powered by

powered by

,T / ✓ ..4' � / � �- ,:, -- d • • • •• • • 7 TURK ELEKTRiK PIYASASININ iŞLEYiŞi Kenan DEVİR DORA 2017 il Bursu, 2017 TÜRK ELEKTRİK PİYASASININ İŞLEYİŞİ Kenan DEVİR k44 Elektrik Piyasasına İlişkin Görev ve Yetkileri Başlangıçta sadece elektrik piyasasını düzenlemek amacıyla Elektrik Piyasası Düzenleme Kurumu adıyla faaliyete başlayan Enerji Piyasası Düzen- w Ulusoy, Ali; a.g.e., s. 15-18 w 4628 Sayılı Kamın, RG; 3.03.2001, sayı: 24335 1 -ı-ı İkinci kısım ve birinci bölüm madde başlıklarında bulunan; ''Elektrik Piyasası Düzenleme Kurumu" ibaresi, 18.4.2001 tarihli ve 4646 sayılı Kanunla "Enerji Piyasası Düzenleme Ku- ruımı'' olarak değiştirilmiştir. f TÜRK ELEKTRiK PIYASASININ iŞLEYiŞi 111 leme Kunıımı'nun görev ve yetkileri 20.02.2001 tarih ve 4628 sayılı Enerji Piyasnsı DUzcnlcmc Kunıımınun Tcşkilnt ve Görevleri Hakkında Kanun'un 4. maddcsindcL 4 "Til=el kişilerin yetkili olduk/an faaliyet/eri ve hu faaliyetler- dcıı kc�'lıaklmıaıı lıak ve yükiim/iJ/ilkleriııi taıııııılayaıı Kurul oııcıylı lisanslarııı ,·erilıııesiıule11, işletme lıakkı devri kapsammdaki mevcut sözleşmelerin hu Kcııııııı lıiikiimleriııe göre diize11/e11111esi11den, piyasa peı.'formansmııı izlenme- siııdcıı. pe1.forıııa11s staııdartlar111111 ve dağıtım ve müşteri hizmetleri yö11etme- /ikleri11i11 olııştıırıı/111as111da11, tadilinden ve 11ygulattırılmas111da11, denetlenme- si11de11. hu kammda yer alan fiyatlandırma esas/arım tespit etmekten, piyasa ilıtü•açlarmı dikkate alarak serbest olmayan tüketicilere yapılan elektrik satr- şmda ıo,gıılaııacak fiyatlandırma esas/arım tespit etmekten ve bu fiyatlarda eııjlasyoıı nedeniyle ihtiyaç duyulacak ayarlamalara ilişkin formülleri uygu- lamaktaıı ve bıınlarm denetlenmesinden ve piyasada bu kanuna uygun şekilde dm 1 ranılnıas111ı sağlamaktan sorumludur" şeklinde belirtilmiştir. EPDK 'nın görev ve yetkileri ilgili kanunlarda Kurul'a çeşitli görev ve yetkiler verilmiş olmakla birlikte 4628 sayılı Kanun'un Enerji Piyasası Dü- zenleme Kurulu ve Kurul Başkanlığı başlığını taşıyan S'nci maddesiyle de elektrik piyasası için Kurula verilen belli başlı görev ve yetkilerinden bazıları şunlardır; Kuruma yetki verilen konular ile piyasa faaliyetlerine ilişkin her tür- lü düzenlemeleri yapmak ve yürütülmesini sağlamak, uluslararası organizasyon ve teşkilatların enerji piyasalarına ilişkin mevzuat ve uygulamalarını izleyerek, gerekli gördüğü düzenlemeleri yapmak, yasal düzenleme ihtiyacı duyulması halinde gerekli hazırlıkları ya- parak Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığına sunmak (Md.5/6-n), Piyasa kanunlarında belirlenen faaliyetlere ilişkin tarifeleri incele- mek ve onaylamak veya tarife revizyonları hakkında karar almak (Md. 5/e-f), Kanunen kendisine verilen görevleri yerine getirirken, konusuna ilişkin olarak gerekli gördüğü her türlü bilgi ve belgeyi, tüm kamu ı.ıs Bu madde başlığında bulunan; "Elektrik Piyasası Düzenleme Kurumu" ibaresi, 18.4.200 l tarihli ve 4646 sayılı Kanunla metne işlendiği şekilde değiştirilmiştir. Ayrıca bu madde metninde geçen; ·'Elektrik Piyasası Düzenleme Kurumu" ibaresi, l8.4.200 l tarihli ve 4646 sayılı Kanunla. ·'Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu" olarak değiştirilmiş ve metne işlenmiştir. 112 TÜRK ELEKTRiK PIYASASININ iŞLEYlŞı -.... ve üzcl kuruluşlardnn ve kişilerden istemek ve/veya yerinde ine mek (Md.5/7-t), C1c. - Ticnri sırlar ve gizli rekabet bilgileri de dahil olmak üzereı , ·, car . ı açıdnn hassas olan her türlU bilginin açıklanmasını cngcllcyccck usul ve esasları belirlemek ve uygulamak (md.5/6-h), - Piyasada faaliyet gösteren tüzel kişilerden istenecek olan, hizrnct güvenilirliği, hizmet dışı kalmalar ve diğer performans ölçütleri il ilgili raporların kapsamını belirlemek ve düzenli olarak Kurula ver� melerini sağlamak (md.5/7-k), Piyasada faaliyet gösteren kişilerin eşitlik ve şeffaflık standartlarına uymalarını sağlamak için faaliyetlerini, uygulamalarını ve ilgili li- sans hüküm ve şartlarına uyup uymadıklarını denetlemek (md 5/6-i), Elektrik piyasasında rekabeti sağlamak için iştirakler arası ilişkilere ilişkin standartlar ve kurallar oluşturmak, uygulamak ve bu standart. !arın, piyasa faaliyetlerinde karşılıklı iştirak, işletme ve muhasebe konularında kısıtlamalar içermesi gerektiğinde, bu kısıtlamaları be- lirlemek (md 5/6-j), Bu Kanun hükümlerine, çıkarılan yönetmelik hükümlerine, Kurul ta- rafından onaylanan tarife ve yönetmeliklere, lisans hüküm ve şartla- rına ve Kurul kararlarına aykırı davranıldığı durumlarda, idari para cezası vermek ve lisansları iptal etmek (mdS/7-1), Üretim, iletim ve dağıtım şirketleri ile otoprodüktör ve otoprodüktör grubu tesisleri için güvenlik standartları ve şartlarını tespit etmek ve bunların uygulanmasını sağlamak (Md.5/6-e). 2. Üyelerin Seçimi ve İş Başına Gelişi Kurum, görev ve yetkilerini Eneıji Piyasası Kurulu vasıtasıyla kullan- maktadır, yani Kurul, Kurumun karar ve temsil organıdır. Kurul, biri başkan, biri ikinci başkan olmak üzere yedi üyeden oluşmaktadır. Üyelerin görev süreleri altı yıldır. EPDK'nın Kurul üyelerinin tamamı 4628 sayılı Kanun'un 5. maddesi uyarınca doğrudan Bakanlar Kurulu tarafın- dan atanmaktadır. Elektrik Piyasası Kanunu, Kurulun başkan ve üyelerin, görev süresi dolmadan herhangi bir sebeple boşalması halinde, boşalan üye- liklere bir ay içinde atama yapılmasını öngörmektedir. Kurul başkan ve üye- TÜRKELEKTRİK PİYASASININ iŞLEYiŞi 113 liklcrine atananların Kunıl'da görev ynplıklnrı silrccc eski görevleri ile olan ilı •şkı •1erı • k·csı •1ı •r.- 14rı Üyelerin görev süreleri sona ermeden önce görevlerine son vermek mümkün değildir ki, bu dunun EPDK '11111 bağımsızlık şartı ve özerkliği için gerekli koşullardan birisidir. Ancak bu genel kuralın istisnası, Elektrik Piyasa- sı Kaınımı'nun 6. Maddesinde yer almaktadır. Madde hükmüne göre Kurul Başkan ve üyeleri bu maddedeki yasakları ihlal ettiği veya bu Kanun ile ken- dilerine verilen görevler ile ilgili olarak işlediği suçlardan dolayı haklarında mahkumiyet kararı kesinleştiği takdirde; 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu uyarınca devlet memuru olmak için aranan şartları kaybettikleri tespit edilen veya üç aydan fazla bir süre ile hastalık, kaza veya başka bir nedenle görevle- rini yapamaz durumda olan veya görev süresinin kalan kısmında görevine devam edemeyeceği üç aylık süre beklenmeksizin tam teşekküllü bir hastane- den alınacak heyet raporu ile tespit edilen Kurul üyeleri, süreleri dolmadan Bakanlar Kurulu tarafından görevden alınabilmektedir. Bu istisnalar, öngör- düğü açık kıstaslar gerçekleşmeden üyelerin görev süreleri sona eımeden görevden almayı hukuken imkansız hale getirdiği için Kurumun bağımsızlığı açısından önemli düzenlemelerdir. 247 Görev süresi sona eren üyeler tekrar seçilebilirler. Görev süresi biten üyelerin tekrar seçilme ihtimaline ve imkanına sahip olması, EPDK'nın "ba- ğımsızlığı" nın korunması açısından eleştirilen bir konudur. Kanaatimizce de siyasi etkilere bu kadar açık sektörleri düzenleyen bir Kurumun bağımsızlığı- na şaibe getirecek hiçbir etkiye açık olmaması gerekmektedir. 248 246 Bütün üyelerin Bakanlar Kurulu tarafından atanması ve bu üyelerin aday gösterilmesi sürecinde piyasa oyuncularından hiçbirisinin yer almaması ve piyasa oyuncularının Kurulda hiçbir şekilde temsil edilmemeleri Kurulun ve Kurumun siyasallaşması açısından risk oluşturması bakımından eleştirilmektedir. 2�1 B u k ıstaslar, üye veya yöneticilerin görev süreleri devam ederken görevden alınmalarının gerekli koşullar taşımıyor olmaları ya da usulsüzlük yapmış olukların mahkeme tarafından karara bağlanmış olması durumunda mümkün olduğunu düzenleyen Avrupa Birliği Elektrik Yönergesi ile uyumludur. 248 �itekim 2009/72/EC sayılı Avrupa Birliği Elektrik Yönergesi 'ne göre, Avrupa Birliği Üye Ulkelerinin ulusal enerji düzenleyici kurumlarının kurul üyelerinin en fazla iki dönem görev yapabilmeleri mümkündür. Yönerge 'de bir görev döneminin beş ila yedi yıl arasında olabileceği düzenlenmiş olup, bir kurul üyesinin görev süresinin herhangi bir şekilde on dört yılı aşması mümkün değildir. 114 TÜRK ELEKTRiK PIYASASININ iŞLEYiŞi Bağımsızlık unsuru gerçekte sadece merkezi idareden bağımsızlık nn. lmnında olmayıp özel sektör piyasa oyuncularının baskı ve etkilerinden ba. ğımsızlık olarak da yorumlanmalıdır. Elektrik Piyasası Kanunu'nun gerekçe- sinde ayrıca Kurumun herhangi bir kişi, kurum veya kuruluştan emir veya talimat alamayacaklarına dair bir saptama yapılmışsa da bu hüküm bu kadar açık bir şekilde daha sonra kanunda yer almamıştır. Ancak bu bağımsızlık teminatı. kurul üyelerinin piyasada faaliyet gösteren kişilerle aralarında her- hangi bir organik bağ veya menfaat bağı ile irtibatlarına engel olacak hüküm. ler getirmek şeklinde tezahür etmiştir. 3. Mali Özerklik Kanun koyucu tarafından EPDK'nın mali açıdan özerk bir yapıya sahip olması öngörülmüştür. EPDK'nın mali açıdan kendisine ait gelirleri ve ba- ğımsız bir bütçesi vardır. Doğal gaz, petrol ve LPG piyasaları mevzuatı uya- rınca elde ettiği diğer gelirlerin yanı sıra Kanunun 1O. Maddesinde belirtilen ve düzenlediği her bir piyasa ile ilgili unsurlardan oluşan gelirler Kurumun bütçesini oluşturmaktadır. Kurumun gelirlerinin, giderlerini karşılaması esas- tır. Kurumun gelir fazlası ertesi yılın mart ayı sonuna kadar genel bütçeye aktarılır. 249 4. Denetimi Bağımsız idari otoritelerin sahip oldukları özerklik ve bağımsızlıktan kaynaklı olarak en çok tartışılan konulardan birisi de kurumların hesap verile- bilirlikleridir. 25°Finansal hacimleri büyük dört enerji piyasasını düzenleyen EPDK açısından bu durum daha da büyük önem arz etmektedir. Bu itibarla farklı yönlerden denetlenmesi hem idarenin hukuka uygun hareket etmesini sağlamak hem de kamuoyunu tatmin etmek açısından gereklidir. EPDK da 249 Kurum gelir fazlasının her yıl genel bütçeye aktarılması ile Kurum her yıl gelir fazlası elde etmek zorunda kalmaktadır. Bu durum belirlenen lisans bedeli ve diğer gelirlerin tüketici aleyhine yüksek olarak belirlenmesine ve Devletin Kurum üzerinden gelir elde etmesine neden olmaktadır. Bu madde yapısı daha adil olarak düzenlenmeye muhtaçtır. 2so K amu y ö n e tı . ın . ı n i n hesap verebilirliğinden beklenen en temel amaç, hem devlet-toplum ilişkilerinin kurgulanış ve işleyişinde, hem de kamu hizmetlerinin kuruluş ve işleyişinde demokratik etkinliği ve yetkinliği sağlamaya yönelik süreçler elde etmektir. Hesap verebil- irlik farklı tanımlamalardan yola çıkarak; mali hesap verilebilirlik, adil ve dürüst olma ko- nusunda hesap verilebilirlik, gücün kullanımı konusunda hesap verilebilirlik ve perfonnans konusunda hesap verilebilirlik şeklinde ifade edilebilmektedir. 11JR�ELEKTRİK PIYASASININ iŞLEYiŞi 115 lh!lcr idari 1'unıınlar gibi hem iç denetime hem ele dış denetime tabidir. Kuru- nnm 1'cndi kendisini denetleme mekanizmaları mevcut olımıkla beraber mali ,ı·dan n�yn siynsi açıdan dış denet ime tabidir. İç Dcn�tim: İç denetimi Kurul tarafından sağlanmaktadır. Elektrik Pi- �asası Kmnınu'nun 5. Maddesinin (n) ve (p) bentlerine göre Kurul, Kurumun. Başkanlık tarafından hazırlanan bütçesini. yıllık iş planını, gelir-gider kesin hesaplarını. yıllık raporunu ve piyasa gelişimi ile ilgili sair raporları onayla- ınak 'C gerekli gördüğü durumlarda. bütçe kalemleri arasında aktarma yapıl- ma. ına karar vermek ve kurumun harcamalarını onaylı bütçesi çerçevesinde w harcama u ul ve esaslarını belirlemek üzere çıkaracağı yönetmeliğe uygun olarak gerçekleştirmekle görevlidir. Ayrıca Eneıji Piyasası Düzenleme Kuru- mu Teşkilatı ve Personelinin Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmeli- ği'nin 35. maddesi Kurumun hizmet birimlerinin başkan tarafından görevlen- dirilecek yetkililer tarafından denetleneceğini hükme bağlamıştır. Elektrik Piyasası Kanunu'nun 8. maddesinin 1(c) bendinde yer alan ve Kurulun bir önceki mali yıl için en geç bir sonraki yılın Nisan ayının sonuna kadar yazılı bir yıllık raporu Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'na gönder- mesi sadece bilgi verme amaçlı olduğu için burada herhangi bir denetimden söz etmek mümkün değildir. Dış Denetim: Dış denetim kapsamında Kurumun hesapları, mali tablo- ları. gelir, gider ve mallarına ilişkin mali işlemlerinin hukuka uygunluğu, ka- mu kaynaklarının etkin bir biçimde kullanılıp kullanılmadığı ve faaliyet so- nuçlarının ölçülmesi yönünde bir değerlendirme yapılmaktadır. Bir bağımsız idari otorite olması sebebiyle, üzerinde herhangi bir hiyerarşik denetim veya vesayet denetimi yapılamamaktadır. Ancak doğal olarak en etkin denetim yöntemi olan yargısal denetim EPDK'nın aldığı kararlar üzerinde uygulan- maktadır. 5018 Sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu'nun 2. maddesi düzenleyici ve denetleyici kurumların bu Kanun'un belli maddelerine tabi olacağını hükme bağlayarak EPDK'yı Kanun'a ekli (III) sayılı cetvelde yer alan düzenleyici ve denetleyici kurumlar arasına koymuştur. 5018 sayılı Ka- nun'un "Dış Denetim" başlıklı 68. maddesi Sayıştay tarafından yapılacak olan harcama sonrası dış denetimin amacının yönetimin mali, karar ve işlemleri ile faaliyetlerinin kanunlara, kurumsal amaç, hedef ve planlara uygunluk yönün- den incelenmesi ve sonuçların TBMM'ye raporlanması olduğu belirtilerek, 116 TÜRK ELEKTRiK PIYASASININ iŞLEYiŞi düzenleyici ve denctkyici kunmılnrı Snyıştay denetimine tabi kılmıştır. Ka- nun. 1.1.2005 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Ancak Kanun'un Geçici IO. mad. desiyle. "İlk kc: hıı kammla Sayış/ay deııeıimiııe tabi ıuıulan düzenleyici ve deııt.!llt.!yici kurumlar ile ö:el billçeli idareleriıı 31.12.2005 tarihine kadar olun iş/emleri11iıı dış deııetiıııi ilgili kaııunlardaki hükümlerine göre yapılmaya de,·am edilir.'' şeklinde düzenleme yapılarak EPDK'nın öngörülen tarihten sonraki dış denetimi Sayıştay tarafından yapılmaya başlanmıştır. EPDK 'nın dış denetiminin Sayıştay tarafından yapılmasında kurumla- rın özerklik ve bağımsızlıklarını etkileyecek bir durum olmadığı tespit edil- miştir. Kurum üzerinde ayrıca, Cumhurbaşkanlığı Devlet Denetleme Kuru- lu'nun Anayasa'dan kaynaklanan genel bir denetim yetkisi vardır. 251 Devlet Denetleme Kurulu doğrudan yaptırım gücü olmaksızın denetim yapmakta ve hazırlanan raporlar gereğinin yapılması için Başbakanlığa gönderilmektedir. 2443 sayılı Devlet Denetleme Kurulu Kurulması Hakkındaki Kanun'un 2. maddesi uyarınca Cumhurbaşkanı'nın isteği üzerine Kurul, tüm kamu kuruluş ve kurumlarına her türlü inceleme ve araştırma yapabilme yetkisine sahiptir. Kapsamı gereği, mali denetim sırasında sadece düzenleyici kurumun kaynaklarını doğru kullanıp kullanmadığına odaklanılmakta, düzenlenen piya- saların performansı veya etkinlik aı1ışı, belirlenen hedeflere ne ölçüde ulaşa- :?sı Anayasa Mahkemesi kararına göre; ... "Belirtilen kurul, üst kurul ve bunlara bağlı ku- rumlara görevlerini kamu yararının gerektirdiği en iyi biçimde gerçekleştirmelerini sağla- mak amacıyla idari ve mali yönden özerklik verilmesi TBMM denetimi dışında kalmalarını gerektirmez. Geliri bütçeden sağlanan bütçe içi ya da bütçe dışı kamu kaynaklarından oluşan, tüzelkişiliğe sahip ve bir kamu hizmeti yapmak üzere kurulan tüm kamu ku- ruluşlarının Meclis'ce denetlenmesi parlamenter sistemin en belirgin özelliklerinden biridir. Ayrıca, bunların idari ve mali özerklikleri konusunda anayasal bir zorunluluk olmamasına karşın, yasa koyucunun öngördüğü özerkliğin yürütme organınca oluşturulacak bir komisy- on tarafından yapılacak denetimle sağlanamayacağı da kuşkusuzdur. Bu durumda, iptali islenen 7. maddenin birinci, üçüncü ve dördüncü fıkraları ile özel yasalarla kurulmuş kamu tilzelkişiliğini ve idari ve mali özerkliği haiz kurul, üst J...'Uru) ve bunlara bağlı kurumların yıllık hesaplarının denetiminin Başbakanlık tarafından belirlenen Başbakanlık müfettişi, Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu denetçisi ve Maliye müfettişinden oluşan bir komisyona verilmesi ve böylece bunların TBMM denetimi dışına çıkarılması, Harcırah Kanunu, Muhasebe-i Umumiye Kanunu ve Sayıştay Kanunu'na tabi olmaması Anayasa'nın belirtilen maddelerine aykırılık oluşturur. (...) Özel yasalarla kurulan ve kamu tüzel kişiliğine sahip, idari ve mali yönden özerk kurul, üst kurul ve bunlara bağlı kurumlar Devlet Denetleme Kumlu'nun görev ve yetki alanına girmektedir. AYM, E. 2002/31. K. 2002/58, K.t. 25.6.2002; R.G.,14.03.2006, sayı: 26108 TÜRKELEKTRİK PIYASASININiŞLEYiŞi 117 bildiği. ynrgısnl denetim somıcuncla onaylnnnn kararlarının ornnı, ilgili endüst- rinin ba�arısı, yıllık program ve kalkınma planlnrınn uyum dUzeyi gibi per- fönnans nitelikli hususlar clcnctlemcye tabi olmamaktadır. Siynsi Denetim: EPDK'nın siyasi denetiminin, Kurul Uyelerinin Ba- kanlar Kurulu larnfından ntanınası ve yine Bakanlar Kurulu tarafından sadece kamında düzenlenmiş olan belli şartlar gerçekleştiğinde, süreleri dolmadan görevden nlınabilmeleri şeklinde gerçekleşmektedir. Bağımsız idari otoritelerin denetlenmelerinde, faaliyet alanı dolayısıyla ilişkili olan bakanlığın siyasi olarak denetleniyor olması ve özellikle de bütçe görüşmeleri sırasında bağımsız idari otoritelerin değerlendirilmesi ve eleşti- rilmesi. bunlar üzerinde dolaylı olarak siyasi anlamda gerçekleştirilebilecek bir denetim olarak ortaya çıkabilir. Atay'a 252 göre bu yöntemin kullanılması- nın doğal karşılanması ve demokrasilerde bu yolun açık tutulması bir zorunlu- luktur. Yargısal Denetim: Bağımsız idari otoritelerin tüm kararları yargı dene- timine tabidir. Hukuki işlemlerinin hukuka uygunluğunun denetiminde kendi kendilerinin yargıcı değildirler. Türk hukukunda bağımsız idari otoriteler idari kurumlar olarak kabul edildiğinden kararlarının yargısal denetimi, diğer idari kurumların kararlarının yargısal denetiminden farklı değildir. 253 Enerji sektörü dahil, Türkiye'de piyasalara yapılan devlet müdahalelerinin yargısal denetimi idare mahkemeleri ve Danıştay tarafından yapılmaktadır. EPDK'nm idari yaptırım ve kurul kararları aleyhine ilk derece mahkemesi olarak yetkili idare mahkemelerinde dava açılabilir. 254 Ancak EPDK'nın aldığı tüm kararlar Kurul kararı değildir. Elektrik Piyasası Kanunu'nda, Kurul ve Kurum kararları ara- sında net bir ayırımın yapılması Kurum kararlarının yargısal denetimin hangi 252 Atay. Ethem, Ender: Bağımsız İdari Otoriteler ve Türkiye Uygulaması, Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. X, S. 1-2, Haziran - Aralık 2006, s. 274. 253 Çakmak, Zeynep; Bağımsız İdari Otorite Olarak Enerji Piyasası Denetleme Kurumu, Çakmak Yayınevi. Ankara, 2011, s.51 � 4 4628 sayılı Kanun ·'Dava hakkı'' md. 12 - (Değişik: 2.07.2012-6352/64 md.) İdari yaptırım kararlarına karşı yetkili idare mahkemesinde dava açılabilir. Kurul kararlarına karşı açılan her türlü dava öncelikli işlerden sayılır. ı' I 118 TÜRK ELEKTRiK PIYASASININ IŞLEYIŞi yargı makamı tarafından yapılacağının netleşmesi nçısındnn gerekli görOn. I mektedir. 255 , f 5. Yönetmelik ve Tarifeler a. Yönetmelikler 6446 sayılı kanun ile piyasa faaliyetlerine ilişkin olarak Kuruma yö- ,ı netmelik çıkarma görev ve yetkisi verilmiştir ve kanun hükümlerine uygun olarak yönetmelikler Kurum tarafından çıkarılmıştır. 256 Konunun anlaşılması , açısından EPDK tarafından çıkarılan tüm yönetmelikler başlıklar halinde aşa. 7 ğıda sayılmış fakat ayrıntısına girilmemiştir. Enerji Piyasaları İşletme Anonim Şirketi Teşkilat Yapısı ve Çalış- ma Esasları Hakkında Yönetmelik: Enerji Piyasaları İşletme Anonim Şirke- tinin yürüteceği faaliyetlerin zamanında ve gerektiği şekilde yerine getirilme- sine ve organizasyon yapısı ile birimlerinin görev ve yetki alanlarının belir- lenmesine ve birimler arasında koordinasyonun sağlanmasına ilişkin usul ve esasları düzenlemektir. Lisans Yönetmeliği: Elektrik piyasasındaki önlisans ve lisanslandırma uygulamalarına ilişkin usul ve esaslar ile önlisans ve lisans sahiplerinin hak ve i yükümlülüklerinin belirlenmesidir. Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretimine İlişkin Yönetme- lik: Elektrik Piyasası Kanunu 'nun 14 üncü maddesi kapsamında, tüketicilerin elektrik ihtiyaçlarının tüketim noktasına en yakın üretim tesislerinden karşı- lanması, arz güvenliğinin sağlanmasında küçük ölçekli üretim tesislerinin ülke ekonomisine kazandırılması ve etkin kullanımının sağlanması, elektrik şebe- kesinde meydana gelen kayıp miktarlarının düşürülmesi amacıyla lisans alma ile şirket kurma yükümlülüğü olmaksızın, elektrik enerjisi üretebilecek gerçek veya tüzel kişilere uygulanacak usul ve esaslar belirlenmektedir. Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği: Aktif elektrik enerjisi arz ve talebinin dengelenmesine ve uzlaştırmanın gerçekleştirilmesine ilişkin usul ve esasları belirlemektedir. 255 Tan,Turgut; Ekonomik Kamu Hukuku Dersleri 2. Bası, Turhan Kitabevi Ankara, 2015, s. 441 256 EPDK İnternet Sitesi Yönetmelikler n)Rt-.E: LEKTRiKPIVASASININiŞLEYiŞi 119 Ynn Hizmetler 'föıctmcliği: Elektrik piyasnsındn yan hizmetler kap- s�mındn sunulan hizmetlerin tedarikine ilişkin ticari usul ve esasları düzenle- ,ml,._tt-dir. Ekktrik Şebeke Yönetmeliği: Elektrik iletim sisteminin güvenilir ve füşük nrnliydli olnrnk planlanması, işletilmesi ve sistem kararlılığının s:,ğlnnmasındn uygulanacak standartlara ilişkin usul ve esasların belirlen- ım:·�i ile tüketicilere kaliteli ve yeterii elektrik enerjisi arz edilebilmesi için uygulnnncak arz güvenilirliği ve kalitesi koşullarını belirlemektedir. Tarifeler Yönetmeliği: Elektrik piyasasında düzenlemeye tabi tarifele- rin hazırlanmasına, incelenmesine, değerlendirilmesine, değiştirilmesine ve onaylanmasına ilişkin usul ve esasları belirlemektedir. Dağıtını Yönetmeliği: Kanunda tanımlanan, dağıtım sisteminin güve- nilir, e düşük maliyetli olarak işletilmesi ve planlaması ile sisteme bağlı veya bağlanacak kullanıcılar ile ilgili usul ve esasları belirlemektedir. Bağlantı ve Sistem Kullanım Yönetmeliği: Gerçek ve tüzel kişilerin elektrik iletim veya dağıtım sistemine bağlanmaları ile bu sistemleri ve enter- konneksiyon hatlarını kullanmalarına ilişkin usul ve esasları düzenlemektedir. Elektrik Dağıtımı ve Perakende Satışına İlişkin Hizmet Kalitesi Yönetmeliği: Elektrik eneıjisinin tedarik sürekliliği, ticari ve teknik kalitesine ilişkin olarak dağıtım şirketleri, görevli tedarik şirketleri2 57 ve kullanıcılar tarafından uyulması gereken kurallar ile uygulamaya ilişkin esas ve usulleri kapsamaktadır. Elektrik Piyasasında Dağıhm ve Tedarik Lisanslarına İlişkin Ted- birler Yönetmeliği: Kanunun l 6'ncı maddesi kapsamında gerekli koşulların oluşması halinde, tüketicilerin korunması ve hizmetlerin aksamaması için alınacak tedbirlerin belirlenmesi ve elektrik piyasasında dağıtım veya tedarik lisansı sahibi tüzel kişilerin faaliyetlerinin sona erdirilmesi ve ilgili dağıtım bölgesinde dağıtım veya son kaynak tedariki faaliyetini yürütecek tüzel kişile- ri belirlemektedir. 157 RG; 09 Ekim 2013. sayı: 28790 yayımlanan Yönetmelikle değiştirilmiştir. 120 TÜRK ELEKTRiK PİYASASININ iŞLEYiŞi Dnğıtım Sistemindeki Knyıphırııı Aznltılnuısıırn Dair Tedbirler Yı;.. nctmcliği: Ekktrik Piynsnsı Kanunu'nun geçici 18 inci maddesinin uygulan. ma ı kapsamındn yapılncnk dUzcnlcmclcrin belirlemektedir. Enerji Piyasası Bildirim Yönetmeliği: Piyasa faaliyetlerinin izlenme. si. analiz edilmesi ve raporlanması sürecinde Kurum tarafından ihtiyaç duyu. lan verilerin toplanmasına ilişkin ilke, usul ve esasları düzenlemektedir. Elektrik Enerjisi Talep Tahminleri Hakkında Yönetmelik: Elektrik enerjisi talep tahminlerinin 258 oluşturulmasına amacına yöneliktir. Yönetmelik ile TEİAŞ. OSB'ler, dağıtım ve görevli tedarik şirketleri tarafından elektrik enerjisi talep tahminlerinin yapılması, değerlendirilmesi, güncellenmesi ve onaylanmasında izlenecek usul ve esaslar düzenlenmiştir. İthalat ve İhracat Yönetmeliği: Elektrik piyasasında� elektrik enerjisi ithalatı ve/veya ihracatı faaliyetine ilişkin usul ve esaslar ile uluslararası en- terkonneksiyon hatlarının kapasite tahsisine ve sınır ötesi elektrik enerjisi ticaretine yönelik kullanımına ilişkin esasları belirlemektedir. Tüketici Hizmetleri Yönetmeliği: Perakende satış sözleşmesi veya ikili anlaşma kapsamında hizmet alan veya veren taraflara uygulanacak stan- dart, usul ve esasları belirlemektedir. Elektrik Piyasasında Yapılacak Denetimler ile Ön Araştırma ve Soruşturmalarda Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik: Elektrik piyasasında faaliyette bulunan tüzel kişilerle ilgili yapılacak denetim- ler ile ön araştırma ve soruşturmalarda takip edilecek usul ve esasların belir- lemektedir. Organize Sanayi Bölgelerinin Faaliyetlerine İlişkin Yönetmelik: 12.4.2000 tarihli ve 4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanununa göre kurularak tüzel kişilik kazanan OSB'lerin; OSB dağıtım ve/veya üretim lisan- sı alarak elektrik piyasasında faaliyette bulunmak istemeleri halinde, onaylı sınırları içerisinde katılımcılarının ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla, Elektrik Piyasası Kanununun 13 üncü maddesi kapsamında gerçekleştirecekleri faali- yetlere ilişkin uygulanacak olan usul ve esasları belirlemektedir. m Talep tahmini: Dağıtım ve görevli tedarik şirketleri tarafından, belli bir zaman aralığı için farklı senaryolar çerçevesinde geleceğe dönük olarak yapılan elektrik enerjisi miktarına, puant güç talebine ve abone sayısına ilişkin tahmini, (Yönetmelik m. 4/h) 1 n1RKELEKTRiK PIYASASININiŞLEYiŞi 121 Yl'lıikncbilir Encr.ii Kn)'ırnldanııııı Belgelendirilmesi ve Dcstck- knml'sinc İlişkin Yföıctmclilc Yenilenebilir cncıji kaynaklarına dayalı clckt- ri�cncı:ii i ilrctiminin teşvik edilmesi amacıyla; Ureliın lisansı sahibi tü1.,cl kişilere yenilenebilir cneı:ii kuynaklarınn dayalı üretim tesisleri için Ycnilcne- bilir Enerji Kaynak Belgesi verilmesi ile 10.5.2005 tarihli ve 5346 sayılı Yc- nilcncbilir Encı:ji Kaynaklarının Elektrik Eneıjisi Üretimi Amaçlı Kullanımına ilişkin Knnun kapsamında işletilecek YEK Destekleme Mekanizmasının kuru- hışu ve işleyişini diizenlemek amacıyla kamu tüzel kişilerinin görev ve yetki- kri ile ilgili gerçek ve tüzel kişilerin hak ve sorumluluklarına ilişkin usul ve esasları kapsamaktadır. Rüzgar ve Güneş Enerjisine Dayalı Üretim Tesisi Kurmak Üzere Yapılan Önlisans Başvurularına İlişkin Yarışma Yönetmeliği: Elektrik Piyasası Kanunu çerçevesinde, rüzgar veya güneş enerjisine dayalı üretim tesisi kumıak üzere yapılmış önlisans başvurularından aynı sahada ve/veya aynı bağlantı noktasına ve/veya aynı bağlantı bölgesine bağlanmak için birden fazla başvurunun bulunması durumunda, sisteme bağlanacak olanı/olanları belirlemek için TEİAŞ tarafından yapılacak yarışmaya, yarışmaya katılacak tüzel kişilerin yükümlülüklerine ve yarışma sonunda belirlenen Rüzgar ve Güneş Enerjisine Dayalı Elektrik Üretim Santrallerinin Katkı Payının öden- mesine ilişkin usul ve esasları belirlemektedir. Elektrik Piyasasında Birden Fazla Piyasa Faaliyetini Sürdürmekte Olan Tüzel Kişilerin Mevcut Sözleşmelerinde Yapılacak Tadillere ve İle- tim Faaliyeti ile Vazgeçilen Faaliyetlerin Devrine İlişkin Yönetmelik: Mevcut sözleşmeleri kapsamında elektrik üretimi, iletimi, dağıtımı ve ticareti sürdürme görevi verilen tüzel kişilerin mevcut sözleşmelerinin tadiline ve iletim faaliyeti ile vazgeçilen faaliyetlerin ilgili kuruluşlara devrine ilişkin usul ve esasları düzenlemektedir. Elektrik Piyasasında Faaliyet Gösteren Üretim ve Dağıtım Şirket- lerinin Lisansları Kapsamındaki Faaliyetlerinin İncelenmesine ve Denet- lenmesine İlişkin Yönetmelik: 259 Kurumdan elektrik üretim ve dağıtım lisan- sı almış olan şirketlerin lisansları kapsamındaki faaliyetlerinin, 10.5.2005 259 Danıştay 10. Dairesinin 2012/345E. Sayılı dosyasında açılan davasında 13.07.2012 tari- hinde Yönetmeliğin tamamı hakkında yürütmenin durdurulması kararı verilmiş olup dava henüz sonuçlanmamıştır. 7 122 TÜRK ELEKTRiK PIYASASININ iŞLEYiŞi tarihli ve 53�6 sayılı Yenilenebilir Encıji Koynnklnrının Elektrik Enerjisi • rctimi Amaçlı Kullanımınn ilişkin Kanun ile 20.2.2001 tarihli ve 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ve elektrik piyasası ile ilgili mevzuat knpsaınında Kunım adınn denetim şirketleri tarafından incelenmesine ve denetlenmesine ilişkin usul ve esasları kapsamaktadır. b. Tarifeler Strateji Belgesi'nde yer alan temel esaslara göre Türkiye elektrik piya- sası. üretim ve dağıtımı içeren, kapsamlı bir düzenleme ve yeniden yapılan- dınna sürecinden geçmiştir. Bu süreç çerçevesinde, planlanan yapısal gereksi- nimlere cevap vermesi amacıyla yeni bir tarife metodolojisi geliştirilmiştir. 260 Elektrik piyasasında hedeflenen liberal yapının temel amacı, sistemin verimli- liğini artırarak tarifelerle belirlenen fiyatların düşürülmesini sağlamaktır. Bu bağlamda. tarifeler, maliyet tabanlı olarak, kayıp/kaçağa ve işletme verimlili- ğine ilişkin önceden tespit edilmiş ve iyileştirme öngören hedefler çerçevesin- f de belirlenmiştir. 2006-201O yılları arasındaki dönem (geçiş dönemi), 201O yılından son- ra uygulanmaya başlayacak olan tamamen maliyete dayalı tarife yapısına geçiş süreci olarak belirlenmiştir. Beliı1ilen geçiş dönemi 09.07.2008 tarihli 5784 sayılı kanun ile 2012'ye uzatılmıştır. 261 22 Ağustos 2015 tarihli ve 29453 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanan son Elektrik Piyasası Tarifeler Yö- netmeliğinin 5nci maddesi ile getirilen Düzenlemeye Tabi Tarife türleri: Da- ğıtım Bağlantı Tarifesi, İletim Tarifesi, Toptan Satış Tarifesi, Dağıtım Tarife- si, Perakende Satış Tarifesi, Piyasa İşletim Tarifesi, Son Kaynak Tedarik Tari- fesi olarak sınırlandırılmıştır. Buna göre; Dağıtım Bağlantı Tarifesi: Dağıtım bağlantı bedeli ile tarifenin uygu- lanmasına ilişkin usul ve esaslardan oluşur. Dağıtım bağlantı bedeli, şebeke yatırım maliyetlerini içermez. Dağıtım bağlantı bedelleri, Dağıtım Bağlantı Bedellerinin Belirlenmesi Hakkında Tebliğ esas alınarak hesaplanır. İletim Tarifesi: İletim sistemi kullanım bedeli, iletim sistemi işletim bedeli ile tarifenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslardan oluşur. İletim tarifesi içerisinde yer alan bedeller iletim şirketinin ilgili faaliyetleri yürüte- 260 TEDAŞ, 2009 Yılı Faaliyet Raporu 61 :? TEDAŞ. 2009 Yılı Faaliyet Raporu TÜRKELEKTRiK PIYASASININ iŞLEYiŞi 123 hilıncsi için gerekli olan maliyetlerden hareketle belirlenir. tletiın ek Ucrcli iletim tarifesinde yer alır. İletim sistemi kullanım bedeli ve iletim sistemi işle- tim hcdcli. iletim Gelirinin Düzenlenmesi Hakkında Tebliğ hilkUmleri esas ,,hırnrnk hesaplanır. Toptan sntış tarifesi: Dağılım şirketlerinin teknik ve teknik olmayan J..ayıplar ile genci aydınlatma kapsamında TETAŞ'tan temin edeceği elektrik cnc�jisi ile görevli tedarik şirketleri tarafından tarifesi düzenlemeye tabi tlike- ticilcrc yapılacak elektrik eneıjisi tedariki kapsamında TETAŞ'tan tedarik edilecek elektrik enerjisinin toptan satış tarifesi Kurul tarafından belirlenir. Kurul. TETAŞ'ın düzenlemeye tabi toptan satış tarifesini TETAŞ'ın mali yükümlülüklerini esas alarak belirler. TETAŞ'ın düzenlemeye tabi olmayan elektrik enerjisi tedariki kapsamındaki toptan ve perakende satış fiyatları Ku- rul onayına tabi olmayıp ilgili taraflar arasında serbestçe belirlenir. Dağıtım Tarifesi: Dağıtım sisteminin kullanımına ilişkin bedeller ile tarifenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslardan oluşur. Dağıtım sisteminin kullanımına ilişkin bedeller, dağıtım şirketlerinin dağıtım faaliyetlerini yürü- tebilmesi için gerekli olan maliyetlerden hareketle belirlenir. Bu kapsamda; dağıtım sisteminin kullanımına ilişkin bedellerinin belirlenmesinde, faaliyetin yürütülmesi için gerekli olan yatırım harcamaları ile yatırım harcamalarına ilişkin makul getiri, işletme giderleri, teknik ve teknik olmayan kayıp enerji tedarik maliyetleri ve iletim tarifesi kapsamında ödenen tutarlar Dağıtım Sis- temi Gelirinin Düzenlenmesi Hakkında Tebliğ hükümleri esas alınarak dikka- te alınır. Dağıtım sisteminin kullanımına ilişkin bedeller; bağlantı durumuna, tüketim miktarına ve kullanım amacına göre farklılaştırılabilir. Dağıtım tarife- sinin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar dağıtım şirketlerinin önerileri de dikkate alınarak Kurul tarafından belirlenir. Söz konusu usul ve esaslar tüm dağıtım bölgeleri için ortak belirlenebileceği gibi, her bir dağıtım bölgesi için ayrı ayrı da belirlenebilir. Perakende Satış Tarifesi: Görevli tedarik şirketleri tarafından serbest olmayan tüketicilere yapılan elektrik enerjisi ve/veya kapasite satışı için hazır- lanan perakende satış tarifesi, perakende satış fiyatı ile tarifenin uygulanması- na ilişkin usul ve esaslardan oluşur. Perakende satış fiyatı, görevli tedarik şirketlerinin serbest olmayan tüketicilere yönelik perakende satış faaliyetlerini yürütebilmesi için gerekli olan maliyetlerden hareketle belirlenir. Bu kapsam- da; perakende satış fiyatının belirlenmesinde, faaliyetin yürütülmesi için ge- ◄ 124 TÜRK ELEKTRiK PIYASASININ iŞLEYiŞi rekli olan yatırım harcamaları, işletme giderleri, enerji tedarik maliyetleri ile perakende satış faaliyetinin yilrütillmesi için katlanılan maliyetler ve maruz kalınan risklerden hareketle belirlenen sektöre! brüt kar marjı, Perakende Enerji Satış Fiyatlarının Düzenlenmesi Hakkında Tebliğ hükümleri çerçeve- sinde dikkate alınır. Perakende satış fiyatları; tüketicilerin bağlantı durumu tüketim miktarı ve kullanım amacına göre farklılaştırılabilir. Perakende satış ' tarifesinin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar görevli tedarik şirketlerinin önerileri de dikkate alınarak, Kurul tarafından belirlenir. Söz konusu usul ve esaslar tüm görevli tedarik şirketleri için ortak belirlenebileceği gibi, her bir görevli tedarik şirketi için ayrı ayrı da belirlenebilir. Piyasa İşletim Tarifesi: Piyasa işletim tarifesi, piyasa işletim bedeli ile uygulamaya ilişkin usul ve esaslardan oluşur. Piyasa işletim tarifesi, faali- yetin sürdürülmesi için gereken gelir ihtiyacının karşılanabilmesi ve mali sürdürülebilirlik esasına göre hazırlanır. Piyasa işletim tarifesi, Piyasa İşletim Gelirinin Düzenlenmesi Hakkında Tebliğ hükümleri esas alınarak hesaplanır. Son Kaynak Tedarik Tarifesi: Görevli tedarik şirketleri tarafından uygulanacak son kaynak tedarik tarifesi son kaynak tedarik fiyatı ile tarifenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslardan oluşur. Altta mavi yaptığım cümle ile aynı anlamda sanki. Son kaynak tedarik tarifesi son kaynak tedarik tarifesi kapsamında bulunan tüketicilerin rekabetçi piyasaya geçmesini teşvik edecek ve son kaynak tedarikçisinin makul kar etmesine imkan verecek düzeyde, yürürlükteki perakende satış tarifeleri ile piyasa fiyatları dikkate alınarak ha- zırlanır. Ancak, bu sınırlamalarla bağlı olmaksızın Kurulca sosyal ve ekono- mik durumlar gözetilerek belirlenecek bir miktarın altında elektrik enerjisi tüketen tüketiciler için ayrı tarife yapılabilir. Kurul, son kaynak tüketici grup- larını belirleyen tüketim miktarını piyasanın gelişimine bağlı olarak sosyal ve ekonomik durumları dikkate alarak belirler. Kurul söz konusu tüketim mikta- rını piyasadaki gelişmelere paralel olarak gerekli gördüğü hallerde değiştirir. Son kaynak tedarik tarifesi, Son Kaynak Tedarik Fiyatının Düzenlenmesi Hakkında Tebliğ hükümleri esas alınarak hesaplanır. Tarifelere ilişkin düzenlemeler kapsamında, TETAŞ tarafından uygula- nan perakende satış tarifesi, dağıtım şirketleri tarafından satın alınan enerjinin ortalama fiyatını yansıtan bir "fiyat tavanı" na sahiptir. Dağıtım ve perakende hizmet tarifeleri ise dağıtım ve perakende hizmetlerine ilişkin işletme giderle- rini ve yatırım harcamalarını karşılamaya yönelik "gelir tavanı" ihtiva eder. 6 ► TÜR ELEKTRiK PiYASASININ iŞLEYiŞi 125 lktim tarifesi k�llllll � "n ait iletim ' sirkeli t:ınıf111dnn fiılurn edilen ve llikcticiyc t�mamcn yansıtılan iletim mnliyctlcrindcn olu�ur. 2 '' 2 Temmuz 2008'dc yürür- lüğe giren "Encı:ji KİT'lcrinin Uygulrıyrıcuğı Maliyet Bazlı Otomatik Fiyat- 1:rndırma Mekanizması" adını taşıyan otomrıtik fiyatlandırma sistemi. elektrik fiyatının. elektrik üretimindeki maliyet unsurları dikkate alınarak belirlenen fonnüllcrc göre hesaplanmrısı temeline dayanmaktadır. Maliyetlerin artına- ·ı/:ızalınası durumunda değişiklikler elektrik fiyatlarına yansıtılmaktadır. Ay- rıca. elektrik sektörünün regülasyonu tüketiciye yansıtılmak üzere, yılda üç kez olmak üzere elektrik fiyatlarında yukarı ya da aşağı yönlü fiyat ayarlama- ları yapılacağı belirtilmektedir. 163 Böyle bir uygulama elektrik enerjisi üretici- lerinin maliyetlerini düşük tutmaya yönelik bir teşvik içermediği gibi tüketici- nin yükleneceği maliyeti de artırmaktadır. Ayrıca üreticilerin, üretim maliyet- lerine eksik bilgi paylaşımı olasılığı da bahsedilen sorunu daha olumsuz hale getirebilme tehlikesi içermektedir. E. Rekabet Kurumu ve EPDKile İşbirliği ve Koordinasyonu Rekabete yeni açılan ve bu nedenle rekabetin henüz tam anlamıyla oluşmadığı piyasalarda rekabetin tesisi için öncelikle sektöre) düzenlemelere gereksinim duyulmaktadır. Rekabetçi piyasa yapısının gelişimi ile ters orantılı olarak sektöre! düzenlemelere duyulan gereksinim azalacaktır. Rekabete açı- lan piyasalarda rekabet hukuku müdahaleleri tamamen işlevsel özellik gös- termektedir. Başka bir deyişle rekabet hukukunun elektrik piyasasında hangi ağırlıkta ve nasıl uygulanacağı piyasa faaliyetlerinde rekabetçi seviyesinin gelişimine ve özelleştirmelerde gelinen noktaya bağlı dinamik bir yapıya sa- hiptir. Konunun anlaşılması açısından öncelikle Rekabet Kurumunun görev ve yetkilerine kısaca değinip sonrasında Kurumlar arasında iş birliği ve koordi- nasyon konularını değerlendirmek gerekir. Rekabet otoritesi olarak Rekabet Kurumu: Rekabet otoriteleri piya- sasının yapısından kaynaklanan kalıcı aksaklıkları çare olabilmek amacıyla değil, teorik olarak rekabetin tam olarak sağlanabileceği piyasalarda bazı fir- maların kendi başlarına ya da diğer firmalar ile birlikte, rekabete aykırı kabul edilen eylem ve işlemlerinin engellenmesi maksadıyla kurulan kuruluşlardır. � � TEDAŞ, 2009 Yılı Faaliyet Raporu 263 NEXİA. Enerji Sektör Raporu 2009. nexiaturkey.eoın.tr İnternet sitesi C 126 TÜRK ELEKTRiK PIYASASININ iŞLEYiŞi Diğer bir deyişle, piyasnda reknbet potansiyel olarak mümkündür ancak bazı- hırı rekabeti engellemeye, bozmaya veya kısıtlamaya çalışmaktadırlar. Bu anlamda rekabet otoritelerinin fonksiyonları ex-post nitelik arz eder; önce bir fuil olmalı, fail harekete geçmeli ve bu harekete illiyet rabıtası ile bağlı bir hukuka aykırı netice ortaya çıkmalıdır. Hukuka aykırı netice ise rekabet ihla- lidir. Her pozitif hukuk düzeninde farklı belirlenebilmekle birlikte rekabeti kısıtlayıcı anlaşmalar, hakim durumun kötüye kullanılması ve rekabeti kısıtla- yıcı birleşme ve devralmalar olmak üzere üç temel hususa inhisar etmektedir: Bu çerçeveden bakıldığında, rekabet otoritelerinin aktör ve eylem odak- lı olduğu. düzenleyici kurumların ise süreç odaklı olduğu ileri sürülebilir. Ayrıca, rekabet otoritelerinin özellikle son yıllarda "rekabet savunuculuğu" kavramı altında piyasalarda rekabetin önündeki yapısal engeller hakkında da görev icra ettikleri görülmektedir. Kanaatimizce, burada da yapısal engeller- den murat edilenin kalıcı piyasa aksaklıkları değil, geçici piyasa aksaklıkları- nın sistematik ve yaygın olarak varlığı olarak telakki edilmesi gerekir. 264 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un (RKHK) 20. maddesinde "Rekabet Kurumu" kenar başlığı ile kamu tüzel kişiliğini haiz idari ve mali özerkliğe sahip olan Rekabet Kurumu (RK) kurulmuştur. Bu madde ile Kurum'a "mal ve hizmet piyasalarının serbest ve sağlıklı bir reka- bet ortamı içinde teşekkülünün ve gelişmesinin temini ile bu Kanun'un kendi- sine verdiği görevleri yerine getirmek" sorumluluğu yüklenmiştir. İdare hu- kuku açısından bağımsız idari otorite olarak nitelendirilen Rekabet Kuru- mu'nun karar organı, Rekabet Kurulu'dur. 4054 sayılı RKHK'un "Kapsam" kenar başlıklı 2. maddesi gereğince, "Türkiye Cumhuriyeıi sınırları içinde mal ve hizmet piyasalarında faaliyet gösteren ya da bu piyasaları etkileyen" her türlü işletmenin rekabeti sınırlayı- cı uygulamaları, Kanun'un kapsamına dahil edilmiştir. Kanunun maddi hukuk düzenlemelerine bakıldığında, rekabeti sınırlayıcı uygulamalar açısından üç yasaklayıcı hüküm düzenlenmiş olduğu görülmektedir. Bunlardan ilki, Ka- nun'un 4. maddesinde düzenlenen rekabeti sınırlayıcı anlaşma, uyumlu eylem ve işletme birliği kararları; ikincisi md.6.'da düzenlenen hakim durumun kö- 26 .ı Turan, Tolga; Sektör Düzenleyici Kurumlar ve Rekabet Otoriteleri, Enerji Piyasası Bülteni, Haziran 2015, s. 20 r 2Q ! n)RK ELEKTRiKPIYASASININ iŞLEYiŞi 127 tiyc kullnnılması ve sonuncusu ise mel.Tdc dllzcnlcncn hakim durum yaratan y:, da var ohm hnkiın durumu güçlendiren birleşme ve dcvralınalardır. RK1-IK'un 27. maddesi incelendiğinde. Kunıl'un kendisine yasayla yüklenen görevleri yerine getirebilmek amacıyla dlizenlemc, denetleme ve y�ptınm uygulama yetkileri ile donatıldığı görülmektedir. Yaptırım uygulama ·etkisinin. düzenleme ve denetleme yetkilerinin işlevsel olarak kullanılabil- mesi için zorunlu olduğu açıktır. Yani yaptırım uygulama yetkisi, düzenleme ,·c denetleme yetkilerinin bir teminatını oluşturmaktadır. Anayasa'nın 124. maddesi ve RKHK 'un 27. maddesi gereğince, Kurul'un genel düzenleyici işlem yapma yetkisinin olduğu açıktır. Anayasa'nın 124. maddesi uyarınca, kamu tüzel kişileri kendi görev alanlarını ilgilendirmek kaydı ile kanunların ve tüzüklerin uygulanmasını sağlamak ve bunlara aykırı olmamak üzere yö- netmelikler çıkartabilirler. RKHK'un 27/f maddesinde ise Kanun'un uygu- lanması ile ilgili tebliğler çıkarmak ve gerekli diğer düzenlemeleri yapmak, Kurul'un görev ve yetkileri arasında sayılmıştır. Kurul'un düzenleme yetkisi dışındaki bir diğer yetkisi de denetleme yetkisidir. Kanun'un 20. maddesi, piyasaların serbest ve sağlıklı bir rekabet ortamı içerisinde gelişiminin sağlanması ve Kanun'un uygulanmasının "göze- tilmesi" görevini Kurum 'a vermiştir. Burada gözetilmesi ibaresinden çıkan sonuç, Kurul'a serbest rekabet düzeninin sağlanması, bu düzenin korunması ve sağlıklı bir şekilde devam ettirilmesi için uygulamanın izlenmesi görevinin verilmiş olduğudur. Kurul'un yaptırım uygulama yetkisinin kaynağını ise Kanun'un 16. ve 17. maddeleri oluşturmaktadır. Söz konusu maddeler uyarınca Kurul'un, idari ve nispi idari para cezaları verme yetkisi bulunmaktadır. Bu cezaların esasa ve usule ilişkin olarak ikiye ayrılmaları mümkündür. Kurul'a Kanun'un 9/1. maddesi ile tanınan ihlale son verme yetkisinin de -ilgililere pozitif ve negatif edim yükleri getirilebilmesi açısından değerlendirildiğinde- yaptırım uygula- ma yetkisi kapsamında değerlendirilebilmesi mümkündür. Kurumlar arasındaki iş birliği ve koordinasyon: Eneıji, teşebbüsle- rin ve kamu kurumlarının yakın ilgisini çeken yeni gelişmelere ve değişime açık olan bir sektördür. Enerji sektöründe serbestleşme, özelleştirme ve reka- bete açılma sürecinden kaynaklanan sancıların yaşandığını söyleyebiliriz. Bu süreçte ön planda bulunan iki kurumdan biri olan Eneıji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK), 4628 sayılı Kanun, 4646 sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanunu 128 TÜRK ELEKTRiK PIYASASININ iŞLEYiŞi ile diğer krınunlar tarnfındrın kendisine verilen görev ve yetkiler çerçevesinde ı eleklrik. doğal gaz. petrol ve LPG piyasalarının düzenleyici ve denetleyici kurumu durumundadır. Rekabet Kurumu ise. sektörlerden bağımsız olarak tüm mal ye hizmet piyasalarında rekabetin sağlanması ve korunması konu ' - -unda görevli ve yetkili kurum pozisyonundadır. Atılan her adımın büyük önem taşıdığı eneıji sektörünün dönüşüm sürecinde düzenleme, denetleme ve yaptırım uygulama yetkisine haiz kurumlar arasında yapılacak iş birliği her zamankinden fazla önem taşımaktadır. Rekabetin sağlanması konusunda Rekabet Kurumu ile EPDK arasında birtakım farklılıklar bulunmaktadır. Bu farklılıklar her iki kurumun bakış açı- larına. yöntem araç ve bilgi birikimlerinin farklılığına dayanmaktadır. Rekabet hul-uk.'l..l ex-post bakış açısıyla bir seferlik müdahalelerde bulunmaktadır. Sek- tördeki düzenlemeler ise kalıcı piyasa aksaklıklarını ex-ante yükümlülükler ile sürekli olarak düzenlenmesi olarak ortaya çıkmaktadır. Sektöre! düzenleyici kurum olarak EPDK elektrik ve diğer enerji piya- salarına özgü bilgi ve beceriye daha hakim iken Rekabet Kurumu ise nispeten daha uzak olup piyasalardaki rekabetin korunması hakkında derinlik içeren bilgi ve beceriye sahiptir. Bu çerçevede, Rekabet Kurumu'nun, gerek rekabeti ihlal eden davranışlara müdahale edilmesi, gerekse rekabetin kısıtlanması sonucunu doğurabilecek birleşme ve devralmaların değerlendirilmesi çerçeve- sinde; ilgili pazarların belirlenmesi, piyasadaki rekabetin bozulması ihtimali- nin öngörülmesi, piyasaya giriş koşullarının değerlendirilmesi ve teşebbüsle- rin pazar gücünün belirlenmesi gibi konularda üstünlüğü söz konusudur. Do- layısıyl� Rekabet Kurumu, sektöre ilişkin detaylı veri, bilgi ve analiz konu- sunda EPDK ise, sektörde rekabetin etkin biçimde sağlanması ve sürdürülme- si konusunda diğer kurumun desteğine ihtiyaç duymaktadır. 265 Rekabet Ku- rumu bazı kararlarında sektörün gelişmekte olması nedeniyle bazı kararlarında bazı uyuşmazlıkların EPDK tarafından çözülmesini kabul etmektedir. 266 165 yersu, Şahin, Selen; Rekabet Kurumu ve Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu Arasında işbirliği Gereksinimi, Rekabet Kurumu İnternet Sitesi http://www.rekabet.gov.tr/tr- TR/Rekabct-Yazisi/Rekabet-Kurumu-ve-Enerj i-Piyasasi-Duzenleme-Kurum u-Arasinda- 1sbirligi-Gereksinimi, Erişim Tarihi: 02.15.2016 166 Rekabet Kurulu Kararı Dosya Sayısı: 2014-1-43 (Ön araştırma) Karar Sayısı: 14-42/762- 338 Karar Tari�1i: 22.10.2014 "J. Sonuç (38) 16.10.2014 tarihinde yapılan ilk oylama ve 22.10.2014 tarıhınde yapılan ikinci oylama sonucunda; düzenlenen rapora ve dosya TÜRKELEKTRiKPIYASASININ iŞLEYiŞi 129 Rekabet Kurumu ve EPDK'nın cneı:ji piyusasınn ilişkin yetki ve etki :ıl.mlnrı kısmen birbirleriyle örlUşmekteclir. Bu nedenle yetki çatışmalarının ):ışnnnumrnsı. önlenmesi ve çözUınlcnmcsi için kurnınlar arası iş birliği ge- rekmektedir. Rekabet Kurumu ve EPDI< nrasındaki iş birliğine ilişkin esaslar; ı...amın. tebliğ veya protokol gibi diizcnlcınclcr aracılığıyla tanımlanabilir. ..005 tarihli OECD Raponı'nda, Rekabet Kurumu ile EPDK arasında iş birli- ğini öngören yasal bir zemin oluşturulmasının yanı sıra, iletişim ve koordi- nnsyon usulünün tespit edileceği resmi bir protokol yapılması gerektiğine . ışaret e d ı 'I mı • şt . ır. 2