmayan alacak hakkındaki beyanlarına daha çok gü- venme duymak zorunda olduğundan, cismani varlığı haiz herhangi bir şeyi devralan kişiye göre daha sıkı şekilde korunmalıdır. Devra- lanın devredene karşı korunması, piyasada arzu edilen şekilde ala- cağın tedavül kabiliyetinin artmasına hizmet eder. Bu hususları na- zara alan kanun koyucu, konusu imkansız olan sözleşmelerin kesin hükümsüz olduğuna ilişkin kuralından ayrılmak pahasına, bu ko- nuda gereken düzenlemeyi yapmıştır. Ancak bu düzenlemelerin gerek sistematiği gerek içeriği eleştirilmekte ve bu düzenlemelere ilişkin yoğun tartışmalar sürmektedir. Taraflarca bu düzenlemelerin aksine anlaşma yapılabilmesi de çözümü oldukça güç bazı sorunlara yol açmaktadır. Bu çalışmada, konu, Türk hukukundaki ve karşılaş- tırmalı hukuktaki düzenlemeler ve öğretideki görüşler doğrultu- sunda ayrıntılı bir biçimde ele alınarak medeni hukuk literatürüne katkı sağlanması amaçlanmıştır. Bu çalışmanın hazırlanmasında destek olan kişilerin başında Prof. Dr. Mustafa AKSU ile Prof. Dr. Hayrunnisa ÖZDEMİR gel- mektedir. Bu konuyu ele almamda beni yüreklendiren saygıdeğer hocalarıma içtenlikle teşekkür ederim. Başta doktora danışmanım Prof. Dr. Mustafa AKSU olmak üzerimde emeği olan tüm hocaları- ma da teşekkürlerimi sunarım. Bu çalışmanın hazırlanması sırasında COVİD-19 salgını nede- niyle yurtdışına gitme imkanı bulamadım. Bu durum ve çalıştığım fakültenin kütüphanesinin kısıtlı sayıda kaynak içermesi, herhangi bir veri tabanına üye olmaması nedeniyle kaynak toplama konu- sunda önemli güçlüklerle karşılaştım. Bu sorunu değerli meslektaş- 8 ônsöz !arımın katkıları ile aşabildim. Eksik kaynaklardan Alman hukuku- na ilişkin olanları, salgından önce Almanya'ya giden Dr. Öğr. Üyesi Taner Emre YARDIMCI ve Arş. Gör. Oğuz USTA; İsviçre hukukuna ilişkin olanları Arş. Gör. Ayşen ALAN ile Ali BOYRACI; Türk hu- kukuna ilişkin olanları ise Arş. Gör. Esra TEYMEN temin etti. Kıy- metli zamanlarını benim için harcayan meslektaşlarıma teşekkürü borç bilirim. Görevini layığıyla yerine getirerek birlikte çalışmayı kolay ve keyifli hale getiren, çalışmanın tashihinde desteklerini esirgemeyen Arş. Gör. Kübra SUCU başta olmak üzere diğer çalışma arkadaşla- rıma da müteşekkirim. Çalışmanın basımını titizlikle ve süratle gerçekleştiren başta Sa- yın Hakan KARAASLAN olmak üzere Adalet Yayınevi çalışanlarına da teşekkür borçluyum. Evlatları olarak kendileriyle gurur duyduğum, şefkat ve sabır timsali ebeveynim Gülten - Mücahit ERCOŞKUN'a, sevgili kardeşle- rim Dr. Pelin ve Av. Ali Rıza ERCOŞKUN çiftine ve tatlı oğulları İlteriş ERCOŞKUN'a, yeğenlerim Talha BAYTAR'a ve Zeynep ŞE- NOL'a ve kıymetli büyüğüm Fatına TOPAL'a teşekkür ederim. Kendilerine karşı duyduğum hisleri kelimelerle tarif edemeyeceğim can yoldaşım Doç. Dr. Cem ŞENOL'a ve doğumundan sonra bu çalışma ile birlikte gün gün büyüyen canımdan öte canım, oğlum Baybars ŞENOL'a en içten teşekkürlerimi sunarım. i • Çi • NDEKi • LER ÖNSÖZ ................................................................................................................ 7 İÇİNDEKİLER ....................................................................................................... 9 KISALTMALAR ...................................................................................................17 GİRIŞ ...................................................................................................................... 21 BİRİNCİ BÖLÜM ALACAĞIN DEVRiNE İLİŞKİN GENEL ESASLAR § 1. ALACAK HAKKI KAVRAM! VE ALACAK HAKKINiN HUKUKİ NİTELİĞİ ..............27 § 2. ALACAĞIN DEVRİ KAVRAMI ........................................................................ 34 § 3. ALACAĞIN DEVRİNİN KAYNAKLAR! .......................................................... 39 1. İRADİ - RIZAI (SÖZLEŞMEYE DAYANAN) DEVİR ....................................... 39 il. YASAL- KANUNİ (KANUN HÜKMÜNE DAYANAN) İNTİKAL. .................... 41 111. YARGISAL- KAZAI (MAHKEME KARARINA DAYANAN) İNTİKAL ............... 44 § 4. ALACAĞIN DEVRİNiN HUKUKi NİTELİĞİ ....................................................... 48 1. ALACAĞIN DEVRİ SÖZLEŞME NİTELİĞİNDE HUKUKİ BİR İŞLEMDİR .......... 48 il. ALACAĞIN DEVRİ BiR TASARRUF İŞLEMİDİR .......................................... 50 111. ALACAĞIN DEVRİNİN SEBEBE BAĞLI (İLLi) OLUP OLMADIĞI SORUNU .............................................................................................. 56 A) Genel Olarak ................................................................................. 56 B) Alacağın Devrinin Sebebi ve Özellikle Alacağın Devri Taahhüdü .......... 56 C) Alacağın Devrinin Sebepten Soyut (Mücerret) Bir İşlem Olduğu Görüşü ...............................................................................68 D) Alacağın Devrinin Sebebe Bağlı (illi) Bir İşlem Olduğu Görüşü ......... 71 § 5. ALACAĞIN DEVRiNiN TARAFLARI .............................................................. 77 1. GENEL OLARAK .................................................................................... 77 il. DEVREDEN ........................................................................................ 80 111. DEVRALAN .......................................................................................... 83 10 lçindelci/er § 6. ALACAĞIN DEVRİNiN KONUSU .................................................................... 85 1. GENEL OLARAK .................................................................................... 85 il. DEVREDİLEN ALACAK HAKKININ MEVCUT OLMASI GEREKLİLiĞİNE İLİŞKİN MESELELER ································································· 90 A) Genel Olarak .................................................................................. 90 B) Gelecekteki Alacakların Devri .......................................................... 92 1. Genel Olarak ............................................................................ 92 2. Toplu Devir .............................................................................. 98 C) Geçersiz Sebebe Dayanan Alacakların Devri ................................... 102 111. EKSİK BORÇLARA İLİŞKİN ALACAKLARIN DEVRİ ..................................... 107 iV. DEVREDİLEMEYEN ALACAKLAR............................................................. 111 A) Kanun Gereği Devredilemeyen Alacaklar ....................................... 111 B) İşin Niteliği Gereği Devredilemeyen Alacaklar ............................... 120 C) Sözleşme Gereği Devredilemeyen Alacaklar .................................. 127 V. TALEBİN ALACAKTAN BAĞIMSIZ OLARAK DEVREDİLİP DEVREDİLEMEYECEĞİ SORUNU .......................................................... 133 § 7. ALACAĞIN DEVRİNİN GEÇERLİLİĞİ VE ÖZELLİKLE TABİ OLDUĞU ŞEKİL ...... 137 1. GENEL OLARAK .................................................................................. 137 11. ALACAĞIN DEVRİNİN TABİ OLDUĞU ŞEKİL. .......................................... 139 A) Kanuni Şekil .................................................................................. 139 B) iradi Şekil ...................................................................................... 149 § 8. ALACAĞIN DEVRİNİN KAPSAM! ................................................................... 151 § 9. ALACAĞIN DEVRİNDE BORÇLUNUN HUKUKİ DURUMU ............................... 160 1. GENEL OLARAK ................................................................................... 160 11. İYİNİYETLİ BORÇLUNUN BORCU YANLIŞ KİŞİYE İFA ETMESİNE RAĞMEN BORÇTAN KURTULMASI {TBK m. 186) .................................... 161 ili. BORÇLUNUN TEVDİ İLE BORÇTAN KURTULMASI (TBK m. 187) .............. 171 iV. BORÇLUNUN DEVRALANA KARŞI İLERİ SÜREBİLECEĞİ SAVUNMALAR VE ÖZELLİKLE TBK m. 188'DE BELİRTİLENLER................ 176 § 10. DEVREDENİN DEVRALANA KARŞI YÜKÜMLÜLÜKLERi .................................. 184 1. GENEL OLARAK .................................................................................... 184 il. ALACAKLA İLGİLİ BİLGİ VE BELGELERİ VERME YÜKÜMLÜLÜĞÜ ............... 184 ili. DEVRİN AMACINA ULAŞMASINA ENGEL OLMAMA YÜKÜMLÜLÜĞÜ ................................................................................... 190 İçindekiler 11 İKİNCi BÖLÜM ALACAĞI DEVREDENiN GARANTİ SORUMLULUĞU § 11. KUSUR iLKESiNiN BiR İSTİSNASI OLARAK GARANTi iLKESİNE DAYANAN SORUMLULUK ....................................................................193 1. SORUMLULUK KAVRAMI ................................................................ 193 11. BORCA AYKIRI DAVRANIŞTAN DOĞAN SORUMLULUKTA KUSUR İLKESİ VE İSTİSNALARl ....................................................................... 195 111. GARANTİ İLKESİNE DAYANAN SORUMLULUK ...................................... 198 § 12. ALACAĞI DEVREDENiN GARANTİ SORUMLULUĞU KAVRAMI ..................... 202 § 13. ALACAĞI DEVREDENiN GARANTi SORUMLULUĞUNUN ÇEŞİTLi HUKUK SiSTEMLERİNDEKi VE ANASYONEL KURALLARDAKİ DÜZENLENiŞ BiÇiMİ ............................................................................... 207 1. ROMA VE PANDEKT HUKUKU ............................................................ 207 11. İSVİÇRE HUKUKU VE ÖZELLİKLE OR 2020 ............................................ 208 111. AVUSTURYA HUKUKU......................................................................... 214 iV. ALMAN HUKUKU ............................................................................. 217 A) Reformdan Önce ....................................................................... 217 B) Reformdan Sonra ....................................................................... 218 V. ANASYONEL HUKUK KURALLAR! ........................................................ 225 A) Uluslararası Ticari Sözleşmelere İlişkin Genel İlkeler (Principles of lnternational Commercial Contracts - PICC) ........... 225 B) Avrupa Sözleşme Hukuku İlkeleri (Principles of European Contract Law-PECL) ................................................................... 232 C) Avrupa özel Hukukunun İlkeleri, Tanımlar ve Model Kanunlar Taslak Ortak Referans Çerçevesi (Principles, Definitions and Model Rules of European Private Law Draft Common Frame of Reference-DCFR) ..................................................................... 234 D) Uluslararası Ticarette Alacakların Devrine İlişkin Birleşmiş Milletler Sözleşmesi (United Nations Convention on the Assignment of Receivables in lnternational Trade) ...................... 236 § 14. ALACAĞI DEVREDENiN GARANTİ SORUMLULUĞUNUN TBK'DAKi DÜZENLENiŞ BIÇIMl ................................................................................ 238 1. GENEL OLARAK ................................................................................ 238 il. ALACAĞI DEVREDENiN GARANTi SORUMLULUĞUNA İLiŞKiN DÜZENLEMENiN SiSTEMATiK AÇIDAN TBK'DAKI YERi ......................... 239 111. TERiM ............................................................................................... 242 12 içindekiler § 15. ALACAĞI DEVREDENİN GARANTi SORUMLULUĞUN HUKUKi NiTELiĞi ......... 244 § 16. ALACAĞI DEVREDENİN YASAL OLARAK GARANTi SORUMLULUĞU ALTINDA OLDUĞU HALLER: IVAZLI DEVİRLER.................................................... 252 1. YASAL GARANTİ SORUMLULUĞUNUN KOŞULLAR!. ............................... 252 A) Alacak Bir İvaz Karşılığında Devredilmelidir ....................................... 253 B) Devir Anında Mevcut Olmayan Bir Alacak Devredilmelidir veya Borçlu Ödeme Gücüne Sahip Olmamalıdır .............................. 258 1. Alacağın Varlığına İlişkin Garanti .............................................. 259 a) Genel Olarak .................................................................... 259 b) Alacağın Varlığına İlişkin Garanti Sorumluluğunun Kapsamına Giren Olgular ............................................... 260 aa) Alacağın Mevcut Olmaması Nedeniyle Tahsil Edilememesi ............................................................. 260 bb) Alacağın Taraflarca Kararlaştırılan veya Dürüstlük Kuralı Gereği Taşıması Gereken Özellikleri Taşımadığı İçin Tahsil Edilememesi ........... 261 aaa) Bozucu Koşula Bağlı Olan Alacağın Koşulun Gerçekleşmesi Nedeniyle Tahsil Edilememesi ......................................................262 bbb) Vadeye Bağlı Olması Nedeniyle Alacağın Tahsil Edilememesi. ........................................... 264 ece) Devretmeme Anlaşmasının Varlığı Nedeniyle Alacağın Tahsil Edilememesi ............. 265 ççç) Borçlunun TBKm. 188 Uyarınca İleri Sürdüğü Bir Savunma Nedeniyle Alacağın Tahsil Edilememesi ............................................. 266 ddd) Dava Edilebilir Nitelikte Olmaması Nedeniyle Alacağın Tahsil Edilememesi ............. 268 cc) Özel Olarak TMK m. 679/2........................................... 270 c) Alacağın Varlığına İlişkin Garanti Sorumluluğunun Kapsamına Girmeyen Olgular ........................................... 273 ç) Devredenin Garanti Sorumluluğu Bakımından Esas Alınacak An .......................................................................... 277 d) Gelecekteki Alacaklar Bakımından Alacağın Varlığına İlişkin Garanti Sorumluluğu ................................................. 282 e) İspata ve İspat Yüküne İlişkin Meseleler .............................. 285 içindekiler 13 2. Borçlunun Ödeme Gücüne İlişkin Garanti. ............................... 286 a) Genel Olarak ..................................................................... 286 b) Terim ................................................................................. 292 c) Borçlunun Ödeme Gücüne İlişkin Garanti Sorumluluğunun Alacağın Varlığına İlişkin Garanti Sorumluluğu İle İlişkisi ....................................................... 294 ç) Borçlunun Ödeme Gücüne İlişkin Garanti Sorumluluğunun Kapsamına Girmeyen Olgular ................. 295 d) Özel Olarak TMK m. 679/2 ................................................. 297 e) Devredenin Garanti Sorumluluğu Bakımından Esas Alınacak An ....................................................................... 299 aa) Değerlendirme ve Görüşümüz ................................... 302 f) İspata ve İspat Yüküne İlişkin Meseleler ............................. 303 C) Devralan Alacağın Mevcut Olmadığını ve Borçlunun Ödeme Gücüne Sahip Olmadığını Bilmemelidir ............................................ 306 D) Devredenin Garanti Sorumluluğu Taraflarca Ortadan Kaldırılmamış Olmalıdır ................................................................... 309 1. Genel Olarak Sorumsuzluk Anlaşması ...................................... 309 2. Sorumsuzluk Anlaşmalarının Yorumu ....................................... 310 3. Sorumsuzluk Anlaşmalarının Geçersizliği ................................. 311 4. Garanti Sorumluluğunun Zımnen Ortadan Kaldırılması ............ 314 il. YASAL GARANTİ SORUMLULUĞUNUN SONUÇLAR! ............................... 315 A) Genel Olarak ................................................................................... 315 B) Devralanın Devredene Karşı İleri Sürülebileceği Taleplerin Kapsamı .......................................................................................... 316 1. Genel Olarak ............................................................................. 316 2. TBK m. 193 b. 1-3 ..................................................................... 317 a) İfa Edilen Karşı Edim ve Faizi: TBK m. 193 b.1 ................... 317 b) Devrin Sebep Olduğu Giderler: TBK m. 193 b. 2 ................ 321 c) Alacağın Elde Edilmesi İçin Borçluya Karşı Gerçekleştirilen Sonuçsuz Girişimlerin Neden Olduğu Giderler: TBK m. 193 b.3 .................................................... 322 3. TBK m. 193 b. 1-3'e Göre Yapılan Talebin Niteliği ..................... 323 4. TBK m. 193 b. 4 ........................................................................ 326 a) OR ile eBK'daki Durum ....................................................... 329 5. Zamanaşımı .............................................................................. 332 14 içindekiler § 17. YASAL GARANTi SORUMLULUĞUNUN SÖZLEŞME iLE GENiŞLETiLMESi ... 333 t. GENEL OLARAK .................................................................................. 333 11. BAĞIMSIZ OLMAYAN GARANTİ TAAHHÜTLERi iLE BAĞIMSIZ GARANTİ TAAHHÜTLERi AYIRIMI ........................................................... 335 111. BAĞIMSIZ OLMAYAN GARANTİ TAAHHÜTLERiNİN TABİ OLDUĞU ESASLAR ........................................................................................... 339 § 18. ALACAĞI DEVREDENiN GARANTİ SORUMLULUĞUNUN ALACAĞI DEVRETME BORCUNUN IFASINDAKİ ENGELLERLE VE İRADE BOZUKLULARIYLAİLİŞKİSİ .................................................................... 341 1. ALACAĞI DEVREDENİN GARANTİ SORUMLULUĞUNUN ALACAĞI DEVRETME BORCUNUN İFASINDAKİ ENGELLERLE İLİŞKİSİ .................... 341 A) Temerrüt ...................................................................................... 341 B) İmkansızlık·································································" ······ 345 1. Başlangıçtaki Objektif İmkansızlık ........................................... 345 2. Başlangıçtaki Subjektif İmkansızlık .......................................... 352 3. Sonraki İmkansızlık ................................................................ 353 C) Kötü İfa {Gereği Gibi İfa Etmeme).................................................. 357 11. ALACAĞI DEVREDENİN GARANTİ SORUMLULUĞUNUN İRADE BOZUKLUKLARIYLA İLİŞKİSİ ................................................................. 360 A) Yanılma {Hata) ............................................................................... 362 B) Aldatma (Hile) ................................................................................ 367 § 19. ALACAĞI DEVREDENİN YASAL OLARAK GARANTİ SORUMLULUĞU Al TINDA OLMADIĞI HALLER ..................................................................... 374 1. GENEL OLARAK .................................................................................... 374 il. İVAZSIZ DEVİRLER ............................................................................... 374 A) Yasal Düzenleme Biçimi .................................................................. 375 B) ivazsız Devirlerde Sözleşmese! Garanti Sorumluluğu ...................... 378 1. Genel Olarak ............................................................................ 378 2. Alacağı Devredenin Sözleşmese! Garanti Sorumluluğunun Alacağı Devretme Borcunun İfasındaki Engellerle ve irade Bozukluklarıyla İlişkisi ............................................................... 381 111. YASAL- KANUNİ (KANUN HÜKMÜNE DAYANAN) İNTİKAL. ................... 383 iV. ALACAĞI DEVREDENİN YASAL OLARAK GARANTİ SORUMLULUĞU ALTINDA OLUP OLMADIĞININ TARTIŞMALI OLDUĞU HALLER: YARGISAL - KAZAI (MAHKEME KARARINA DAYANAN) İNTİKALLER ...... 384 İçindekiler 15 § 20. iFAYA YÖNELiK DEViRLERE iLiŞKiN TBK M. 192 ........................................... 388 1. GENEL OLARAK .................................................................................. 388 11. İFAYA YÖNELİK DEVİR KAVRAMI .......................................................... 388 111. İFAYA YÖNELİK DEViRDE DEVREDENiN GARANTİ SORUMLULUĞU ALTINDA OLUP OLMADIĞI SORUNU .................................................. 391 A) Genel Olarak ................................................................................ 391 B) TBK m. 192 Hükmünün Doğurduğu Asıl Sonuçlar .......................... 393 iV. TEMİNAT AMACIYLA YAPILAN DEVİRLERDEKİ DURUM ......................... 397 SONUÇ ................................................................................................................... 399 KAYNAKÇA ....................................................................................................... 403 KISALTMAIAR A ABD ABGB Abs. AcP AD AHBVÜHFD AJP Art. AT AÜEBFD AÜEHFD AÜHFD AÜSBFD b. BATİDER Bd. 8GB BGE BGer BK bkz. bs. BSK Auflage Ankara Barosu Dergisi Allgemeines Bürgerliches Gesetzbuch (Avusturya Medeni Kanunu) Absatz Archiv für die civilistische Praxis Adalet Dergisi Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi Aktuelle juristische Praxis Artikel Allgemeiner Teil Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi Atatürk Üniversitesi Erzincan Hukuk Fakültesi Dergisi Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi bent Banka ve Ticaret Hukuku Dergisi Band Bürgerliches Gesetzbuch (Alman Medeni Kanunu) Entscheide des Schweizerischen Bundesgerichts Bundesgericht Berner Kommentar bakınız Baskı - bası - basım Basler Kommentar 18 Kısaltmalar BT BÜHFD BÜHFKHD c. C. CHK Çev. ÇUJL ÇÜHFD DCFR DEÜHFD dn. Dr. DÜHFD E. eBK Ed. EİTİAD ET. EÜHFD f. F. FAÇD GÜHFD f GÜSBD HD HMK HPD Hrsg. İBD Besonderer Teil Bahçeşehir Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi Bahçeşehir Üniversitesi Hukuk Fakültesi Kazana Hukuk Dergisi cümle Cilt Handkomrnentar zum Schweizer Privatrecht Çeviren Çankaya Uruversity Joumal of Law Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi Principles, Definitions and Model Rules of European Private Law Draft Cornrnon Frarne of Reference Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi dipnot Doktor Dicle Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi Esas eski Borçlar Kanunu Editör Eskişehir İktisadi ve Ticari İlimler Akademisi Erişim Tarihi Erzincan Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi fıkra Fasikül Finansal Araşhrmalar ve Çalışmalar Dergisi Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi Hukuk Dairesi Hukuk Muhakemeleri Kanunu Hukuki Perspektifler Dergisi Herausgeber İstanbul Barosu Dergisi Kısaltmalar 19 İİK İcra ve İflas Kanunu İKÜHFD İstanbul Kültür Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi İMÜHFD İstanbul Medipol Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi İŞ İstanbul Şerhi İÜHFD İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi İÜHFM İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası İÜMHAD İstanbul Üniversitesi Mukayeseli Hukuk Araştırmaları Dergisi JuS Juristische Schulung, Zeitschrift für Studium und Ausbildung K. Karar KK Kurz Kommentar KKG Bundesgesetz über den Konsumkredit (İsviçre Tüketici Kredisi Kanunu) krş. karşılaştırınız LHD Legal Hukuk Dergisi m. madde MHMÖHB Milletlerarası Hukuk ve Milletlerarası Özel Hukuk Bülteni MK Münchener Kommentar MÜHFHAD Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araşbrmalan Dergisi N. Note (Randnote) NEÜHFD Necmettin Erbakan Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi NK Nomos Kommentar Nr. Number OFK üreli Füssli Kommentar OR Bundesgesetz betreffend die Erganzung des Schweizerischen Zivilgesetzbuches, Fünfter Teil: Obligationenrecht dsviçre Borçlar Kanunu) PECL Principles of European Contract Law PICC Principles of Intemational Commercial Contracts Prof. Profesör 20 Kısaltmalar Red. RG s. s. SD SJZ SÜHFD SÜSBED T. TAAD TBBD TBK THAD THD TMK TTK u. a. UNIDROIT ÜHFD v.d. vd. Y. YD YÜED ZBGR ZBJV ZGB ZK ZSR Redakteur Resmi Gazete Sayfa Sayı Sayıştay Dergisi Schweizerische Juristen-Zeitung Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Tarih Türkiye Adalet Akademisi Dergisi Türkiye Barolar Birliği Dergisi Türk Borçlar Kanunu Türk Hukuk Araştırmaları Dergisi Terazi Hukuk Dergisi Türk Medeni Kanunu Türk Ticaret Kanunu und andere Intemational Institute for the Unification of Private Law Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi ve diğerleri ve devamı Yıl Yargıtay Dergisi Yaşar Üniversitesi Elektronik Dergisi Schweizerische Zeitschrift für Beurkundungs und Grundbuchrecht Zeitschrift des Bernischen Juristenvereins Schweizerisches Zivilgesetzbuch (İsviçre Medeni Kanunu) Zürcher Kommentar Zeitschrift für Schweizerisches Recht . . GiRiŞ Uygulamada sıklıkla başvurulan bir hukuki işlem olan alaca- ğın devri, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 1 Genel Hükümlere ilişkin Birinci Kısmında Borç İlişkilerinde Taraf Değişiklikleri Baş- lıklı Beşinci Bölümün Birinci Ayırımında düzenlenmiştir (TBK m. 183-194). Konu düzenlenirken alacağı devredenin garanti sorumlu- luğu ile ilgili meseleler de hükme bağlanmışhr (TBK m. 191-193). Öğretide alacağı devredenin garanti sorumluluğuna ilişkin hü- kümlerin sistematiği çeşitli açılardan eleştirilmektedir. Alacağı devredenin garanti sorumluluğu alacağın devrine değil, bu devrin sebebini oluşturan taahhüt işlemine dayandığından, bu konu ile ilgili düzenlemelerin TBK'nın genel hükümlere ilişkin kısmında yapılmış olması doğru bulunmadığı gibi; sistematik açıdan hatalı olan bu düzenleme şeklinin çeşitli nedenlerle haklı görülebileceği de ileri sürülmektedir. Alacağı devredenin garanti sorumluluğuna ilişkin düzenleme- lerin içeriği bakımından da tarhşmalı birçok konu bulunmaktadır. TBK m. 191'e göre alacak, bir edim karşılığında devredilmişse dev- reden, devir sırasında alacağın varlığını ve borçlunun ödeme gücü- ne sahip olduğunu garanti ehniş olur (f. 1). Alacak bir edim karşılığı olmaksızın devredilmiş ya da kanun gereğince başkasına geçmişse devreden veya önceki alacaklı, alacağın varlığından ve borçlunun ödeme gücünden sorumlu değildir (f. 2). Burada alacağı devredenin garanti sorumluluğu altında olması bakımından, alacağın devrinin bir ivaz karşılığında yapılmış olup olmamasına göre bir ayırıma gidilmiş olması genel olarak adil bulunmaktadır. Yine alacağın ka- nun gereği intikal ettiği hallerde, önceki alacaklının garanti sorum- luluğu alhnda olmadığının kabul edilmiş olmasının da isabetli ol- 1 04.02.2011 tarih ve 27836 sayılı RG 22 Giri$ duğu ifade edilmektedir. Ancak hükümde alacağın mahkeme karan gereği intikal ettiği hallere ilişkin açık bir düzenleme bulunmadığı gibi, bu tür intikallerde devredenin garanti sorumluluğu albnda olup olmadığı da öğretide tartışmalıdır. TBK m. 191/l'de alacağın bir edim karşılığında devredildiği hal- lerde, devredenin, devir sırasında alacağın varlığını garanti etmiş olduğu hükme bağlanmış, ancak burada alacağın varlığından ne anlaşılması gerektiği açıklanmamıştır. Devre konu edilen alacağın devir anında fiilen devredenin malvarlığında bulunmamasının ga- ranti sorumluluğunun doğmasına neden olacağı açıkbr. Aslında bu durum, alacağın devri taahhüdünün ifasının imkansız olduğu an- lamına gelmektedir. Ancak kanun koyucu burada imkansızlık ba- kımından kabul ettiği esaslardan tamamen ayrılmıştır. Öğretide ve uygulamada TBK m. 191/l'in lafzına bağlı kalınarak, alacağın varlığı kavramından sadece alacağın fiilen mevcut olmasının değil, devra- lanla devreden arasında yapılan anlaşmada kararlaşbrılan özellikle- riyle mevcut olmasının anlaşılması gerektiği de genel olarak kabul edilmektedir. Ancak hangi olguların alacağın varlığına ilişkin garan- ti sorumluluğunun kapsamına girdiği çok tartışmalıdır. TBK m. 191/l'de alacak bir edim karşılığında devredilmişse devredenin, devir sırasında alacağın varlığının yanı sıra borçlunun ödeme gücüne sahip olduğunu da garanti etmiş olduğu hükme bağ- lanmıştır. Kanun koyucu bu düzenleme ile kaynak Kanun olan İs- viçre Borçlar Kanunu'nda (OR) benimsenen esastan ayrılmıştır. OR' da ayrıca taahhütte bulunmadıkça devredenin borçlunun ödeme gücüne sahip olmaması nedeniyle garanti sorumluluğu altında ol- madığı hükme bağlanmıştır (Art. 172/2). İşte kanun koyucununların bu hususta yaptıkları tercihler de öğretide eleştirilmektedir. Borçlu- nun ödeme gücüne ilişkin riski devredenin değil, devralanın taşı- masının daha uygun olacağı ileri sürüldüğü gibi, bunun tam aksi de savunulmaktadır. TBK m. 191'de yalnızca mevcut alacakların nazara alınması, ge- lecekteki alacaklara ilişkin hiçbir düzenleme yapılmamış olması da önemli bir eksikliktir. Giriş 23 İfaya yönelik devre ilişkin TBK m. 192'de alacaklının alacağını borcu ifaya yönelik olarak devretmekle birlikte borca mahsup edile- cek miktarı belirlememiş olduğu durumlarda, devralanın, ancak borçludan aldığı veya gereken özeni gösterseydi alabilecek olduğu miktarı kendi alacağına mahsup etmek zorunda olduğu hükme bağ- lanmıştır. İfaya yönelik devirde devredenin garanti sorumluluğu altında olmadığı ve aslında buna gerek de olmadığı gerekçesiyle, bu hükme alacağı devredenin garanti sorumluluğuna ilişkin hükümler arasında yer verilmiş olması eleştirilmektedir. Garanti sorumluluğunun kapsamı TBK m. 193'de hükme bağ- lanmış ve burada da kaynak Kanun' dan (OR Art. 173) farklı bir dü- zenleme yapılmıştır. TBK m. 193'e göre devralan, garanti ile yüküm- lü olan devredenden ifa ettiği karşı edimi faizi ile birlikte geri ver- mesini, devrin sebep olduğu giderleri, borçluya karşı devraldığı alacağı elde etmek için yaptığı sonuçsuz girişimlerin yol açtığı gider- leri ve devreden kusursuzluğunu ispat etmedikçe uğradığı diğer zararlarını tazmin etmesini isteyebilir. Bu hükme yönelik olarak da öğretide gerek olumlu gerek olumsuz birçok eleştiri yapılmaktadır. Alacağı devredenin garanti sorumluluğuna ilişkin hükümler emredici nitelikte olmadıklarından, taraflar arasında yapılacak bir anlaşma ile sorumluluğun daraltılması veya tamamen ortadan kal- dırılması mümkün olduğu gibi, kapsamının genişletilebilmesi de mümkündür. Ancak taraflara tanınan bu özgürlük de çözülmesi gereken bazı problemlerin doğmasına yol açabilmektedir. Hakkında pek çok tartışma sürdürülmesi ve çözülmesi gereken bazı problemli meseleler içermesi bu konunun seçilmesinin temel nedenidir. Ayrıca bu konuda TBK'da, mülga 818 sayılı Borçlar Ka- nunu'na 2 ve kaynak Kanun'a göre çok esaslı değişiklikler yapılmış olmasına rağmen, konunun bugüne dek kapsamlı bir biçimde yeni- den ele alınmamış olması da bu seçimi desteklemiştir. Alacağı devredenin garanti sorumluluğunu hakkıyla ele ala- bilmek adına, alacağın devrine ilişkin genel esaslara da kısaca de- 2 29.04.1926 tarih ve 359 sayılı RG 24 Giriş ğinme zorunluluğu bulunmaktadır. Bu nedenle tümden gelim yön- temine uygun olarak, çalışmanın ilk bölümünde alacak kavramına ve alacak hakkının hukuki niteliğine, alacağın devri kavramına, alacağın devrinin kaynaklarına, hukuki niteliğine, taraflarına, ko- nusuna, geçerliliğine, kapsamına, alacağın devrinde borçlunun hukuki durumuna ve (garanti sorumluluğu hariç olmak üzere) devredenin devralana karşı sorumluluklarına kısaca değinilecektir. İkinci bölümde ise alacağı devredenin garanti sorumluluğu tüm ayrıntılarıyla ele alınacaktır. Burada yeri geldikçe diğer yasal ga- ranti sorumlulukları ile alacağı devredenin garanti sorumluluğu arasındaki benzerliklere ve farklılıklara da değinilecektir. Ayrıca Türk hukuku ile başta İsviçre hukuku olmak üzere diğer bazı hu- kuk sistemleri ve anasyonel hukuk kuralları arasında karşılaştır- malı hukuk çalışması da yapılacaktır. Yine konuya ilişkin yargı içtihatlarına da çokça yer verilecektir. .. • • • •• •• BiRiNCi BOLUM AIACAGIN DEVRiNE iLiŞKiN GENEL ESASIAR 'W • • • • § 1. ALACAK HAKKI KAVRAMI VE ALACAK HAKKININ HUKUKİ NİTELİĞİ Bir kişiyi, diğer bir kişiye karşı bir edimi yerine getirme yü- kümlülüğü altına sokan hukuki bağa borç adı verilir3. Bu hukuki bağın bir tarafında borçlu diğer tarafında alacaklı yer alır ve arala- rında dar anlamı ile bir borç ilişkisi bulunur 4 • Alacak hakkı ise dar anlamda bir borç ilişkisinde alacaklıya borçludan edimi yerine ge- 3 von TUHR Andreas/PETER Hans, Allgemeiner Teil des Schweizerischen Obli- gationenrechts, Bd. I (mit Supplement), 3. A., Zürich 1984, s. 9; GUHL Theo/KOLLER Alfred(/SCHNYDER Jean/DRUEY Nicolas), Das Schweizerische Obligationenrecht mit Einschluss des Handels- und Wertpapierrechts, 9. A., Zü- rich 2000, s. 7; HUGUENIN Claire, Obligationenrecht - Allgemeiner und Beson- derer Teil, Zürich 2012, s. 9; TERCIER Pierre/PICHONNAZ Pascal/ DEVELİ- OĞLU H. Murat, Borçlar Hukuku Genel Hükümler, İstanbul 2016, s. 40; OĞUZMAN M. Kemal/ÖZ M. Turgut, Borçlar Hukuku Genel Hükümler, C. 1, 13. bs., İstanbul 2015, s. 3; GÜMÜŞ Mustafa Alper, "Alacaklı ve Borçlu Sıfatının Birleşmesi (BK m. 116)", s. 206; İKÜHFD, Y. 7, S. 2, 2008, s. 26. Ayrıca bkz.: TE- KİNAY Selahattin Sulhi/AKMAN Sermet/BURCUOĞLU Haluk/ALTOP Atilla, Borçlar Hukuku Genel Hükümler, 7. bs., İstanbul 1993, s. 5 vd; EREN Fikret, Borçlar Hukuku Genel Hükümler, 24. bs., Ankara 2019, s. 21; ANTALYA O Gökhan, Marmara Hukuk Yorumu: Borçlar Hukuku Genel Hükümler, C. V/1,1, 2. bs., Ankara 2019, s. 57; AKSU Mustafa, "§ 33 Asıl Borca Bağlı Hak ve Borçların Sona Ermesi - İbra - Yenileme - Birleşme", Prof. Dr. İsmet SUNGURBEY'e Arma- ğan: Borçlar Kanunu Genel Hükümler Konferansları II, İstanbul 2014, s. 206. 4 von TUHR/PETER, s. 9; GUHL/KOLLER, s. 7; HUGUENIN, s. 12; OĞUZ- MAN/ÖZ, C-1, s. 3; EREN, Genel, s. 21; ANTALYA, 1,1, s. 57; GÜMÜŞ, Birleşme, s. 26; JOUSSEN Jacob, Schuldrecht I Allgemeiner Teil, 2. A., Stuttgart 2013, s. 9; WEILER Frank, Schuldrecht Allgemeiner Teil, 2. A., Baden - Baden 2014, s. 36; EICHEL Florian, Künftige Forderungen, Tübingen 2014, s. 19; BROX Hans/WALKER Wolf-Dietrich, Allgemeines Schuldrecht, 38. A., München 2014, s. 8; BUCHER Eugen, " Schuldverhiiltnis des BGB: ein Terminus - drei Begriffe, 140 Jahre Wanderung eines Wortes durch die Institutionen, und wie weiter?", Norm und Wirkung, Festschrift für Wolfgang Wiegand zum 65. Geburtstag, Hrsg. Eugen BUCHER u. a., Bern/München 2005, s. 108 vd. 28 § t. Alacak Hakkı Kavramı ve Alacak Hakkının Hukuki Nittliğı tirmesini isteme yetkisini sağlayan hakkı ifade eder 5 • Bu tanım1ar- dan anlaşılacağı üzere, edim yükümlülüğü, borçlu yönünden ele alındığı zaman borcu ifade ederken, alacaklı yönünden e]e alındığı zaman alacağı ifade eder6. Borç ilişkisi kavramının bir de geniş anlamı bulunmaktadır. Bu anlamıyla borç ilişkisi, taraflar arasında çeşitli hakların ve borçların kaynağını oluşturan hukuki ilişkiyi ifade eder 7 . 5 BECKER Hermann, Bemer Kommentar, Bd./Nr. VI/1, Allgemeine Bestimmungen, Art. 1-183 OR Schweizerisches Zivilgesetzbuch, Obligationenrecht, 2. A., Bem 1945, Art. 1-10 OR, N. 16, s. 9; HUGUENIN, s. 10; TERCIER/PICHONNAZ/ DEVELİOĞLU, s. 40; SEROZAN Rona, Medeni Hukuk: Genel Bölüm - Kişiler Hukuku, 4. bs., İstanbul 2013, s. 225; ANTALYA O. Gökhan/TOPUZ Murat, Medeni Hukuk: Giriş - Temel Kavramlar - Başlangıç Hükümleri, İstanbul 2016, s. 91; KAYIHAN Şaban/ÜNLÜTEPE Mustafa, Medeni Hukuka Giriş ve Türk Medeni Kanunu'nun Başlangıç Hükümleri, Ankara 2012, s. 213; ALTAŞ Hüseyin/DÖNGÜL İrem Tuğçe, Medeni Hukuk Başlangıç Hükümleri, (TMK. mad. 1-7), Ankara 2018, s. 72; DAYINLARLI Kemal, Türk Borçlar Kanununa Göre Alacağın Devri, 5. bs., Ankara 2019, s. 58; GÜNERGÖK Özcan, Alacağın Devrinde Borçlunun Hukuki Durumu, İstanbul 2014, s. 22; OZANEMRE YAYLA H. Tolunay, Alacağın Devri İşleminin Geçerliliği ve Sebeple Olan hiş- kisi (İllıliği), Ankara 2019, s. 21, 109; ENGİN Baki İlkay, Alacağı Temlik Ede- nin Garanti Sorumluluğu, Ankara 2002, s. 5; TEKİNAY/AKMAN/ BURCU - OĞLU/ALTOP, Borçlar Hukuku, s. 13; OĞUZMAN/ÖZ, C-1, s. 14; ANTAL- YA, 1,1, s. 57; LARENZ Kar!, Lehrbuch des Schuldrechts, Bd. 1: Allgerneiner Teil, 12. A., München 1979, s. 13; GOTHE Florian, Verkauferpflichten und Gewiihrleistung beim Forderungskauf, Berlin 2017, s. 23 vd.; WEILER, s. 39. Ayrıca bkz.: GÜMÜŞ, Birleşme, s. 26. 6 von TUHR/PETER, s. 9; GUHL/KOLLER, s. 9; HUGUENIN, s. 10; TER- CIER/PICHONNAZ/DEVELİOĞLU, s. 40; EREN, Genel, s. 49; OZANEMRE YAYLA, Alacağın Devri, s. 8-9, 22; ENGİN, Garanti, s. 5 dn. 1; LARENZ, Schuldrechts, s. 459; BROX/WALKER, s. 8; GOTHE, s. 23. Ayrıca bkz.: BUCHER Eugen, Kommentar zum Schweizerischen Privatrecht, Obligationenrecht I, Art. 1-529 OR, Hrsg. Heinrich HONSELL/Nedim Peter VOGT/Wolfgang WIEGAND, 2. A., Basel - Frankfurt am Main 1996, Einleitung vor Art. 1 ff., N. 36, s. 13-14; WEILER, s. 39. 7 von TUHR/PETER, s. 10; GUHL/KOLLER, s. 7; HUGUENIN, s. 12-13; TEKİ- NAY/AKMAN/BURCUOĞLU/ALTOP , Borçlar Hukuku, s. 5 vd; OĞUZ- MAN/ÖZ, C-1, s. 3; EREN, Genel, s. 22; ANTALYA, 1,1, s. 57; AKSU, s. 206; GÜMÜŞ, Birleşme, s. 26-27; JOUSSEN, s. 9; WEILER, s. 35-36; BROX/ WALKER, s. 7; BUCHER, Schuldverhiiltnis des BGB, s. 113 vd. 1 § 1. Alacak Hakkı Kavramı veAlacak Hakkının Hukuki Nite/igi 29 İster geniş isterse dar anlamda olsun, borç ilişkisi kural olarak yalnızca tarafları arasında hüküm ve sonuç doğurabilir8. Borç ilişki- sinin nispiliği ilkesinin 9 bir sonucu olarak, herhangi bir borç ilişki- sinden doğan bir alacak hakkı, sahibi tarafından yalnızca borç ilişki- sinin karşı tarafım oluşturan kişiye karşı ileri sürülebilir. Aynı şekil- de somut bir borç ilişkisinde yalnızca borçlu sıfatını haiz kişi alaca- ğın (ve borcun) konusunu oluşturan edimi ifa etmekle yükümlü olduğundan, bu sıfatı taşımayan herhangi bir üçüncü kişinin alacak hakkını ihlal edebilmesi de mümkün değild.ir 10 . Bu nedenle alacak hakkının nispi bir hak niteliğinde olduğu belirtilmektedir 11 . 8 KOCAYUSUFPAŞAOĞLU Necip, Borçlar Hukuku Genel Bölüm , C. 1: Borçlar Hukukuna Giriş - Hukuki İşlem - Sözleşme, 5. bs., İstanbul 2010, s. 15; ATAMER Yeşim, "Üçüncü Kişinin Uğradığı Zararın Sözleşmese[ Sorumluluk Kurallanna Göre Tazmini", YD, C. 22, S. 1-2, 1996, s. 99; BAŞALP Nilgün, "Sözleşmenin Nisbiliği ilkesi ile Sorumluluk Hukukunun İkili Yapısının Beraberinde Getirdiği Sonuçlar Karşısında Sözleşmenin Üçüncü Kişiye Etkisi: Üçüncü Kişiyi Koruyucu Etkili SözleşmeKuramı ile Edim Yükümlülüğünden Bağımsız Borç İlişkisi Teorisi Hakkında Bazı Değerlendirmeler", Prof. Dr. Rona SEROZAN'a Armağan, C. I, İstanbul 2010, s. 442; OĞUZMAN/ÖZ, C-1, s. 21 vd.; 27; EREN, Genel, s. 53; ANTALYA, 1,1, s. 69; ALTAŞ/DÖNGÜL, s. 73; ANTALYA/TOPUZ, s. 92; KAYIHAN/ÜNLÜTEPE, s. 214; OZANEMRE YAY- LA, Alacağın Devri, s. 26; ENGİN, Garanti, s. 5; WESTERMANN Harın Peter/BYDLINSKI Peter/WEBER Ralph, BGB - Schuldrecht Allgemeiner Teil, 8. A., Heidelberg - München - Landsberg - Frechen - Hamburg 2013, s. 7; WEILER, s. 41. 9 OĞUZMAN M. Kemal/ÖZ M. Turgut, Borçlar Hukuku Genel Hükümler, C. 2, 13. bs., İstanbul 2017, s. 437; KILIÇOĞLU Ahmet, Borçlar Hukuku Genel Hü- kümler, 19. bs., Ankara 2015, s. 11; KOCAYUSUFPAŞAOĞLU , Borçlar Hukuku, s. 15; OĞUZMAN/ÖZ, C-1, s. 27; EREN, Genel, s. 1279; ANTALYA/TOPUZ, s. 92-93; ALTAŞ/DÖNGÜL, s. 73; GÜNERGÖK, s. 22; ATAMER Yeşim, Üçüncü Ki- şi, s. 99; MEDICUS Dieter/LORENZ Stephan, Schuldrecht I: Allgemeiner Teil, 19. A., München 2010, s. 12-13; WESTERMANN/BYDLINSKI/WEBER , s. 7; WEILER, s. 41. Sözleşmenin nisbıliği ilkesi: BAŞALP, Sözleşmenin Nisbıliği İlkesi, s. 442. Borç ilişkisinin nispiliği ifadesinin doğru bir ifade olmadığı görüşünde: OZANEMRE YAYLA, Alacağın Devri, s. 89 dn. 400. ıo HUGUENIN, s. 23-24; EREN, Genel, s. 54-56; KAYIHAN/ÜNLÜTEPE, s. 214; GÜNERGÖK, s. 22; OZANEMRE YAYLA, Alacağın Devri, s. 26; ENGİN, Garan- ti, s. 5; ATAMER Yeşim, Üçüncü Kişi, s. 100; WESTERMANN/BYDLINSKI / WEBER, s. 7; WEILER, s. 41. Ayrıca bkz.: ANTALYA/TOPUZ, s. 144; ALTAŞ/DÖNGÜL, s. 92; BAŞALP, Sözleşmenin Nisbıliği İlkesi, s. 442. 11 BUCHER Eugen, Das subjektive Recht als Normsetzungsbefugnis, Tübingen 1965, s. 144; von TUHR/PETER, s. 9; GUHL/KOLLER, s. 7-8; HUGUENIN, s. 23; 30 § 1. Alacak Hakkı Kavramı ve Alacak Hakkının Hukuki Niteliği Borçlunun borçlanmış olduğu edimi gereği gibi ifa etmesi ala- caklıya bazı maddi veya manevi yararlar sağlayacağından, alacak hakkının bir yararlanma hakkı niteliğinde olduğu belirtilmektedir 12 • Alacak hakkı sahibine borçlunun şahsı üzerinde hakimiyet sağla- madığı gibi, borçlunun davranışı ve hatta borcun konusunu oluştu- ran edim üzerinde dahi hakimiyet sağlamamaktadır 13 • Bir kişinin para ile ölçülebilen haklarının ve borçlarının tamamı onun malvarlığını oluşturur 14 . Haklar malvarlığının aktifinde yer alırken, borçlar malvarlığırun pasifinde yer alır 15 . Alacak hakları da kural olarak para ile ölçülebilen ekonomik bir değer taşıdığından, malvarlığırun aktifinde yer alır. TERCIERIPICHONNAZ/DEVELİOĞLU, s. 43; SEROZAN Rona, "Nisbi Haklann Güçlendirilmesi", İÜHFM, C. 40, S. 1-4, 1974, s. 459; KOCAYUSUFPAŞAOĞLU, Borçlar Hukuku, s. 15; EREN, Genel, s. 18, 28, 53 vd.; ANTALYA, 1,1, s. 69; SE- ROZAN, Medeni Hukuk, s. 226, 236, 240; ANTALYA{fOPUZ, s. 92, 92-93, 144; ALTAŞ/DÖNGÜL, s. 73, 92; KAYIHAN/ÜNLÜTEPE, s. 214; DAYINLARLI, Alacağın Devri, s. 58; GÜNERGÖK, s. 22; OZANEMRE YAYLA, Alacağın Devri, s. 25-26; WEILER, s. 41; BROX/WALKER, s. 14. 12 von TUHR/PETER, s. 22-23; EREN, Genel, s. 50; GÜNERGÖK, s. 22. Ayrıca bkz.: OZANEMRE YAYLA, Alacağın Devri, s. 25. 13 KOCAYUSUFPAŞAOĞLU, Borçlar Hukuku, s. 15-17; EREN, Genel, s. 50-51; GÜNERGÖK, s. 22; ENGİN, Garanti, s. 5-6; SEROZAN, Nisbi Haklann Güçlendi- rilmesi, s. 460; LARENZ, Schuldrechts, s. 14 vd. Karş.: von TUHR/PETER, s. 17, 22-23. 14 ERDOĞAN İhsan/KESKİN Dilşad, Türk Medeni Hukuku (Başlangıç Hükümleri - Kişiler Hukuku), 2. bs., Ankara 2019, s. 136; AYAN Mehmet/AYAN Nurşen, Medeni Hukuka Giriş, 12. bs., Ankara 2016, s. 108; BÜYÜKSAĞİŞ Erdem, Yeni Sosyo-Ekonomik Boyutuyla Maddi Zarar Kavramı, İstanbul 2007, s. 46; OĞUZMAN M. Kemal/BARLAS Nami, Medeni Hukuk: Giriş - Kaynaklar - Te- mel Kavramlar, 24. bs., İstanbul 2018, s. 137; ALTAŞ/DÖNGÜL, s. 72; ANTAL- y A/fOPUZ, s. 90; KAYIHAN /ÜNLÜTEPE, s. 213; LARENZ Karl/WOLF Manf- red, Allgemeiner Teil des Bürgerlichen Rechts, 8. A., München 1997, s. 414 vd. Ayrıca bkz.: DURAL Mustafa/SARI Suat, Türk Özel Hukuku C. 1: Temel Kav- ramlar ve Medeni Kanunun Başlangıç Hükümleri, 4. bs., İstanbul 2009, s. 141; EREN, Genel, s. 52. 15 OĞUZMAN/BARLAS, s. 143; DURAL/SARI, s. 141; AYAN/AYAN, s. 108; KA- YIHAN /ÜNLÜTEPE, s. 213; BÜYÜKSAĞİŞ, s. 46. Aynca bkz.: LARENZ/WOLF, s. 416. § 1. Alacak Hakkı Kavramı ve Alacak Hakkının Hukuki Nittligi Jt Alacak hakkı, kural olarak devredilebilir nitelikte bir haktıru. Ancak alacak hakkının devredilebilir nitelikte olduğunun kabul edilmesi birdenbire olmamışhr 17 . Roma hukukunun ilk dönemlerin- de alacağın alacaklının (ve borcunda borçlunun) şahsına bağlı oldu- ğu kabul edildiğinden, alacağın iradi olarak devredilebilmesi müm- kün değildi 18 . Ancak o dönemdeki şartlar bile alacak hakkının ifade 16 ERDOĞAN İhsan, "Alacağın Tem/iki ve Kıymetli Evrakın Devri", Prof. Dr. Jale G. AKİPEK'e Armağan, Konya 1991, s. 479; DURAL/SARI, s. 143; ANYAL- y A/I'OPUZ, s. 93, 163; AYAN/AYAN, s. 109; OZANEMRE YAYLA, Alacağın Devri, s. 41; ENGİN, Garanti, s. 7-8. 17 ENGİN, hakimiyet haklarının aksine alacak hak.kının sahibine üzerinde hakimi- yet kurabileceği bir konu sağlamamasının, bu hakkın devredilebileceğinin kav- ranmasında güçlük yarattığını ifade etmektedir. ENGİN, Garanti, s. 6. 18 HONIG Richard, Roma Hukuku, Çev. Şemseddin TALİP, İstanbul 1938, s. 216; Dl MARZO Salvatore, Roma Hukuku, Çev. Ziya UMUR, İstanbul 1954, s. 330; von TUHR Andreas/ESCHER Arnold, Allgemeiner Teil des Schweizerischen Obligationenrechts, Bd. il (mit Supplement), 3. A., Zürich 1984, s. 329; BUO-IER Eugen, Schweizerisches Obligationenrecht, Allgemeiner Teil (ohne De- liktsrecht), 2. A., Zürich 1988, s. 537; SPIRIG Eugen, Zfucher Kommentar, Bd./Nr. V/lk, Kommentar zum Schweizerischen Zivilgesetzbuch, Obligationen- recht, Kommentar zur 1. und 2. Abteilung (Art. 1-529 OR), Die Abtretung von Forderungen und die Schuldübemahme, Erste Lieferung, Art. 164-174 OR, Hrsg. Peter GAUCH, 3. A., Zürich 1993, Vorbem. zu Art. 164-174 OR, N. 8, s. 8; GIRSBERGER Daniel, Basler Kommentar, Obligationenrecht I, Art. 1 - 529 OR, Hrsg. Heinrich HONSELL/Nedim Peter VOGT/Wolfgang WIEGAND, 4. A., Ba- sel 2007, Vorbem. zu Art. 164-174 OR, N. 2, s. 851; SCHAUFELBERGER Peter C./KELLER Katrin, Orell Füssli Kommentar, OR Kommentar Schweizerisches Obligationenrecht, Hrsg. Jolanta KREN KOSTI